رفتن به محتوای اصلی
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

تربیت و اصلاح خویشتن از نظر ایمان، اخلاق و توانایی.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:بیانات در دانشگاه فردوسی مشهد— ۱۳۵۷/۰۸/۰۸

سیر زمانی

از ۱۳۵۷ تا ۱۴۰۴
۱۳۵۷۱۴۰۴

روی هر سال بزنید تا فقط شاهدهای همان سال نمایش داده شود.

تعریف در کلام رهبر

این محبت و علقه‌ای که وجود دارد، وظیفه‌ای را بر دوش ما می‌گذارد. وظیفه این است که ما باید به روش آن بزرگوار عمل کنیم؛ هم در عمل شخصی و هم در عمل اجتماعی و عمومی. راه، همین راهی است که امروز به فضل الهی، انقلاب جلو پای مردم ما گذاشته است. این، همان راه حضرت فاطمه‌ی زهرا سلام‌الله‌علیهاست: خودسازی و جهان‌سازی. خودسازی به معنای پرداختن به عمران و آبادی جانی که جسم ما محترم به اوست. فاطمه‌ی زهرا سلام‌الله‌علیها «کانت تقوم فی محراب عبادتها حتی تورمت قدماها.»[2] این دختر جوان، این بانویی که به هنگام شهادت هجده سال داشت، آن قدر عبادت می‌کرد و به نماز می‌ایستاد که ساقهای پاهای مبارکش ورم می‌کرد! این خانم، با این منزلت، با این مقام، کار منزل را هم خودش می‌کرد. پذیرایی از شوهر و فرزندان هم برعهده‌ی خود او بود. روایاتی که درباره‌ی «دستاس» فاطمه‌ی زهرا سلام‌الله‌علیهاست، فراوان و متعدد است.

شاهدها (۱۸۷ پاراگراف)

لزوم اصلاح نفس و آمادگی معنوی و ایمانی برای یاری امام زمان

… خود را آماده نگه دارند؛ همه باید خودشان را آماده نگه دارند. هیچ‌ کس نمیتواند بگوید که ظهور مهدى (علیه الصّلاة و السّلام) در آینده‌ى نزدیکى نیست؛ ما نمیدانیم، شاید در آینده‌ى نزدیکى بود؛ شاید در زمان حیات ما بود؛ شاید این توفیق براى مردم این نسل وجود داشت. مگر میشود با آلودگى، با ضعف نفْس، با عدم اصلاح نفْس، با آن بزرگوار رابطه برقرار کرد در دوران دولت حق و حکومت الهى او؟ باید خود را آماده کنیم؛ هر کسى باید احساس کند که وظیفه دارد خود را آماده بکند؛ این آمادگى، معنوى است، روحى است، آمادگى ایمانى است. هر کسى باید از امید و ایمان و نورانیّت، سرمایه‌ى عظیمى در خود ایجاد بکند تا شایسته‌ى این بشود که از نزدیکان آن حضرت، از خواصّ آن حضرت، از یاران آن بزرگوار، از همکاران او در حرکت عظیم جهانى‌اش قرار بگیرد. اگر از نزدیکان او نشدیم، اگر از پیروان او نشدیم، آن‌ …

ضعف تأثیر بر دیگران بدون قرار دادن خود در خط صحیح الهی

چهار بُعد را باید امام‌جمعه رعایت کند. اوّل بُعد شخصى: قوِّا اَنفُسَکُم وَاَهلیکُم نارًا وَقودُهَا النّ‌اسُ وَ الحِجارَة،[7] وَاَنذِر عَشیرَتَکَ الاَق‌رَبین؛[8] اوّل این است. ما اگر خودمان ــ بِاشخاصِنا ــ نتوانیم خود را در خطّ صحیح الهى و اسلامى قرار بدهیم، تأثیرات ما ضعیف و کم و حتّى صفر خواهد بود.

