رفتن به محتوای اصلی
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

دین و جایگاه آن در زندگی فرد و جامعه.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:خطبه‌‌های نماز جمعه در مسجد آل الرسول(ص) ایرانشهر— ۱۳۵۷/۰۲/۲۲

سیر زمانی

از ۱۳۵۷ تا ۱۴۰۴
۱۳۵۷۱۴۰۴

فقط سال ۱۳۶۹همهٔ سال‌ها

تعریف در کلام رهبر

آنها همچنین به او آموختند که بازوی خود را برای حراست از این ارزشها نیرومند کند، و راه را بر شیطانهای شر و فساد و انحطاطآفرین ببندد؛ با جهل و ظلم و استعباد بستیزد، و از علم و عدل و آزادی پاسداری کند. بدو آموختند که باید نه ستم کند و نه ستم پذیرد. باید برای اجرای قسط و عدل قیام کند، و باید به راهزنان صلاح و فلاح انسان امان ندهد. تسلیم در برابر دشمنان فضیلت و عدالت و صلاح، رضا دادن به نابودی این ارزشها و قبول رذیلت و ظلم و فساد است. در اندیشه‌ی الهی اسلام دین خدا قالب و شکل زندگی بشر است، و نه تنها گوهری بر تارک آن. دین یک نظام اجتماعی به بشر ارائه میکند، و نه فقط یک سلسله عبادات و عادات. هر چند که عبادات و عادات نیز انباشته از روح زندگی و در جهت همان نظام است؛ و این نظام اجتماعی مبتنی بر همان جهان‌بینی و ساخته به شکل آن است.
نکته‌ی دوّم که بنده مکرّر در سخنرانى‌ها در همین مراسم مختلف دانشگاهى عرض کرده‌ام و شاید این حرف تکرارى باشد لکن مهم است و باید عرض بکنم، مسئله‌ى دین در دانشگاه است. دین؛ دین به همین معناى تدیّن؛ آن دینِ با تفسیر غلط روشنفکرى از دین و همان تصوّراتى که بعضى‌ها داشتند و آن کج‌رَوى‌ها و کج‌فهمى‌هایى که در مسائل دین بوده، نمیگویم؛ نخیر، تجربه نشان داد آنها یک پول سیاه ارزش ندارد؛ من عمرم را در همین چیزها صرف کرده‌ام، از دور حرف نمیزنم. دین به معناى تدیّن، یعنى پابندى به احکام اسلام؛ قبول، اذعان، تسلیم؛ دین این است. روایت هم دارد، قرآن هم همین است: اِنَّ الدّینَ عِن‌دَ اللهِ الاِسلام؛[5] اسلام یعنى چه؟ «مَن اَسلَمَ وَجهَهُ لِله»[6] یعنی چه؟ یعنى صورتت را تسلیم خدا کن؛ این دین است. دین یعنى تسلیم خدا شدن؛ خب، مظهر در مورد احکام شرعى همین است که باید بر طبق همان احکام شرعى عمل کنیم و عمل کنند. دانشگاه باید محیط دین باشد. اینکه گفتم تکرارى است، این حرف است: من میگویم چرا وقتى کسى وارد حوزه‌ى علمیّه میشود، اگر بى‌دین است، اگر کم‌معرفت است ــ حالا بى‌دین که غالباً نیست ــ ... دانشگاه باید عکس این باشد؟ آخر روى این یک فکرى بکنیم. دانشگاه مگر دانشگاه همین مملکت نیست؟ حوزه مال همین مملکت (است)، دانشگاه هم مال همین مملکت است؛ پدر و مادر هم که یکى است؛ متخرّجین هم باز براى یک دستگاه، براى یک ملّت میخواهند کار کنند. علّتش این است که دانشگاه را آن کسانى بنیان‌گذارى کردند که اساس دین را نه اینکه قبول نداشتند، بالاتر از این بود، اصلاً میخواستند ریشه‌کن کنند. میدانید دیگر؛ مگر غیر از این است؟ این تاریخچه‌ى دانشگاه است، این تاریخچه‌ى فرهنگ اروپایى است در کشور ما. آنهایى که (دانشگاه را) آوردند، اعتقادشان این بود که اینها حرفهاى مفتى است؛ و روشنفکرى جدید اصلاً این‌‌جورى متولّد شد: ضدّ دین و مخالف با دین و عازم بر قلع‌ و قمع دین! خب، دانشگاه هم که طبعاً زایشگاه و پرورشگاه همین روشنفکرى جدید اروپایى بود؛ بنابراین فضا، فضاى غیر دینى شد. خب، این مال دانشگاه بود؛ دانشگاه وابسته‌ى به غرب، دانشگاه پرداخته‌ی صُنَعاء غرب ــ ساخته‌شده‌هاى غرب ــ امّا دانشگاه اسلامى چه؟
پس باید این ایمان را، این اخلاق اسلامى را به اعماق روح مردم رساند تا آن تحوّل واقعى که دین براى آن مى‌آید ــ دین براى ایجاد تحوّل واقعى در نفوس انسانها و تطهیر و تزکیه‌ى این نفوس مى‌آید ــ انجام بگیرد؛ تلاش ما باید این باشد. از انذار باید غفلت نکنیم؛ از ترساندن مردم از عذاب خدا، از آنچه خداوند متعال براى بدکاران وعده کرده است در دنیا و آخرت، بایستى ما غفلت نکنیم؛ همان طریقه و روشى که انبیا و اولیا و بزرگان ما، در گذشته براى مؤمن کردن و مؤمن نگه داشتن مردم انجام میدادند.

