رفتن به محتوای اصلی

قرآن

نام‌های دیگر: قرآن کریم

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

کتاب آسمانی اسلام، جایگاه و معارف آن و وظیفهٔ مسلمانان در برابر آن.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:پیام به‌مناسبت چهارمین سالروز تشکیل بسیج مستضعفان— ۱۳۶۲/۰۹/۰۴

سیر زمانی

از ۱۳۶۲ تا ۱۴۰۴
۱۳۶۲۱۴۰۴

فقط سال ۱۳۷۲همهٔ سال‌ها

تعریف در کلام رهبر

اولاً سوره عبارت است از فصل و بخشی از قرآن که در گرد یک یا چند مطلب محوری دور می‌زند هر کدام از سوره‌های قرآن را که ملاحظه کنید یک مطلب اساسی با چند مطلب اصلی را در آن مشاهده خواهید کرد. و بقیه مطالب در حول و حوش آن مطلب اصلی دور می‌زند این فصل را می‌گویند سوره البته این جور فصل‌بندی با فصل‌بندی‌های معمول کتاب‌های بشری متفاوت است این جور نیست که مطالب قرآن تقسیم شده باشد. مثلاً مطالب مربوط به خدا یا به انسان یا به روز قیامت یا به زندگی فردی بشر یا به مجموعه نظام اجتماعی انسان هر کدام در یک فصلی بیان شده باشد فصول قرآنی که همین سوره‌ها باشند گرچه هر کدام ناظر و متوجه به یک مطلب اصلی هستند اما در آن مجموعه مطالب متنوعی از همه معارفی که در قرآن پراکنده است وجود دارد با خواندن یک سوره انسان با بخش عظیمی از معارف قرآن آشنا می‌شود و با تدبر در یک سوره به اعماق زیادی از معارف الهی دست پیدا می‌کند به‌هرحال این فصل‌گذاری را در اصطلاح قرآن «سوره» نام گذاشته‌اند.
یکی اینکه بگوئیم: چون کتاب با عظمت است ولو پیش روی شماست اشاره‌ی به دور میکند، مثل اینکه شما با یک نفر که صحبت میکنید وقتی میخواهید او را احترام کنید، میگوئید: آنجناب چنین فرمودید در حالی که این جانبی است که در مقابل شما نشسته اما میگوئید آنجناب مثلاً. یا بگوئیم ذالک یعنی آن چیزی که در ذهن شما بود و همه منتظرش بودید ذالک الکتاب این است که جلوی شما، که ما ترجمه کردیم آنک کتاب، یعنی کتابی که در انتظارش بود اینست. بنابراین: اشکالی ندارد که ما به حقیقتی گاهی با اشاره‌ی دور و گاهی با اشاره نزدیک اشاره کنیم و معنایش این نیست که اینها دو چیزند.
قرآن، مایه‌ى عزّت مسلمانان است. قرآن هم فقط به معناى تلاوت کردن و اعتقاد داشتن نیست؛ قرآن، مجموعه‌ى نظام یک زندگى اجتماعى است؛ قرآن، دستورالعمل یک حیات سعادتمندانه و زندگى توأم با عزّت است و این چیزى است که امروز براى متفکّران مسلمان، مبهم و مشکل نیست؛ آحاد ملّتهاى اسلامى هم بحمدالله‌ آشنا هستند. ملّتهاى مسلمان، دولتهاى مسلمان، روشنفکران مسلمان، سیاستمداران مسلمان، جوانان کشورهاى اسلامى باید تا آنجا که میتوانند، زمینه‌ى ذهنى مردم خودشان را و زمینه‌ى عملى زندگى آنها را مستعد کنند، فراهم کنند که ملّتها برگردند به زندگى قرآنى و بتوانند در جادّه‌ى عزّت و عظمت حرکت کنند. آن پایبندی به گذشته‌اى که مایه‌ى سرافکندگى و جمود است، پایبندى به سنّت‌هاى جاهلى است؛ پایبندی به قرآن، مایه‌ى روشنفکرى است، مایه‌ى آزادفکرى است، مایه‌ى به ‌کار افتادن علم و عقل است، مایه‌ى به کار افتادن ابتکار و تلاش است.

