رفتن به محتوای اصلی

خوارجگروه و سازمان

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

گروهی که در جنگ صفین از سپاه امیرالمؤمنین (ع) جدا شدند و کاربرد این عنوان برای جریان‌های مشابه.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:بیانات به مناسبت شب بیست‌و‌یکم ماه مبارک رمضان— ۱۳۵۸/۰۵/۲۴

سیر زمانی

از ۱۳۵۸ تا ۱۳۹۷
۱۳۵۸۱۳۹۷

روی هر سال بزنید تا فقط شاهدهای همان سال نمایش داده شود.

تعریف در کلام رهبر

خارجی معنایش این نیست که اینها از کشورِ خارج آمده‌اند. آن زمان، اصطلاح خارجی، به معنای امروز به کار نمیرفت. خارجی یعنی جزو خوارج. یعنی خروج کننده. در اسلام، فرهنگی است معتنی به این‌که، اگر کسی علیه امام عادلْ خروج و قیام کند، مورد لعن خدا و رسول و مؤمنین و نیروهای مؤمنین قرار میگیرد. پس، خارجی یعنی کسی که علیه امامِ عادل خروج میکند. لذا، همه‌ی مردم مسلمان، آن روز از خارجیها، یعنی خروج‌کننده‌ها، بدشان میآمد.
خوارج را درست بشناسید: کسانی با تمسّکِ ظاهر به دین، با تمسّک به آیات قرآن، حفظ کردن قرآن، حفظ کردن نهج‌البلاغه(البته آن روز فقط قرآن بود؛ ولی در دوره‌های بعد، هر چه که مصلحت باشد و ظاهر دینىِ آنها را حفظ کند) به برخی از امور دینی ظاهراً اعتقاد داشتند؛ اما با آن لُبّ و اساس دین مخالفت میکردند و بر روی این حرف تعصّب داشتند. دم از خدا میزدند؛ اما نوکرىِ حلقه به گوش شیطان را داشتند. دیدید که منافقین یک روز آن طور ادّعاهایی داشتند؛ بعد هم وقتی لازم شد، برای مبارزه با انقلاب و امام و نظام جمهوری اسلامی، با امریکا و صهیونیستها و صدّام و با هر کس دیگر حاضر بودند کار کنند و نوکریشان را انجام دهند! خوارج، این طور موجوداتی بودند. آن وقت امیرالمؤمنین در مقابل آنها با قاطعیت ایستاد. این، همان علی است. «اشدّاء علی الکفّار و رحماء بینهم».[2]
جبهه سوم، جبهه مارقین بود. مارق، یعنی گریزان. در تسمیه اینها به مارق، این‌گونه گفته‌اند که اینها آن‌چنان از دین‌گریزان بودند که یک تیر از کمان گریزان میشود! وقتی شما تیر را در چلّه کمان میگذارید و پرتاب میکنید، چطور آن تیر میگریزد، عبور میکند و دور میشود! اینها همین‌گونه از دین دور شدند. البته اینها متمسّک به ظواهر دین هم بودند و اسم دین را هم میآوردند. اینها همان خوارج بودند؛ گروهی که مبنای کار خود را بر فهمها و درکهای انحرافی - که چیز خطرناکی است - قرار داده بودند. دین را از علی بن ‌ابی طالب که مفسّر قرآن و عالم به علم کتاب بود یاد نمیگرفتند؛ اما گروه شدنشان، متشکّل شدنشان و به اصطلاح امروز، گروهک تشکیل دادنشان سیاست لازم داشت. این سیاست از جای دیگری هدایت میشد. نکته مهم این‌جاست که این گروهکی که اعضای آن تا کلمه‌ای میگفتی، یک آیه قرآن برایت میخواندند؛ در وسط نماز جماعت امیرالمؤمنین میآمدند و آیه‌ای را میخواندند که تعریضی به امیرالمؤمنین داشته باشد؛ پای منبر امیرالمؤمنین بلند میشدند آیه‌ای میخواندند که تعریضی داشته باشد؛ شعارشان «لاحکم الا للَّه» بود؛ یعنی ما حکومت شما را قبول نداریم، ما اهل حکومت اللَّه هستیم؛ این آدمهایی که ظواهر کارشان این‌گونه بود، سازماندهی و تشکّل سیاسیشان، با هدایت و رایزنی بزرگان دستگاه قاسطین و بزرگان شام - یعنی عمروعاص و معاویه - انجام میگرفت! اینها با آنها ارتباط داشتند. اشعث بن قیس، آن‌گونه که قرائن زیادی بر آن دلالت میکند، فرد ناخالصی بود. یک عدّه مردمان بیچاره ضعیف از لحاظ فکری هم دنبال اینها راه افتادند و حرکت کردند. بنابراین، گروه سومی که امیرالمؤمنین با آنها مواجه شد و البته بر آنها هم پیروز گردید، مارقین بودند. در جنگ نهروان ضربه قاطعی به اینها زد؛ منتها اینها در جامعه بودند، که بالاخره هم حضورشان به شهادت آن بزرگوار منتهی شد.

