رفتن به محتوای اصلی
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

تربیت و اصلاح خویشتن از نظر ایمان، اخلاق و توانایی.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:بیانات در دانشگاه فردوسی مشهد— ۱۳۵۷/۰۸/۰۸

سیر زمانی

از ۱۳۵۷ تا ۱۴۰۴
۱۳۵۷۱۴۰۴

فقط سال ۱۳۶۹همهٔ سال‌ها

تعریف در کلام رهبر

این محبت و علقه‌ای که وجود دارد، وظیفه‌ای را بر دوش ما می‌گذارد. وظیفه این است که ما باید به روش آن بزرگوار عمل کنیم؛ هم در عمل شخصی و هم در عمل اجتماعی و عمومی. راه، همین راهی است که امروز به فضل الهی، انقلاب جلو پای مردم ما گذاشته است. این، همان راه حضرت فاطمه‌ی زهرا سلام‌الله‌علیهاست: خودسازی و جهان‌سازی. خودسازی به معنای پرداختن به عمران و آبادی جانی که جسم ما محترم به اوست. فاطمه‌ی زهرا سلام‌الله‌علیها «کانت تقوم فی محراب عبادتها حتی تورمت قدماها.»[2] این دختر جوان، این بانویی که به هنگام شهادت هجده سال داشت، آن قدر عبادت می‌کرد و به نماز می‌ایستاد که ساقهای پاهای مبارکش ورم می‌کرد! این خانم، با این منزلت، با این مقام، کار منزل را هم خودش می‌کرد. پذیرایی از شوهر و فرزندان هم برعهده‌ی خود او بود. روایاتی که درباره‌ی «دستاس» فاطمه‌ی زهرا سلام‌الله‌علیهاست، فراوان و متعدد است.

شاهدها (۱۸ پاراگراف)

لزوم مراقبت دائمی از خود در برابر فرسایش روحی

حالا اینجا من به برادران عزیز روحانى هم که تشریف دارند یک جمله عرض بکنم: مسئولیّت حفظ معنویّت و روح و حال این برادران به عهده‌ى شما است. انسان، سایش‌پذیر است؛ جز معصومین هر انسان دیگرى در برخوردها، در سایشها، اصطکاکها ساییده میشود، کم میشود، برجستگى‌هاى روحى‌اش تغییر میکند؛ باید مراقبش بود. اینکه ذکر دائمى گفتند، براى خاطر این است؛ دائماً انسان باید متذکّر باشد، وَالّا خراب خواهد شد. بزرگان ما این‌جور بودند، ائمّه‌ى ما این‌جور بودند، معصومین این‌جور بودند؛ مواظب خودشان بودند، مواظب خودسازى‌شان، مواظب نمازشان، مواظب ذکرشان، مواظب دعایشان، مواظب …

تربیت نفس با ریاضت دینی، وظیفهٔ هر فرمانده سپاه

من میخواهم بگویم برادران عزیز! در این قریب دوازده سال، شما این‌جورى حرکت کردید، از حالا به بعد هم باید همین‌جور حرکت کنید؛ ملاک را تقوا قرار بدهید. هر کدام از آحاد فرماندهان سپاه، تربیت نفسانى را براى خودش یک وظیفه بداند. شما بنا را بر این بگذارید که خودتان را با تربیت دینى، با ریاضت دینى، ریاضت بدهید و تربیت کنید. کار ما تمام نشده؛ البتّه جنگ على‌الظّاهر تمام شد و آن جنگ را دیگر ما نداریم امّا جمهوری اسلامی آن‌طور که بنده نگاه میکنم، اوضاع دنیا را مشاهده میکنم، طمعهاى ابرقدرت‌ها را نگاه میکنم، وضع ملّتها را میبینم، ملّتهاى اسلامى را، انگیزشها را، توجّه‌ها را، گرایش …