یکی بودن حکمت قرآنی با حکمت ملی و بومی ایران

این حکمت قرآنى همان حکمت ملّى ما است؛ همان حکمت بومى و ایرانى ما است. این مفاهیم میتواند بیاید در این نقشها و تابلوها و وسیله‌اى بشود براى گسترش عالى‌ترین و زیباترین و سازنده‌ترین و مفیدترین و پُربهره‌ترین مفاهیم. البتّه من نمیخواهم بگویم یک هنرمند خودش را محبوس کند؛ گاهى احساسش دوست میدارد که یک چیزى را مثلاً بکشد که هیچ …

تأکید سورهٔ اخلاص بر نفی شرک برای زدودن آن از ذهن‌ها

در جزیرة‌العرب معارف بشرى وجود نداشت؛ شرک بود و معارف شرک‌آلودِ در حدّ نازل. لذا در قرآن هم شما ملاحظه میکنید که با شرک یک مبارزه‌ى جدّى شده است؛ [مثلاً] سوره‌ى «قُل هُوَ اللهُ اَحَد»،[4] سوره‌اى با چهار آیه مثلاً که «لَم یَلِد وَلَم یولَد»[5] را این‌همه در قلب این سوره‌ى کوچک، درشت کرده است، یا «وَ لَم یَکُن لَه کُفُوًا اَحَد»،[6] برجسته و متلألی است؛ این براى این است که شرک از ذهنها زدوده بشود و [با اَعمال انسان] مخلوط نشود؛ و هر کار شرک‌آلودى در اسلام مردود شده است.

ناکافی بودن ترجمه و فهم تدریجی آن با قرائت دقیق مکرر

… نظر من براى این کار، قرآن را رایج کنید در مجموعه‌ى خودتان؛ یعنى آقایانى یا خواهرانى که احیاناً مشغول کار هستند، با قرآن اُنس پیدا کنند. قرآن چیز عجیبى است؛ افسوس که با کلمات نمیشود آن احساس و برداشت را انسان بیان بکند. به نظر من واقعاً قرآن یک چیز عجیبى است؛ البتّه قرآن را با زبان خودش باید فهمید؛ ترجمه‌ى قرآن نمیتواند قرآن باشد؛ حالا اگرچه یک چیزکى را نشان میدهد امّا به نظر من با قرآن اُنس گرفتن [مهم است]. و حالا خصوصیّت قرآن هم این است که کسى که عربى هم نمیداند ــ که البتّه در محیط فارسى‌زبان ما اصطلاحات و فرهنگمان و کلماتمان با عربى آمیخته است ــ اگر قرآن را چند بار با دقّت بخواند، بتدریج یک برداشتى، یک فهمى از قرآن پیدا میکند. البتّه مراجعه‌ى به تفاسیر خوب است؛ مراجعه‌ى به کلمات بزرگان خوب است. اُنس با قرآن [مهم است]. آن‌ وقت اُنس با نهج‌البلاغه؛ نهج‌البلاغه چیز عجیبى است! واقعاً تالى قرآن است؛ یعنى انسان وقتى با نهج‌البلاغه اُنس پیدا میکند، مىبیند چقدر این فوق‌العاده است. بعد، …

آموزهٔ گفتن حق با قدرت و پافشاری بر آن

… نه آقا، عقبه‌ى ما خیلى قوى است؛ عقبه‌ى ما یک ملّت باعظمت، یک ملّت پنجاه و چند میلیونى مؤمن است؛ عقبه‌ى ما منطق و استدلالى است که بر روح ما حاکم است. ما تسلیم ظلم نمیشویم، ما تسلیم زورگویى‌ها و گستاخى‌هاى وقیحانه‌ى آمریکا و قدرتهاى متّحد آمریکا نمیشویم. قرآن به ما یاد داده است که حرف حق را با قدرت بزنیم و بر آن پافشارى و اصرار کنیم و نیرویمان را براى آن بسیج کنیم و خداى متعال هم برکت خواهد داد، کمک خواهد کرد؛ همچنان‌ که سرنوشت ما، این پانزده سال ما، ماجراى حماسى ملّت ایران، این را اثبات میکند.