شاهدها (۷۳ پاراگراف)

کشتار یاران امیرالمؤمنین (ع) و قصاص قبل از جنایت

… «جارِیَة»[16] شاید کنیزش بوده که حامله بود ـ می‌رفت، او را گرفتند؛ بعد از یک بحث تلخی که با او کردند و او را به خیال خودشان محاکمه کردند؛ خودش را کشتند، شکم زن حامله‌اش را [هم] دریدند. گفتند اگر این کار را نکنیم، این بچه متولد می‌شود، این‌هم فاسد می‌شود. قصاص قبل از جنایت! بچۀ در شکم مادر را کشتند، خب، مادر هم مُرد دیگر؛ با این وضع فجیع اینها را کشتند. عده‌ای از یاران امیرالمؤمنین را همین‌طور کشتند. تا کَسی از شهر می‌آمد بیرون برود، اینها می‌رفتند و می‌کشتند. حضرت دیدند نمی‌شود با اینها این‌طور گذراند، ابن‌عباس را فرستادند، گفتند برو با آنها مباحثه کن؛ رفت مباحثه کرد، فایده‌ای نبخشید. خود حضرت یک روز بلند شد رفت به اردوگاه اینها ـ همان حروراء که بودند ـ …

موذی‌گری با اعلام قاتل بودن همگی در ماجرای عبدالله بن خباب

آمدند درمقابل هم قرار گرفتند، حضرت بنا کرد بازهم آنها را نصیحت‌کردن؛ اول‌چیزی که حضرت گفت، فرمود قاتل عبدالله‌بن‌خبّاب را بدهید. همه‌شان صدایشان را بلند کردند که قاتل عبدالله‌بن‌خبّاب ماییم، چندهزار نفر آدم؛ از این کارهای موذیانه، این کارهای گروهکی. خب، این یک حرف درستی بود، بالاخره یک نفر کشته شده «مَن قُتِلَ مَظلوماً فَقَد جَعَلنا لِوَلِیِّهِ سُلطاناً»[20]، کسی که مظلوم کشته شده، بدون علت کشته شده، بدون اینکه کسی را کشته باشد، کشته شده، خب، ولیّ دم او می‌تواند بیاید از آنها مطالبه کند، بگوید قصاص …

قاری سوزناک قرآن در میان کشته‌شدگان خوارج

… اصحاب خود در میان کشته‌ها راه می‌رفتند. اینها همین‌طور به‌صورت دَمَر روی زمین افتاده بودند. حضرت می‌گفت اینها را برگردانید، بعضی‌ها را می‌گفت بنشانید. مرده بودند، اما حضرت با آنها حرف می‌زد. در این حرف‌زدن‌ها، یک دنیا حکمت و اعتبار در کلمات امیرالمؤمنین هست. بعد به یک نفر رسیدند، حضرت او را برگرداندند و نگاهی به او کردند و خطاب به آن‌کسی‌که در آن شب با ایشان بود، فرمودند: آیا این شخص را می‌شناسی؟ گفت: نه، یا امیرالمؤمنین! فرمود: او همان کسی است که در آن شب آن آیه را آن‌طور سوزناک می‌خواند و تو آرزو کردی که مویی از بدن او باشی! (70/1/26)

نام‌گذاری خوارج به مارقین از سوی پیامبر اکرم (ص)

این کلمۀ مارقین برای تاریخ نیست، برای خود علی‌بن‌ابی‌طالب هم نیست، برای پیغمبر است؛ پیغمبر اسم گذاشته اینها را به مارقین. تجربۀ مارقین نشان می‌دهد که ناآگاهی و جهل، چه فتنۀ عظیمی را به‌وجود می‌آورد، فتنه‌ای که در آن، دوستان درمقابل حقیقت قرار می‌گیرند، نه دشمنان؛ فتنه‌ای که در آن باایمان‌ها می‌لغزند، نه بی‌ایمان‌ها؛ فتنه‌ای که در آن، فداکارها در راه شیطان فداکاری می‌کنند و نابود …