ساختن معنوی و دینی دانشجویان نظامی همپای توان علمی و رزمی

سرباز این مرز و بوم باید پایبند باشد به اسلام؛ از بن دندان و از اعماق دل باید معتقد باشد و عامل باشد. ارتش جمهورى اسلامى ایران این‌جورى است. و شما جوانهاى عزیز در این دانشگاه، در این مجتمع علوم دانشگاهى، در این مرکز علمى و نظامى باید مراقب باشید که خودتان را از لحاظ معنوى و دینى، پابه‌پاى [مایه‌هاى] علمى و رزمى بسازید و تقویت کنید. شما باید الگو و نمونه‌ى یک مسلمان پاک، خالص، مؤمن، نیک‌اندیش، نیک‌عمل، خوش‌رفتار، داراى معرفت و خلوص باشید؛ و در این دانشکده اساتید، فرماندهان، مربّیان و دانشجویان همه موظّفند به این مسئله توجّه کنند. آن کسى که از اعماق دل به رسالت دینى کشور خود و ملّت خود و سازمان رزمى خود معتقد نباشد، قادر نخواهد بود انتظار ملّت از خودش را برآورده کند. ما مى‌بینیم بحمدالله‌ ارتش ما امروز، یک ارتش متدیّن است؛ نه اینکه آدم کم‌تعبّد و بى‌قید در آن نباشد امّا على‌رغم آنچه …

تنها راه ملت ایران برای حمل بار امانت و رساندن آن به مقصد

… خدا است. ملّت ایران اگر آماده‌ى بندگى خدا نبود، نمیتوانست این حرکت عظیم را انجام بدهد و امروز به ‌عنوان الگو و نمونه‌ى جامعه‌ى اسلامى در میان مسلمانان در سرتاسر عالم بلکه نمونه‌ى مجاهدت و فداکارى و بیدارى و آگاهى در میان همه‌ى ملّتهاى مستضعف معرّفى بشود. امروز هم اگر ملّت ایران بخواهد این بار سنگین امانت را بر دوش خود حمل کند و به سرمقصد مطلوب برساند، جز خودسازى هیچ راهى ندارد. ما باید به خدا اتّکاء و اتّکال[3] کنیم و آن، چیزى جز بندگى خدا و تسلیم در مقابل خدا نیست. اتّکاء به خدا و اعتماد به وعده‌ى خدا از هر ‌کسى بر‌نمى‌آید؛ تنها کسانى میتوانند به خدا اتّکاء کنند که خدا در دل آنها باشد؛ خدا در یاد آنها باشد. اگر خدا در یاد انسان …

لزوم آغاز تحول معنوی از خود گویندگان و مبلغان

… این جوانها را که انسان میخواند، تصویری از انقلابِ یک نفر آدم را در آن میبیند و خود آن منقلب‌‌کننده و درس‌‌دهنده است. ما باید این حالت را تعمیم بدهیم، و این ممکن است؛ اگر به‌‌ طور صد درصد نسبت به همه‌‌ی افراد هم ممکن نباشد، نسبت به اکثریّت مردم ممکن است. شرط اوّلش هم این است که در خود گویندگان و دعات[6] به این هدف، انقلابی به وجود بیاید و خلقیّاتشان، اخلاقشان، معنویّتشان، ذکرشان، توجّهشان، وصلشان به خدا، توکّلشان به خدا، اعتمادشان به خدا و رابطه‌‌ی معنوی‌‌شان با خدا تقویت بشود. ما اوّل هم از خودمان باید شروع کنیم؛ واقعاً اگر در هر کدام ما، خدای نکرده نقصی، کمبودی، خللی از این رهگذر باشد، روی مردم تأثیر بد خواهد گذاشت. این ‌‌هم نکته‌‌ی سوّم است که همه در نوشتن، در گفتن، در عمل کردن، در بالا کشیدن شخصیّت‌‌ها یا نزدیک کردن افراد یا دور کردن افراد، باید این نکته‌‌ی اخیر را …

