رفتن به محتوای اصلی

سلطنت

نام‌های دیگر: پادشاهی، سلاطین، سلطنت طاغوتی، سلطنت مشروطه، سلطنت بدون حکومت

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

حکومت پادشاهی در تاریخ ایران و جهان و ویژگی‌های آن.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:بیانات در دیدار اعضاى شوراى هماهنگى تبلیغات اسلامى و مسئولان ستاد برگزارى دهه‌ى فجر انقلاب اسلامى— ۱۳۶۹/۱۰/۱۱

سیر زمانی

از ۱۳۶۹ تا ۱۳۹۶
۱۳۶۹۱۳۹۶

روی هر سال بزنید تا فقط شاهدهای همان سال نمایش داده شود.

تعریف در کلام رهبر

البته صفویه شعرا را به دربار نمی‌بردند، تا به آنها پول بدهند؛ ولی واقعاً نمیخواهم از صفویه دفاع هم بکنم. ما با همه شاهها بدیم. شاه بد است. اصلاً شاه نمیتواند خوب باشد. ملوکیّت بد است. ملوکیّت، به معنای مالکیت است. آن کسی که خودش را مَلک مینامد - یعنی پادشاه - مالکیتی نسبت به مردم و به اصطلاح رعیت خودش برای خود قائل است. در اسلام اصلاً ملوکیّت مردود است. آن روز در نماز جمعه هم گفتم که خلافت و ولایت، نقطه مقابل ملوکیّت است. پادشاهان صفویه هم پادشاه بودند و ما اصلاً نمیتوانیم از آنها دفاع کنیم؛ اما از لحاظ تاریخی، این حرف، حرف غلطی است که ما بگوییم در دوره صفویه، شعر و ادبیّات، تنزّل و انحطاط پیدا کرده است. من میبینم که هنوز هم به تبع همان دوران، در تلویزیون و رادیو و این‌جا و آن‌جا، گاهی همین مطالب را میگویند. نخیر؛ دوران صفویه، دوران انحطاط نیست. بعد از حافظ، هیچ غزلسرایی به عظمت صائب نیامده است. بعد از رودکی، هیچ شاعری به تعداد صائب شعر نگفته است؛ دویست هزار بیت شعر دارد. البته شاعرِ حسابی که بشود روی شعرش ایستاد و از شعرش دفاع کرد، مورد نظر است، والّا شاعران جفنگ‌گو هرچه بخواهید، میگویند. هیچ شهری به قدر اصفهان، در خودش شاعر و هنرمند و فاضل و فیلسوف و فقیه نداشته است. این چه حرفی است؟!
حکومت آنها تحمیلی و کودتایی بود. با کودتا سرِکار آمده بودند؛ هم رضاخان با کودتا سرِکار آمده بود، هم محمّدرضا با کودتا سرِکار آمد. حکومت کودتایی، معلوم است چطور حکومتی است: برمردم تحمیل بودند و از آراءِ مردم، عقاید مردم، دلبستگیهای مردم، فرهنگ مردم و درخواست و اراده آنها هیچ نشانی نبود. آنها برای آراءِ مردم، برای خواست مردم، برای عقاید مردم، برای دین مردم و برای فرهنگ مردم، هیچ احترامی قائل نبودند؛ هیچ رابطه صمیمی و دوستانه‌ای با مردم نداشتند. رابطه، رابطه خصمانه بود؛ رابطه ارباب و رعیّت بود؛ رابطه آقایی و نوکری بود؛ سلطنت بود دیگر! سلطنت و پادشاهی، معنایش همین است؛ یعنی حکومت مطلقه‌ای که هیچ تعهّدی در مقابل مردم ندارد. خانواده پهلوی، پنجاه سال در کشور ما این‌گونه زندگی کردند.
امامت به سلطنت تبدیل شد! ماهیت امامت، با ماهیت سلطنت، مغایر و متفاوت و مناقض است. این دو ضدّ همند. امامت، یعنی پیشوایىِ روحی و معنوی و پیوند عاطفی و اعتقادی با مردم. اما سلطنت، یعنی حکومت با زور و قدرت و فریب؛ بدون هیچ‌گونه علقه معنوی و عاطفی و ایمانی. این دو، درست نقطه مقابل هم است. امامت، حرکتی در میان امت، برای امت و در جهت خیر است. سلطنت، یعنی یک سلطه مقتدرانه علیه مصالح مردم و برای طبقات خاص؛ برای ثروت‌اندوزی و برای شهوت‌رانی گروه حاکم. آنچه که ما در زمان قیام امام حسین میبینیم، دومی است، نه آن اوّلی. یعنی یزیدی که بر سر کار آمده بود، نه با مردم ارتباط داشت، نه علم داشت، نه پرهیزگاری و پاکدامنی و پارسایی داشت، نه سابقه جهاد در راه خدا داشت، نه ذرّه‌ای به معنویات اسلام اعتقاد داشت، نه رفتار او رفتار یک مؤمن و نه گفتار او گفتار یک حکیم بود. هیچ چیزش به پیامبر شباهت نداشت. در چنین شرایطی، برای کسی مثل حسین‌بن‌علی -که خود او همان امامی است که باید به جای پیامبر قرار گیرد- فرصتی پیش آمد و قیام کرد.

