رفتن به محتوای اصلی

خوارجگروه و سازمان

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

گروهی که در جنگ صفین از سپاه امیرالمؤمنین (ع) جدا شدند و کاربرد این عنوان برای جریان‌های مشابه.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:بیانات به مناسبت شب بیست‌و‌یکم ماه مبارک رمضان— ۱۳۵۸/۰۵/۲۴

سیر زمانی

از ۱۳۵۸ تا ۱۳۹۷
۱۳۵۸۱۳۹۷

فقط سال ۱۳۷۰همهٔ سال‌ها

تعریف در کلام رهبر

خارجی معنایش این نیست که اینها از کشورِ خارج آمده‌اند. آن زمان، اصطلاح خارجی، به معنای امروز به کار نمیرفت. خارجی یعنی جزو خوارج. یعنی خروج کننده. در اسلام، فرهنگی است معتنی به این‌که، اگر کسی علیه امام عادلْ خروج و قیام کند، مورد لعن خدا و رسول و مؤمنین و نیروهای مؤمنین قرار میگیرد. پس، خارجی یعنی کسی که علیه امامِ عادل خروج میکند. لذا، همه‌ی مردم مسلمان، آن روز از خارجیها، یعنی خروج‌کننده‌ها، بدشان میآمد.
خوارج را درست بشناسید: کسانی با تمسّکِ ظاهر به دین، با تمسّک به آیات قرآن، حفظ کردن قرآن، حفظ کردن نهج‌البلاغه(البته آن روز فقط قرآن بود؛ ولی در دوره‌های بعد، هر چه که مصلحت باشد و ظاهر دینىِ آنها را حفظ کند) به برخی از امور دینی ظاهراً اعتقاد داشتند؛ اما با آن لُبّ و اساس دین مخالفت میکردند و بر روی این حرف تعصّب داشتند. دم از خدا میزدند؛ اما نوکرىِ حلقه به گوش شیطان را داشتند. دیدید که منافقین یک روز آن طور ادّعاهایی داشتند؛ بعد هم وقتی لازم شد، برای مبارزه با انقلاب و امام و نظام جمهوری اسلامی، با امریکا و صهیونیستها و صدّام و با هر کس دیگر حاضر بودند کار کنند و نوکریشان را انجام دهند! خوارج، این طور موجوداتی بودند. آن وقت امیرالمؤمنین در مقابل آنها با قاطعیت ایستاد. این، همان علی است. «اشدّاء علی الکفّار و رحماء بینهم».[2]
جبهه سوم، جبهه مارقین بود. مارق، یعنی گریزان. در تسمیه اینها به مارق، این‌گونه گفته‌اند که اینها آن‌چنان از دین‌گریزان بودند که یک تیر از کمان گریزان میشود! وقتی شما تیر را در چلّه کمان میگذارید و پرتاب میکنید، چطور آن تیر میگریزد، عبور میکند و دور میشود! اینها همین‌گونه از دین دور شدند. البته اینها متمسّک به ظواهر دین هم بودند و اسم دین را هم میآوردند. اینها همان خوارج بودند؛ گروهی که مبنای کار خود را بر فهمها و درکهای انحرافی - که چیز خطرناکی است - قرار داده بودند. دین را از علی بن ‌ابی طالب که مفسّر قرآن و عالم به علم کتاب بود یاد نمیگرفتند؛ اما گروه شدنشان، متشکّل شدنشان و به اصطلاح امروز، گروهک تشکیل دادنشان سیاست لازم داشت. این سیاست از جای دیگری هدایت میشد. نکته مهم این‌جاست که این گروهکی که اعضای آن تا کلمه‌ای میگفتی، یک آیه قرآن برایت میخواندند؛ در وسط نماز جماعت امیرالمؤمنین میآمدند و آیه‌ای را میخواندند که تعریضی به امیرالمؤمنین داشته باشد؛ پای منبر امیرالمؤمنین بلند میشدند آیه‌ای میخواندند که تعریضی داشته باشد؛ شعارشان «لاحکم الا للَّه» بود؛ یعنی ما حکومت شما را قبول نداریم، ما اهل حکومت اللَّه هستیم؛ این آدمهایی که ظواهر کارشان این‌گونه بود، سازماندهی و تشکّل سیاسیشان، با هدایت و رایزنی بزرگان دستگاه قاسطین و بزرگان شام - یعنی عمروعاص و معاویه - انجام میگرفت! اینها با آنها ارتباط داشتند. اشعث بن قیس، آن‌گونه که قرائن زیادی بر آن دلالت میکند، فرد ناخالصی بود. یک عدّه مردمان بیچاره ضعیف از لحاظ فکری هم دنبال اینها راه افتادند و حرکت کردند. بنابراین، گروه سومی که امیرالمؤمنین با آنها مواجه شد و البته بر آنها هم پیروز گردید، مارقین بودند. در جنگ نهروان ضربه قاطعی به اینها زد؛ منتها اینها در جامعه بودند، که بالاخره هم حضورشان به شهادت آن بزرگوار منتهی شد.

