و مطلب چهاردهم که شاید یکى از مهمترین بلکه باید گفت مهمترینِ این مسائل است، مسئلهى تهذیب اخلاق در حوزههاى علمیّه است که ما چون راجع به این مسئله زیاد صحبت کردهایم و مکرّر عرض کردهایم، نخواستیم که دربارهى این تفصیل زیادى بدهیم. مسئلهى تهذیب اخلاق، مسئلهى سادهزیستى، مسئلهى اِعراض از زخارف[11] دنیا را باید جدّى گرفت در حوزههاى علمیّه. اینجور نباشد که طلبه تا خانهاش دو خیابان تا محلّ درس فاصله دارد، به فکر ماشین شخصى بیفتد. ماشین چیست؟ از اوّل، بناى کار طلبگى بر عسرت[12] بود و بىاعتنائى به زخارف دنیوى؛ نه اینکه فوراً به فکر بیفتیم که حالا یک ماشین شخصى، یک خانهى کذائى؛ نه آقا، باید یک حدّاقلّ معیشتى [باشد] ــ البتّه جورى که ذهن انسان مشغول آن چیزها نباشد و بتواند درسش را راحت بخواند و کار لازم و مورد توقّع را انجام بدهد ــ امّا اینجور نباشد که طلبگى هم …
زندگی ساده وزیری از دولت با وجود دسترسی به بیتالمال
… کارهاى برادران مسئول در دولت واقف نیستند. خب یک چیزى شنیدهاند، یک چیزى میدانند؛ خصوصیّاتى را که آدمهاى آشناى با اعضاى دولت ما میتوانند بدانند و بفهمند، یقیناً مردم بعضى از اینها را نمیدانند، بعضى از اینها را باور هم نمیکنند؛ یعنى اگر بگوییم باور نمیکنند؛ مثلاً اگر گفته شود به مردم که در بین وزراى جناب آقاى هاشمى، وزیرى هست که ــ بنا بر آنچه مسموع بنده است ــ اگر اقساطش را از حقوق ماهیانهاش کم کنند، برایش ۲۴۰۰ تومان میماند ــ اقساطى که باید بدهد؛ بدهى دارد باید بدهد ــ خب این را واقعاً چه کسى تصوّر میکند که در کارگزاران یک دولت، کسانى که بیتالمال در دست اینها است، امکانات در اختیار اینها است، کسانى پیدا میشوند که اینجور زندگى میکنند، اینجور صرف و خرج میکنند؟ اینها چیزهاى باارزشى است. و ما خدا را شکر میگزاریم بر داشتن شماها، و از خدا میخواهیم که شما را در راه خیر و صلاح و سداد[2] همواره موفّق بدارد. امروز ملّت احتیاج دارد به خدمتگزاران صدیق و صمیمى و خستهنشو؛ خسته نشوید از کار.
گذشتن مسئولان حتی از لذتهای حلال در این راه
برادرها! من و شما از آن ذخیره داریم میخوریم؛ فراموش نکنید؛ آن را مردم دیدند. نمیشود ما بچریم، مثل حیوان در زندگى مادّى بغلتیم، و بخواهیم مردم به ما به شکل یک اسوه نگاه کنند؛ مردمى که خیلىشان از اوّلیّات محرومند؛ اینطور نمیشود. از خیلى چیزها باید گذشت در این راه. نه فقط از شهوات حرام، بلکه از شهوات حلال [هم] باید گذشت. نمیگویم مثل پیغمبر باشیم، نمیگویم مثل امیرالمؤمنین باشیم که شاگرد پیغمبر بود؛ انسان [رفتار] آنها را که میخواند، تنش میلرزد. امیرالمؤمنینى که زهدش در زندگى و دنیا مَثَل سائر[18] است و مسلمان و غیر مسلمان آن را میدانند، دربارهى پیغمبر میگوید: قَد حَقَّرَ …
اکتفا به حد ضرورت تا مسئولان از مردم دور نشوند
به حدّ ضرورت اکتفا کنید. اندازه نگه دارید. اینها ما را از مردم دور میکند؛ روحانیّون را از مردم دور میکند. روحانیّون به تقوا و به ورع و به بىاعتنائى به دنیا در چشمها شیرین شدند. بدون ورع، بدون دور انداختن دنیا، نمیشود در چشمها شیرین ماند. مردم رودربایستى ندارند؛ خدا هم با کسى رودربایستى ندارد.