شاهدها (۳۳ پاراگراف)

زورگویی بر ملت‌ها با هر نامی، نقطهٔ مقابل امامت

… در قافله‌ای که همه به یک سمت و هدف والا در حرکتند، یک نفر بقیه را راهنمایی میکند و اگر کسی گم شود، دست او را میگیرد و برمیگرداند؛ اگر کسی خسته شود، او را به ادامه راه تشویق میکند؛ اگر کسی پایش مجروح شود، پای او را میبندد و کمک معنوی و مادّی به همه میرساند. این در اصطلاح اسلامی اسمش امام - امام هدایت - است و سلطنت نقطه مقابل این است. سلطنتِ به معنای پادشاهىِ موروثی، فقط یک نوعِ از سلطنت است. لذا بعضی سلاطین در دنیا هستند که اسمشان سلطان نیست، اما باطنشان تسلّط و زورگویی بر انسانهاست. هر کس و در هر دوره‌ای از تاریخ - اسم او هرچه میخواهد باشد - وقتی به ملت خود یا به ملتهای دیگر زور بگوید، این سلطنت است. این‌که رئیس جمهور یک دولتی - که در همه زمانها، دولتهای مستکبر بوده‌اند و امروز مظهر آن، امریکاست - به خود حق بدهد که بدون هیچ استحقاق اخلاقی، علمی و حقوقی، منافع خود و کمپانیهای پشتیبان خود را بر منافع میلیونها انسان ترجیح دهد و برای ملتهای دنیا تکلیف معیّن …

ایدئولوژی سلطنت یعنی استبداد، بهره‌مندی اختصاصی و زورگویی

اهمیت ایرانىِ نظام اسلامی به خاطر این است که نظام سیاسىِ مستقرِّ پایدارِ ریشه‌داری است که به دست خود مردم به وجود آمده است. یک نظام تحمیل شده بر مردم نیست؛ ضدِّ ایدئولوژی سلطنت است. سلطنت یک ایدئولوژی دارد. ایدئولوژی سلطنت همان چیزی است که شما در همه سلطنتهای دنیا با انواع و اقسامش مشاهده میکنید؛ یعنی استبداد، بهره‌مندیهای اختصاصی و زورگویی؛ آن‌جایی که به زورگویی نیاز داشته باشند. یک روز هم پیدا میشود که همین انوشیروان - که سعی کردند اسم او را عادل بگذارند - به‌خاطر یک کینه شخصی از دوره جوانی، در یک روز دهها هزار مزدکی را به قتل میرساند! نقل میکند که در دوره جوانی، پدرم - قباد - گفت به پای مزدک …

حکومت با زور و فریب علیه مصالح مردم و برای طبقات خاص

امامت به سلطنت تبدیل شد! ماهیت امامت، با ماهیت سلطنت، مغایر و متفاوت و مناقض است. این دو ضدّ همند. امامت، یعنی پیشوایىِ روحی و معنوی و پیوند عاطفی و اعتقادی با مردم. اما سلطنت، یعنی حکومت با زور و قدرت و فریب؛ بدون هیچ‌گونه علقه معنوی و عاطفی و ایمانی. این دو، درست نقطه مقابل هم است. امامت، حرکتی در میان امت، برای امت و در جهت خیر است. سلطنت، یعنی یک سلطه مقتدرانه علیه مصالح مردم و برای طبقات خاص؛ برای ثروت‌اندوزی و برای شهوت‌رانی گروه حاکم. آنچه که ما در زمان قیام امام حسین میبینیم، دومی است، نه آن اوّلی. …

ملوکیت به‌معنای مالکیت بر مردم و مردود بودن آن در اسلام و تقابلش با خلافت و ولایت

البته صفویه شعرا را به دربار نمی‌بردند، تا به آنها پول بدهند؛ ولی واقعاً نمیخواهم از صفویه دفاع هم بکنم. ما با همه شاهها بدیم. شاه بد است. اصلاً شاه نمیتواند خوب باشد. ملوکیّت بد است. ملوکیّت، به معنای مالکیت است. آن کسی که خودش را مَلک مینامد - یعنی پادشاه - مالکیتی نسبت به مردم و به اصطلاح رعیت خودش برای خود قائل است. در اسلام اصلاً ملوکیّت مردود است. آن روز در نماز جمعه هم گفتم که خلافت و ولایت، نقطه مقابل ملوکیّت است. پادشاهان صفویه هم پادشاه بودند و ما اصلاً نمیتوانیم از آنها دفاع کنیم؛ اما از لحاظ تاریخی، این حرف، حرف غلطی است که ما بگوییم در دوره صفویه، شعر و ادبیّات، تنزّل و انحطاط پیدا کرده است. من میبینم که هنوز هم به تبع همان دوران، در تلویزیون و رادیو و این‌جا و …

