رفتن به محتوای اصلی

عبادت

نام‌های دیگر: عبادات مستحب

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

نماز، دعا و اعمال بندگی خدا، روح و آثار آن‌ها.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:خطبه‌های نماز جمعه‌ی تهرا‌ن— ۱۳۶۸/۰۷/۲۸

سیر زمانی

از ۱۳۶۸ تا ۱۴۰۱
۱۳۶۸۱۴۰۱

فقط سال ۱۳۶۹همهٔ سال‌ها

تعریف در کلام رهبر

اگر در حال عبادت توجّه نبود و روح عبادت ــ که همان اُنس با خدا و تسلیم در مقابل خدا و عبودیّت [است]؛ روح همه‌ی عبادات عبودیّت است ــ مورد توجّه قرار نگرفت، آن وقت خطرهای گوناگونی در سر راه انسان قرار میگیرد؛ یک طرف قضیّه، خطر تحجّر است.
بعد فرمود کلمه‌ی لااله‌الّااالله [یعنی] کلمه‌ی توحید، اعزاز اهل دعوتِ لااله‌الّااالله است؛ چرا؟ برای خاطر اینکه وقتی شما میگویید لااله‌الّااالله، عبودیّت غیرخدا را نفی میکنید. مشکل اساسی مردم در طول تاریخ، عبودیّت غیر خدا بوده؛ [مثل] بنده‌ی فرعون‌ها بودن؛ الان هم همین جور است: بنده‌ی پول، بنده‌ی مقام، بنده‌ی شهوت، بنده‌ی قدرتهای بزرگ. وقتی شما میگویید لااله‌الّااالله، یعنی من فقط یک معبود دارم؛ نه پول را عبادت میکنم، نه مقام را عبادت میکنم، نه امپراتور را عبادت میکنم، نه فرعون را عبادت میکنم. عبادت هم صرفاً این نیست که انسان تقدیس بکند طرف را؛ نه، ممکن است اصلاً قبول هم نداشته باشد در دلش آن را، امّا عبادتش بکند! عبادت یعنی اطاعت کردن با همه‌ی وجود؛ این عبادت است. پس وقتی که ما میگوییم لااله‌الّااالله، در واقع داریم یک مایه‌ی عزّت را برای خودمان تأمین میکنیم؛ یعنی «وَالاَغلـّْلَ الَّ‌تی کانَت عَلَیهِم»،(۲) خودمان را از این اغلال داریم رها میکنیم.
﴿بِسمِ اللهِ الرَّحمنِ الرَّحيم اَفَغَيرَ اللهِ اَبتَغي حَكَماً وَ هُوَ الَّذي اَنزَلَ اِلَيكُمُ الكِتابَ مُفَصَّلاً وَ الَّذينَ آتَيناهُمُ الكِتابَ يَعلَمونَ اَنَّهُ مُنَزَّلٌ مِن رَبِّكَ بِالحَقِّ فَلا تَكونَنَّ مِنَ المُمتَرين وَ تَمَّت كَلِمَةُ رَبِّكَ صِدقاً وَ عَدلاً لا مُبَدِّلَ لِكَلِماتِهِ وَ هُوَ السَّميعُ العَليمُ وَ اِن تُطِع اَكثَرَ مَن فِی الاَرضِ يُضِلّوكَ عَن سَبيلِ اللهِ اِن يَتَّبِعونَ اِلَّا الظَّنَّ وَ اِن هُم اِلّا يخَرُصوَ﴾[1] و پس از چند آیه، که البته این آیات را اینجا ترجمه کردیم[2] و در آخر شرح خواهیم داد مختصراً، ﴿وَ لا تَأكُلوا مِمّا لَم يُذكَرِ اسمُ اللهِ عَلَيهِ وَ اِنَّهُ لَفِسقٌ وَ اِنَّ الشَّياطينَ لَيوحونَ اِلىٰ اَولِيآِهئِم لِيُجادِلوكُم وَ اِن اَطَعتُموهُم اِنَّكُم لَمُشرِكوَ﴾[3]. خلاصۀ مطلب در زمینۀ نقطه‌نظر امروز ما، این است که یک‌وقت کسی را عبادت می‌کنند، به این صورت که او را مقدس و دارای نیروهای مافوق عالم طبیعت می‌دانند؛ مثل اینکه بت‌هایی را یا قدّیسینی[4] را در طول تاریخ، مردمی عبادت می‌کرده‌اند. از عبادت آنچه که ابتدائاً به نظر می‌رسد، همین است. عبادت خدا را هم که می‌گوییم واجب است، به نظر ما همین تقدیس و همین حالت بزرگداشتِ روحی و قلبی می‌آید. مثل اینکه مسیحی‌ها برای مسیح علیه‌السلام یا برای مادر پاک و پاکیزه‌اش مریم صلوات‌الله‌علیها یک نوع قداستی قائل هستند، درمقابل مجسمۀ پنداری مسیح یا مریم زانو می‌زنند، گریه می‌کنند، او را عبادت می‌کنند، این یک مفهوم رایجِ همگانی از عبادت.

