روشنگری در صفین با استدلال یکسانی پرچم و صف دشمن با جنگ احد
… جدا نشدند - جلو میافتادند؛ از جمله جناب عمار یاسر (سلام اللَّه علیه) که مهمترین کار را ایشان میکرد. یکی از دفعات عمار یاسر - ظاهراً عمار بود - استدلال کرد. ببینید چه استدلالهائی است که انسان میتواند همیشه اینها را به عنوان استدلالهای زنده در دست داشته باشد. ایشان دید یک عدهای دچار شبهه شدهاند؛ خودش را رساند آنجا، سخنرانی کرد. یکی از حرفهای او در این سخنرانی این بود که گفت: این پرچمی که شما در جبههی مقابل میبینید، این پرچم را من در روز احد و بدر در مقابل رسول خدا دیدم - پرچم بنی امیه - زیر این پرچم، همان کسانی آن روز ایستاده بودند که امروز هم ایستاده اند؛ معاویه و عمروعاص. در جنگ احد، هم معاویه، هم عمروعاص و دیگر سران بنی امیه در مقابل پیغمبر قرار داشتند؛ پرچم هم پرچم بنیامیه بود. گفت: اینهائی که شما می بینید در زیر این پرچم، آن طرف ایستادهاند، همینها زیر همین پرچم در مقابل پیغمبر ایستاده بودند و من این را …
روشنگری مداوم عمار برای گروههای مختلف در فتنهٔ صفین
… ما از آن طرف عمار را داریم که جناب عمار یاسر دائم - آثار صفین را نگاه کنید - مشغول سخنرانی است؛ این طرف لشکر، آن طرف لشکر، با گروههای مختلف؛ چون آنجا واقعاً فتنه بود دیگر؛ دو گروه مسلمان در مقابل هم قرار گرفتند؛ فتنهی عظیمی بود؛ یک عدهای مشتبه بودند. عمار دائم مشغول روشنگری بود؛ این طرف میرفت، آن طرف میرفت، برای گروههای مختلف سخنرانی میکرد - که اینها ضبط شده و همه در تاریخ هست - از آن طرف هم آن عدهای که «نفر من اصحاب عبد الله بن مسعود ...» هستند، در روایت دارد که آمدند خدمت حضرت و گفتند: «یا امیرالمؤمنین - یعنی قبول هم داشتند که امیرالمؤمنین است - انّا قد شککنا فی هذا القتال»؛[15] ما شک کردیم. ما را به مرزها بفرست که در این قتال داخل نباشیم! خوب، این کنار کشیدن، خودش همان ضرعی است که یُحلب؛ همان ظهری است که یُرکب! گاهی سکوت کردن، کنار کشیدن، حرف نزدن، خودش کمک به فتنه است. در فتنه همه بایستی روشنگری کنند؛ همه بایستی بصیرت داشته باشند. امیدواریم …
تبیین حقیقت و ایستادگی در برابر جنگ روانی جناح معاویه در صفین
… را، میبیند که در جنگ روانی ماهر بودند. تخریب ذهن هم آسانتر از تعمیر ذهن است. وقتی به شما چیزی بگویند، سوءظنی یک جا پیدا کنید، وارد شدن سوء ظن به ذهن آسان است، پاک کردنش از ذهن سخت است. لذا آنها شبههافکنی میکردند، سوء ظن را وارد میکردند؛ کار آسانی بود. این کسی که از این طرف، خودش را موظف دانسته بود که در مقابل این جنگ روانی بایستد و مقاومت کند، جناب عمار یاسر بود، که در قضایای جنگ صفین دارد که با اسب از این طرف جبهه، به آن طرف جبهه و صفوف خودی میرفت و همین طور این گروههائی را که - به تعبیرِ امروز، گردانها یا تیپهای جدا جدای از هم - بودند، به هر کدام میرسید، در مقابل آنها میایستاد و مبالغی برای آنها صحبت میکرد؛ حقائقی را برای آنها روشن میکرد و تأثیر میگذاشت. یک جا میدید اختلاف پیدا شده، یک عدهای دچار تردید شدند، بگو مگو توی آنها هست، خودش را بسرعت آنجا میرساند و برایشان حرف میزد، صحبت میکرد، تبیین میکرد؛ این گرهها را باز میکرد.