ابتنای نظام سلطنتی بر سلطه و تسلط

نام سلطنت و نام امامت، خود مشخص‌کنندۀ یک خصوصیاتی است. نظام سلطنتی بر اساس سلطه است؛ سلطنت یعنی تسلط، یعنی سلطه. نه‌اینکه در نظام امامتی و خلافتی سلطه وجود ندارد؛ چرا، آنجا هم سلطه هست. آن‌کسی‌که مدیر یک تشکیلاتی است، باید بر تشکیلات خودش مسلط باشد، مدیر یک جامعه است، باید بر امور جامعه مسلط باشد؛ باید قدرت قبض و بسط و اقدام و تنبیه و تشویق و این چیزها داشته باشد. …

ریشه‌کن کردن سلطنت مطلقهٔ چندصدساله به دست امام و ملت

از پا انداختن و ریشه‌کن کردنِ سلطنت، کار کوچکی نبود که در این کشور انجام گرفت. این کشور قرنهای متمادی با سلطنت بار آمده بود؛ قدرت مطلقه‌ی بی‌اعتنای به مردم، بدون اتّکای به افکار عمومی، فعّالِ مایشاء، حاکمِ مایُرید؛ ما قرنها این‌جور زندگی کرده بودیم. جمهوری اسلامی، امام امّت، ملّت پشت‌ سر امام، توانستند این ریشه را قلع کنند؛ کار بسیار بزرگی بود؛ امّا بعضی از کارهایی که بعد از قلع ریشه‌ی سلطنت اتّفاق افتاد، بزرگ‌تر از اصل آن کار بود. حفظ نظام اسلامی در طول این چهل سال، میدانید چه فشار عظیمی را بر این کشور و بر این ملّت وارد میکند؟ و این ملّت توانست تحمّل کند، توانست ایستادگی بکند. …

نفی اصل سلطنت و تسلط یک فرد بر مردم در انقلاب اسلامی

انقلاب اسلامی چه؟ انقلاب اسلامی نگفت حکومت سلاطین را محدود کنیم؛ گفت اصلاً سلطنت یعنی چه؟ معنای سلطنت چیست؟ یک ملّتی دارند زندگی میکنند، مملکت مال آنها است، چرا باید یک‌نفری بیاید مسلّط بر مردم باشد و فرمان او بر زندگی مردم جاری باشد؛ اصلاً انقلاب اصل سلطنت را، اصل حکومت مطلقه را آمد از بین برد. امّا انقلاب ماند؛ ببینید این ماندگاری‌ها تحلیل دارد که چرا ماند؟ چرا با اینکه در نهضت ملّی هم مردم حضور داشتند -البتّه نه مثل انقلاب، تا حدود زیادی مردم بودند- با آن درخواست حدّاقلّی، قادر نشد بماند امّا انقلاب اسلامی با آن درخواست حدّاکثریِ استقلال ماند؟ چرا …

ظلم ذاتی ایدئولوژی سلطنت و قیام نظام اسلامی در برابر آن

… داد چهار پسر امام قلیخان را سر ببُرند و جلوِ او بگذارند؛ در صورتی که امام قلیخان جزو افرادی بود که به صفویه خیلی خدمت کرده بود؛ جزو خدّامِ قدیمی صفویه و سرداران و سیاستمداران صفویه بود؛ اما به خاطر وجود روح دیکتاتوری و استبداد در شاه، این بلا سرِ او آمد. ظلم و جور، مخصوص محمّدرضا و رضاخان نبود. در ایدئولوژی سلطنت، ظلم و جورِ ناشی از استبداد، قدرت مطلقه و متعهّد نبودن به هیچ مسؤولیتی و هیچ عهد الهی و مردمی وجود دارد. نظام اسلامی در مقابل ایدئولوژی سلطنت قیام کرد؛ در حالی که کشور ما قرنهای متوالی دچار این حالت بود؛ چه قبل از اسلام، چه حتّی بعد از آمدن اسلام. اسلام در مدینه به معنای واقعی کلمه، متضمّن آزادی و - به تعبیر امروز ما - مردم‌سالاری بود. در مدینه و زادگاه و پایگاه نبوّت، این‌طور بود؛ اما در مناطق دوردستی که …