لزوم برآیند پیشرفت در فرازونشیب‌های سلوک معنوی

… معنویّات و ارزشهاى والا. باید بمانید در قلّه؛ راه اسلام و راه معنویّت این‌جورى است. البتّه انسان پایین و بالا رفتن دارد، قبض و بسط دارد، همه ‌جور در سر راه انسان هست؛ این‌جور نیست که بگوییم و متوقّع باشیم که انسانهاى خوب به‌ طور دائم در راه خوبى حرکت کنند؛ بالاخره تأمّلى هست، تردّدى[8] هست، نُکسى[9] هست، این چیزها هست امّا برآیند مجموع باید پیشرفت باشد؛ جمع‌بندى‌شده‌ى این آمد و رفت‌ها باید حرکت به سمت جلو باشد. آن‌ وقت است که عنوان پاسدارى روى انسان میماند.

مغبون بودن کسی که دو روزش یکسان باشد

… میبیند اوج آن بازِ بلندپرواز را. خدا شاهد است که من بعد از ماه رمضان‌ها گاهى که خدمت امام میرسیدم، براى من محسوس بود که در این ماه رمضان امام بالا رفته، پرواز کرده، از مادّه دور شده، دورتر از گذشته؛ روزبه‌روز جلو میرفت، روزبه‌روز خودش را کامل‌تر میکرد؛ انسان مؤمن این است: مَنِ استَوىٰ یَوماهُ فَهُوَ مَغبون؛ دو روزمان اگر مثل هم باشد، سرمان کلاه رفته؛ مغبون یعنى فریب‌خورده، سرْکلاه‌رفته. و کسى که امروزش از دیروزش بدتر باشد، فَهُوَ مَلعون؛[10] یعنى طرد‌شده است.

لزوم افزودن مداوم بر سرمایهٔ معنوی محبت و معرفت تا تمام نشود

… فضایل اهل‌بیت هستید. اوّلاً تا کسى اهل محبّت نباشد، قاعدتاً وارد این وادى که شما هستید نمیشود؛ لابد آن کسى که قدم در این وادى میگذارد، یک مایه‌ى محبّتى در او هست، یک استعداد و قابلیّتى در او هست؛ آنچه وظیفه‌ى هر انسانى است، این است که سرمایه‌ها را زیاد کند. اوّلاً سعى کنید این سرمایه‌ى محبّت و معرفت زیاد بشود. در خود آدمها، در خودمان، هر کسى در هر سطحى که هست، باید خودش را بالا بکشد، وَالّا تمام میشود. برادران! این سرمایه‌هاى معنوى هم مثل سرمایه‌هاى مادّى است، گاهى تمام میشود؛ اگر به آن اضافه نکردید، تمام خواهد شد.

لزوم حفظ غلبه بر نفس در دوران رفاه پس از دوران سختی

بلافاصله [بعد از این] تقوا، ورع، خودسازى، درون‌سازى، مجاهدت نفْس، غلبه‌ى بر شیطان درونى و باطنى که در وجود ما هست؛ و شما خوب میتوانید، شما تجربه کردید، شما با این شیطان کشتى‌ها گرفتید، پشت او را بارها به زمین رساندید؛ این را نگه دارید، حفظ کنید؛ مبادا آنچه در دوران سختى به دست آمده، در دوران رفاه آسان از کف برود! خیلى مواظب باشید. و این تقوا و غلبه‌ى بر نفْس اگر نباشد، آن علمى هم که گفتیم سودمند نخواهد افتاد، بلکه مضر خواهد شد؛ مثل سلاحى در دست آدم ناباب. و باز در اینجا من به امام عزیزمان (رضوان الله‌ تعالى علیه) باید مَثَل بزنم؛ واقعاً مثال اعلاى تقوا و مواظبت و …

