رفتن به محتوای اصلی

رژیم سلطنتی

نام‌های دیگر: رژیم شاهنشاهی، رژیم‌های پیش از انقلاب، رژیم‌های گذشته

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

نظام پادشاهی حاکم بر ایران پیش از انقلاب اسلامی.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:خطبه‌های نماز جمعه تهران— ۱۳۶۲/۰۵/۱۴

سیر زمانی

از ۱۳۶۲ تا ۱۴۰۴
۱۳۶۲۱۴۰۴

روی هر سال بزنید تا فقط شاهدهای همان سال نمایش داده شود.

شاهدها (۱۹ پاراگراف)

اعلام اسقاط نظام پادشاهی از سوی امام در بهشت زهرا در روز ورود

اوّلاً اوّل‌کاری که امام کرد، اسقاط نظام [پادشاهی] را در همان روز ورود اعلام کرد. امام در بهشت زهرا، در مقابل جمعیّت میلیونی سخنرانی کرد و اسقاط نظام پادشاهی را ــ که میگفتند چند هزار سال سابقه دارد ــ و تبدیل آن به یک نظام نو و جدید با خصوصیّات مهم و برجسته و بزرگ را اعلام کرد. خب این نظام جدیدی که امام مژده‌ی آن را در ورود به تهران در روز دوازدهم بهمن داد، خصوصیّات متعدّدی داشت که حالا بعضی از آنها را شاید اشاره کنم؛ لکن [طبق] آنچه امام فرمودند، دو خصوصیّت اساسی و پایه‌ای، دو خصوصیّت مهم در این نظام وجود دارد:

فساد سلطنت در هر شکل و بیگانگی آن با اسلام

… طول سالهاى دراز، این ملّت را از آن وضعیت قدرتمندِ باثباتِ مستقلِ روى پاى خود، به بدبختى و فقر و فلاکت و فساد و عقب افتادگى و برادرکشى و اختلافات کشانیدند. هم سلاطین اخیر و هم سلاطین گذشته که آنها هم فاسد بودند. نمى‌خواهیم بگوییم سلاطین گذشته خوب بودند؛ نه. سلطنت با هر شکلى که دارد، هرجا باشد فاسد است. اسلام که سلطنت ندارد. سلطنت با همه‌ى اَشکالى که در دنیا دارد فاسد و غلط است؛ امّا با این همه، سلطان داریم تا سلطان. سلاطین اخیر ایران -یعنى سلاطین سلسله‌ى پهلوىِ فاسدِ مفسدِ نفرت‌انگیز و قبل از آنها سلاطین قاجاریه که یکى از دیگرى بدتر و زشت‌تر و خبیث‌تر بود- کشور ایران را حقیقتاً از هستى ساقط کردند و ملّت را در موضع ضعف قرار دادند. …

ریشه‌کن شدن حکومت پادشاهی و حاکمیت شخصی به دست انقلاب

… هر فعّالیت اقتصادی، هر فعّالیت فرهنگی، هر فعّالیت سیاسی، هر جابه‌جایی، هر موضع‌گیری؛ هرجوری که مایل بودند، این کشور را و دولت این کشور را به این‌طرف و آن‌طرف میکشاندند؛ یعنی خود رژیم طاغوت مهم‌ترین سنگر آمریکا و انگلیس در این کشور بوده است. این یک سنگر. خب، انقلاب آمد، این سنگر را نابود کرد، از بین برد و ریشه‌کن کرد؛ حکومت پادشاهی را در کشور ریشه‌کن کرد و به‌جای حکومت پادشاهی و حاکمیت شخصی، حاکمیت مردمی را به‌وجود آورد. یک روزی بود در این کشور که میگفتند آقا! مملکت صاحب دارد؛ صاحب مملکت کیست؟ اعلیحضرت؛ این بود. این را مکرّر بر زبانها جاری میکردند که آقا، مملکت صاحب دارد؛ کیست صاحب مملکت؟ شاه صاحب مملکت بود، یعنی یک عنصر فاسد، نالایق، وابسته و غالباً تهی از غیرت ملّی، صاحب …