سلطنت پنهان زمامداران امروز در پس ظواهر دموکراسی

امامت، یعنی دستگاهی که عزّت خدایی را برای مردم به وجود می‌آورد. علم و معرفت به مردم میدهد. رفق و مدارا را میان آنها ترویج میکند. ابّهت اسلام و مسلمین را در مقابل دشمن حفظ میکند. اما سلطنت و حکومت‌های جائرانه، نقطه مقابل آن است. امروز در بسیاری از کشورهای دنیا اسم زمامداران پادشاه نیست، اما در واقع پادشاهند. اسمشان سلطان نیست و ظواهر دمکراسی هم در آن‌جاها جاری است، اما در باطن، همان سلطنت است؛ یعنی رفتار تعندآمیز با مردم و رفتار ذلّت‌آمیز با هر قدرتی که بالاسر آنها باشد! حتی شما میبینید که در یک کشور بزرگ و مقتدر، رؤسای سیاسی آنها باز به نوبه خود مقهور و اسیر دست صاحبان کمپانی‌ها، مراکز شبکه‌ای پنهان جهانی، مراکز مافیایی و مراکز صهیونیستی هستند. مجبورند طبق میل دل آنها حرف بزنند و موضع‌گیری کنند؛ برای این‌که آنها نرنجند. این …

تبدیل خلافت و ولایت الهی به پادشاهی در سخن ولید

… بعدک»[37]؛ تو که آدم احمقی بودی، حالا آدم باهوشی شده‌ای، یا ما این‌قدر احمق شده‌ایم که تو بر ما ترجیح پیدا کرده‌ای!؟ ولید در جوابش برگشت گفت: «لاتجز عنّ ابااسحق»[38]؛ ناراحت نشو «سعدبن ابی وقّاص»، «کل ذلک لم یکن»[39]؛ نه ما زیرک شده‌ایم، نه تو احمق شده‌ای؛ «وانّما هوالملک»[40]؛ مسأله، مسأله پادشاهی است! - تبدیل حکومت الهی، خلافت و ولایت به پادشاهی، خودش داستان عجیبی است - «یتغدّاه قوم و یتعشاه اخرون»[41]؛ یکی امروز متعلّق به اوست، یکی فردا متعلّق به اوست؛ دست به دست میگردد. «سعدبن‌ابی‌وقّاص»، بالأخره صحابی پیامبر بود. این حرف برای او خیلی گوشخراش بود که مسأله، پادشاهی است. «فقال سعد: اراکم جعلتموها ملکاً»[42]؛ گفت: میبینیم که شما قضیه خلافت را به پادشاهی تبدیل …

عقب‌ماندگی ایران در علم، تمدن، سیاست و اقتصاد در دوران پهلوی و قاجار

خانمها و آقایان! گذشته از ۲۵۰۰ سال پادشاهی ایران - که ادّعایش را میکردند و ما خبر درستی از آن نداریم؛ خودشان هم خبر نداشتند و حرفی میزدند - آنچه در طول یکی دو قرن اخیر، زیر سایه‌ی سنگین و شوم پادشاهان پهلوی و قاجار بر این مملکت گذشت، پدر ملّت را درآورد! ایران از عظمت و عزّت تاریخی خود ساقط شد؛ از کاروان علم عقب افتاد؛ از کاروان تمدّن عقب افتاد؛ در سیاست عقب افتاد؛ در اقتصاد عقب افتاد و منابع حیاتیاش را از دست داد. مردم اینها را از سلطنت دیدند. چه کسی آنها را نجات داد؟ چه کسی آنها را بیدار کرد؟ آن مرد روحانىِ بزرگ. مردم، پیشکسوتی و پیشقدمی روحانیون را دیده‌اند. مردم علمای واقعىِ دین را دوست دارند. هر …

عقب نگه داشتن کشور از دانش و فرهنگ به دست سلاطین دو قرن اخیر

به‌عنوان یک کشور، از سطح دانش جهانى و فنآورى جهانى و پیشرفتهاى جهانى، خیلى عقبیم. سلاطین یکى دو قرن اخیر کشور، خیلى به ما ظلم کردند. ما را عقب نگه داشتند و نگذاشتند دانش بیاید. نگذاشتند فرهنگ بیاید و نگذاشتند معارف درست در این کشور وارد شود.