قالب شدن اسلام برای گرایش‌های جنایت‌کارانهٔ جناح‌های ضد اسلامی با وجود این خط

… که همین مسلمانِ به‌اصطلاح انقلابیِ آیۀ قرآن‌خوان، از معاویه پول گرفته است، به‌وسیلۀ معاویه تحریک شده؛ و ترور نافرجام معاویه و عمروعاص، یک صحنه‌سازی بیشتر نبود؛ این‌هم گفته می‌شود. احتمالاتی است که هست و معقول هم هست،[1] چرا بی‌دلیل این احتمالات را رد کنیم؟ وجود یک‌چنین خطی و یک‌چنین فکری به‌معنای این است که اسلام، قالبی بشود، پوششی بشود برای گرایش‌های جنایت‌کارانه که از سوی جناح‌های ضد اسلامی تعقیب می‌شود؛ و علی علیه‌السلام پیشوای بزرگ و رهبر عظیم‌الشأن مسلمانان، شهیدِ این‌چنین فاجعه‌ای شد. شما ببینید در یک جامعه، یک رهبر، رهبر یک انقلاب چقدر عزیز است، چطور دل‌ها به او متوجه است، چطور نبض جامعه با حرکت او، با قدرت و امداد او می‌زند، چطور جسمِ جامعه با حضور او …

نفی حکومت امیرالمؤمنین (ع) به بهانهٔ حکومت الهی

خوارج، زیر بهانۀ حکومت الهی بود که می‌گفتند علی‌بن‌ابی‌طالب باید نباشد. می‌گفتند «لا حُکمَ اِلّا لِلّٰهِ» حکومت برای خداست. امیرالمؤمنین در جواب این می‌گوید «کَلِمَةُ حَقٍّ یُرادُ بِها باطِلٌ»[26] سخن، سخنِ درستی‌ست، حاکم واقعاً خداست، آن‌کسی‌که مقررات را می‌دهد و سررشتۀ زندگی را به دست می‌گیرد، واقعاً خداست، اما شما می‌گویید «لا حُکمَ اِلّا لِلّٰهِ» یا می‌گویید «لا اِمرَةَ اِلّا …

کج‌فهمی تودهٔ مارقین و احتمال زدوبند رؤسای آنان با دشمنان

… امیرالمؤمنین میتوانستند ارائه کنند چه بود: حجّاج‌بن‌یوسف‌ها و عبیدالله‌زیادها و یوسف‌بن‌عمر ثقفی‌ها کسانی بودند که از طرف آن قاسطین، از طرف آن دشمنان بنیادین، جایگزین حکومت عدل علوی شدند. سهم‌خواهان و دنیاطلبان هم به‌نحو دیگری و کج‌فهم‌ها هم به‌نحو دیگری. البتّه کج‌فهمی مربوط به توده‌های مارقین بود و رؤسای آنها احتمالاً با دشمنان بی‌زدوبند نبودند کمااینکه در تاریخ چنین چیزی را در مورد خوارج میگویند و ادّعا میشود.

برخورد قاطع امیرالمؤمنین با خوارج و فتنهٔ آنان

… قرار دادید، این همه نقاط مثبت را ندیده گرفتید؛ دم از دشمنی میزنید، دم از مخالفت میزنید. با اینها متواضعانه امیرالمؤمنین حرف میزند، توضیح میدهد؛ میگوید: من دنبال دشمن نمیگردم. این مدارا را دارد. اما آن وقتی که این مدارا اثر نکند، آن وقت جای قاطعیت علوی است؛ آن جائی است که امیرالمؤمنین نشان میدهد که با کسانی مثل خوارج، آنجور رفتار میکند که خودش فرمود: «انا فقأت عین الفتنة»؛[8] چشم فتنه را من در آوردم. و کسی دیگر غیر از علی نمیتوانست - به گفته‌‌‌‌‌ی خود آن بزرگوار در نهج‌‌‌‌‌البلاغه - این کار را بکند.

