ضرورت نگارش رمان هنری به جای کتاب موعظه برای ترمیم روحیهٔ جانبازان
… فکر اساسى بکنیم؛ تا حالا هم هیچ فکر نشده؛ من چون دو سه سال است در این فکرم، با چند نفر هم صحبت کردهام، منتها این کار شما است، حالا مسئول آن شما هستید. مسئولین قبلى متأسّفانه به این قضیّه هیچ نرسیدهاند؛ من هم گفتهام به اینها؛ امّا شما برسید به این قضیّه. راه آن، این است: ما احتیاج داریم به ده رُمان ــ حالا من میگویم ده تا، یک رقم است ده تا، ممکن است بکنید بیست تا، ممکن است بکنید پانزده تا یا هشت تا ــ ما [حدّاقل] ده رُمان لازم داریم؛ رُمان هم باید باشد ــ کتاب موعظه و نصیحت و مانند اینها به درد نمیخورد؛ باید رُمان هنرى خوب باشد ــ که در اینها نویسندهها از دیدگاههاى مختلف جمیع واردات ذهنى یک جانباز را احساس کنند و به یک نحوى ترمیم کنند در این کتاب؛ داستان بگویند. راه آن هم این است: شما چند نفر از این نویسندگان خوب را ببینید، اگر پولکى نیستند، بىپول؛ اگر پولکى هستند، با صدها هزار و میلیونها پول، لباس سفید تن اینها کنید، سه ماه بیاوریدشان در این آسایشگاه؛ اصلاً هم نفهمند که این کیست. من به یکى از این …
ماندگاری اثر رمان خوب در مقایسه با فیلم و نمایش
البتّه فیلم هم خوب است؛ منتها فیلم یک چیز آنى است، زودگذر است؛ اثر آن حادتر است، امّا مثل کتاب ماندگار نیست؛ اثر رُمانِ خوب سالها میماند در یک آدم، اگرچه تند و حاد مثل اثر فیلم نیست؛ مثل اثر نمایش نیست؛ امّا یک هنرى است که کلمه کلمهاش عمیقاً [میماند]؛ بخصوص اگر هنرى نوشته شده باشد. بروند دنبال این؛ بروید برنامهریزى کنید. چه جورى؟ عمده این است. این چیزى که من به شما عرض میکنم، چگونگى کار است.[4]
اثر کتاب «داستان یک انسان واقعی» در ترمیم روحیهٔ آسیبدیدگان
… میدهد؛ بعد میرود در بیمارستان و چه و چه و چه، تا اینکه دوباره با پاى مصنوعى میرود پرواز میکند. خیلى خوب نوشته؛ البتّه جنبههاى منفى دارد، چون فرهنگ روسى است، یعنى فرهنگ کمونیستىِ روسى؛ یعنى هر دو جهت، هم فرهنگهاى عمومى غربى، هم تفکّر مارکسیستى، در آن هست. اگر این را ــ منهاى این جنبههاى منفى آن ــ هر خلبان یا از این قبیل آدمى که آسیبدیده بخواند، قطعاً ترمیم روحیه خواهد شد. خب، حالا این را من مقدّمتاً عرض کردم.