لزوم امساک داوطلبانهٔ دیپلماتها از تجملات و استفادههای اضافی
من نمیخواهم حالا توقّع زهد و پارسایىِ مطلق بکنم از برادرهایى که در کشورهاى دیگر زندگى میکنند لکن میخواهم اجمالاً عرض بکنم که یک مقدار رعایت امساک در ظواهر زندگى و در کار شما لازم است. اگر آدم درآمد هم دارد، امکان استفاده هم دارد، جلوى بعضى از استفادهها را با میل خود و به ابتکار شخصى و با اراد شخصى بگیرد. این خیلى فایده دارد؛ هم فاید عمومى دارد براى وضع کلّى انقلاب، هم فاید شخصى که به شما نورانیّت میدهد. این فرق میکند با بندهاى که گیرم نمىآید که فلان استفاده را ببرم و نمیبرم؛ من اجر ندارم. شما که میتوانید، اگر از فلان کار تجمّلاتى، از فلان خرج زیادى، از …
لزوم حرکت به سمت زهد از مسئولان بالا تا عامهٔ مردم
امروز ما در جمهورى اسلامى اگر احساس بکنیم که زندگى به سمت اشرافىگرى میرود، بلاشک این انحراف است؛ بروبَرگرد ندارد. باید به سمت زهد حرکت بکنیم ــ نمیگوییم زهدهاى آنچنانى که مال اولیاءالله است؛ نه ــ [اوّل] مسئولین بالا، مسئولین درجهى یک، مسئولین درجهى دو تا برسد به آن مسئولین درجات بعد، و بعد هم عامّهى مردم. عامّهى مردم هم نباید اسراف و تجمّلگرایى بکنند؛ اینجور نیست که فقط مخصوص مسئولین باشد. این مهریّههاى گرانقیمت که براى عقدهاى دخترهایشان میگذارند، خطا است. نمیگویم حرام است؛ نه، پدیدهى بدى است در جامعه؛ پدیدهى زشتى است در جامعه؛ ارزشهاى انسانى را تحتالشّعاع ارزش طلا و پول قرار میدهد. در محیط اسلامى و جامعهى اسلامى قضیّه این نیست. خب، همین …
مخالفت با زیادهروی در لباس، آرایش و زیور و نه حد معتدل آن
… سوق پیدا کنند. البتّه در مردها هم این خطرى است؛ منتها در زنها این خطر بیشتر است؛ امکان آن زیادتر است؛ وانگهى در موارد بسیارى مردها تحت تأثیر زنهایشان قرار میگیرند در این قضیّه. و باید شماها واقعاً با این قضیّه مبارزه کنید. خودهاتان هم مراقبت کنید. تظاهر به تجمّل و تجمّلگرایى، در حدّ معتدلِ کمِ ناگزیر آن را من مخالفتى نمیکنم، لکن اگر بنا شد که روند افراطى پیدا کند، بسیار چیز مزخرفى است؛ در لباس، در آرایش، در زَروزیورهاى طلا و جواهرات و مانند اینها؛ در این چیزها بایستى خیلى خانمها اهمّیّت بدهند که امساک بشود و بىاعتنائى به این چیزها انجام بگیرد تا شاید انشاءالله به درخشندگىها و زیبایىهاى واقعىتر بیشتر توجّه بشود تا به این زیبایىهاى ظاهرى.