جهل مرکب و خشونت خوارج و نادرستی تشبیه آنان به مقدس‌مآبان گوشه‌گیر

… کنید، خودشان گفتند ما را بفرست مرزبانى؛ یک عدّه‌اى از آنها را فرستاد طرف خراسان؛ همین ربیع‌بن‌خثیم ــ همین خواجه ربیع معروف مشهد ــ ظاهراً آن‌طور که نقل میکنند، جزو اینها است. با مقدّس‌مآب‌هاى این‌جورى که امیرالمؤمنین آن‌جور بداخلاقى نمیکرد؛ ولشان کرد بروند. اینها مقدّس‌مآبِ آن‌جورى نبودند؛ اینها جهل مرکّب داشتند؛ یک چیزى را طبق یک بینش بسیار تنگ‌نظرانه و غلط، براى خودشان دین اتّخاذ کرده بودند و در راه آن دین، میزدند، میکشتند، مبارزه میکردند؛ این‌جورى بودند. البتّه رؤسایشان خودشان را عقب میکشیدند. اشعث‌بن‌قیس‌ها و محمّدبن‌اشعث‌ها همیشه عقب جبهه‌اند. یک عدّه آدمهاى نادان، یک عدّه آدمهاى ظاهربین جلو [هستند] که مغز اینها را پُر کردند از مطالب غلط، شمشیر هم دادند دستش، میگویند برو جلو؛ این هم مى‌آید …

تندی و صراحت خوارج و مجذوب شدن افراد بی‌بصیرت به آنان

… کند! ببینید، این‌جور اینها خشن و صریح و روشن حرف میزدند. حجّاج با خونسردى گفت: خب، تو کشته خواهى شد، خدا را چگونه ملاقات خواهى کرد؟ گفت: اَلقَى اللهَ بِعَمَلى وَ تَلقاهُ اَنتَ بِدَمى؛[12] من خدا را با عملم ملاقات میکنم، و تو خدا را با خون من ملاقات میکنی. ببینید، برخورد با این تیپ آدمها، مگر آسان بود؟ آدمهاى عوام، گیر یک چنین آدمى بیفتند مجذوبش میشوند؛ آدمهاى غیر اهل بصیرت، یک چنین انسانى را ببینند، محوش میشوند؛ کمااینکه در زمان امیرالمؤمنین شدند دیگر.

قرآن‌خوانی سوزناک همراه با جنگ با امیرالمؤمنین (ع) به‌عنوان قرآن مجسم

… هم بودند؛ در جنگ جمل با هم بودند؛ هم‌جبهه بودند؛ هم‌سنگر بودند؛ منتها آنها ذهنهایشان اشتباه کرده بود. حضرت با یک تأثّرى با اصحابش در میان کشته‌ها راه میرفتند. اینها همین‌طور دمر روى زمین افتاده بودند؛ حضرت میگفت اینها را برگردانید، بعضى‌ها را میگفت بنشانید؛ مرده بودند، [امّا] حضرت با آنها حرف میزد ــ در این حرف‌زدن‌ها، یک دنیا حکمت و اعتبار در کلمات امیرالمؤمنین هست ــ بعد رسیدند به یک نفرى، حضرت او را برگرداند، یک نگاهى کرد، رویش را کرد به آن کسى که آن شب با حضرت بود، فرمود این شخص را می‌شناسى؟ گفت، نه یا امیرالمؤمنین؛ گفت این همان کسى است که آن شب داشت آن آیه را آن‌جور سوزناک میخواند و تو آرزو کردى که یک مویى از بدن او باشى! آن‌جور سوزناک قرآن میخوانَد امّا با قرآن مجسّم، با امیرالمؤمنین، مبارزه میکند! آن‌وقت علىّ‌بن‌ابى‌طالب با اینها جنگید، اینها را قلع و قمع کرد. البتّه خوارج به طور کامل قلع و قمع نشدند، ریشه‌کن نشدند، امّا همیشه به صورت یک اقلّیّت محکوم و مطرودى باقى ماندند؛ این‌جور نبود که بتوانند تسلّط پیدا کنند. هدف آنها بالاتر از این حرفها بود. خب، …