شاهدها (۱۱ پاراگراف)

دین به معنای تدین، تسلیم خدا و پایبندی به احکام اسلام

… همین معناى تدیّن؛ آن دینِ با تفسیر غلط روشنفکرى از دین و همان تصوّراتى که بعضى‌ها داشتند و آن کج‌رَوى‌ها و کج‌فهمى‌هایى که در مسائل دین بوده، نمیگویم؛ نخیر، تجربه نشان داد آنها یک پول سیاه ارزش ندارد؛ من عمرم را در همین چیزها صرف کرده‌ام، از دور حرف نمیزنم. دین به معناى تدیّن، یعنى پابندى به احکام اسلام؛ قبول، اذعان، تسلیم؛ دین این است. روایت هم دارد، قرآن هم همین است: اِنَّ الدّینَ عِن‌دَ اللهِ الاِسلام؛[5] اسلام یعنى چه؟ «مَن اَسلَمَ وَجهَهُ لِله»[6] یعنی چه؟ یعنى صورتت را تسلیم خدا کن؛ این دین است. دین یعنى تسلیم خدا شدن؛ خب، مظهر در مورد احکام شرعى همین است که باید بر طبق همان احکام شرعى …

ماندگاری ناکامی‌های بشر به‌سبب اعراض از معنویت و دین

… هم همین‌جور است؛ آن روز هم گروه‌هایى مستکبر بودند، گروه‌هایى مستضعف بودند، امروز هم همان‌جور است. هزار سال دیگر هم اگر دنیا همین‌جور پیش برود و پیشرفتهایى در دنیا به وجود بیاید، مادامى که دین خدا حاکم نشده باشد، باز یک عدّه‌اى مستکبرند، یک عدّه‌اى مستضعفند. دین آمد براى اینکه ناکامى‌هاى بشر را از بین ببرد. امروز ناکامى‌هاى بشر به‌ خاطر اعراض از معنویّت و دین و تعالیم عالیه‌ى اسلامى هنوز باقى است، همچنان باقى است، از بین نرفته است. ببینید امروز در سایه‌ى حکومتهاى مستکبر، بر انسانها چه میگذرد! ببینید این جنگهاى خانمان‌برانداز و نسل‌کش که به‌ وسیله‌ى قدرتها به راه مى‌افتد با مردم چه میکند! ببینید قلدرىِ یک قدرتى مثل آمریکا امروز در دنیا با انسانها، با ملّتها، با کشورها چه معامله‌اى میکند! …

تباهی دین در صورت دولتی شدن و جدایی از مردم

دین هم همین‌جور است؛ دین هم اگر چنانچه مردمى نبود و دولتى شد، اگر چنانچه از مردم بیرون آمد و کارى شد که مردم نگاه کردند، دیدند این دین که مال این آدمها است به درد نمیخورد ــ کمااینکه در مورد دین زرتشت همین‌جور بوده، کمااینکه در صدر اسلام در زمان سلاطین جابر اموى تا حدود زیادى این‌جور شده بود ــ ضایع خواهد شد. بایستى این تشکیلات، مردمى بشود تا بشود مثل نیمه‌ى شعبان؛ خودتان هم میدانید که نیمه‌ى ‌شعبان هیچ‌ کس به کسى نمیگوید بیایید طاق نصرت ببندید؛ اگر هم یک روزى بگویند نبندید، مردم تشنه‌تر میشوند که ببندند. به هر قیمتى هست این طاق نصرت را میخواهند ببندند، آن پرچم و …