مسئولیت هر فرد در تغییر اخلاق خود و نظارت بر خود

امروز در جامعه‌ى ما یکى از تلاشهاى اساسى باید تغییر اخلاق باشد. هر کدام از ما ــ همین من و شما که اینجا روبه‌روى هم نشسته‌ایم؛ هر تک‌تک من و شما ــ خودمان را موظّف بدانیم که اخلاق یک نفر را عوض کنیم و از بدى به سمت خوبى بکشانیم؛ آن یک نفر هم خود ما هستیم. کُلُّکُم راعٍ وَ کُلُّکُم مَسئولٌ عَن رَعِیَّتِه؛[4] همه‌ى شما مسئول هستید و اوّلین مسئولیّت، نسبت به شخص خود شما است. بر خودمان نظارت کنیم؛ از فساد اخلاق، از پستى، از دروغ‌گویى، از بدخواهى، از بددلى، از کینه‌ورزى، از بى‌رحمى، از تعرّض به حقوق دیگران، از جفاى در حقّ دیگران، از بى‌اعتنائى به حال مردم محتاجِ توجّه و مراقبت، و بقیّه‌ى اخلاقیّات فاسد، خودمان را دور نگه ‌داریم.

لزوم کار دائمی مؤمن بر خود به‌عنوان هدف حیات

ماه رمضان فرصت خوبی برای خودسازی است. ما همان ماده‌ی خام هستیم که اگر روی خودمان کار کردیم و توانستیم این ماده‌ی خام را به شکلهای برتر تبدیل کنیم، آن کار لازم در زندگی را انجام داده‌ایم. هدف حیات همین است. وای به حال کسانی که روی خودشان از لحاظ علم و عمل کاری نکنند و همان‌طور که وارد دنیا شدند، به اضافه‌ی پوسیدگیها و ضایعات و خرابیها و فسادها که در طول زندگی برای انسان پیش می‌آید، از این دنیا بروند. مؤمن باید به‌طور دائم روی خودش کار کند؛ به‌طور دائم. نه این‌که خیال کنید «به‌طور دائم» زیادی است یا نمیشود؛ نه. هم میشود، هم زیادی نیست. اگر کسی مراقب خود باشد؛ مواظب باشد کارهای ممنوع و کارهایی را که خلاف است انجام ندهد و راه خدا را با جدیت بپیماید، موفق میشود. این، همان خودسازی دائمی است و …

تشخیص بیماری‌های اخلاقی خود به دست خود انسان

شما طبیب خودتان بشوید، برادر عزیز! هیچ‌کس مثل خود انسان نمیتواند بیماریهای خودش را بشناسد. برخی بیماریها در انسان هست که اگر مثلاً شما به من بگویید «تو دچار این بیماری هستی»، عصبانی میشوم و بدم می‌آید. بگویند: «آقا، شما مرد حسودی هستید.» مگر کسی تحمل میکند که به او بگویند «حسود»؟ میگوید: «حسود خودت هستی! چرا اهانت میکنی؟ چرا بیخود میگویی؟» از دیگری …

نورانی شدن خود با دعا و روزه و مناجات، شرط نورانی کردن دیگران

حالا هم ماه رمضان در پیش است. در ماه رمضان، هم باید به خودمان برسیم، هم باید به مردم برسیم. ضمناً بدانیم که اگر به خودمان نرسیم، به مردم هم نمیشود رسید. این دعاهای ماه رمضان، این روزه ماه رمضان، این مناجاتها، این تضرّعها، این اذکار، این نوافل در ماه رمضان، همه برای این است که ما خودمان را اوّل کمی نورانی کنیم. اگر نورانی شدیم، آن وقت میتوانیم به دیگران هم برسیم. والّا اگر نورانی نشدیم که نمیتوانیم دیگران را نورانی کنیم. هرچه هم بگوییم، زیادی خواهد بود، مضر خواهد بود و مفید واقع نخواهد شد.

پایداری عزت و استقلال کشور با خودسازی جوانان

امام بزرگوار، چند صباحی را در میان ما زندگی کرد. همیشه همین‌طور است. فرد که ابدی نیست. فرد باید بتواند وظیفه خودش را در مدّت عمر کوتاهش در همین چند صباح، انجام دهد. امام رفت و همه ما رفتنی هستیم. امّا این انقلاب ماندنی است. این ملت ماندنی است. این کشور ماندنی است و عزّت و استقلال ما، ان‌شاءاللَّه پایدار است. و این، به کمک شما جوانان و با خودسازی شما شدنی است. خودتان را بسازید.