امتناع از خواستهٔ مالی مردم کوفه و عزل او در پی بدگویی آنان
… کنیم؟ مردم کوفه که شنیدند حاکم بصره برای مردم خودش خراج دو شهر را از خلیفه گرفته است، سراغ حاکمشان آمدند. حاکمشان که بود؟ «عمّار بن یاسر»؛ مرد ارزشی، آنکه مثل کوه، استوار ایستاده بود. البته از این قبیل هم بودند - کسانی که تکان نخورند - اما زیاد نبودند. پیش عمّار یاسر آمدند و گفتند تو هم برای ما اینطور بخواه و دو شهر هم تو برای ما بگیر. عمّار گفت: من این کار را نمیکنم. بنا کردند به عمّار حمله کردن و بدگویی کردن. نامه نوشتند، بالاخره خلیفه او را عزل کرد![50]
حجت قاطع الهی و نقش بیهمتا در رفع شبهات دربارهٔ امیرالمؤمنین (ع)
… بوده ــ او هم مکّه کتک خورده، این هم کتک خورده ــ نمیگویید؟ چرا؟ چون در وقت حسّاس، عمّار اشتباه نکرد، او اشتباه کرد. عمّار فهمید. ببینید خطّ مستقیم این را میگویند: خط عمّار. به نظر من عمّار هنوز هم ناشناخته است؛ عمّار یاسر را خود ماها هم درست نمىشناسیم. عمّار یاسر یک حجّت قاطعهى الهى بود. من در زندگى امیرالمؤمنین (علیه الصّلاة و السّلام) که نگاه کردم، هیچ کس مثل عمّار یاسر نیست، هیچ کس! یعنى از صحابهى رسولالله هیچ کس نقش عمّار یاسر را در این طول مدّت [نداشت] ــ یعنى آنها زنده نماندند، ایشان خب حیات بابرکتش ادامه پیدا کرد ــ هر وقت در مورد امیرالمؤمنین یک مشکل ذهنى براى اصحاب پیش آمد یعنى یک گوشهاى یک شبههاى پیدا شد، زبان این مرد مثل سیف قاطع رفت جلو، قضیّه را حل کرد؛ در اوّل خلافت حضرت همینجور، در قضایاى جَمَل همینجور، در قضایاى صفّین همینجور، تا در صفّین به شهادت رسید.
نقش روشنگری و بیان حقایق در زمان امیرالمؤمنین (ع)
عمّار یاسر در جنگ صفّین ملتفت شد که در یک گوشهى لشکر همهمه است؛ خودش را رساند ــ و من این نقش را در عمّار یاسر دیدهام در تاریخ؛ سابقها یک جایى یادداشت کردم، حالا دمِ دستم نبود که بخواهم پیدا بکنم: مواردى که عمّار یاسر خودش را رسانده براى روشنگرى؛ عمّار یاسر چهرهى اینجورىاى است دیگر؛ خداى متعال این مرد را ذخیره کرد از زمان پیغمبر براى زمان امیرالمؤمنین؛ این مدّت را زنده ماند براى روشنگرى، براى بیان حقایق ــ دید بله، یک نفر آمده وسوسه کرده که شما دارید با چه کسى میجنگید؟ طرف مقابل شما مسلمانند، نماز میخوانند ــ [مثل] جنگ تحمیلى که بچّههاى ما میرفتند، سنگرهاى دشمن را میگرفتند، [آنها را] اسیر میکردند، مىآوردند، سنگر را وقتى میگشتند، مهر و تسبیح پیدا میکردند. جوان مسلمان شیعهى عراقى بود که مهر و تسبیح در جیبش بود، امّا خب، …
