خیلى ممنون از بیانات آقایان، جناب آقاى استادى، جناب آقاى مهریزى، جناب آقاى محقّق. نفْس این کار از این جهت اهمّیّت دارد که سیّد مرتضی (رضوان الله تعالى علیه) یکى از برجستگان تاریخ اسلام است، نه فقط تاریخ شیعه. وقتى ما دربارهى مفاخر اسلامى بحث میکنیم، در واقع تربیت اسلامى را توصیف میکنیم؛ و هرچه از فضایل و مناقب و برجستگیهاى امثال سیّد مرتضی گفته بشود و تدوین بشود و کار بشود، در واقع برگشت این به حُسن تربیت اسلام و معارف اسلامى و حوزههاى اسلامى است؛ این خیلى …
جامعیت در فقه، کلام، ادب، تفسیر و حدیث و لزوم تحلیل شخصیت او
… ایشان] در فقه، در کلام، در ادب و در تفسیر [ متبحّر بودهاند]. حدیث هم همینجور؛ خب در حدیث هم ایشان شاگرد حسینبنبابویه -برادر شیخ صدوق- بوده است؛ حالا چه مدّتى بوده و چقدر بوده، اینها را هم درست نمیدانیم؛ اینها بایست تحقیق بشود، روشن بشود، معلوم بشود. بالاخره یک مردى با این خصوصیّات، با این جامعیّت، در تاریخ ما وجود دارد؛ این را باید ما تحلیل کنیم، شخصیّت ایشان را تحلیل کنیم. حالا مثلاً فرض بفرمایید استاد ایشان، شیخ مفید هم عمدهى تبرّزش[2] در کلام است -شیخ مفید متکلّم بزرگى است- ما ببینیم آراء کلامىِ سیّد مرتضی در شافى و بقیّهى کتابهایى که ایشان دارند، مثلاً چقدر متأثّر از آراء شیخ مفید است، چقدر مخالف با نظرات شیخ مفید است؛ …
شخصیت چندبعدی و بینالمللی اسلامی و رتبهٔ ادبی برتر از سیبویه و ابنجنی
به نظر من کار بسیار خوبى است، بسیار کار شایستهاى است؛ بخصوص که شخصیّت سیّد مرتضی، هم ذوابعاد و ذوجهات است، هم به یک معنا بینالمللىِ اسلامى است. در همین بحث ادبیّات و ادب، در بعضى از حالات ایشان یعنى شرح حالهایى که براى ایشان نوشتهاند، من حالا یادم نیست چه کسى تعبیر میکند، [ میگویند] که ایشان از بزرگان ادبِ معروفِ عالَم ادبیّات -عرب و غیر عرب، مثل سیبویه، مثل ابنجنّى- بالاتر است؛ یعنى اینجور تعبیر کردهاند که رتبهى ادبى ایشان بالاتر از این افراد است. این خیلى چیز مهمّى است؛ اینها را بایستى در کتابهاى ایشان جستجو کرد و آثارش و نشانههایش را پیدا کرد و تحقیق کرد.