رفتن به محتوای اصلی

علماگروه و سازمان

نام‌های دیگر: علما و دانشمندان، علمای شیعه

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

عالمان دینی و نقش و مسئولیت آنان در جامعه و تاریخ.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:گفتگو با علی امینی (نخست وزیر) در مورد مشکلات و نابسامانی‌های جامعه «1»— ۱۳۴۰/۱۰/۰۱

سیر زمانی

از ۱۳۴۰ تا ۱۳۶۷
۱۳۴۰۱۳۶۷

فقط سال ۱۳۵۸همهٔ سال‌ها

تعریف در کلام رهبر

در هیچ کشور و انقلابی جز انقلاب بعثت و رسالت و زندگی ائمه هدی‌- علیهم السلام- و انقلاب اسلامی ایران سراغ نداریم که رهبران انقلاب آن قدر آماج حملات و کینه‌ها گردند. و این به خاطر صداقت و امانتداری است که در وجود علمای متعهد اسلام متبلور است. مسئولیت‌پذیری در کشوری که با محاصره‌ها و مشکلات اقتصادی و سیاسی و نظامی مواجه است کار مشکلی است. البته روحانیون متعهد کشور ما باید خودشان را برای فداکاریهای بیشتر آماده کنند؛ و در مواقع لزوم و ضرورت از آبرو و اعتبار خود برای حفظ آبروی اسلام و خدمت به محرومان و پابرهنگان استفاده کنند. و جای بسی سپاس و امتنان است که ملت رشید و دلاور ایران قدر خادمان واقعی خود را می‌شناسد، و فلسفه عشق و ارادت خود را به این نهاد مقدس در یک کلمه خلاصه می‌کند. علما و روحانیون متعهد اسلام هرگز به آرمان و اصالت و عقیده و هدف اسلامی ملت خیانت نکرده و نمی‌کنند. البته تذکر این نکته لازم است که در تمام نوشته‌ها و صحبتها هر وقت نام «روحانیت» را به میان آورده‌ام و از آنان قدردانی نموده‌ام، مقصودم علمای پاک و متعهد و مبارز است؛ که در هر قشری ناپاک و غیر متعهد وجود دارد. و روحانیون وابسته‌ ضررشان از هر فرد ناپاک دیگر بیشتر است. و همیشه این دسته از روحانیون مورد لعن و نفرین خدا و رسول و مردم بوده‌اند؛ و ضربات اصلی را به این انقلاب، روحانیون وابسته و مقدس مآب و دین فروش زده‌اند و می‌زنند. و روحانیون متعهد ما همواره از این بی‌فرهنگها متنفر و گریزان بوده‌اند. من به صراحت می‌گویم ملیگراها اگر بودند، به راحتی در مشکلات و سختیها و تنگناها دست ذلت و سازش به طرف دشمنان دراز می‌کردند؛ و برای اینکه خود را از فشارهای روزمره سیاسی برهانند، همه کاسه‌های صبر و مقاومت را یکجا می‌شکستند و به همه میثاقها و تعهدات ملی و میهنی ادعایی خود پشت پا می‌زدند. کسی تصور نکند که ما راه سازش با جهانخواران را نمی‌دانیم. ولی هیهات که خادمان اسلام به ملت خود خیانت کنند! البته ما مطمئنیم که در همین شرایط نیز آنها که با روحانیت اصیل کینه دیرینه دارند و عقده‌ها و حسادتهای خود را نمی‌توانند پنهان سازند آنان را به باد ناسزا گیرند. ولی در هر حال آن چیزی که در سرنوشت روحانیت واقعی نیست سازش و تسلیم شدن در برابر کفر و شرک است. که اگر بند بند استخوانهایمان را جدا سازند، اگر سرمان را بالای دار برند، اگر زنده زنده در شعله‌های آتشمان بسوزانند، اگر زن و فرزندان و هستی‌مان را در جلوی دیدگانمان به اسارت و غارت برند هرگز امان نامه کفر و شرک را امضا نمی‌کنیم.