سادهپوشی پیامبر و بیتوقعی او در غذا
… مىنشست، با غلامان غذا میخورد. بر روى زمین نشسته بود و با عدّهاى از مردمان فقیر غذا میخوردند. زن بیاباننشینى عبور کرد؛ تعجّب کرد، گفت: یا رسولالله! تو مثل بندگان غذا میخورى؟ پیغمبر تبسّمى کردند و فرمودند: وَ مَن اَعبَدُ مِنّى؟[6] از من بندهتر کیست؟ لباس ساده میپوشید. هر غذائى در مقابل او بود و فراهم میشد، میخورد؛ غذاى خاصّى نمیخواست؛ غذائى را به عنوان نامطلوب رد نمیکرد. اینها خلقیّاتى است که در همهى تاریخ بشریّت بىنظیر است. در عین معاشرت، در کمال نظافت و طهارت ظاهرى و معنوى بود؛ که عبداللهبنعمر گفت: «وَ اللهِ ما رَاَیتُ اَضوَاَ مِنه» یا «اَوضَاَ مِنه»؛ از او تمیزتر یا درخشانتر کسى را ندیدم. این، رفتار پیغمبر با مردم؛ …
پایبندی شمار قابل توجهی از مسئولان به زندگی ساده
… نیست؛ این هم در رفتار ما است. [البتّه] اینکه من عرض کردم یک اقلّیّتى هستند، یک اکثریّتى نیستند؛ واقعاً یک جمع قابل توجّهى هستند که به این چیزها بىاعتنائند. بسیارى هم هستند که دندان این چیزها را کشیدهاند، انداختهاند دور؛ من مىشناسم بین مسئولین دولت؛ کم هم نیستند ــ بین معمّمین، بین غیرمعمّمین ــ به زندگى ساده ساختهاند. وسوسهها اینها را به طرف خودش نکشاند؛ هستند. همانجورى که قبل از انقلاب زندگى میکردند، همانجورى که اوّل انقلاب زندگى میکردند، همانجور زندگى میکنند؛ و این درست است. پس محبّت مردم، اعتماد مردم اینجورى براى انسان حاصل میشود. و بیان کردن؛ بیان کردن واقعیّتها، صادقانه و صحیح. این یک سرفصل (که حالا طولانى هم شد).
عادت دادن زوج جوان به زندگی متوسط از آغاز
… در محیط کار یا مدرسه جمع میشوند شادى میکنند، خوشى میکنند؛ این درست است. اینکه ما اینجا را صحنهى تفاخر قرار بدهیم، غلط اندر غلط است؛ هم محیط ازدواج را آلوده به مادّیّات میکند، هم این صحنهى پاک و لطیف وجدانى را صحنهى تفاخرها و تنافسها و زیادهروىها میکند. بعد هم این دختر و پسر از اوّل عادت میکنند که بایستى زندگیشان بر تجمّل و تشریفات بگذرد. خب چرا؟ بگذارید از اوّل عادت کنند به یک زندگى متوسّط.
برگزاری ساده و شاد مراسم عقد و عروسی در خانهها در گذشته
… شد؛ بسیار بد است. مهمانىهاى پُرسروصدا و هتل و خرجهاى زیاد و مانند اینها که در روزنامه هم اخیراً نوشته بودند[8] یک موردى را ــ و چقدر خوب کردند که نوشتند که مردم بفهمند این کارها زشت است ــ اینها کارهاى آن طاغوتىها بود. آنها بودند که [این کارها را میکردند]. ماها خب همیشه در خانههایمان عقد میگرفتیم، عروسى میگرفتیم؛ یک اتاق، دو اتاق، [اگر] نداشتیم از همسایه قرض میگرفتیم. چند تا شیرینىاى، میوهاى [میگرفتیم]؛ خیلى هم خوش میگذشت؛ میگفتیم، میخندیدیم، شوخى میکردیم. علىاىّحال، اینجور ما مراسم میگرفتیم. حالا آن طاغوتها، آدمهاى بدى که بحمدالله ازاله شدند، آنها به آن وضع قانع نبودند، میرفتند در آن هتلهاى پُرخرج و مهمانىهاى پُرخرج و چنین و چنان. حالا که ما آمدیم سر کار، که نباید کار …