حکومت پادشاهی مایهٔ ننگ برای هر کشور

ملّت ایران راه را درست رفت، حرکت را درست انجام داد؛ رهبری مقتدر، آگاه، مصمّم و دارای توکّل به خدا، اتّکاء به خدا، اتّکاء به وعده‌ی الهی که «اِن تنصُروا اللهَ یَنصُرکُم»؛[4] موجب شد که این ملّت بتواند به پیروزی برسد و حکومت تحمیلی وابسته‌ی سیاهِ خاندان پهلوی و حکومت پادشاهی مشئوم و ننگ‌آلود -که برای هر کشوری حکومت پادشاهی مایه‌ی ننگ است در منطق صحیح انسانی- در ایران از بین رفت و تمام شد؛ مردم شدند صاحب اختیار.

سرپوش گذاشتن بر استعدادهای ملت به‌جای کمک به آن

رهبر انقلاب: این یک چشمه‌ای است، دارد میجوشد؛[5] مهم‌ترین مشکل دورانهای قبل و گناه رژیم‌های گذشته این بود که نه‌فقط کمک نمیکردند به جوشش این چشمه، بلکه رویش را کأنّه گل‌اندود میکردند؛ با [پیروزی] انقلاب، این چشمه باز شده و دارد میجوشد؛ نظام جمهوری اسلامی فقط باید بستر برای این معیّن کند؛ وَالّا خودش جریان پیدا میکند. هیچ‌کس نرفته به‌طور خصوص به همین آقای عبّاسی یا شهید شهریاری -که اینها برجستگان این رشته‌اند- توصیه کند که شما بروید در این …

موروثی بودن حکومت و بی‌نقشی مردم پیش از انقلاب

قبل از انقلاب، حکومت سلطنتی بود. نقطه‌ی مقابل آن، مردم‌سالاری است. در حکومت سلطنتی، مردم هیچکاره‌اند؛ در حکومت مردم‌سالاری، مردم همه‌کاره‌اند. قبل از انقلاب، حکومت، وراثتی بود؛ یکی میمرد، یکی را به جای خودش معین میکرد؛ یعنی مردم هیچ نقشی نداشتند؛ میخواستند، نمیخواستند، ناچار باید قبول میکردند. در جمهوری اسلامی به برکت انقلاب، حکومت انتخابی است؛ مردم انتخاب میکنند؛ مذاق مردم، خواست مردم تعیین کننده است. قبل از انقلاب، حکومت، دیکتاتورىِ امنیتی بود؛ دیکتاتورىِ سخت و سیاه. بنده یادم هست؛ یکی از دوستان ما از پاکستان آمد پیش من - قاچاقی آمده بود مشهد - …

تلقی پادشاهان از ایران به‌عنوان ملک خود و از مردم به‌عنوان رعیت بی‌حق

… ملت ایران در طول قرنهای متمادی تحقیر شده بود. یک مدت به وسیله سلاطین مستبد تحقیر میشد؛ یعنی در دورانهای قدیم که هنوز استعمار و سلطه و نفوذ خارجی نبود، پادشاهانی بودند؛ بعضی مقتدر، بعضی هم ضعیف و بیکفایت؛ اما بدون استثناء همه آنها این ملت را تحقیر میکردند. اگر شما به خاطراتی که بعضی از سلاطین یا فرزندان و شاهزادگانشان نوشته‌اند، مراجعه کنید، به‌خوبی میبینید که تلقّی آنها این بوده که ایران، مِلکی متعلّق به آنهاست؛ یک مشت رعیت هم در این مِلک برای آنها کار میکنند. حقوقی داشته باشند؟ نه. اراده آنها معتبر باشد؟ نه. بنابراین تلقّی آنها از ملت و کشور و خودشان، این‌قدر تلقّی غلط و مفتضحی بود. واقعاً تصوّر میکردند که این‌جا مال آنهاست؛ اگر کسی از آحاد ملت خدمتی میکند و کاری انجام میدهد، طبق وظیفه‌اش عمل میکند. کسانی هم که کوتاهی میکنند، سرکشانی هستند که به منافع حاکمِ …