تکرار مسائل مهم در قرآن به حسب نیاز و اهمیت

آن مطلبی که در نظر دارم عرض بکنم، در آغاز، یک بحث کوتاه قرآنی است؛ چون همه‌‌چیز، همه‌ی درسها، همه‌ی راهنمایی‌ها، در قرآن کریم با بهترین بیان وجود دارد. قرآن کریم غالباً مسائل مهم را تکرار میکند؛ چنین نیست که اگر یک مطلبی و بحثی در یک جای قرآن آمده باشد، در مناسبت‌های دیگر قرآن، آن مطلب ذکر نشود. تکرار، به حسب نیاز و اهمّیّت مطلب، در قرآن فراوان است. از اوّل قرآن تا آخر قرآن، یک نکته به طور پیگیر و مکرّر مورد توجّه قرار داده شده است، و آن مسئله‌ی «شیطان» است. از هنگامی که انسان قرآن را شروع میکند تا قرآن را ختم میکند، ده‌ها مرتبه نام «شیطان» یا مشتقّات کلمه‌ی «شیطان» تکرار شده است، غیر از آنچه درباره‌ی …

قرآن کتاب زندگی، حکومت، سیاست و عرفان

… چرا این‌قدر خدای متعال راجع به مخالفت با شیطان و عدم تبعیّت از شیطان در قرآن سخن میگوید و تکرار میکند؟ این، آن نکته‌ای است که باید هر خواننده‌ی قرآن، در آن تدبّر کند. اینکه به ما گفته‌اند در قرآن تدبّر کنید، برای پیدا کردن همین نکات ظریف و دقیق در قرآن است؛ چون قرآن برای ما کتاب زندگی، کتاب حکومت، کتاب سیاست و کتاب عرفان است؛ همه‌‌چیز در قرآن هست.

توجه دادن انسان به پدیده‌های عادی مانند آفرینش شتر

… کار عادّى‌تر چیزى در دنیا هست؟ [امّا] یک نفر متوجّه شد که عجب، این یک پدیده‌اى است، خب چرا سیب پایین مى‌آید، چرا از درخت که مى‌افتد بالا نمیرود؛ آن ‌وقت نیروى جاذبه کشف شد و یک باب جدیدى در دانش بشرى باز شد. همه‌ى این چیزهاى عادّى زندگى ما از این ‌قبیل است. قرآن را ملاحظه کنید: اَفَلا یَنظُرونَ اِلَی الاِبِلِ کَیفَ خُلِقَت؛[4] دیگر از شتر براى عرب شترسوار، چیزى عادّى‌تر؟ انسان را متوجّه میکند به آن اِبِل.

حاکمیت بخشیدن به قرآن راه نجات مسلمانان

… کرد امّا بالاخره موفّق شد. امروز خود ملّت ایران بر سرنوشت خودش حاکم است؛ خودش تصمیم میگیرد، خودش اقدام میکند، وابسته و دنباله‌رو قدرتهاى مستکبر نیست، بر سرنوشت او، بیگانگان تسلّط ندارند، آن‌چنان‌ که در بسیارى از کشورهاى اسلامى، متأسّفانه این تسلّط وجود دارد. اگر مسلمین به اسلام برگردند و قرآن را حاکمیّت ببخشند، از این وضعیّت نجات پیدا خواهند کرد.