شاهدها (۵۲ پاراگراف)

لزوم همکاری و تفاهم با علمای هر منطقه

… با توجه به اوضاع منطقه مشکین شهر و مناطق دیگر آذربایجان شرقی و غربی و مشکلات و گرفتاریهای اهالی محل، مقتضی است جنابعالی مسافرتی به آن منطقه بنمایید و از نزدیک اوضاع مردم و گرفتاریهای آنان را بررسی نموده و در رفع مشکلات به هر نحو مصلحت می‌دانید اقدام نمایید؛ و در هر منطقه از همکاری و تفاهم با علمای اعلام محل- دامت برکاتهم- دریغ نفرمایید.

حبس و تبعید علمای طراز اول خراسان، آذربایجان و اصفهان در دوران رضاخان

… که روی تاریخ سیاه شد. طلاب مدرسه فیضیه قبل از آفتاب باید از حجره‌های خودشان به باغات شهر پناه ببرند که وقتی در مدرسه بودند مامورین می‌آمدند و آنها را می‌بردند و خلع لباس می‌کردند، یا به نظام وظیفه، به نظام اجباری، می‌بردند! و آخر شب برمی‌گشتند به مدرسه. علمای اسلام در زمان آن پدر آن چنان تحت فشار بودند. علمای درجه اول را از خراسان به حبس کشیدند دسته جمعی و از آذربایجان به تبعید بردند، علمای طبقه اول را. و از اصفهان که مجتمع شدند در این قم و از اطراف، علمای بلاد آمدند، آنها را هم با فشار درهم شکستند. مدارس ما را خواستند از آثار اسلام خالی کنند.

سرکوب قیام‌های علمای اصفهان، آذربایجان و خراسان در دورهٔ رضاخان

… با این طایفه و این هم به اسم اینکه می‌خواهیم اصلاح بکنیم؛ همین «اصلاحاتی» که پسر می‌خواست بکند! با اسم اصلاحات، با اسم اینکه همه ایران یک رنگ باشند، ملت ما کذا باشد، با این حرفهای ناروا، این قدرت را هم می‌خواستند بشکنند و شکستند در آن وقت، و سخت هم شکستند. و چند قیامی که در ایران از جانب روحانیون شد، که یکی از آنها از اصفهان بود که با یک دایره وسیعی که تقریباً از همه شهرهای ایران اتصال پیدا شد و در قم مجتمع شدند و مرحوم حاج آقا نور الله[2] راسشان بود و مخالفت با رضا خان کردند، این را هم با قدرت و حیله شکستند. چنانچه قیام آذربایجان و علمای آذربایجان و قیام خراسان و علمای خراسان، اینها همه را با قدرت شکستند. و آن وقت هم به ما بعضیها گفتند که مرحوم حاج آقا نور الله را- که در قم فوت شد- ایشان را مسموم کردند.- ما مطلع نیستیم، اما این طور می‌گفتند بعضی از اشخاصی که از اصفهان، از علمای اصفهان، آمده بودند اینجا- و علمای تبریز را دو نفر شخص که در راس بود از آنجا گرفتند …

انجام کارها با نظر علمای اعلام و بهره‌گیری از نظرات آنان

مقتضی است جنابعالی برای رسیدگی به امور زندانها و دادگاههای انقلاب اسلامی مسافرتی به تبریز و ارومیه بنمایید، و ضمن انجام این ماموریت، وضع کمیته‌ها را نیز بررسی نموده و در اصلاح آنها اگر احتیاجی بود بکوشید. و در هر حال با نظر علمای اعلام- دامت برکاتهم- کارها را انجام دهید و از نظرات آنان بهره گیرید، و در حفظ اتحاد کلمه- به هر نحو می‌توانید- بکوشید. ضمناً برای تسهیل کار بررسی زندانیها، جنابعالی بدین وسیله به سِمت قاضی شرع منصوب می‌شوید و مستقیماً در کار محاکمات و رایهای صادره مشارکت و اقدام نمایید؛ و احتیاط را در تمام مراحل مراعات کنید. از خدای تعالی موفقیت آن جناب را خواستارم. و السلام علیکم و رحمه …