پرهیز از خودخواهی، دروغ، تهمت و حاکمیت هوای نفس

خب، از شعار و حماسه، از خشنودى از آنچه گذشت یک لحظه خارج بشویم، ببینیم تکلیف ما چیست؟ تکلیف ما این است که این ارتباط و پیوند با خدا را هرگز قطع نکنیم؛ هم یک‌یک ما ارتباطمان را با خدا حفظ کنیم، هم مجموع ما ارتباط را با خدا حفظ کند. ارتباط یک‌یک ما با خدا به این است که عمل خود، قلب خود، اخلاق خود، رفتار خود را طبق پسند و رضاى الهى قرار بدهیم؛ از خودخواهى پرهیز کنیم؛ از دروغ، از تهمت، از فریب، از حاکم کردن نفْس و خواهشهاى نفسانى بر زندگى خود ــ از این چیزها ــ پرهیز کنیم. یاد خدا و ذکر خدا و توجّه به خدا و مبارزه‌ى با نفْس و عبادت واقعى و اتّصال حقیقى با خدا را روزبه‌روز در عمل شخصى و فردى خودمان تقویت کنیم؛ این وظیفه‌ى یکایک ما است. وظیفه‌ى جمعى ما به ‌عنوان یک جامعه، به ‌عنوان یک نظام، به‌ عنوان یک دولت و یک حکومت این است که احکام الهى را در سطح جامعه معیار و ملاک عملِ عمومى قرار بدهیم: قانون بر اساس دین خدا ــ همچنان ‌که بحمدالله‌ مجلس شوراى اسلامىِ ما و شوراى …

سنگینی بار مسئولیت، انگیزهٔ تقویت معنوی، نه توقع دیگران

… فراموش نکنید، دعا را باید فراموش نکنید، آن نماز‌شب‌هایى را که در جبهه میخواندید، باید نگه دارید، آن نوافل را باید توجّه کنید، آن نماز باحالى را که شب حمله و عملیّات که خیال میکردید شب آخر عمرتان است به‌ جا مى‌آوردید، باید نگه دارید؛ باید این را تقویت کنید. نگوییم چون از ما توقّع دارند، ما باید این‌جورى باشیم؛ نه، این یک چیز خیلى ضعیفى است؛ بگویید چون بار سنگینى بر دوش ما است، استخوان مستحکمى لازم است.

تلاش به قدر توان و مقایسه نکردن خود با انسان‌های دنیوی

… * اَو زِد عَلَیهِ وَ رَتِّلِ القُرءانَ تَرتیلًا»[13] ــ شب را بیدارى بکش، نصف شب را یا ثلث شب را فقط استراحت کن و سایر دستورات ــ بعد دنبال آن میفرماید: اِنّا سَنُلقی عَلَیکَ قَولًا ثَقیلًا؛[14] ما سخن سنگینى را بر تو القا خواهیم کرد؛ باید خودت را آماده کنى. حالا ما در حدّ پیغمبر که خب هیچ، در حدّ کمترین شاگردانشان هم قابل این نیستیم که اصلاً فکرش را بکنیم؛ ماها در حدّ امام هم خودمان را قابل نمیدانیم که فکرش را بکنیم، امّا به قدر خودمان [باید تلاش کنیم]. اصلاً شما نباید خودتان را با یک آدم معمولى، با یک آدم مادّى، با یک آدم اهل تلاشهاى رایج دنیوى که ممکن است مؤمن هم باشد ــ خیلى از این تلاشهاى معمول دنیوى و زد و بندها و کارها و مانند اینها با ایمان و با هیچ ‌چیز هم منافات ندارد ــ مقایسه کنید. و سپاه این‌جورى شکل گرفت، این‌جورى پا گرفت، لذا همین‌جور بر خلاف محاسبات مادّى، همان‌طور که گفتم بر اساس ایمان به غیب پیش رفت. اصلاً سپاه تا حالا فرصتى پیدا نکرده؛ این اوّلین فرصت سپاه است.

سازندگی ویژهٔ دوران زندان و اسارت

شما جوانها سالهاى متمادى طعم زندان را چشیدید؛ سازندگىِ زندان و سازندگىِ اسارت، یک سازندگىِ مخصوصى است؛ آن را در جاى دیگر نمیشود پیدا کرد؛ شما این شانس را داشتید که علاوه‌ى بر سازندگى در میدان جهاد و در میدان جنگ، توفیق سازندگى در آن میدان را هم پیدا کنید؛ شما خیلى وظیفه دارید؛ هر جا هستید، باید محیط دُور و بر خودتان را روشن کنید؛ شما باید نورافشانى کنید. ملّت قدر شما را میداند.