مقایسهٔ رفتار کینه‌توزانهٔ دشمنان با رفتار خوارج با مؤمنان

… دنائت[3] دشمن را نشان داد؛ دشمنهاى ما آن‌چنان کسانى هستند که با مرد خدا و دین، با پیرمرد نورانى و باصفا و با انسان پاک‌باخته‌اى مثل این بزرگوار، آن‌چنان کینه‌توزانه برخورد میکنند که نظیر آن را انسان جز در رفتار بدکارترین خلق خدا در طول تاریخ، مشاهده نمیکند؛ مثل خوارج در دوران امیرالمؤمنین؛ که آنها هم با مردان خدا، با مؤمنین، با مخلصین صادق، با همین وحشیگرى و سبعیّت رفتار میکردند.دشمن‌شناسى در حوادث کثیرالوقوعِ براى انقلاب ما [مهم است]. این ترورها چهره‌ی دشمن را براى ملّت ما و براى مردم دنیا روشن کرد. تا قبل از این ترورها، چه کسى فکر میکرد این گروهکها و این منافقین، این‌قدر قسی‌القلب و خشن و کینه‌توز و خبیث باشند؟ چه کسى فکر میکرد که چهره‌ی نفاقِ اینها این‌قدر زشت و پلید باشد؟ از خدا و خلق …

جنگ امیرالمؤمنین (ع) با متعصبان و مقدسان خوارج

… سرباز جنگجو را درمقابلِ او به صف‌آرایی وادار کند، شجاعانه ایستاد. راه خدا را وقتی تشخیص داد، هیچ ملاحظه‌ای از هیچ‌کس نکرد. این شجاعت است. در‌مقابلِ خویشاوندان خود ملاحظه نکرد. (74/11/20) با آبرومندانِ از صحابۀ پیغمبر که در مقابلش قرار گرفتند، جنگید. با متعصبان و مقدسانی هم که در زمرۀ خوارج او را قبول نکردند، باز جنگید، ملاحظه نکرد. قاطعیت اسلامی یعنی این.

نمونهٔ انحراف مؤمنان بر اثر نبود تحلیل درست

… بیاورم، این است که تحلیل سیاسی ضعیف بود. البته در درجۀ بعد، عوامل دیگری هم بود، اما مهم‌ترین مسئله این بود؛ واِلّ خیلی از مردم هنوز مؤمن بودند، اما مؤمنانه در پای هودج[1] امّ‌المؤمنین درمقابل علی علیه‌السلام جنگیدند و کشته شدند! بنابراین تحلیل غلط بود. (70/6/27) اگر تحلیل صحیح نباشد، مشکلات به‌وجود خواهد آمد و حتی ایمان‌های محکم هم، به سبب نبودن آگاهی و روشن‌بینی و تحلیلِ درست از وقایع، ممکن است در جهت خلاف قرار گیرد. همان‌طورکه در قضیۀ خوارج، اتفاق افتاد. (71/6/26)

عبادت فراوان همراه با دوری از خدا

… امتحان معلوم می‌شود. راست‌گویی افراد را همه می‌توانند تجربه کنند، با یک امتحان معلوم می‌شود. معیارها را اسلام عوض می‌کند، می‌گوید این معیاری که تو دستت داری، خیال می‌کنی هرکس نماز بیشتر خواند، این بهتر است و به خدا نزدیک‌تر است، این معیار، معیار درستی نیست. ممکن است کسی خیلی نماز بخواند، خیلی عبادت کند ـ مثل‌اینکه خوارج می‌کردند ـ اما از خدا دور باشد. (52/12/5)

حضور خوارج در لشکر مدائن و احتمال قوی الهام‌گیری آنان از معاویه

… که مجمع اختلافات، مرکز نابسامانی‌ها و ناهمواری‌های سپاه امام مجتبی علیه‌السلام همین مدائن بود. تمام آنچه که گفتم، در لشکر مدائن جمع است؛ آن اختلافات ازلحاظ نژاد و نسب که از یک‌طرف تأثیر داشت؛ دورتربودن از منابع فکری اسلامی، در سطحی مسلمان‌شدن، تأثیر داشت. یک‌سره و یک‌دست نبودن و قرارداشتن جاسوس‌های معاویه و طرف‌داران فکر معاویه در میان آنها و خوارج که باز به احتمال قوی از معاویه الهام می‌گرفتند، اثر داشت. و شایعه‌های معاویه هم مطلب را تمام می‌کرد که امام مجتبی می‌خواهد صلح کند، قیس‌بن‌سعد هم آنجا صلح کرده است، عبیدالله هم فرار کرده است! [لذا] در بین مردم، دودَستگی و اختلاف به‌وجود آمد. و اینها روش‌هایی است که امام مجتبی از هیچ‌کدامش نمی‌تواند و نباید هم …