دین‌سازی و دعوت باطل بیشتر از سوی اهل علم

… و علم قدم برمی‌دارید و متلبس به لباس اسلام و لباس انبیا شده‌اید و متلبس به لباس روحانیت شده‌اید، گمان نکنید که درس خواندن بدون اینکه قرائت به اسم رب باشد برایتان فایده دارد. گاهی ضرر دارد. گاهی علم غرور می‌آورد. گاهی علم انسان را پرت می‌کند از «صراط مستقیم». اینهایی که دین‌ساز بودند اکثراً اهل علم بودند. اینهایی که دعوت بر خلاف واقع کردند اکثراً از اهل علم هستند. چون علم قرائت به اسم رب نبوده است. انحراف داشته است از اول. این راه انحرافی هر چه پیش رفت، بیشتر انحراف حاصل می‌شود؛ دورتر می‌شود از انسانیت. چه بسا یک نفر آدم فیلسوفِ اعظم است، به حسب نظر مردم، فقیه اکرم است به حسب نظر مردم، همه چیز می‌داند، انبار معلومات است، لکن چون قرائت به اسم رب نبوده است، از صراط مستقیم دورتر …

وظیفهٔ علمای محل در معرفی وکلای دلسوز اسلام

… معرفی کنند. آنهایی که آدم شناسند معرفی کنند که این سابقه‌اش چه بوده؛ دیروز در آن رژیم چه می‌کرده. حالا آمده البته تسبیح هم دستش ممکن است بگیرد و خیلی هم فریاد اسلام بزند، من ببینم دیروز چه جور بوده؛ چه جنایتهایی را کرده، یا اجازه داده. باید اینها را بشناسند. و علمای بلادشان به آنها معرفی کنند. اشخاصی که برای اسلام دلشان می‌تپد آنها را تعیین کنند.

مربی بشر بودن علمای امت در امتداد راه انبیا

من امیدوارم که شما آقایان، که در این راه قدم برداشتید و در مدرسه دینی و علمی وارد شدید، بعدها از ذخایر این امت و از مبلغین اسلام باشید. راه، راه خوبی است، و خطرناک. راه خوبی است که راه انبیاست. انبیا هم برای تربیت بشر آمده‌اند؛ و علمای امت هم مربیان بشر باید باشند. پس شغل، شغل انبیاست. و راه، راه انبیا و خطرناک است. که اگر ما به وظایف محوله به خودمان عمل نکنیم، غیر از این است که دیگران نکنند. اگر یک بقال، یک کارمند، یک شخصی که سِمِه روحانیت ندارد، یک کار زشتی خدای نخواسته انجام بدهد، این برای خودش عیب است؛ اما اگر شما ان شاء الله روحانی …

درخواست از علمای یزد برای آگاه کردن قشرهای مردم

شما آقایان از قِبَل من سلام به همه علمای یزد- دامت برکاتهم- برسانید؛ و از قول من استدعا کنید که قشرهای مردم را آگاه کنند. الآن وقت بهانه‌گیری نیست، الآن وقت این نیست که ما راجع به جزئیات امور ملاحظه بکنیم؛ جزئیات امور را نظر بکنیم و از اصول غفلت کنیم. امروز روزی است که باید اصول را حفظ کرد. حفظ اصول به این است که این ریشه‌های گندیده را از بن درآوریم؛ و این حرفهایی که بین مردم …