ساختن و تربیت خود به پیروی از امام، اصل قضیه

عظّم الله‌ اجورکم ان‌شاءالله‌. امیدواریم که روح مطهّر و منوّر آن عبد صالح و آن انسانى که حقیقتاً بندگى خدا را میکرد، کمک بکند تا همه‌ى ما هر جا هستیم، هر کار میکنیم، در این یادبود مصیبت بزرگ فقدان او به او تشبّه کنیم؛ یعنى خودمان را، همچنان ‌که او خودش را ساخته بود، تربیت کنیم و بسازیم؛ اصل قضیّه این است. شما برادران مخلص و با‌معرفت، با این احساسات پاک و انگیزه‌ى الهى این‌ همه راه را از رفسنجان آمده‌اید، براى اظهار ارادت به آن مرد داراى معنویّت.

وظیفهٔ اقدام و تلاش برای تحول درونی با آنکه ایجاد تحول کار خداست

… و معنوى و فکرى و مادّى خود بپردازد؛ و این دعاى شریفى که به ما تعلیم داده‌‌اند در آغاز سال بخوانیم، درس همین تحوّل است. از خداى متعال در این دعا و با زبان دعا درخواست میکنیم که در حال ما، در وضعیّت روحى و نفسانى ما، یک تحوّل و دگرگونىِ مبارکى را ایجاد کند. ایجاد تحوّل کار خدا است امّا ما موظّفیم که براى این تحوّل در درون خود و در زندگى خود و در جهان، اقدام کنیم و همّت بگماریم و تلاش کنیم.

تحول درونی و دور ریختن رذایل شرط ادامهٔ راه انقلاب

… را به ما بشناساند، دلهایمان را با هم مهربان کند؛ و ما به مدد الهى و به رهبرى آن مرد صالح و بزرگ و برگزیده، این راه را طى کردیم و بحمدالله‌‌ توانستیم اسلام را در حدّ میسور و معقولِ در این فاصله‌‌ى زمانى، در جامعه‌‌ى خودمان حاکمیّت ببخشیم. این نعمت بزرگى است. این راه تا سرمنزل نهایى هنوز امتداد دارد و ما ملّت ایران وظیفه داریم که این راه را طى کنیم و این، جز با اراده‌‌ى الهى و رحمانى، جز با تحوّل درونى، جز با دور ریختن رذایل اخلاقى از نفوس خودمان، امکان‌‌پذیر نیست.

لزوم مربی برای تشخیص دقیق وزن معنوی خود

… بگوید خب، من که جزو این ملّتم، این ملّت هم که ملّت باتقوا و بااخلاصى است، پس من باتقوا و بااخلاصم؛ نخیر، عَلَیکُم اَنفُسَکُم؛[6] خودت را [مواظب] باش، خودتان تنهایى را بگذارید در میزان. همه هم میتوانند و هیچ ‌کس نیست که نتواند اجمالاً وزن خودش را بفهمد؛ حالا دقّتهاى آن را البتّه آدم خودش نمیتواند؛ یک بزرگ‌ترى، یک استادى، یک مربّى‌اى لازم است تا تشخیص بدهد؛ امّا اجمالاً چرا، هر کسى میتواند بفهمد.

رسیدن به روحیهٔ کمال انسانی با تمرین

… در عین ثروت، در عین علم، در عین برخوردارى از مزایا و محاسن و خصوصیّات مثبت یک انسان، در اوج دارایى و توانایى، انسان واقعاً ــ نه به‌ صورت تعارف؛ حقیقتاً ــ خود را نیازمند و تهیدست ببیند، خود را محتاج ببیند، خود را کوچک ببیند، خود را در مقابل خدا حقیر ببیند. این، آن روحیه‌ى کمال انسانى است که البتّه با تمرین باید به اینجاها رسید.