آشکار بودن مخالفت و نفاق او با امیرالمؤمنین (ع) و انتساب خوارج به او
..اشعثبنقیس که خوارج خودشان را بالاخره به او منتهی کردند و به او چسباندند، یکی از آن کسانی بود که مخالفتش با امیرالمؤمنین و نفاقش درمقابل جریان حق، بر همه آشکار و ثابت شد، و خودش و فرزندانش ـ یکی از آن پسرهایش همان محمدبناشعث است که در کربلا جزو قتلۀ امام حسین بود ـ و اصلاً خانواده، یک خانوادۀ خبیث و بدی هستند.[4] در رأس که نگاه میکنید، ردپای این جاهطلبیها، این خودخواهیها، این مقامپرستیها، اینها را هم میبیند انسان. امیرالمؤمنین درمقابل یکچنین جریانی قرار گرفت. (65/3/12)
ناخالص بودن اشعث بن قیس
… بود؛ یعنی ما حکومت شما را قبول نداریم، ما اهل حکومت اللَّه هستیم؛ این آدمهایی که ظواهر کارشان اینگونه بود، سازماندهی و تشکّل سیاسیشان، با هدایت و رایزنی بزرگان دستگاه قاسطین و بزرگان شام - یعنی عمروعاص و معاویه - انجام میگرفت! اینها با آنها ارتباط داشتند. اشعث بن قیس، آنگونه که قرائن زیادی بر آن دلالت میکند، فرد ناخالصی بود. یک عدّه مردمان بیچاره ضعیف از لحاظ فکری هم دنبال اینها راه افتادند و حرکت کردند. بنابراین، گروه سومی که امیرالمؤمنین با آنها مواجه شد و البته بر آنها هم پیروز گردید، مارقین بودند. در جنگ نهروان ضربه قاطعی به اینها زد؛ منتها اینها در جامعه بودند، که بالاخره هم …
عقب ماندن سرانی چون اشعث و فرستادن نادانان فریبخورده به جلو
… کرد بروند. اینها مقدّسمآبِ آنجورى نبودند؛ اینها جهل مرکّب داشتند؛ یک چیزى را طبق یک بینش بسیار تنگنظرانه و غلط، براى خودشان دین اتّخاذ کرده بودند و در راه آن دین، میزدند، میکشتند، مبارزه میکردند؛ اینجورى بودند. البتّه رؤسایشان خودشان را عقب میکشیدند. اشعثبنقیسها و محمّدبناشعثها همیشه عقب جبههاند. یک عدّه آدمهاى نادان، یک عدّه آدمهاى ظاهربین جلو [هستند] که مغز اینها را پُر کردند از مطالب غلط، شمشیر هم دادند دستش، میگویند برو جلو؛ این هم مىآید جلو، میزند، میکشد و کشته میشود؛ مثل ابنملجم. خیال نکنید ابنملجم یک مرد خیلى باهوشِ هوشمندى بود؛ نه، یک آدم احمقى بود؛ ذهنش را پُر کرده بودند علیه امیرالمؤمنین: این کافر شده، چنین شده، فلان شده، او را فرستادند به کوفه براى زدن امیرالمؤمنین، یک …
اشتباه ندانستن کار او در ایجاد جریان خوارج
خوارج عدهای صادقانه و از روی اشتباه، اما یقیناً عدهای از روی غرض میگفتند «لاحکم الا لله» یعنی ما در جامعه حکومت لازم نداریم. امیرالمؤمنین این کلمهی «لاحکم الا لله» را برایشان معنا میکند و اشتباه آنها را به آنها نشان میدهد. باور نمیکنیم ما که اشعثبنقیس هم که رئیس خوارج است دچار اشتباه بوده و باور نمیکنیم که دستهای سیاستمدار رقیبان موذی علی علیهالسلام در ایجاد این گرایش علیالظاهر الهی و توحیدی نقش نداشتند. اینها میگفتند «لاحکم الا لله» یعنی حکومت نمیخواهیم. منظور از حکومت نمیخواهیم، یعنی مقصود واقعی این بود که حکومت علی را نمیخواهیم. آن روزی که علی تسلیم این مغلطهی واضح میشد یا تسلیم هیجان اجتماعی مردمی که سادهدلانه این سخن باطل را قبول کرده بودند میشد و از …
ناخالص بودن او بنا بر قراین فراوان
… ما، ما اهل حکومت الله هستیم، حکومت تو را قبول نداریم؛ یعنی این آدمهایی که ظواهر کارشان اینطوری بود، سازماندهیشان، تشکّل سیاسیشان، با هدایت و رایزنی بزرگانِ دستگاه قاسطین، بزرگان شام انجام گرفت؛ یعنی عمروعاص[46] و معاویه و اینها با آنها ارتباط داشتند. و اشعثبنقیس[47]، آنطوریکه قراین زیادی بر آن دلالت میکند، فرد ناخالصی بود. یک عده مردمان بیچارۀ ضعیف از لحاظ فکری هم دنبال اینها راه افتادند و حرکت کردند. اینها هم، گروه سومی که امیرالمؤمنین با اینها هم مواجه شد، البته بر اینها پیروز شد. در جنگ نهروان ضربۀ قاطعی به اینها زد؛ منتها خب بودند در جامعه، بالاخره هم به شهادت آن بزرگوار …