عظمت عمار در گم نکردن جبهه و زدودن شبهه با بصیرت و بیان روشنگر
عظمت امثال عمّار یاسر، به همین است. عظمت اصحاب خاصّ امیرالمؤمنین (علیه الصّلاة و السّلام) در همین است که در هیچ شرایطی دچار اشتباه نشدند و جبهه را گم نکردند. بنده دیدم در جنگ صفّین در موارد متعدّد ــ البتّه مخصوص جنگ صفّین هم نیست، یک وقت دیگری من راجع به عمّار در یک سخنرانی،[13] مفصّل صحبت کردهام و این حرف را هم گفتهام ــ و در بسیاری از آن جاهایی که یک نکتهای مورد اشتباه قرار میگرفت برای جمعی از مؤمنین، آن کسی که میآمد با بصیرت نافذ خود و با بیان روشنگر خود، شبهه را از ذهن آنها برطرف میکرد، عمّار یاسر بود. در قضایای متعدّدِ امیرالمؤمنین، نشان وجود این مردِ روشنگرِ عظیمالقدر را انسان میبیند؛ از جمله در صفّین. جنگ صفّین ماهها طول کشید؛ جنگ عجیبی هم بود. خب، مردم طرف مقابل را میدیدند که دارند نماز میخوانند، عبادت میکنند، نماز جماعت میخوانند، قرآن میخوانند، حتّی …
رفع شبههٔ سپاهیان صفین با یادآوری رویارویی همین دو پرچم در جنگ بدر
..عمار یاسر اطلاع پیدا کرد که یک عدهای دچار این شبهه شدند، خودش را رساند و حقایقی را برای اینها بیان کرد. برایشان روشن کرد که مسئله، مسئلۀ این ظواهر نیست که او هم نماز میخواند، تو هم نماز میخوانی. گفت: به خدا قسم من در یک جنگ دیگری، همین دو پرچم را درمقابل هم دیدم. این پرچمی که امروز امیرالمؤمنین در زیر آن قرار گرفته، درست همین پرچم درمقابل آن پرچمی قرار گرفته بود که امروز معاویه زیر آن قرار گرفته، و او جنگ بدر بود. در جنگ بدر همین دو پرچم ـ پرچم بنیهاشم و پرچم بنیامیه ـ درمقابل هم بودند، زیر آن پرچم همین معاویه و پدرش و زیر این پرچم پیغمبر و همین امیرالمؤمنین حضور داشتند.[21] اینها اختلافشان اختلاف اصولی است. به این ظواهر نگاه نکنید، شبهه را از ذهن اینها برطرف کرد.
مقابله با جنگ روانی در صفین با تبیین حقایق برای سپاهیان
این کسی که از اینطرف، خودش را موظف دانسته بود که درمقابل این جنگ روانی بایستد و مقاومت کند، جناب عمار یاسر بود. در قضایای جنگ صفین دارد، که با اسب از اینطرف جبهه، به آنطرف جبهه، به صفوف خودی میرفت و همینطور به این گروهها ـ به تعبیرِ امروز ـ گردانها یا تیپهایی که جدا جدای از هم بودند، به هرکدام میرسید، درمقابل آنها میایستاد و مبالغی برای آنها صحبت میکرد؛ حقایقی را برای آنها روشن میکرد و تأثیر میگذاشت. یک جا میدید اختلاف پیدا شده، یک عدهای دچار تردید شدند، بگومگو توی آنها هست، خودش را بهسرعت آنجا میرساند و برایشان حرف میزد، صحبت میکرد، تبیین میکرد؛ این گرهها را باز میکرد. (88/5/5)