مقدمه و شرط اساسی دیگرسازی، جهان‌سازی و ایجاد تحول

… سیاسی، در دنیا زیاد است. آن فریادی که در دلها اثر میکند؛ جوامع را عوض میکند؛ دشمن را حقیقتاً میترساند و راه را واقعاً روشن میکند، فریادی است که از روی ایمان و از دلِ با تقوا و از انسان عاملِ صالح ناشی شده باشد؛ همان‌طور که در انقلاب اسلامی ایران مشاهده شد. پس، خودسازی، مقدّمه و شرط اساسی برای دیگرسازی و جهان‌سازی و ایجاد تحوّل و پیمودن راههای دشوار است. لذاست که در آیات کریمه حج، از ذکرالله و استغفار و بازگشت به خدا، مکرّر سخن رفته است.

لزوم ساختن معنوی خود در جوانی برای نیاز آیندهٔ نظام

برادران عزیز، عزیزان من، طلّاب جوان، فضلاى جوان! این بنیه در جوانى شکل میگیرد؛ در جوانى خودتان را بسازید. شما روزگارهاى مهم و حسّاسى را در پیش خواهید داشت. این کشور، این نظام، نهضت عظیم اسلامى در سطح عالم به شماها احتیاج خواهد داشت، باید خودتان را بسازید؛ ساختن معنوى. راه آن هم آسان است، یعنى نقشه، نقشه‌ى آسانى است؛ پیمودن آن البتّه اراده میخواهد. نقشه یعنى تقوا، تقوا یعنى پرهیز از گناه، یعنى اتیان[16] واجبات، ترک محرّمات، کار را با اخلاص انجام دادن، از ریا و فریب دور بودن. و در دوران جوانى این کارها بسیار آسان‌تر است، …

خودسازی، وظیفهٔ امروز سپاه و نیروهای انقلابی

من مایل بودم این مطلب را به شما بگویم و مایل بودم و مایلم که این سخن را در مراسم رسمى به شما عرض نکنم. اینها حرف دل است و میدانم که نفوس طیّبه و زکیّه این حرفها را خیلى خوب جذب میکنند. و امروز وظیفه‌ى سپاه پاسداران و نیروهاى انقلابى در هر جا هستند ــ در سپاه، در ارتش، در نیروى انتظامى، در نیروهاى مسلّح ــ وظیفه‌ى خودسازى است. امروز وظیفه‌ى خودسازى داریم. امروز اگر در میدان ظاهرى هم جنگى نداریم و در یک معرکه‌ى نظامى، ما را درگیر نکرده‌اند امّا در معارک بسیارى امروز دنیاى استکبارى با ما پنجه‌درپنجه است.

مسئولیت خودسازی علمی، جسمی، اخلاقی و دینی جوانان مناطق مرزی

و شما جوانهاى عزیز، بخصوص در این مناطق مرزى و در همسایگىِ آبهاى خلیج فارس، باید بدانید امروز مسئولیّت سنگینى بر دوش شما است و آن، مسئولیّتِ خودسازى است؛ خودسازى از لحاظ علمى و فکرى؛ خودسازى از لحاظ نیروى جسمانى؛ خودسازى از لحاظ صلاح اخلاقى؛ خودسازى از لحاظ معرفت دینى و عمل دینى؛ خودسازى از راه کسب تجربه براى ساختن این کشور. این کشور مال شما جوانها است و شما جوانها باید این بار امانت سنگین را از نسل پیش از خود تحویل بگیرید و آن را به نسل بعد برسانید و این، صلاحیّتهاى علمى و اخلاقى و جسمانى و …

لزوم خودسازی جوانان بویژه دانشجویان و دانش‌آموزان با تربیت دینی

جوانها و در درجه‌ى اوّل دانشجویان و دانش‌آموزان و بعد بقیّه‌ى جوانها در هر قشرى؛ کارگر، بازارى، روستایى، شهرى ــ البتّه در درجه‌ى اوّل، جوان دانشجو و دانش‌آموز ــ باید خودسازى کنند. خودتان را با تربیت دینى بسازید. امور تربیتى خوب است، معلّم تربیت خوب است، گوینده‌ی تربیتى خوب است امّا آن کسى که «واعِظٌ مِن نَفسِه»[3] ــ موعظه‌کننده و تربیت‌کننده‌اى از درون خود ــ نداشته باشد، این تربیتها به کارش نمى‌آید. خودتان را بسازید؛ با نفْس مبارزه کنید؛ اجراى حکم الهى را در …