ویرانی پایه‌های پیشرفت در حکومت پادشاهان فاسد و وابسته

… مسؤول نیست؛ قوای سه‌گانه، مسؤولان گوناگون و آحاد مردم هم مسؤولیت دارند. همه ما مسؤولیت داریم که این کارهای بزرگ را بکنیم تا کشور را به نقطه مطلوب آبادانی برسانیم و آبروی اسلام و کشور و این ملت را در مقابل چشم جهانیان حفظ کنیم. امروز این یک وظیفه همگانی است. در طول سالهای متمادی و در حکومت فاسد و مستبد پادشاهان ظالم و جائر و وابسته، همه پایه‌ها و مبانی این پیشرفت، ویران و مورد تطاول واقع شده بود. ما باید اینها را جبران کنیم. ما راه طولانیای را در پیش داریم؛ اما این راه بسیار افتخارآفرین است.

وابستگی و فساد جنسی، اخلاقی و مالی سلطنت در صد سال اخیر

… اصفهان یا فارس مشغول حکومت بود، این خبرها وجود نداشت؛ بلکه هر سرداری برای خود یک پادشاه مستبد بود و هر کاری میتوانست، میکرد. البته ایمان مردم ایران به اسلام، به خاطر این شخصیتها و این سردارها نبود؛ به خاطر پیام اسلام بود، که خود داستان و ماجرای دیگری دارد. از ایدئولوژی سلطنت که استبداد یک رکن ذاتی آن است، از صد سال پیش به این طرف، آفتهای دیگری هم در کشور ما بروز کرد که یکی از آنها وابستگی بود؛ دیگری فساد سلطنت و اطرافیان و درباریان بود؛ فساد جنسی، فساد اخلاقی و فسادهای فراوان مالی.

استبداد از لوازم نظام پادشاهی و چیرگی آن بر همهٔ ارکان ملت

… و خود را در صفوف مقدّم ملت قرار داد؛ با همان هدفها، با همان آرزوها، با همان انگیزه‌ها و با همان روشها. ملت رنج می‌برد؛ انقلاب حرکت عظیمی بود که این ملت بزرگ، برای رنج‌زدایی و آینده‌سازی انجام داد. ملت از دیکتاتوری و استبداد سیاهِ حاکم بر این کشور رنج می‌برد. اوّلاً، این از لوازم سلطنت بود؛ چون نظام پادشاهی نظام مالکیت و مَلِکیّت و فرو بردن پنجه اقتدار در همه ارکان جان یک ملت است و تحمّل آن بسیار دشوار است. ثانیاً آن خاندان طاغوتی حاکم، این استبداد و خودکامگی را با فساد اخلاقی و فسادآفرینی و بدتر از همه با تسلیمِ یکپارچه این کشور و این ملت به بیگانگان و دشمنان، آمیخته بودند. ملت از این رنج می‌برد.

نابودی دستگاه‌های پادشاهی، زورگویی و اشرافی‌گری در کشور

البته نظام جمهوری اسلامی، از روز اوّل این شعار را داده و به دنبال آن حرکت کرده است. خدا را شکر میکنیم، دستگاههایی که ظلم و تبعیض از وجودشان میتراوید و ناشی میشد، در این مملکت از بین رفتند. پادشاهی، دستگاه پادشاهی، دستگاههای زورگویی، دستگاههای فرعونی، دستگاههای اشرافی‌گری، دستگاههایی که همه همّتشان تأمین دنیای خود به قیمت نابود کردن دنیا و آخرت دیگران بود، نابود شدند و از بین رفتند. امروز ملاک، دین و تقوا و اخلاق است. جوان و زن و مرد و اقوام مختلف ما، همه به دنبال معنویّتند و به فضل پروردگار، مسؤولان کشور و دولتمردان ما، به دنبال استقرار عدالتند. این، آن قدم چهارم است. این، قدم اصلی و کار اساسی است، تا بتوانیم جامعه اسلامی را یک جامعه …

تسلیم محض کشور و افتخار بزرگان به فرودستی در برابر انگلیس، آمریکا و روس در دوران پهلوی و قاجار

