خرسندی از پیدایش فرهنگستان و امید به کار اساسی و جدی آن
خیلى خوشحالم از این دیدار و این جلسه. و همانطور که آقاى دکتر حبیبى فرمودند ذوق ملاقات دانشوران و صاحبنظران و انسانهاى والارتبهى فکرى مثل شما حضّار محترم هر کسى را به شوق مىآورد که در جلسات شماها و در کار شماها شرکت کند و من خیلى خوشحالم که بحمدالله این نهاد مقدّس و بسیار لازم در جمهورى اسلامى پدید آمد و اگرچه ما از فرهنگستان در طول این دهها سال گذشته، خاطره و تجربهى خیلى شیرینى نداریم ــ آنطور که از زبان مطّلعین و دستاندرکاران آنها انسان مىشنود و میداند ــ لکن امیدواریم که این بار، فرهنگستان واقعاً یک کار اساسى و جدّى و فعّالى بکند و پیش ببرد. اینجور هم امید میرود.
توصیه به افزودن شاعران مأنوس با زبان فارسی به اعضا
… حالا دیگران هم اهل شعر گفتن و ارتکاب شعر هستند یا نه، ولى خب شاعر هم بد نبود [در این مجموعه بیشتر باشد]؛ کفّهى شعر را خیلى در اقلّیّت نباید قرار داد. یعنى خب خانم که هستند بحمدالله، زبانشان هم بسیار زبان خوبى است، یعنى سطح شعرشان واقعاً خیلى بالا است. اگر چنانچه باز هم بتوانید در آن جمعى که باقى ماندهاند، از شعرائى که واقعاً با فارسى مأنوس باشند ــ چون شعرا هم مختلفند دیگر، بعضى واقعاً فارسىگو هستند، بعضى چندان فارسىگو نیستند؛ با فارسى خیلى اُنس ندارند؛ قریحهى شعرى همیشه ملازم نیست با تسلّط بر زبان به آن معنا ــ اینجا را غنى کنید که باز بهتر است. این هم عرایض ما. امیدواریم که خداوند به شما توفیق بدهد، کمکتان کند که این بار سنگین را بردارید.
لزوم تقویت فرهنگستان تازهتشکیل
حالا این فرهنگستانی را که اخیراً تشکیل شده ــ که البتّه از پنج شش سال پیش بنده در شورای عالی انقلاب فرهنگی خیلی مُصر بودم که این کار انجام بگیرد ــ باید تقویت کرد. یعنی این فرهنگستان باید تقویت بشود. و اگر ما آن فرهنگستان را یا هر چیز زایندهی زبان را داشته باشیم امّا متوجّه آفات زبان نباشیم، همهی کارها ضایع خواهد شد. اهمّیّت ویراستاری اینجا معلوم میشود.
توصیه به اهتمام فرهنگستان به اصلاح غلطخوانی در رسانه
… عنوان یک فاصلهاى مثلاً بین دو برنامه، میخواهد یک تفریحى به شنوندهى خودش داده بشود ــ بخصوص تلویزیون ــ مثلاً مىآید یک شعرى از حافظ یا از صائب میخواند [آن هم] غلط. آخر چه اصرارى است که آدم شعرى را که بلد نیست بخواند، بخواند. این اشکالات متأسّفانه هست. اتّفاقاً فرهنگستان به این نکته اگر چنانچه بپردازد و به آن اهتمام بورزد، بسیار بسیار خوب و مفید است. انشاءالله که یک طریقى بشود که آن هم اصلاح بشود.
امید به انجام کارهای بزرگ و اساسی دربارهٔ زبان فارسی
به هر حال بنده شخصاً به عنوان یک آدم عاشق و شیفتهى زبان فارسى به این مجموعهى شما خیلى امید بستهام و امیدواریم که این مجموعه انشاءالله بتواند کارهاى بزرگ و اساسىاى را در باب زبان فارسى انجام بدهد.
لازم بودن گروههای کاری فرهنگستان و امید به جمع شدن تلاشهای پراکنده در آن
این شُعبى که فرمودید، گروههایى که براى کارهاى مختلف فرمودید،[8] به نظر میرسد همه کارهاى لازمى است، شاید حالا کارهاى دیگرى هم گوشهکنار باشد. خب زحمتهاى زیادى هم کشیده شده. من نمیدانم حالا آن تلاشى که آقاى دکتر رواقى براى کار لغت فارسى میکردند، به جایى رسیده یا نه و در چه حدّى است. به هر حال خوشبختانه تلاشهاى گوشهکنار خیلى شده، که میشود در این مجموعه به یک جاى اساسى برسد.
ناکارآمدی فرهنگستانهای دهههای گذشته در توسعهٔ زبان
زبان فارسی مثل همهی چیزهای دیگر، مثل همهی زبانهای دیگر، محتاج نوسازی روزبهروز است. وقتی این ریشه سالم است، باید روزبهروز شاخ و برگهایش زیاد بشود و اتّساع[10] پیدا کند این زبان؛ این کار باید انجام بگیرد. این کار متأسّفانه نشده؛ نه اینکه امروز نشده، در تمام این دورانهای پنجاه شصت سالهی گذشته جز کارهای فردی هیچ انجام نشده. این فرهنگستانها چیزهای بسیار خنثایی بودند. فرهنگستانها از اوّل تا حالا تقریباً چیز حسابیای ندادند. یک وقت یک نویسندهی حسابیای، یک شاعر خوبی، یک انسان بزرگ باذوقی توانسته کاری انجام بدهد در حدّ شخصی، یک قدم زبان را پیش برده؛ وَالّا یک کار جریانی انجام نگرفته.
ترکیب اعضا مجموعهای از فکر و ذوق و سوز برای زبان فارسی
ترکیب حضّار بسیار ترکیب زیبا و خوبى است. و خب من بعضى از حضّار را که از دیرباز مىشناسم و به آنها اخلاص دارم و خوشحالم که حضور آنها را در این مجموعه میبینم. آقاى احمد آرام، آقاى محیططباطبائى، بعضى از آقایان دیگر، و الحمدلله انسان میبیند که مجموعهاى است از فکر و نظر و ذوق و سوز براى زبان فارسى.