شناسایی و رفع یکایک عیوب اخلاقی، رفتاری و درسی

من به‌عنوان دوست شما جوانها و حقیقتاً علاقمند به سرنوشت شما نصیحت میکنم که خودتان را رها نکنید و دائم درصدد باشید خودتان را بسازید، یعنی خصوصیات مثبتی که در شما هست آنها را تقویت کنید و اگر خصوصیات منفی در شما باشد، اینها را یا در ذهنتان یا در روی کاغذ لیست کنید و هنر یک انسان این است که بتواند خصوصیات منفی خودش را پیدا کند، چون غالباً آن چشم محبت شدیدی که انسان نسبت به خودش دارد در شناختن عیوب خود کور میشود و هرعیب خودش را یک حسن تعبیر میکند. و لذا با دقت، با موشکافی و با بیرحمی نسبت به خودتان، این عیوب خودتان را اعم از: عیوب خلقی، عیوب رفتاری، عیوب عملی در زندگی عملی خودتان یا در رفتارتان با دیگران، یا در خلقیاتتان، مثلاً: حسد را، کینه را، قساوت قلب را ، و حالات فراوان مثل بخل را، حالت جبن (ترس) را و حالت راحت‌طلبی را که در کتب اخلاق این‌ها از عیوب انسان شمرده شده و عیوبی در درس خواندن، مثلاً بعضیها در حال درس حواس‌شان پرت میشود، بعضیها در حال درس، حالت امتناع به خودشان میگیرند و هر درسی را استاد بگوید اولین قضاوتشان رد کردن آن است و بعضی به عکس اولین قضاوت‌شان تسلیم مطلق در برابر اوست و هر دو بد است، همچنین سوءخلق و از این قبیل: یکی، یکی را برطرف کنید.

لزوم اصلاح خود و مبارزه با نفس برای همهٔ آحاد ملت

… از راه راحتى به آنها برسد و هیچ چیز دیگر برایشان مطرح نیست؛ این هم نفْس است. پس ببینید، جهاد اکبر این است. اگر ملّتى بخواهد راه عزّت را و شرف را، راه خدا را، راه زندگى بهتر را، راه رسیدن به آرمانهاى مادّى و معنوى را طى بکند، باید بر نفْس خود مسلّط باشد. امروز ملّت ما تجربه‌هاى بزرگى را گذرانده است، امّا یکایک ما آحاد این ملّت و بیش از همه، خود بنده ــ از همه محتاج‌تر، من ــ باید خودمان را اصلاح کنیم، باید با نفْس خودمان مبارزه کنیم، باید با شیطان درونىِ خودمان بجنگیم ــ این شجاعت، بالاترین شجاعتها است ــ تا آماده بشویم براى ادامه‌ى این راه باعظمت و باعزّت؛ راه پیغمبران.

لزوم مراقبت دائمی از خود در برابر فرسایش روحی

حالا اینجا من به برادران عزیز روحانى هم که تشریف دارند یک جمله عرض بکنم: مسئولیّت حفظ معنویّت و روح و حال این برادران به عهده‌ى شما است. انسان، سایش‌پذیر است؛ جز معصومین هر انسان دیگرى در برخوردها، در سایشها، اصطکاکها ساییده میشود، کم میشود، برجستگى‌هاى روحى‌اش تغییر میکند؛ باید مراقبش بود. اینکه ذکر دائمى گفتند، براى خاطر این است؛ دائماً انسان باید متذکّر باشد، وَالّا خراب خواهد شد. بزرگان ما این‌جور بودند، ائمّه‌ى ما این‌جور بودند، معصومین این‌جور بودند؛ مواظب خودشان بودند، مواظب خودسازى‌شان، مواظب نمازشان، مواظب ذکرشان، مواظب دعایشان، مواظب …