سرگرم کردن مردم به شهوات و مسلط کردن بخش فاسد فرهنگ فرنگی به دست قاجار و پهلوی

… مى‌آمد! از این‌که کسى برود به خارج و بیاید، بدش مى‌آمد. از این‌که معلومات خارجى را یاد بگیرند، بدش مى‌آمد. چهار صباح از روى هوس، کارهایى انجام دادند و بعد که دیدند نه، ممکن است یک وقت به آنها صدمه بخورد، جلواینها ایستادند و کشور را از معلومات دور نگه داشتند. آنها - خاندان قاجار - به گونه‌اى و خاندان پهلوى بدتر از آنها و به‌گونه‌اى دیگر، مردم را به شهوات سرگرم کردند. بخشهاى فاسد فرهنگ فرنگى را مسلط کردند تا آن بخش خوب و قسمت قابل استفاده‌اش که به‌هرحال وارد کشور شده بود و مى‌شد، نتواند کارساز باشد. گیرم که رفتیم دانش را از اروپاییها یاد گرفتیم و برگشتیم؛ اما وقتى شدیم یک آدم شهوتران، یک آدم بى‌وجدان، یک آدم بى‌اراده و یک آدم بى‌دین؛ این علم چه فایده‌اى به حال مردممان خواهد داشت؟ کمااین‌که دیدیم آن کسانى که علم هم تحصیل کردند و برگشتند - خارج رفته‌ها - …

رابطهٔ سلطان و رعیت و غالب و مغلوب در حکومت‌های پیشین ایران

حاکمیّت و مناسبات حاکم و مردم در این کشور قبل از دوران حکومت اسلامى و جمهورى اسلامى همواره رابطه‌ى غیر ‌اسلامى بوده، رابطه‌ى سلطان و رعیّت بوده، رابطه‌ى غالب و مغلوب بوده. همه‌ى کسانى که در اینجا آمدند و حکومت کردند، احساس کردند که بر این مردم غلبه پیدا کردند. از این آخرى‌اش که رضاخان و پسرش بودند شما بگیرید و همین‌طور عقب بروید؛ قاجاریّه احساس کردند که بر این مردم غلبه کردند، فاتح شدند بر این مردم، از اوّل به عنوان فاتح بناى حکومت خودشان را گذاشتند؛ قبل از آنها زندیّه فاتح شدند، قبل از آنها افشاریّه فاتح شدند، قبل …

پادشاهان گذشته مظهر زشت‌ترین خصوصیات بشری

… پیدا کرد؟ شاه‌اسماعیل و شاه‌طهماسب، البتّه حساب دیگرى دارند. حالا شاه‌اسماعیل صفوى میگوییم تشیّع را آورد؛ شاه‌عبّاس صفوى چه ‌کار کرده؟ روى پلّه‌هاى تشیّع بالا رفته، روى منبر تشیّع نشسته و آقایى کرده؛ او که کارى نکرده. بعد از شاه‌عبّاس، دیگران [هم همین‌طور]. از نجس‌ترین انسانهاى روزگار همین پادشاهانى هستند که گذشتند، همه‌شان همین‌جور هستند، هیچ فرقى با هم ندارند، واقعاً بنده که بین پادشاهان استثنا سراغ ندارم. من تاریخ را زیاد هم خوانده‌ام، همین امیر اسماعیل سامانى، همین آل‌بویه‌ى شیعه، سلجوقیان یک جور، غزنویان یک ‌جور، دیگران یک جور، هر کدامشان یک جاى کارشان را نگاه کنید، مى‌بینید مظهر زشت‌ترین خصوصیّات بشرى‌اند! چقدر اینها از نِعَم ‌الهى سوء استفاده کردند! این سلسله در دهه‌ى فجر منقطع شد و دهه‌ى فجر شد خاستگاه ارزشهاى اسلامى. حالا شما ببینید براى این چقدر باید بزرگداشت گرفت؟ چه‌ کار باید کرد؟ نکته اینجا است.

تفاوت خط حکومت سلطنتی با حکومت امامتی و خلافتی

… اشاره کردم[1] به تفاوت میان دو نوع حکومت؛ سلطنت و خلافت. و گفتم که در ماجرای صلح امام حسن، خط حکومت اسلامی و اداره و مدیریت جامعۀ اسلامی، از امامت و خلافت تبدیل شد به سلطنت؛ که این آثارِ بسیار تعیین‌کننده‌ای را در طول تاریخ اسلام به جا گذاشت. مناسب است این بحث را یک‌قدری توسعه بدهیم و یک مقداری راجع‌به تفاوت‌های میان خط حکومت سلطنتی و خط حکومت خلافتی و امامتی صحبت کنیم.

تفاوت با حکومت امامتی در هدف، روش، کارگزاران و رابطه با مردم

..این دو نوع حکومت ازلحاظ هدف‌ها باهم تفاوت دارند، ازلحاظ روش‌ها باهم تفاوت دارند، ازلحاظ نوع کارگزاران و گزینش کارمندان و کارگزاران و مسئولان و مدیران باهم تفاوت دارند، ازلحاظ نوع رابطۀ با مردم هم باهم تفاوت دارند. (68/2/5)