اولویت بانوان بیوت علما در حفاظت از اهداف اسلام

… هستند. پیغمبر اسلام هست و احکام اسلام، اهداف اسلام. خدای تبارک و تعالی در این آیه به ما فرموده‌اند که اهداف اسلام و خود نبی اکرم و هر چه مربوط به نبی اکرم است، شماها باید کفایت کنید. ما ماموریم، ماموریم که حفاظت کنیم از دین خدا، حفاظت کنیم از اهداف الهی. شما مومنات، شما مخدرات، که از بیوت علما و فضلا هستید، اولی‌ هستید از دیگران. شما از بیت نبوت هستید، اولی‌ هستید به اینکه اهداف اسلام را حفاظت کنید. خداوند به ما این مرحمت را فرموده است که شما با خدا حفاظت کنید از اسلام و از دین اسلام؛ حَسبُکَ اللهُ وَ مَنِ اتَّبَعَک مِنَ المُومِنینَ.

شمول دانشگاهیان در عنوان عالم و نقش آنان در صلاح و فساد عالم

… در مسیر صحیح باشد، تمام ملت به مسیر صحیح می‌رود. این طور نیست که یک قشر، مثلًا کاسب باشد، که فقط خودش اگر اصلاح بشود، صالح باشد، خودش هست و غیر نیست. دو قشری که با اصلاح این دو قشر جامعه اصلاح می‌شود. دو قشری که إذَا فَسَدَ العَالِمُ فَسَدَ العَالَمُ[6] است. این «عالِم» من نیستم؛ شما هم هستید؛ همه‌مان هستیم. شما همه جزء علما هستید، که اگر چنانچه خدای نخواسته فاسد باشید، عالَم را به فساد می‌کشید؛ و اگر صالح باشید، عالَم را به صلاح می‌کشید. صلاح و فساد یک جامعه به دست مربیهای- آن هست- آن جامعه هست. و آن مربیها شماهایید و قشر روحانی. آنها به یکجور، و شما به یکجور. اما دو طایفه مربی جامعه هستند.

بزرگی مسئولیت عالم، چه در دانشگاه چه در علوم قدیمه

… اول معلم که باید تربیت کند قشرهای جوان را و بعد خود جوانها که باید مملکت را اداره کنند، بنا بر این هر مملکتی در عالم، هر کشوری در عالِم موجودیتش بسته است به دست دانشجو و معلم. کلید سعادت به دست معلم است و همان قدر که معلم بزرگ است مسئولیتش هم بزرگ است. همان قدری که عالم بزرگ است مسئولیت عالم هم بزرگ است و این فرق نمی‌کند به اینکه عالم در دانشگاهها باشد یا عالم در علوم قدیمه.

وظیفهٔ علمای مساجد در به‌کارگیری مسجد برای تبلیغ اسلام و تأیید مستضعفین

… مسجد در اسلام و در صدر اسلام همیشه مرکز جنبش و حرکتهای اسلامی بوده؛ از مسجد تبلیغات اسلامی شروع می‌شده است و از مسجد حرکت قوای اسلامی برای سرکوبی کفار و وارد کردن آنها در [زیر] بیرق اسلام بوده است. همیشه در صدر اسلام مسجد مرکز حرکات و مرکز جنبشها بوده است. شما که از اهالی مسجد و از علمای مساجد هستید، باید پیروی از پیغمبر اسلام و اصحاب آن سرور کنید و مساجد را برای تبلیغ اسلام و حرکت اسلامیه و برای قطع ایادی شرک و کفر و تایید مستضعفین در مقابل مستکبرین قرار بدهید.