رفع تردید سپاهیان با یادآوری پرچم بنیامیه در برابر پیامبر
عمار یاسر که پیرمردی بود آنوقت، در حدود هشتاد سال سنش بود، بلند شد رفت در بین این جمعیت ایستاد. (67/2/17) حقایقی را برای اینها بیان کرد. و برایشان روشن کرد که مسئله، مسئلۀ این ظواهر نیست که او هم نماز میخواند، تو هم نماز میخوانی. (68/2/2) گفت این پرچمی که شما در جبهۀ مقابل میبینید، این پرچم را من در روز اُحد و بدر، درمقابل رسول خدا دیدم؛ پرچم بنیامیه. زیر این پرچم، همان کسانی آن روز ایستاده بودند که امروز هم ایستادهاند؛ معاویه و عمرو عاص. در جنگ احد، هم معاویه، هم عمرو عاص و دیگر سران بنیامیه درمقابل پیغمبر قرار داشتند؛ پرچم هم پرچم بنیامیه بود. گفت اینهایی که شما میبینید در زیر این …
پایداری در برابر امتحانها و جاذبهها از آغاز ایمان در مکه
من نسبت به عمار یاسر یک تنبّه و توجهی پیدا کردم. (68/2/2) از آن لحظه که به پیغمبر ایمان آورد و یک جوان بود، چقدر امتحان، چقدر جاذبههای گوناگون، و چقدر چیزهای فریبدهنده و گمراهکننده، در سر راه عمار قرار گرفت. خب، اولِ گرمیِ ایمان، او درمقابل سختیهای مکه مقاوم بود. بعد به مدینه هجرت کردند؛ همۀ آن تجرّیها[9] و کجرَویها و تعصبهای ابلهانۀ دوران جاهلیت را دور ریخت و مجذوب ایمان شد؛ در مدینه چسبید به مکتب درسیِ پیغمبر؛ یعنی هیچ از حولوحوش راه مستقیم و صراط مستقیم پیغمبر دور نشد؛ در همۀ سختیها، هروقت که جبهه لازم داشت …
عبور سالم از جاذبههای دنیا در امتحانهای پس از پیامبر
بعد پیغمبر از دنیا رفت و امتحانها سخت شد. [عمار ایستاد]، عدهای دیگر هم ایستادند، نهفقط عمار، من عمار را برای شما مثال آوردم. در امتحان اولِ کار، عدۀ زیادی تقریباً توانستند جان به در ببرند، و خودشان را نگه داشتند. امتحانهای سخت از سالهای وسط شروع شد ـ و از رحلت پیامبر تا حکومت امیرالمؤمنین بیستوپنج سال طول کشید ـ دلهایی منقلب شد و برگشت؛ متوجه خدا بود، متوجه پول شد، متوجه دنیا شد، متوجه شغل شد، متوجه تقریب[10] به صاحبان زر و زور شد، متوجه خانههای گرانقیمت شد، متوجه مَرکبهای رنگارنگ شد. عمار از همۀ این جاذبه و مغناطیسها توانست خودش را سالم عبور دهد، دل را عبور داد.