سلطنت باطنی در پس ظواهر دموکراسی در دنیای امروز

امامت یعنی آن دستگاهی که عزت خدایی را برای مردم به‌وجود می‌آورد، علم و معرفت را به مردم می‌دهد، رفق و مدارا را میان آنها ترویج می‌کند، ابهت اسلام و مسلمین را درمقابل دشمن حفظ می‌کند. اما سلطنت نقطۀ مقابل آن است، حکومت‌های جائرانه، نقطۀ مقابل آن است. امروز [در] دنیا خیلی جاها هست که [حاکمان]، اسمشان پادشاه نیست، اما در واقع پادشاهند. اسمشان سلطان نیست، ظواهر دموکراسی در آنجاها جاری است، اما در باطن، همان سلطنت است؛ رفتار تَعنُّدآمیز[2] با مردم، رفتار ذلت‌آمیز درمقابل هر قدرتی که بالاسر آنها باشد! حتی در یک کشور بزرگ و مقتدر، شما می‌بینید رؤسای سیاسیِ آنجا به‌نوبۀ خود، مقهور دست صاحبان کمپانی‌ها، مراکز شبکه‌ای پنهان جهانی، مراکز مافیایی، مراکز صهیونیستی [هستند]؛ بازهم اسیر آنهایند. مجبورند طبق میل دل آنها حرف بزنند و موضع‌گیری کنند، برای اینکه آنها …

استفادهٔ ابزاری از دین هرجا به کارشان آید

… جایی که بر سر دوراهی قرار بگیرد، یک جا تأمین مصالح دینی باشد و یک جا فوت مصالح دینی با به‌دست‌آوردن یک امتیاز، اینجا حتماً اولی را ترجیح می‌دهد. در انتخاب‌ها، معیارها و ارزش‌های دینی را رعایت می‌کند. یعنی دین برای او یک چیز جدی، یک چیز محوری، و پایۀ کار است. در حکومت سلطنتی، نه؛ دین می‌تواند باشد، ممکن است باشد، اما به‌عنوان یک ابزار؛ هرجا به دردشان خورد، آن را مطرح می‌کنند، اسمش را می‌آورند، از آن تجلیل می‌کنند. (68/2/5) همیشه دین را نفی نمی‌کنند؛ وقتی دین را نفی می‌کنند که به آن احتیاج ندارند؛ وقتی دین را تثبیت می‌کنند که به دین احتیاج دارند؛ بسته به مقدار احتیاج. (68/2/7)

در خدمت شخص حاکم بودن نیروهای مسلح، امنیتی و علمی

… که حول‌وحوش او هستند، برای او هستند. آن‌کسانی‌که با حاکم، با این منِ قدرتمند، ارتباطی ندارند، کاری ندارند، حمایتی از او نمی‌کنند، آنها از خیرات عالم هیچ بهره‌ای به‌طور طبیعی ندارند، مگر یک چیزی ریخت و پاش بشود، آنها هم بخورند. اصلاً اخلاق حکومتی این است. (68/2/7) همه‌چیز در خدمت شخص حاکم است. نیروهای مسلح برای دفاع از اوست. نیروهای اطلاعاتی امنیتی برای کوبیدن دشمنان اوست. نیروهای علمی برای او و در خدمت اوست؛ که اگر نیروهای علمی و هنری جامعه در خدمت او نباشد و همان هدف‌ها را و همان روش‌ها را ترویج نکند و تثبیت نکند و در ذهن مردم و در فضای جامعه القا نکند، او مطرود خواهد بود، مورد قبول نخواهد بود. (68/2/5) انحصارطلبی‌ها از اینجا به‌وجود می‌آید، استبداد‌ها از اینجا …

مداح‌پروری و تملق‌پروری به سبب اصالت منیت

این در سیستم حکومت سلطنتی درست به‌عکس است؛ اصلاً روش، یک روش مداح‌پرور است، روش تملق‌پرور است. چرا؟ چون اصل بر منیّت است. او برای خود آن‌چنان شأن و مقامی قائل است، و دلش می‌خواهد مردم بگویند. و این‌طور آدم‌های متملق، در دستگاه حاکم، مرتب پیش می‌روند.

هدف بودن مال و لذت‌های دنیوی برای حاکمان

نکتۀ دیگر که نکتۀ سوم است، مسئلۀ مال‌ومَنال[19] دنیوی است. این‌هم از آن مسائل بسیار مهم است که اشاره‌ای بکنم. این دو نوع حکومت در استفادۀ از لذات دنیوی و مال‌ومَنال دنیوی، درست نقطۀ مقابل همند. در حکومت‌های سلطنتی، حکومت‌هایی که مبتنی بر قدرت و منیّت حاکم است، مال‌ومَنال و لذت و التذاذ یک هدف است. اگر قرار باشد کسی به حکومت برسد و از لذات حکومت برخوردار نشود، اصلاً چرا به حکومت رسیده، پس باید لذت ببرد دیگر! به حکومت رسیده برای اینکه بتواند از تنعمات دنیا تا آنجایی که ممکن است استفاده کند؛ خوراک و پوشاک خوب و مرکب خوب و شهوت‌رانی‌های گوناگون و استفادۀ از انواع و اقسام لذت. خیلی کم اتفاق می‌افتد کسانی را شما ملاحظه کنید در حکومت‌های دنیایی، که حدی برای التذاذ و هوس‌های خودشان قرار بدهند، مگر نتوانند؛ که گاهی نمی‌توانند، عرف در یک جامعه یک‌طوری است که به آنها اجازه نمی‌دهد.