نقد بدگویی به علما

… نمی‌فهمند اینها را. این چه مصیبتی است که در این مملکت پیش آمده. این چه برنامه‌ای است که برای شما ریختند از طرفین. از همه طرف برنامه ریختند. هی شلوغ می‌کنند. هرجا یک اعتصاب. هرجا یک جنبش. هر جا یک فساد. هر روز یک اجتماعات، نطق و که و چه. فحاشی به این و آن. بدگویی به علما. بدگویی به کسان دیگر. این چه معنایی است که ما گرفتارش هستیم در این مملکت. چرا باید اوضاع یک مملکت این طور باشد؟ چرا باید خود اهل مملکت به جان هم افتاده باشند حالا؟

لزوم همکاری هیئت با علمای اعلام و معتمدان محل

… هستید- مامور می‌باشید با هیاتی که به این جانب معرفی خواهید نمود به استانهای کشور سرکشی نموده؛ پس از رسیدگی به شکایات مردم، از موارد اختلاف، و اشخاص مختلف گزارشی تهیه نمایید، تا درباره آنان تصمیم مقتضی گرفته شود تا در محاکم صالحه رسیدگی و متخلفین مجازات شوند. لازم است در هر نقطه با علمای اعلام و معتمدین محل، تماس گرفته و با همکاری آنان ماموریت را انجام دهید. بدیهی است تمام قشرهای مختلف کشور در این امر مهم از هیات ویژه پشتیبانی می‌نمایند، و موضوعات مورد اختلاف را با این هیات مطرح می‌نمایند.

ارجاع مردم به پرسش از علمای تبریز

… کشیده خواهند شد. اینها را دستگیر خواهند کرد. خود آذربایجانیها اینها را دستگیر کنند تا ما محاکمه کنیم اینها را. و این دشمنهای اسلام را؛ دشمنهای ایران را به جزای خودشان برسانیم. متوجه باشند روستائیان محترم. آنهایی که در بلاد متفرق هستند، و از تبریز بودند. از علمای تبریز سوال کنند. وقتی که می‌آیند در شهر تبریز، بروند از علما سوال کنند. دست به کاری نزنند که اسباب این بشود که اسلام از دستتان برود یا اینکه کشتاری بشود. ما اگر بخواهیم اینها را با اسلحه از بین ببریم، همان خود تبریز اینها را از بین می‌برد، اگر ما بگوییم. لکن ما نمی‌خواهیم این طور بشود. ما می‌خواهیم آرامش باشد. ما می‌خواهیم …

وظیفهٔ آگاه‌سازی مردم دربارهٔ قضیهٔ شوراها

الآن ملاحظه می‌کنید که یک مسئله مشکلی که پیش ما هست، و باید آگاه بشوید همه و آگاه کنید همه را، و علمای اسلام آگاه کنند همه را، قضیه شوراهاست. قضیه شوراها را یک امر سطحی و یک امر کوچک نشمرید. این شوراها اختیاراتی دارند که به واسطه آن اختیارات می‌توانند مسائل ما را ضایع کنند؛ و می‌توانند مسائل اسلامی را جلو ببرند. بدانید که الآن دنبال اینکه اعلام این شده است که شوراهای شهر را بناست تشکیل بدهند، …

همکاری و مشورت با علمای محل در اصلاح امور مذهبی و اجتماعی شهر

… زندانیان و اصلاح امور مردم، بدین وسیله جنابعالی به سمت قاضی شرع در دادگاه انقلاب اسلامی بروجرد منصوب می‌شوید که ان شاء الله تعالی زودتر به پرونده‌ها رسیدگی و حکم الهی را درباره متهمان اجرا نمایید؛ و افرادی را که مشمول عفو عمومی می‌شوند از زندان آزاد کنید. و در مورد اصلاح امور مذهبی و اجتماعی شهر نیز با همکاری و مشورت علمای اعلام محل و مومنین محترم اقدام نمایید. از خدای تعالی توفیقات همگان را در راه خدمت به اسلام و مسلمین خواستارم. و السلام علیکم و رحمه الله و برکاته.