تربیت نفس با ریاضت دینی، وظیفهٔ هر فرمانده سپاه

من میخواهم بگویم برادران عزیز! در این قریب دوازده سال، شما این‌جورى حرکت کردید، از حالا به بعد هم باید همین‌جور حرکت کنید؛ ملاک را تقوا قرار بدهید. هر کدام از آحاد فرماندهان سپاه، تربیت نفسانى را براى خودش یک وظیفه بداند. شما بنا را بر این بگذارید که خودتان را با تربیت دینى، با ریاضت دینى، ریاضت بدهید و تربیت کنید. کار ما تمام نشده؛ البتّه جنگ على‌الظّاهر تمام شد و آن جنگ را دیگر ما نداریم امّا جمهوری اسلامی آن‌طور که بنده نگاه میکنم، اوضاع دنیا را مشاهده میکنم، طمعهاى ابرقدرت‌ها را نگاه میکنم، وضع ملّتها را میبینم، ملّتهاى اسلامى را، انگیزشها را، توجّه‌ها را، گرایش …

ساختن معنوی و دینی دانشجویان نظامی همپای توان علمی و رزمی

سرباز این مرز و بوم باید پایبند باشد به اسلام؛ از بن دندان و از اعماق دل باید معتقد باشد و عامل باشد. ارتش جمهورى اسلامى ایران این‌جورى است. و شما جوانهاى عزیز در این دانشگاه، در این مجتمع علوم دانشگاهى، در این مرکز علمى و نظامى باید مراقب باشید که خودتان را از لحاظ معنوى و دینى، پابه‌پاى [مایه‌هاى] علمى و رزمى بسازید و تقویت کنید. شما باید الگو و نمونه‌ى یک مسلمان پاک، خالص، مؤمن، نیک‌اندیش، نیک‌عمل، خوش‌رفتار، داراى معرفت و خلوص باشید؛ و در این دانشکده اساتید، فرماندهان، مربّیان و دانشجویان همه موظّفند به این مسئله توجّه کنند. آن کسى که از اعماق دل به رسالت دینى کشور خود و ملّت خود و سازمان رزمى خود معتقد نباشد، قادر نخواهد بود انتظار ملّت از خودش را برآورده کند. ما مى‌بینیم بحمدالله‌ ارتش ما امروز، یک ارتش متدیّن است؛ نه اینکه آدم کم‌تعبّد و بى‌قید در آن نباشد امّا على‌رغم آنچه …

تنها راه ملت ایران برای حمل بار امانت و رساندن آن به مقصد

… خدا است. ملّت ایران اگر آماده‌ى بندگى خدا نبود، نمیتوانست این حرکت عظیم را انجام بدهد و امروز به ‌عنوان الگو و نمونه‌ى جامعه‌ى اسلامى در میان مسلمانان در سرتاسر عالم بلکه نمونه‌ى مجاهدت و فداکارى و بیدارى و آگاهى در میان همه‌ى ملّتهاى مستضعف معرّفى بشود. امروز هم اگر ملّت ایران بخواهد این بار سنگین امانت را بر دوش خود حمل کند و به سرمقصد مطلوب برساند، جز خودسازى هیچ راهى ندارد. ما باید به خدا اتّکاء و اتّکال[3] کنیم و آن، چیزى جز بندگى خدا و تسلیم در مقابل خدا نیست. اتّکاء به خدا و اعتماد به وعده‌ى خدا از هر ‌کسى بر‌نمى‌آید؛ تنها کسانى میتوانند به خدا اتّکاء کنند که خدا در دل آنها باشد؛ خدا در یاد آنها باشد. اگر خدا در یاد انسان …

خطر تبدیل شدن مسئولان به دشمن نظام بدون مراقبت از خود

… دنبال دشمنهاى نظام میگردیم که پدرشان را در بیاوریم؛ از آمریکاى خونخوارِ جنایت‌کار گرفته تا گروهکها، تا منافقین و مانند اینها، تا آنهایى که در داخلند؛ ملّت مسلمان ایران و دستگاه‌هاى قضائى و اجرائى و غیره دارند دنبال اینها میگردند که پدرشان را در بیاورند. مواظب باشید همان جایى که من و شما ایستاده‌ایم، دشمن نظام آنجا نَایستاده باشد. اگر ما مواظب خودمان نباشیم ‌-من و شما که عمرى را سپرى کردیم که در راه خدا کار کنیم و امید و آرزو داشتیم در راه خدا کشته بشویم و از بین برویم- [ممکن است] خداى نکرده تبدیل بشویم به دشمنِ این راه. اگر ما مواظب خودمان نشدیم، این خواهد شد.