تبدیل حکومت الهی و خلافت به پادشاهی دست‌به‌دست‌شونده در سخن ولید

… می‌فرستند به یک شهری! این حرف عبدالله‌بن‌مسعود [است]. سعدبن‌ابی‌وقّاص هم تعجب کرد، منتها از بُعد دیگری؛ گفت: «اَکِستَ بَعدَنا اَم حَمُقنا بَعدَکَ؟» تو که آدم احمقی بودی، تو حالا آدم باهوشی شده‌ای، یا ما این‌قدر احمق شده‌ایم که تو بر ما ترجیح پیدا کرده‌ای؟ ولید در جوابش برگشت گفت: «لا تَجزَعَنَّ یا اَبا اِسحاقَ» ناراحت نشو سعدبن‌ابی‌وقّاص، «کُلُّ ذَلِکَ لَمْ یَکُنْ» نه ما زیرک شده‌ایم، نه تو احمق شده‌ای، «وَ اِنَّمَا هُوَ المُلکُ» مسئله، مسئلۀ پادشاهی است! پادشاهی! تبدیل حکومت الهی، خلافت، ولایت، به پادشاهی! «وَ اِنَّمَا هُوَ الْمُلْکُ» این پادشاهی است. «یَتَغَدّاهُ قَومٌ وَ یَتَعَشّاهُ آخَرونَ»[23] امروز برای یکی است، فردا برای دیگری؛ دست‌به‌دست می‌گردد. سعدبن‌ابی‌وقّاص بالاخره صحابی پیغمبر بود، خیلی برایش گوش‌خراش بود این حرف که پادشاهی است؛ «فَقالَ سَعدٌ اَراکُم جَعَلتُموها مُلکاً»! می‌بینیم که قضیۀ خلافت را شما تبدیل کرده‌اید به پادشاهی! بله، خب همین‌طور است، همین است.

حکومت مطلقه‌ای بی‌تعهد در برابر مردم با رابطهٔ ارباب و رعیتی

… مردم و درخواست و اراده آنها هیچ نشانی نبود. آنها برای آراءِ مردم، برای خواست مردم، برای عقاید مردم، برای دین مردم و برای فرهنگ مردم، هیچ احترامی قائل نبودند؛ هیچ رابطه صمیمی و دوستانه‌ای با مردم نداشتند. رابطه، رابطه خصمانه بود؛ رابطه ارباب و رعیّت بود؛ رابطه آقایی و نوکری بود؛ سلطنت بود دیگر! سلطنت و پادشاهی، معنایش همین است؛ یعنی حکومت مطلقه‌ای که هیچ تعهّدی در مقابل مردم ندارد. خانواده پهلوی، پنجاه سال در کشور ما این‌گونه زندگی کردند.

پادشاه یعنی فرمانروایی که به مردم کاری ندارد و هرچه بخواهد می‌کند

… «فَبَکَی عُمَرُ» عمر گریه کرد. موعظۀ عجیبی است. مسئله، مسئلۀ خلافت است، تبدیل خلافت یا ولایت؛ که ولایت یعنی حکومتی که همراه با محبت است، همراه با پیوستگی با مردم است، همراه با عاطفۀ نسبت به آحاد مردم است، فقط فرمانروایی و حکمرانی نیست؛ این معنای ولایت است. اما خب پادشاهی معنایش این نیست، به مردم کاری ندارد؛ پادشاه یعنی حاکم، فرمانروا، هر کار خودش بخواهد می‌کند.

عقب نگه داشتن و بهره‌کشی از مردم به دست سلاطین و خان‌ها

حقیقتاً انسان از سطح فرهنگ این مردم لذّت می‌برد. با این‌که سواد، سواد رسمی نیست؛ اما روح فرهنگی و استعداد فرهنگی هست. آدم وقتی اینها را میبیند، هزاران بار لعنت میفرستد به آن خانهای خبیث و سلاطین خبیثتر از خانها، که سالهای متمادی مردم را عقب نگه داشتند. این مردم را بیسواد و محروم نگه داشتند، ازشان استفاده کردند و اینها را دوشیدند، بدون این‌که فایده‌ای بهشان برسانند. امیدواریم ان‌شاءاللَّه در دوران جمهوری اسلامی، جبران شود. البته بخش زیادی از عشایر این کشور، بحمداللَّه، در دوران جمهوریاسلامی به سر و سامان نسبی رسیده‌اند. این‌جاها هم، ان‌شاءاللَّه باید هرچه زودتر به سر و سامان برسد.