روشنگری در شبهههای دوران امیرالمؤمنین و شناخته شدن به بینش صحیح
حکومت امیرالمؤمنین که شد، حکومت امیرالمؤمنین که میدان حق بود، آنجا زبانش، دستش، آبرویش، حیثیّتش، و همۀ جان و جسمش در خدمت اهداف امیرالمؤمنین قرار گرفت. (79/12/30) تحلیلگر و روشنگر مسائل بسیار شبههناک و دقیقی شد که آن روز مورد غفلت و جهالت قرار میگرفته. شأن عمار یاسر این است در تاریخ اسلام. اگر ما مالک اشتر را به شمشیرش و شجاعتش میشناسیم، عمار یاسر را به زبان و فکر و بینِش صحیح و روشنگری بسیار کارسازش در تاریخ صدر اسلام باید بشناسیم. من کمتر جایی از آن موارد شبهه را سراغ دارم در دوران امیرالمؤمنین، که پای عمار یاسر آنجا نباشد و او حضور نداشته باشد. (68/2/2)
جهاد با بصیرت و تبیین در هنگام شبهه و محک حق و باطل بودن
با بصیرت جهاد میکرد؛ خیلیها در رکاب امیرالمؤمنین جهاد میکردند، لکن عمار هر جایی که یک مقدار شبهه پیدا میشد، سخنرانی میکرد، توضیح میداد، تبیین میکرد، بیانِ واقع میکرد، آنها را مجدداً به راه راست هدایت میکرد، دلشان را قرص میکرد. (94/9/5) یک چیز فوقالعادهای است این بزرگوار. (68/2/2) سنگ محک حق و باطل است. (67/10/18) یک حجت قاطعۀ الهی است. (70/5/30) از صحابۀ رسولالله، هیچکس نقش عمار یاسر را در طول این مدت نداشت. آنان زنده نماندند، ولی ایشان حیات بابرکتش ادامه پیدا کرد...تا در صفین به شهادت رسید، (70/5/30) و امیرالمؤمنین برای عمار گریه کرد. (61/3/1)
دعوت به عمار یاسر بودن، نه صرفاً آبرومند و متدین بودن
عمار یاسر باشید! البته میشود طور دیگری هم بود، بعضی اشخاص از عمار یاسر، آبرویشان هم بیشتر بود، اما «عمار» نبودند. (79/12/30) بعضیها آدمهای مقدسمآب و متدیّن و اهل عبادت و اهل زهد بودند و در کتابها اسمشان در شمار عبّاد و زهّاد و اخلاقیون و آدمهای حسابی ثبت شده است؛ اما اشتباه میکردند، اشتباهی به عظمت اشتباه گرفتن جبهۀ حق با باطل؛ بزرگترین اشتباهها این است. اشتباههای کوچک، قابل بخشش است، آن اشتباهی که قابل بخشش نیست، این است که کسی جبهۀ حق را با جبهۀ باطل اشتباه کند و نتواند آن را بشناسد. عظمت امثال عمار یاسر، به …
ایستادگی عمار در برابر درخواست مردم کوفه برای خراج بیشتر و عزل او
… که حاکم بصره برای مردم خودش، خراج دو شهر را اضافه کرده است، از خلیفه گرفته است. اینها هم آمدند سراغ حاکمشان. حاکمشان چه کسی بود؟ عماربنیاسر؛ مرد ارزشی، آنیکه مثل کوه استوار ایستاده است. البته ازاینقبیل هم بودند، [اما] زیاد نبودند، کسانی که تکان نخوردند. آمدند پیش عمار یاسر، گفتند تو هم برای ما اینطور بخواه و دو شهر هم تو برای ما بگیر. عمار گفت من این کار را نمیکنم. بنا کردند به عمار حملهکردن، بدگوییکردن؛ نامه نوشتند، بالاخره خلیفه او را عزلش کرد.[25] شبیه این برای ابیذر اتفاق افتاد، شبیه این برای دیگران اتفاق افتاد. شاید خود عبدالله مسعود یکی از همین افراد بود. وقتیکه رعایت این سررشتهها نشود؛ جامعه ازلحاظ ارزشها پوک میشود، عبرت اینجاست.
روشنگری عمار در جنگ صفین برای سپاهیان متحیر
… خاتم (صلیاللهعلیهوآلهوسلّم) است. امروز شما در همان صفی قرار دارید که یک روز موسیٰ، یک روز ابراهیم، یک روز پیغمبر، یک روز عمّار، یک روز امیرالمؤمنین در آن صف قرار داشتند. اگر صف خودمان را نشناسیم اشتباه میکنیم؛ [اگر] صف دشمن را نشناسیم اشتباه میکنیم. جناب عمّار در جنگ صفّین دید یک عدّهای از افراد لشکر کأنّه مضطربند، متحیّرند، جهت کار و هدف کار را درست تشخیص نمیدهند؛ احساس وظیفه کرد. عمّار، زبان گویای امیرالمؤمنین است؛ آمد در مقابل این جمعیّت ایستاد، گفت: این پرچم جبههی مقابل -پرچم بنیامیّه- را میبینید؟ همین پرچم را ما در جنگ بدر و در جنگ اُحد در مقابل خودمان داشتیم؛ این همان پرچم است.