شرط ماندن شوق ملت‌ها: تنزل نکردن از پایبندی به دین در سیاست خارجی و ادارهٔ کشور

… دارد. على‌رغم این همه تبلیغاتى که علیه جمهورى اسلامى شده، ما مى‌بینیم که باز ملّتهاى اسلامى نسبت به انقلاب اسلامى و جمهورى اسلامى خوش‌بینند و در جهت همین حرکت دارند حرکت میکنند. کمتر ملّت اسلامى‌ای است امروز در دنیا که تحت تأثیر این حرکت قرار نگرفته باشد. در صورتى این شوق و این امید در ملّتها باقى میماند که ما از ایمان بى‌قیدوشرط و پابندى کامل به دین خدا یک سر سوزن تنزّل نکنیم، تنازل نکنیم؛ در معامله‌ى با قدرتهاى جهانى همین‌‌جور است، در برخورد با مسائل جهانى همین‌‌جور است، در تنظیم سیاست خارجى همین‌‌جور است، در اداره‌ى داخلى کشور همین‌‌جور است. باید آن راز سعادت جامعه را که گرد آمدن بر محور ایمان خدا است، ما هر لحظه قوى‌تر و برجسته‌تر کنیم در زندگى خودمان و در نظام اجتماعى خودمان، ملّت را به سمت تربیت اسلامى بیشتر و عمیق‌تر سوق بدهیم، عناصر جوان را در جامعه به تربیت اسلامى تربیت بکنیم. دانشگاه‌هاى …

گسترش باورهای دینی در جهان برخلاف سیاست حذف دین

چند خصوصیّت در این دوران هست که از آن تفکیک‌ناپذیر است: یکى از این خصوصیّتها گسترش اعتقاد مذهبى و باورهاى مذهبى است. بعد از آنکه سیاست قدرت و سلطه و نظام سلطه‌ى جهانى این بود که دین را و معنویّت را بکلّى از زندگى مردم حذف کند و جامعه‌ى بشرى را یک جامعه‌ى بى‌دین و بى‌ایمان و بى‌اعتقاد به ارزشهاى الهى تربیت نماید، این دوران جدید درست بعکس آن سیاستها عمل کرده؛ نه‌ فقط در ایران یا در کشورهاى اسلامى مردم به باورهاى دینى برگشتند، [بلکه] در سطح جهان عقیده‌ى مذهبى و اعتقاد معنوى و گرایش معنوى در میان جوامعى که ده‌ها سال ضدّ مذهب زندگى کرده بودند، رشد کرده است. البتّه آینده‌ى این حرکت به این ترتیب خواهد بود که هر جا معنویّت عمیق‌ترى و خالص‌ترى و سالم‌ترى و با فطرت بشر منطبق‌ترى باشد، جاذبه‌ى بیشترى براى ملّتها خواهد داشت. گذشت آن روزى که دین و معنویّت، ضدّ ارزش به حساب مى‌آمد و مورد استهزا قرار داده میشد. امروز …

ریشهٔ عمیق و راسخ مذهب در دل‌ها برخلاف تفکر مارکسیستی

داعیان و مبلّغان مارکسیست ــ که ما دیده بودیم در زندگى خودمان و در همه‌ جا مشاهده شده ــ با زحمت، با اصرار، با استدلال مجبور بودند یک یک، انسانها را به چیزى که سعى میکردند رنگ و لعاب ایمان به آن بدهند، [یعنی] تفکّر مارکسیستى معتقد کنند. مذهب که این‌جور نیست؛ مذهب در دلها به ‌صورت عمیق و راسخ هست؛ کافى است به آن جهت بدهند، کافى است غبار را از روى آن بردارند، کافى است نسبت به اشتباه در برداشت‌ها توجّه بدهند و تذکّر بدهند؛ لذا از این میترسند. میدانند که این، چیزى است که زندگىِ [همراه با] فساد و قدرت مطلقه و تسلّط طاغوتى‌ای را که امروز آمریکا و اذناب و ایادى و پیروانش به آن مبتلا هستند، آسیب سختى خواهد زد؛ لذا از آن میترسند.