البته بله؛ در حال بحران برای آنهاست. اقتصاد ایران برای مردم ایران، در حال شکوفایی است؛ ولی البته برای متجاوزین و کسانی که میخواهند از امکانات ایران استفاده کنند، بحرانی است. برای مردم ایران، چه بحرانی وجود دارد؟ مشغول ساختن کشورشان هستند. کشوری که در دوران رژیم سلطنت - چه سلطنت پهلوی، چه سلطنت قاجار - اصلاً جرأت نمیکرد در مقابل کشورهای دیگرِ دنیا بگوید «من هم هستم، من هم میسازم، من هم اقدام میکنم». یک کشور درجه‌ی سه و درجه‌ی چهارِ تسلیم محض، که بزرگان این کشور به فرودستی در مقابل قدرتها - یک روز انگلیس، یک روز امریکا، یک روز هم روسها - افتخار میکردند!

فروریختن تدریجی بنیان‌های باطل سلطنتی پس از انقلاب

به صحنه داخلی هم که نگاه کنید، باز همین‌طور است. اگر کسی نظری به داخل کشور بیفکند، خواهد دید که بنیانهای قدیمی سلطنتی، آرام آرام فرو ریخت؛ دفعتاً فرو نریخت. فقط تاج سلطنتی دفعتاً شکست، کاخ سلطنتی از بین رفت، اساس نظام سلطنتی ویران شد؛ اما بسیاری از بنیانهای باطل، تا امروز بتدریج فرو ریخته است. به‌خلاف تحلیلی که میگوید: «هر چه از انقلاب دور شده‌ایم، وضع ما از انقلاب دورتر شده است.» اشتباه درد آوری که در ذهن بعضی هست. درحالیکه انقلاب و نظام جدید، موجود زنده‌ای است که هرچه پیش رفته، رشد کرده، اندامهایش ستبر شده، عقلانیتش قوّت پیدا کرده و تواناییاش …

حاکمیت سلطه‌های ظالمانهٔ پادشاهان بر ملت ایران در قرون گذشته

… انسان عشق و محبّت میخواهد، انسان آرمانهاى متعالى میخواهد، انسان آزادى و عزّت میخواهد. اگر شکم ملّتى را هم سیر کردند امّا آقایى را از او گرفتند، عزّت را از او گرفتند، او را گوش‌به‌فرمان کردند، ذلیل کردند، این ملّت چگونه میتواند احساس آسایش و آرامش بکند؟ و این همان وضعى است که در زیر بار سلطه‌هاى ظالمانه‌ى پادشاهان، در قرنهاى گذشته بر ملّت ما حاکم بود. همین شهر بوشهر شما، به مجرّد اینکه حکّام قاجارىِ خائن و پادشاهان، اندکى سر از اطاعت انگلیس میپیچیدند، میشد محلّ پیاده شدن سربازان انگلیسى و اشغال این منطقه. بارها انگلیس‌ها به بوشهر آمدند و اینجا را اشغال کردند یا تهدید به اشغال کردند.

بی‌اعتمادی مردم به حاکمان موروثی که در تعیینشان نقشی نداشته‌اند

… هستند. پس حکومت اسلامی، حکومت مردمی است و به این معنا [است‌] هم که مردم در انتخاب شخص حاکم دارای تأثیرند. وقتی که مردم حاکم را انتخاب کردند، در کنار او هم قرار میگیرند. مردم از آن زمامداری بیزار یا نسبت به او بی‌اعتنا هستند که در انتخاب او نقشی نداشته‌اند. شما در میان حکومتهای سلطنتی عالم، کدام حکومت را پیدا میکنید که عامّه‌ی مردم، توده‌ی مردم، نسبت به زمامدار علاقه‌مند باشد، در خدمت او قرار بگیرد، با حرف او حرکت کند، به او اعتماد بکند. مردم حق دارند اعتماد نکنند، زیرا در تعیین این حاکم نقشی نداشته‌اند. پادشاهی مرده است، کسی بعد از او به وراثت منصب پادشاهی را به ارث گرفته است. و همین‌طور است رژیمهای غیر پادشاهی که در تعیین حاکم - که یا با کودتا روی کار آمده، یا با تقلّب روی کار آمده - مردم نقشی نداشته باشند؛ امّا وقتی مردم خودشان نقش داشتند و این رژیم را، این شخص حاکم را، این سیاستمدار را به این مقام رساندند، همان‌طور که امام بارها …