لزوم تقویت بنیهٔ معنوی روحانیون برای تحمل بار عمامه

… چند سیرى بیشتر نمیشود؛ امّا ثقل معنوى این عمامه خیلى زیاد است؛ حقیقتاً یک گردنِ کلفت و قوىّ معنوى لازم دارد که بتواند زیر آن تاب بیاورد. بعضى از گردنها زیر بار عمامه میشکند؛ بعضى هم اصلاً آن‌قدر تخدیر[5] میشود که آن بار را احساس نمیکند؛ اینها درست نیست. بایستى ما واقعاً از لحاظ معنوى خودمان را قوى کنیم. بنیه‌ی قوى لازم دارد؛ بنیه‌ی معنوى قوى لازم دارد.

ضرورت تحول درونی در کنار مجاهدت برای ساختن نظام اسلامی

… تبریک عرض میکنم. مهم این است که ما به‌عنوان ادامه‌دهندگان راه آن بزرگواران ‌-که لااقل ادّعاى ما این است و مردم دنیا ما را به این شناخته‌اند- سعى کنیم ابعاد گوناگون آن شخصیّت‌هاى عظیم و الهى را در وجود شخص خودمان، ولو به نحو ضعیف به وجود بیاوریم و احیا کنیم. کافى نیست که مجاهدان فی‌سبیل‌ا‌لله‌ و مبارزان در راه حاکمیّت اسلام، در فکر ساختن جامعه و نظام اسلامى باشند ‌-اگرچه این یک وظیفه‌ی اعلىٰ و یک واجب بزرگ و شاید اصلی‌ترین واجبات یک مؤمن و مسلم است- امّا در کنار مجاهدتى که براى ایجاد نظام اسلامى و تکمیل آن و پیروزى آن میکنیم، مجاهدت دیگرى و شاید سخت‌ترى لازم است تا در وجود خود، در دل خود و جان خود هم تحوّلى و انقلابى به وجود بیاوریم. اگر ما درباره‌ی شخصیّت اولیاى دین ‌-چه نبىّ مکرّم و چه ائمّه‌ی معصومین و چه فاطمه‌ی زهرا و زینب کبرىٰ (سلام ا‌لله‌ علیهم اجمعین)- حرف میزنیم، غالباً ناظر به همین قسمت دوّم است. حقیقتاً امروز جمهورى اسلامى احتیاج دارد به اینکه در درجه‌ی اوّل ما مسئولین و سپس …

لزوم تربیت خود پیش از تربیت مردم برای پیشوایان جامعه

انسانی که مراقب خود نیست، در عمل خود، در کلام خود، در زندگی شخصی خود دچار بی‌عدالتی است، دچار بی‌تقوایی است. این‌طور آدمی نمی‌تواند در محیط جامعه، منشأ عدالت اجتماعی باشد. اینجاست که خودِ امیرالمؤمنین علیه‌الصلاة‌والسلام درس همیشگی خودش را به همۀ سیاسیون عالم، به همۀ کسانی که در امور سیاسی جامعۀ خودشان نقشی دارند، بیان کرده است. می‌فرماید: «مَن نَصَبَ نَفسَهُ لِلنّاسِ اِماماً فَلیَبدَاَ بِتَعلیمِ نَفسِهِ قَبلَ تَعلیمِ غَیرِهِ»[1] هرکسی که خود را در معرض ریاست، امامت، و پیشوایی جامعه می‌گذارد ـ در هر محدوده‌ای ـ اول باید شروع کند به تأدیب خود، به تربیت خود، بعد شروع کند به تربیت مردم. اول خودش را اصلاح کند، بعد بیاید به سراغ دیگران. می‌فرماید: «وَ لیَکُن تَأدیبُهُ بِسیرَتِهِ قَبلَ تَأدیبِهِ بِلِسانِهِ» اگر می‌خواهد دیگران را تربیت کند، باید با سیره و روش و رفتارِ خود تربیت کند، نه‌فقط با زبان خود. به زبان، بسیار چیزها می‌شود گفت؛ اما آن چیزی که می‌تواند انسان‌ها را به راه خدا هدایت کند، …