نابغه بودن بسیاری از علمای نابینا

در روایت است که بعضی از انبیاء بودند که عضوی را نداشتند، دست و پا هم حتی نداشتند. حضرت می‌فرماید می‌بینم فلان را که- الآن من درست یادم نیست- دست و پا نداشتند، نبی بودند البته مُرْسَل به آن معنی نبودند اما نبی بودند. بسیاری از علما، بسیاری‌ از نوابغ بودند که چشم نداشتند، در زمان ما هم بعضی‌ها را ما ملاقات کردیم که از علما بودند؛ نابغه بودند؛ اطلاعات زیاد و وسیعی داشتند؛ انسان بودند. هیچ از این معنا نگران نباشید که حالا شما صاحب یک حسّی نیستید. شما معنویاتتان را ان شاء الله تقویت کنید؛ روحتان را تقویت کنید؛ و از همه بصیرها شما ان شاء الله بصیرتر باشید. خداوند ان شاء الله شما را حفظ کند؛ و همه ما را برای اسلام خدمتگزار کند و همه ما این …

لزوم همکاری و مشورت با علمای محل

مقتضی است در این موقع که انقلاب احتیاج زیادی به سازندگی دارد جنابعالی مسافرتی به مناطق آذربایجان شرقی و غربی بنمایید و از نزدیک به کمیته‌های محل رسیدگی کنید و هر جا کمبود و یا اختلافی مشاهده کردید در رفع آنها اقدام نمایید و در تقویت موسسات مذهبی به هر نحو صلاح می‌دانید کوشا باشید و همه جا از همکاری و مشورت با علمای اعلام محل- ایدهم‌الله تعالی- و مومنین محترم دریغ ننمایید و سعی کنید وحدت کلمه و اتحاد پیوسته محفوظ بماند و از اختلاف و تفرقه پرهیز نموده و مردم را برحذر دارید. از خدای تعالی ادامه توفیقات آن جناب و عموم آقایان محترم را در راه ترویج شریعت مقدسه و اعلاء کلمه طیبه اسلام خواستارم.

قدردانی از علما و خطبای مشهد در سنگر مسائل دینی

و من از همه شما تشکر می‌کنم و از همه علمای بزرگ مشهد، آیت الله،[2] همه آیات عظام را که الآن در اینجا تشریف دارند، و همه علمای اعلام که اظهار تفقد می‌کنند به من و همه خطبا و همه اعاظم از فضلای مشهد مقدس، که در سنگر جلو هستند راجع به مسائل دینی، من از همه شما تشکر می‌کنم؛ و دعاگوی همه شما و خدمتگزار همه شما هستم.

لزوم مشورت و همکاری با علمای محل در همهٔ کارها

… جناب مستطاب ثقه الاسلام و المسلمین آقای حاج سید عبد الله ضیایی- دامت افاضاته- در شهرستان رشت و حومه به کار کمیته‌ها رسیدگی و تصفیه کنید؛ و نسبت به مشکلات مالی که دارند اقدام نموده ضمناً آنان را به اتحاد و یگانگی دعوت نموده، از اختلاف و تفرقه بر حذر دارید. و در تمام کارها با علمای اعلام محل- دامت افاضاتهم- مشورت و همکاری داشته باشید. از خدای تعالی ادامه توفیقات همگان را خواستارم. و السلام علیکم و رحمه الله.

محرومیت علما از آزادی و تبعید و حبس آنان در دوران پهلوی

… همه را از خدای تبارک و تعالی خواستارم. شما محرومیت خودتان را اطلاع دارید، تمام مردم ایران در دوره این پدر و پسر محروم بودند. محروم از آزادی، محروم از استقلال. جوانهای ما در همه اطراف ایران در حبس و شکنجه به سر برده‌اند و محروم از آزادی و استقلال بوده‌اند. علمای ایران محروم از آزادی بوده‌اند و بسیاری از آنها در تبعید و حبس به سر برده‌اند. مردم تهران، این محلاتی که «زاغه‌نشین» گفته می‌شود یا «چادرنشین»، شاید از محلهای شما محرومتر باشند. اینها در خانه‌های گلی یا زیر چادر، هر یک با چندین عائله به سر می‌برند؛ مثل یک سوراخی که جانورها در آنجا باشند! ایران یک حبسی بود از برای همه اهالی محترمش، و …