ساخته شدن شخصیت بزرگ عمار با طلوع اسلام و خدمت مداوم او
… بسیار مشکل است. کمتر انسانى را میتوان پیدا کرد که در دوران حاکمیّت طاغوتها بتواند به رشد معنوى و اخلاقى دست پیدا کند تا مثلاً برسد به مقامى روحى و معنوى مثل مقام بزرگان، و شخصیّتى مثل مثلاً امام امّت به وجود بیاید؛ امّا در دوران حاکمیّت اسلام آسانتر است. تا وقتى که نبىّ اکرم (صلّى الله علیه و آله و سلّم) و رسالت اسلامى نبود، ابوذرها و مقدادها و عمّارها انسانهاى جاهل و گمراهى بودند، مثل حیوانات، مثل وحشىها، مثل بقیّهى مردم زندگى میکردند، امّا طلوع خورشید اسلام، از عمّار آنچنان شخصیّت بزرگى ساخت که در طول عمر طولانى خود ــ در حدود نود سال عمرش ــ پیوسته در خدمت اسلام بود، دائماً براى خدا کار کرد و زحمت کشید. از مقداد و از ابوذر و از بقیّهى انسانهاى بزرگ، آن شخصیّتها را ساخت. اینها چه بودند؟ اینها انسانهاى بَدَوى و ابتدائى و جاهلى بودند.
روشنگری عمار یاسر و صحابه در دوران امیرالمؤمنین
وقتی غبار غلیظتر میگردد، میشود دوران امام حسن؛ و شما میبینید که چه اتفاقی افتاد. باز در دوران امیرالمؤمنین، قدری غبار رقیقتر بود؛ کسانی مثل عمار یاسر - آن افشاگر بزرگ دستگاه امیرالمؤمنین - بودند. هرجا حادثهیی اتفاق میافتاد، عمار یاسر و بزرگانی از صحابهی پیامبر بودند که میرفتند حرف میزدند، توجیه میکردند و لااقل برای عدهیی غبارها زدوده میشد؛ اما در دوران امام حسن، همان هم نبود. در دوران شبهه و در دوران جنگ با کافر غیرصریح، جنگ با کسانی که میتوانند شعارها را بر هدفهای خودشان منطبق کنند، بسیار بسیار دشوار است؛ باید هوشیار بود.
ضرورت وجود هوشیاری و آگاهی چون عمار یاسر برای رفع شبهه
… که چه کار باید کرد. بچّههای ما وقتی که وارد بعضی از سنگرهای جبههی مهاجم میشدند و آنها را اسیر میگرفتند، در سنگرهایشان مهر و تسبیح پیدا میکردند! بله، درست مثل کسانی که مقابل امیرالمؤمنین قرار داشتند و نماز هم میخواندند. [خب،] یک عدّهای به شبهه میافتادند. آن کسی که میرفت سراغ اینها، عمّار یاسر بود. این هوشیاری است، آگاهی است؛ کسی مثل عمّار یاسر لازم است.
دعوت مردم در مسجد به بیعت با علی (ع)
بعد از آنکه عثمان کشته شد، مردم مدینه خوشحال بودند. این را انسان از تاریخ میفهمد.[5] جمع شدند در مسجد، گفتند خب، حالا دیگر عثمان نیست، خلیفه چه کسی باشد؟ چند نفر از معروفین رجال مدینه که از صحابۀ پیغمبر بودند، جزو چهرههای موجّه و نامدار بودند، از قبیل عمار یاسر و چند نفر دیگر؛ گفتند تا وقتی علیبنابیطالب در میان ما هست، ما به فکر چه کسی میتوانیم باشیم؟ و علیبنابیطالب از همه اولیٰ است. عمار بلند شد گفت مردم تردید دارید که ما با علی بیعت کنیم؟ علی را نمیشناسید؟ مردم از اطراف مسجد صدایشان را بلند کردند، گفتند ما علی را خیلی هم خوب میشناسیم، هیچ هم تردید نداریم، آن دو سه جملهای هم که تو در مدح علی گفتی، خیلی کمتر از فضیلت علی است؛ برویم همه با امیرالمؤمنین بیعت کنیم.