لزوم تأدیب و موعظهٔ دائمی نفس برای حاکم بر مردم

… مِن مُعَلِّمِ النّاسِ وَ مُؤَدِّبِهِمْ» آن‌کسی‌که خود را تعلیم می‌دهد، خود را تأدیب می‌کند، این بیشتر از آن‌کسی‌که دیگران را می‌خواهد تأدیب کند، مستحقِ اجلال و تکریم است، در‌حالی‌که خودش را تأدیب نکرده است. این منطق امیرالمؤمنین، درس امیرالمؤمنین است. آن‌کسی‌که می‌خواهد بر مردم حکومت کند ـ چون حکومت، فقط فرمانروایی‌کردن نیست؛ حکومت، نفوذ در دل‌هاست، حکومت، مقبولیت در ذهن‌هاست ـ کسی که در یک‌چنین موقعیتی قرار می‌گیرد یا خود را قرار می‌دهد، اول باید در درونِ خود، در وجودِ خود، به‌صورت دائمی مشغول تأدیب باشد؛ خود را تأدیب کند، خود را هدایت کند، به خود تذکر بدهد، خود را موعظه بکند.

نخست خویشتن‌سازی با فکر اصیل اسلامی و قرآن، سپس جمع‌سازی و مبارزه

… واحِدٍ مِنکُم حِلساً مِن اَحلاسِ بُیوتِهِ» بروید خانه‌هایتان، نگذارید دشمن شما را بشناسد. نگذارید دشمن بر شما دست بیابد. خودتان را خوب بسازید. آن‌وقتی‌که دشمن دیگر نمی‌تواند با یک دست و دو دست شما را بگیرد و میان دو سنگ آسیا خرد کند، آن‌وقت بیایید بیرون. (52/11/13) یعنی به خود برگردید، اول خویشتن‌سازی کنید و بعد جمع‌سازی کنید. اول خودتان را نیرومند کنید، پیراهنی از فکر اصیل اسلامی و زرهی از قرآن واقعی و راستین بر تن بپوشید، بعد بروید به میدان [مبارزه] با دشمن قرآن. اما قبل از آنکه درمقابل او ظاهر بشوید، قبل از آنکه او بداند شما هستید، ضربه را به او وارد کنید. و شیعه گوش کرد و فهمید.

دعا، ذکر، تهذیب نفس و مبارزه با هوا و اخلاق فاسد، عامل کاهش آسیب‌پذیری

… انسان‌ها را به‌کلی از آن برکنار کرد. آنچه مهم است، این است که اجازه داده نشود هواهای نفسانی و منافع مادی و خواست‌های حقیر، خط زندگی انسان را معیّن کنند، راه زندگی را جلوِ پای انسان بگذارند، در زندگی انسان، تعیین‌کننده شوند و راه را عوض کنند؛ این مهم است. آنچه که آسیب‌پذیری را در این زمینه کم می‌کند، همان مسائل معنوی و اخلاقی و دعا و ذکر و توجه و تهذیب نفس و خودسازی، مبارزه‌کردن با هواهای خود و اخلاق فاسد در خود است؛ این خیلی مهم است. ای‌بسا کسانی که ازلحاظ توجه و ذکر و دعا، اهل این چیزها هم هستند، اما نتوانستند خُلقیات فاسد ـ خودخواهی، خودپسندی، بخل، حرص، حسد، بددلی، بدبینی، بدخواهی نسبت به این‌وآن ـ را در خودشان ریشه‌کن کنند، یا از تأثیر آنها در رفتارهای خودشان جلوگیری کنند.

لزوم تحول در خود پیش از تحول در جهان، درسی برای پیروان پیامبر

… تحولی به‌وجود می‌آورد؛ ناگهان در این انسان متفکر، انسانِ درست‌برو، انسان آماده، یک انقلابی به‌وجود می‌آورد؛ یک رستاخیزی. اصلاً آدم، آدم قبلی نیست. محمد، محمدِ یک‌لحظه قبل نبود؛ انسان یک ساعت قبل نبود؛ یک چیز دیگری بود اصلاً، یک عنصر دیگری، یک جوهر دیگری. اول، بعثت در وجود او، انقلاب و تحول در باطن او به‌وجود آمد و بعد همین انقلاب منشأ شد که بتواند دنیایی را به تحول بکشد. اگر خودش عوض نمی‌شد، نمی‌توانست دنیا را عوض کند و این درسی‌ست برای پیروان پیغمبر، تا بدانند که تا خودشان عوض نشوند، نمی‌توانند دنیا را عوض کنند. بدانند که

