رفتن به محتوای اصلی

دین و عقل

نام‌های دیگر: عقل و دین

توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

نسبت عقل با دین و حدود شناخت عقل در احکام.

نبود منافات میان دین صحیح و عقل کامل

پس پیغمبر‌ها با نیروی وحیی که دارند، به جنگ عقل نمی‌روند. آنی‌که خیال می‌کند دین با عقل منافات دارد، یا دین را نمی‌شناسد یا عقل ندارد، واِلّ کسی که دارای عقل است، کسی که عقل را آزموده و تجربه کرده است و دین را هم می‌شناسد، خوب می‌داند که دین هیچ منافاتی با دانش بشر و با عقل بشر نمی‌تواند داشته باشد اصلاً؛ و ندارد. آنچه که دین بگوید، عقل‌های صحیح می‌فهمند و می‌پسندند. آن مردم نادانی که به نام دفاع از دین، گاهی می‌گویند آقا، نباید وجه دین را بخواهی، نباید در دین استدلال طلب بکنی، نباید فلسفه در باب دین بخواهی، خیال می‌کنند که این حرف ـ فلسفه خواستن، فلسفه گفتن ـ از قدرِ دین می‌کاهد؛ باید بدانند که این‌جور نیست؛ این‌جور …

ناتوانی عقل از شناخت جزئیات احکام بدون وحی

آنی‌که شنیدید امام سجاد صلوات‌الله‌وسلامه‌علیه فرموده «دینَ اللهِ لا یُصابُ بِالعُقولِ»[14]، معنایش چیز دیگر است؛ یعنی آیین الهی را با عقل نمی‌شود کشف کرد. یعنی چه نمی‌شود کشف کرد؟ یعنی اگر شما روایتی نداشته باشی که نماز ظهر چهار رکعت است، با عقل نمی‌توانی بفهمی که نماز ظهر چهار رکعت است، حرف بسیار درستی هم هست. اگر خود قرآن نگوید که وقت نماز ﴿اَقِمِ الصَّلاةَ لِدُلوكِ الشَّمسِ اِلىٰ غَسَقِ اللَّيلِ وَ قُرآنَ الفَجرِ﴾[15]، قرآن اگر این را نگوید، تو از راه عقل و اندیشه و خردِ معمولی نمی‌توانی بفهمی که کِی است وقت نماز، این را باید قرآن بگوید، این را باید حدیث بگوید، این را باید وحی به ما بگوید. منظور امام سجاد این است، ظاهر فرمایش هم همین است که «دینَ اللهِ لا یُصابُ بِالعُقول». معنایش این نیست که ما احکام دین و معارف دین را با بینش عقل و با عینک عقل و خرد انسانی نمی‌توانیم ببینیم، که یک عده نادان به نام دفاع از دین، با جوش، با حرارت، داد می‌کشند …

آمدن دین برای هدایت و دستگیری عقل، نه کوبیدن آن

بنابراین دین که می‌آید، برای کوبیدن عقل نمی‌آید، برای نسخ کردن[16] عقل و بیرون راندن عقل از زندگی نمی‌آید، پس دین می‌آید برای چه؟ برای هدایت عقل، برای دست‌گیریِ عقل. عقل هست، اما وقتی هوس در کنارش باشد، نمی‌تواند درست قضاوت کند. عقل هست، ولی وقتی طمع پهلو به پهلویش باشد، نمی‌تواند درست ببیند. وقتی غرض در کنارش است، نمی‌تواند درست بفهمد. دین می‌آید هوس‌ها را، هو‌اها را، طمع‌ها را، ترس‌ها را، غرض‌ها را، از عقل می‌گیرد، عقل …

استناد به یافته‌های دانش بشری در بیان احکام دین

… روی جسم، بر روی اعصاب، بر روی روحیه و بر روی وضع عمومی اجتماع می‌فهمد، چرا من نتوانم و جرأت نکنم که آیۀ قرآن را باقدرت بخوانم؛ ﴿اِنَّمَا الخَمرُ وَ المَيسِرُ وَ الاَنصابُ وَ الاَزلامُ رِجسٌ مِن عَمَلِ الشَّيطانِ فَاجتَنِبوهُ﴾[13]، چرا آیۀ قرآن را مطرح نکنم؟ چرا استناد نکنم به آنچه که دانش بشر در این زمینه فهمیده؟ چرا نگویم که از عمل شیطان است؛ یعنی شیطان‌ها هستند که این را به شما می‌دهند و شیطان‌ها هستند که از عرق‌خوریِ آن عرق‌خور بدبخت استفاده می‌برند، چرا این را نگوییم؟