سخنرانی گیرا و برطرف کردن تردید سپاهیان
اشتباه نکنید به ظواهر امر، فراموش نکنید حقایق امر را، و معرفتهای خودتان را با این ظواهر از دست ندهید. یک سخنرانی گرم و گیرایی کرد، دل مردم را به نشاط آورد و تردیدهای آنها را برطرف کرد.
ماندن با پاکدامنی در بیستوپنج سال پس از پیامبر
… نگه داریم، انسانیم. اگر مراقبت نکنیم، نفْسمان مثل اسب، مثل حیوان است، فرقی نمیکند، وقتی میبیند همه افتادند در میدانِ درآمد بیشتر، تنعّم بیشتر، تجمل بیشتر، آرام و قرار ندارد. مردی که بتواند خودش را کنترل کند، او همانی است که بر دیده و قلب خودش مسلط است؛ عمار از اینها بود که ماند. بیست و پنج سال را با طهارت، با پاکدامنی و تمیزی، ماند و گذراند.
ایمان قلبی زوالناپذیر زیر شکنجه و آیهٔ نازلشده دربارهٔ او
… نخواند، فلان کتاب را نخواند، در کوچهبازار راه نرود، با فلانکس حرف نزند، سرما و گرما نخورد، آفتاب و مهتاب نبیند، تا بماند؛ این ایمان متأسفانه نخواهد ماند. ایمانی لازم است که آنچنان آگاهانه انتخاب شده باشد که در سختترین شرایط هم آن ایمان از او گرفته نشود. ﴿اِلّا مَن اُكرِهَ وَ قَلبُهُ مُطمَئِنٌّ بِالايمانِ﴾[17]، دربارۀ عمّار یاسر، آیۀ قرآن میگوید: اگر در زیر شکنجه، برای خاطر آنکه دشمن را از خود لحظهای منصرف کنی، یک جمله گفتی، بگو، ایمانِ تو ایمانی نیست که با شکنجه از قلبت زائل بشود. آن ایمانی که خَبّاببناَرَت دارد، آهن را داغ میکنند به گردنش میچسبانند، شوخی نیست، آهن گداخته را به بدنش نزدیک میکردند و به پوست بدنش میچسبانیدند، این بهخاطر آن ایمان آگاهانۀ عمیقش، دست برنمیداشت، ایمان این است.
عمار و مقداد بهعنوان بسیجیان صدر اسلام
… تحمّل میکنند؛ از بسیاری از خیرات میگذرند؛ دنبال اجر و مزد مادّی نمیمانند؛ دنبال تشویق و تقدیر نمیمانند؛ محور اصلی کار را میچسبند و به پیش میروند. در صدر اسلام نیز همینطور بود. مسلمان زیاد بود، بسیاریشان هم مسلمانهای خوبی بودند و جهاد فی سبیلاللَّه میکردند؛ اما عمّار یاسر و مقداد، زیاد نبود؛ اینها بسیجیهای صدر اسلام بودند. در دوران امیرالمؤمنین، علاقهمندان و مخلصان به آن حضرت زیاد بودند؛ اما مالک اشتر و محمّدبنابیبکر و سهلبنحنیف زیاد نبود؛ اینها بسیجی بودند. اگر این نامگذاریها با اختلاف شرایط زمانی جایز باشد، باید بگوییم بسیجیان دوران امیرالمؤمنین، جماعتی از این قبیلند.