آمدن دین برای تحول واقعی و تزکیهٔ نفوس انسان‌ها

پس باید این ایمان را، این اخلاق اسلامى را به اعماق روح مردم رساند تا آن تحوّل واقعى که دین براى آن مى‌آید ــ دین براى ایجاد تحوّل واقعى در نفوس انسانها و تطهیر و تزکیه‌ى این نفوس مى‌آید ــ انجام بگیرد؛ تلاش ما باید این باشد. از انذار باید غفلت نکنیم؛ از ترساندن مردم از عذاب خدا، از آنچه خداوند متعال براى بدکاران وعده کرده است در دنیا و آخرت، بایستى ما غفلت نکنیم؛ همان طریقه و روشى که انبیا و اولیا و بزرگان ما، در گذشته براى مؤمن کردن و مؤمن نگه داشتن مردم …

شناخت آنچه به نام دین رایج است ولی از دین نیست با آشنایی با قرآن

از مجموع این آیات و روایات درباب قرآن نتیجه این می‌شود که ما باید فهم قرآن و انس با قرآن را گسترش دهیم در جامعه ما باید یکایک مردم با قرآن آشنا شوند، امروز به نام دین گاهی چیزهائی برذهن برخی از مردم حاکم است که اگر با قرآن آشنا باشند می‌فهمند که اینها از دین نیست. بسیاری از مشکلات و سؤال‌ها و ابهامات و عقده‌ها که درذهن‌ها هست با آشنائی عمیق با قرآن برطرف می‌شود و بسیاری از مشکلات و ناراحتی‌ها و بحران‌های روحی که ناشی از جهل به معارف اسلامی است با برکت آشنائی با قرآن مرتفع می‌شود.

بازگشت به مذهب در کشورهای مارکسیستی

… اشغالى مردم را به رگبار میبندند ــ مسئله، مسئله‌ى باتوم و چوب و این حرفها نیست؛ مسئله‌ى کشتار است ــ معناى این حرف این است که فشار بر دشمن صهیونیست در داخل سرزمین‌هاى اشغالى از همیشه بیشتر است. ما احساس میکنیم که فشار روى مسلمانها در سرتاسر عالم زیاد شده. امروز در کشورهاى مارکسیستى که عمرى را، نسلى را با دورى از مذهب و بیگانگى از خدا گذرانده‌اند، بازگشت به مذهب احساس میشود؛ در همان کشورها و در کشورهاى دیگر نسبت به مسلمانها یک حسّاسیّتى است. خیلى حرف عجیبى است. کلیساها در کشورهایى رونق پیدا کردند که پنجاه سال ــ بیشتر یا کمتر ــ بود که در این کشورها یا لااقل در بعضى از نقاط آنها، زنگ کلیساها به صدا در نیامده بود ــ یعنى گرایش به …

تضعیف مذهب و تهی شدن زندگی انسان‌ها از اخلاق معنوی

… هم فرانسوى‌ها که وارد شدند با اسلام مبارزه کردند، در هند هم که انگلیسى‌ها وارد شدند با اسلام مبارزه کردند! با اینکه انگلیس و فرانسه دو رقیب بودند در صحنه‌ى استعمار، امّا حریفهایشان، طرفهایشان و نقاط بمباردمانشان[4] یکى بود؛ آنجا آن‌‌جور، اینجا این‌‌جور. و روزبه‌روز جریان مذهب را و معنویّت را در دنیا ضعیف‌تر کردند و روزبه‌روز زندگى انسانها را از اخلاق معنوى خالى‌تر کردند. دنیاى مسیحیّت این‌‌جور بود و دنیاى اسلام هم همین‌‌جور بود. ایمانها را در لابه‌لاى چرخ و پَر این گردونه‌ى سنگین مادّیّت خُرد کردند یا رقیق کردند. این جریانِ زندگى دنیا است در طول حدّاقل دو قرن؛ این چیز کمى نیست.

خطر برچیده شدن کامل دین و معنویت در گام بعدی جریان مادی

… میکردند، روزبه‌روز بیشتر شده؛ یعنى آمریکاى امروز از لحاظ علمى با آمریکاى پنجاه سال پیش قابل مقایسه نیست؛ اروپا هم همین‌جور. اینها همان کسانى هستند که این جریان مادّیّت را با پولشان، با علمشان، با اختراعاتشان، با استفاده از توانایى‌هاى گوناگونشان تقویت کردند. حالا این جریان اوج‌گیرنده به یک نقطه‌ى اوج غیر قابل تصوّرى رسید که دیگر قدم بعد، جز این چیزى نبود که بکلّى بناى دین و معنویّت و اخلاق از میان جوامع برچیده بشود و دیگر هیچ خاطره‌اى هم حتّى نماند. قدم بعد این بود دیگر؛ این حرف من نیست؛ نویسندگانى که رمان‌هاى تخیّلى علمى مینویسند ــ یکى از کارهایى که در این نوشتارهاى رایج ادبیّات دنیا معمول است، پیش‌بینى دنیاى آینده است که مثلاً پنجاه سال دیگر دنیا به چه شکلى خواهد بود ــ آنچه نوشته‌اند، همه آن دنیایى …