عبودیت، انس با خدا و تسلیم به‌عنوان روح همهٔ عبادات

اگر در حال عبادت توجّه نبود و روح عبادت ــ که همان اُنس با خدا و تسلیم در مقابل خدا و عبودیّت [است]؛ روح همه‌ی عبادات عبودیّت است ــ مورد توجّه قرار نگرفت، آن وقت خطرهای گوناگونی در سر راه انسان قرار میگیرد؛ یک طرف قضیّه، خطر تحجّر است.

لزوم حفظ ذکر، دعا، نماز شب و نوافل دوران جبهه

… و اشاره‌هاى قرآن هم باید آشنا بشوید، با معارف پیچیده‌ى اسلامى ــ نه در حدّ یک فیلسوف و در حدّ یک متخصّص ــ در حدّ یک انسان عارف واقفِ آگاه باید آشنا بشوید. البتّه اینها معرفت است؛ آن ایمان و اخلاص، ناشى از این دانستن‌ها نیست، ناشى از چیزهاى دیگرى است. ذکر را باید فراموش نکنید، دعا را باید فراموش نکنید، آن نماز‌شب‌هایى را که در جبهه میخواندید، باید نگه دارید، آن نوافل را باید توجّه کنید، آن نماز باحالى را که شب حمله و عملیّات که خیال میکردید شب آخر عمرتان است به‌ جا مى‌آوردید، باید نگه دارید؛ باید این را تقویت کنید. نگوییم چون از ما توقّع دارند، ما باید این‌جورى باشیم؛ نه، این یک چیز خیلى ضعیفى است؛ بگویید چون بار سنگینى بر دوش ما است، استخوان مستحکمى لازم است.

عبادات به‌عنوان ورزش و ریاضت روح و ناکافی بودن جسم عبادات

… دارد که با ورزش آنها را آشکار خواهد کرد؛ بدون ورزش نمیشود ــ عیناً روح شما همین‌جور است؛ بدون ورزش، بدون تمرین، بدون ریاضت ممکن نیست شما قوی بشوید. ای ‌بسا انسانهایی با جسمهای نیرومند، زیبا، و با روحهایی لاغر، زشت، ناتوان، ضعیف! این به درد نمیخورد. تمام عبادات برای این است که ما ورزش کنیم، تربیت بشویم و پیش برویم. البتّه عبادات را باید شناخت؛ عبادات هم جسمی دارند و روحی؛ جسم عبادات، به‌تنهایی کافی نیست. نماز را که انسان بخواند، [امّا] توجّه به خدا و ذکر در حال نماز نداشته باشد، ملتفت نباشد که دارد چه میگوید و با چه کسی دارد حرف میزند مضامین نماز را بکلّی از روی غفلت اداء بکند، این نماز، نماز بی‌فایده‌ای است.

عبادت و قرآن‌خوانی خوارج به‌عنوان دوری از روح عبادت و دین

این چه‌ جور قرآن خواندنی است؟ این چه‌ جور عبادت کردنی است؟ این، دوری از روح عبادت است. اگر انسان با روح عبادت و نماز و قرآن آشنا باشد، میفهمد وقتی که موجودیّت اسلام و حقیقت اسلام و لُبّ اسلام که در علیّ‌بن‌ابی‌طالب مجسّم است در یک طرف قرار گرفته، همه‌ی شبهه‌ها را از خودش دور میکند و به او میپیوندد. این، دوری از قرآن است، دوری از دین است که کسی نتواند این را تشخیص بدهد و شمشیر روی علی بلند کند. یک طرف قضیّه همین تحجّرها، نیندیشیدن‌ها و اشتباه‌های عمده و بزرگ [است] که در طول دوران خلافت بنی‌امیّه و بنی‌عبّاس، ما این را مشاهده میکنیم. بعضی‌ها، آدمهای مقدّس‌مآب، متدیّن، اهل عبادت و اهل زهد اسمشان در شمار عبّاد و زهّاد و اخلاقیّون و آدمهای حسابی در …

سطحی و در معرض خطر بودن عمل بدون توجه به عبودیت خدا

اگر روح اعمال و عبادات ــ که عبارت است از همان توجّه به خدا و عبودیّت خدا ــ برای انسان حل نشود، روشن نشود، انسان سعی نکند که در هر عملی از این واجبات، خودش را به عبودیّت خدا نزدیک کند، کار سطحی است. کار سطحی همیشه مورد خطر است؛ کار سطحی، ایمان سطحی مورد خطر است. و این چیزی است که در تاریخ اسلام ما دیده‌ایم.