یکسانی حاکمیت غزنویان و ساسانیان در جباریت

… و عبّاسى را ما نظام اسلامى نمیدانیم؛ آن هم نظام پادشاهى است، شاهنشاهى است، منتها یک نوع دیگر، یک شکل دیگر. حکومت هارون‌الرّشید یا عبدالملک یا هشام و امثال اینها چه فرقى با حکومت اردشیر درازدست و مانند اینها دارد؟ چون اسمشان مسلمان است، مگر حل میکند مسئله را؟ حکومت سلطان محمود غزنوى در این کشور، چه فرقى دارد با حکومتهاى جبّارانى که در گذشته بودند؟ غزنویان با ساسانیان چه تفاوتى دارند از لحاظ حاکمیّت؟ تفاوتى که وجود دارد، مربوط به فضاى اسلامى است؛ فضاى اسلامى، سلطان محمود غزنوى را هم وادار میکند که نمازش را بخواند؛ آن کسى هم که در ظلّ حکومت او است، او هم نمازخوان بار مى‌آید؛ این که ربطى به سلطنت سلطان محمود ندارد؛ این به برکت همان مقدارى از اسلام است که …

تبدیل خلافت اسلامی به حکومت جابرانهٔ پادشاهی از نیمهٔ دوم قرن اول هجری

مهم‌ترین چیزی که در زندگی ائمه به‌طور شایسته مورد توجه قرار نگرفته، عنصرِ «مبارزۀ حاد سیاسی» است. از آغاز نیمۀ دوم قرن اول هجری، که خلافت اسلامی به‌طور آشکار با پیرایه‌های سلطنت آمیخته شد و امامت اسلامی به حکومت جابرانۀ پادشاهی بدل گشت، ائمۀ اهل‌بیت علیهم‌السلام مبارزۀ سیاسی خود را به شیوه‌ای متناسب با اوضاع و شرایط، شدت بخشیدند. این مبارزه بزرگ‌ترین هدفش تشکیل نظام اسلامی و تأسیس حکومتی بر پایۀ امامت بود. بی‌شک تبیین و تفسیرِ دین با دیدگاه مخصوص اهل‌بیتِ وحی، و رفع تحریف‌ها و کج‌فهمی‌ها از معارف اسلامی و احکام دینی نیز هدف مهمی برای جهاد اهل‌بیت به‌حساب می‌آمد. اما طبق قراینِ حتمی، …

منع معاویه از موروثی‌کردن حکومت و سپردن آن پس از او به امام حسن و امام حسین

… زمان عُمَر، امیرالمؤمنین می‌گفتند، و از نظر شیعه امیرالمؤمنین، مخصوص علی‌بن‌ابی‌طالب است، به امام حسن هم امیرالمؤمنین نمی‌گویند. به تو امیرالمؤمنین نمی‌گوییم؛ یعنی تو خلیفۀ رسمی از نظر ما نیستی. ..تصریح می‌کند که حق نداری به جان یکی از افراد شیعه تعرض کنی. تصریح می‌کند که حق نداری حکومت را موروثیِ خاندان خودت بکنی و کسی را بعد از خودت معیّن کنی. و تصریح می‌کند به اینکه بعد از تو حکومت از آنِ حسن است، و اگر او نبود، از آنِ حسین. و تا آن‌وقت البته زمینه آماده شده بود، فکر می‌کرد که زمینه آماده خواهد شد، به‌حسب موازین ظاهری.

پادشاه کوچکی بودن هر کارمند دستگاه سلطنت

… مواظب می‌شویم، سعی می‌کنیم این مشخصات را در خودمان به‌وجود بیاوریم و حفظ کنیم. اخلاق حکومتی از بالا تا پایین همۀ آحاد حکومت را شامل می‌شود. اگر در رأس، اخلاق ویژۀ حکومت سلطنتی وجود داشت، تا پایین‌ترین سطوح ادارۀ حکومت، آن اخلاق نشست می‌کند، سرایت می‌کند. در نظام پادشاهی و سلطنتی، هر کارمندِ دستگاه سلطنت، یک پادشاه است، یک سلطان است با همان خصوصیات، منتها سلطان‌هایی قدونیم‌قد، با قواره‌های مختلف. این در کل جامعه تأثیر می‌گذارد، اما در دستگاه حکومت، تأثیر بارزتری می‌گذارد. ما توجه بکنیم که اخلاق سلطنتی و پادشاهی که ما آن را رد می‌کنیم، چه مواردی است؛ در خودمان نگاه کنیم، اگر از آن اخلاق چیزی هست، حتماً برطرف کنیم. اخلاقِ حکومتِ امامتی و خلافتی چیست، …