لزوم بهره‌مندی از نور الهی پیش از روشن کردن دیگران

تو که بخشی و سهمی از هستی خودت نبردی، از این شور الهی و از این فروغ لطف و نعمتِ نور پروردگار، خودت چیزی استفاده نکردی، مایه‌ای نبردی، به مردم چه می‌خواهی بدهی؟ اول آتش بشو، گداخته بشو، مشتعل بشو، تا بتوانی زغال‌ها را، سردها را، سیاه‌ها را مشتعل کنی و روشن کنی.

لزوم اصلاح عمل و دل چون ایمان ما ایمان ابوذر نیست

… طرف جهنّم بکشند به طرف بهشت؛ امروز هم میشود. امروز هم میشود منتها یک شرط دارد: وَ لا تَهِنوا وَ لا تَحزَنوا وَ اَنتُمُ الاَعلَون؛ «اَنتُمُ الاَعلَون» یعنی همین: میتوانید دنیا را پشت‌ سر خودتان راه بیندازید؛ امّا کِی؟ «اِن کُنتُم مُؤمِنین»؛[6] ایمان لازم است. خب من و شما یک ایمانی داریم الحمدلله، خدا را شکر، امّا این ایمان، ایمان ابوذر نیست؛ عملمان را باید درست کنیم، کارمان را باید درست کنیم، دلمان را باید درست کنیم. اگر توانستیم این کارها را بکنیم، به نصیحت قرآن، به نصیحت اسلام، به نصیحت پیغمبر گوش فرابدهیم، به نهج‌البلاغه اهمّیّت بدهیم و عمل بکنیم، ما هم همان چیزی را خواهیم داشت که آن روز پیغمبر داشت، همان کاری را خواهیم توانست کرد که پیغمبر آن روز کرد؛ میتوانیم دنیا را …

انسان‌سازی روزه، انس با قرآن، شب قدر و دعاهای رمضان

… است؛ یعنی خداوند متعال با تشریع روزه‌ی ماه رمضان یک فرصتی به من و شما داده است که در طول یک سال، یک ماهِ تمام این فرصت را داشته باشیم که دلهای خودمان را شست‌وشو بدهیم، خودمان را تطهیر کنیم و اگر بتوانیم، خودمان را از آلایشها بیرون بیاوریم و توحیدی کنیم. روزه‌ی ماه رمضان، اُنس با قرآن در ماه رمضان، لیلةالقدر ماه رمضان، توسّلات و تضرّعات و دعاها در ماه رمضان، همه‌ی اینها انسان‌ساز است. ماه رمضان، حقّاً و انصافاً یکی از بزرگ‌ترین نعمتهای الهی است. هر کس به هر اندازه‌ای آداب ماه رمضان را مراعات کند و عمل کند، به همان اندازه دل او و جان او و باطن او ساخته میشود، توحیدی میشود. خداوند فرمود: لَعَلَّکُم تَتَّقون؛[2] این ماه رمضان برای تقوا است، برای متّقی شدن دل و جان انسان است.

لزوم ایجاد خصوصیات شهید سلیمانی در خودمان

… روراست بود. با اینکه در مسائل پیچیده‌ی سیاسی وارد میشد و پیش میرفت و کار میکرد و کارهای خوبی هم انجام میداد، امّا در عین حال آدم صاف و روراست و بی‌خدعه و بی‌تقلّبی بود؛ این خیلی مهم است؛ و در هر بخشی که کار میکرد این جوری بود. اینها حالا خصوصیّات شخصی است؛ اینها چیزهایی است که آنچه ماها در این مورد میتوانیم بهره‌مند بشویم، این است که نگاه کنیم و این خصوصیّات را در خودمان به وجود بیاوریم. اگر نیست، اگر نداریم، این خصوصیّات را در خودمان ایجاد کنیم. واقعاً مسئولیّت‌پذیر باشیم، واقعاً بااخلاص باشیم، واقعاً برای خدا کار کنیم، باصفا و روراست باشیم. اینها دیگر خصوصیّات این جوری است.