پیوند اختناق طولانی با نفوذ و حمایت بیگانگان از سلطنت

… و ایشان اعلام کرده بودند که شاه خائن است و شاه باید برود - بعضی از عناصر مبارز، فعال و خوب - که بعد هم در انقلاب فعالیتهای زیادی داشتند - حتّی آنها، میگفتند: مگر ممکن است؟! چطور امام مسئله‌ی سلطنت را مطرح میکند؟ مگر میشود با سلطنت درافتاد؟! باورشان نمیآمد. علت این بود که دوران طولانی اختناق و استبداد در این کشور همراه شده بود با نفوذ بیگانه، سلطه‌ی بیگانه و حمایت بیگانگان از نظام سلطنت. ولی این اتفاق افتاد.

بی‌کفایتی فراوان حاکمان سلطنتی در کنار وابستگی

… و مطیع: «اسد علىّ و فی الحروب نعامة»[1] ! در مهمترین مسائل، مطلبی به آنها دیکته میشد؛ نه به وسیله یک رئیس جمهور، بلکه به وسیله سفیر! سفیر انگلیس به دربار مراجعه میکرد و میگفت مصلحت شما این است که این‌طور باشد؛ شاه هم میفهمید «مصلحت شما این است» یعنی چه! در کنار وابستگی مطلق و مطیع بودن در مقابل بیگانگان، بیکفایتی هم الی ماشاءاللَّه وجود داشت.

بیرون بودن مردم از صحنه در دوران حکومت‌های ستم‌شاهی

جمهورى اسلامى بحمدالله‌ در ابعاد گوناگون و مختلف به توفیقات بزرگى دست پیدا کرده است؛ هم در زمینه‌ى سازندگى کشور، هم در زمینه‌ى افکار عمومى و اخلاق عمومى، هم در زمینه‌ى فرهنگ و گسترش فرهنگ اسلامى، هم در زمینه‌ى کشاندن کشور به استقلال و زنده ‌کردن استعدادها و به صحنه آوردن توده‌ى مردم ــ که همواره در دورانهاى سیاه حکومتهاى پادشاهى و ستم‌شاهى، مردم از صحنه بیرون بودند و کسى به مردم کارى نداشت؛ آنچه بود در دست قدرتها بود که خودشان فعّال مایشاء[4] بودند و هر کارى میخواستند میکردند؛ ملّتها کاره‌اى نبودند ــ جمهورى اسلامى این توفیق را پیدا کرد که این سدّى را که در طول قرنها به وجود آورده بودند، فرو بریزد؛ ملّت بشود همه‌کاره و تصمیم‌گیرنده، و مسئولین کشور ناگزیر باشند آراء ملّت و خواست ملّت و نظرات ملّت را رعایت کنند که این بهترین شیوه است …

رشد حکومت‌های سلطنتی و بازگشت از دوران توحیدی

… میگرفت، پایگاه عظیم دانش بشرى را پدید آورند و خود قرنها بر منبر بلند علم و معرفت بشرى قرار گیرند و سخاوتمندانه به همه‌ى بشریّت بیاموزند و گرانبهاترین آثار علمى را طىّ قرنهاى متمادى پدید آورند و سرنوشت جهان بشریّت را با علم و سیاست و فرهنگ خود رقم بزنند. اینها همه از برکات تعالیم خالص اسلام و حکومت الهى در عهد پیامبر (صلّى الله‌ علیه و آله و سلّم) و برهه‌اى از صدر اسلام بود که على‌رغم تسلّط و رشد شجره‌ى خبیثه‌ى حکومتهاى سلطنتى و رجعت از دوران توحیدى، باز تا قرنها ثمرات خود را به مسلمین میچشانید و آنان و همه‌ى بشریّت را کامیاب میکرد. هر وجب از این خاک و این سرزمین، یادآور خاطره‌اى از دوران پیامبر خدا (صلّى الله‌ علیه و آله و سلّم) و یاران فداکار و نورانى او است. در این سرزمین بود که اسلام طلوع کرد و پرچم جهاد برافراشته شد و آزادى بشریّت از همه‌ى غل و زنجیرهاى جاهلیّت رقم خورد.