رفتن به محتوای اصلی

خلافت

نام‌های دیگر: خلافت و سلطنت، خلیفة‌الله

توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

جانشینی پیامبر اکرم (ص) و نهاد حکومت خلفا در تاریخ اسلام.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:بیانات در مراسم افتتاحیه‌ کنگره جهانى حضرت رضا (علیه‌السلام) در مشهد— ۱۳۶۵/۰۴/۲۸

سیر زمانی

از ۱۳۶۵ تا ۱۳۸۶
۱۳۶۵۱۳۸۶

فقط سال ۱۳۶۹همهٔ سال‌ها

تعریف در کلام رهبر

مقدمتاً باید دانست که دستگاه خلافت در اسلام، ازاین‌جهت با همۀ دستگاه‌های دیگر حکومت متفاوت است که این فقط یک تشکیلات سیاسی نیست؛ بلکه یک رهبری سیاسی‌مذهبی است. نام و لقب «خلیفه» برای حاکم اسلامی، نشان‌دهندۀ همین حقیقت است که وی بیش از یک رهبر سیاسی است؛ جانشین پیامبر است و پیامبر، آورندۀ یک دین و آموزندۀ اخلاق و البته درعینِ‌حال حاکم و رهبر سیاسی است. پس خلیفه در اسلام، به‌جز سیاست، متکفل امور دینی مردم و پیشوای مذهبی آنان نیز هست.
نظام امامتی و خلافتی از اسمش پیداست. امامت یعنی پیشوایی، رهبری، مردم را به سمتی کشاندن، مردم را در جهتی که این دستگاه آن را تکامل می‌داند، سوق‌دادن. ببینید، خود اسم نشان‌دهندۀ مبنا و استخوان‌بندی حکومت است؛ امامت یا خلافت. مبنای حکومت خلافتی بر این است که تشکیلات حاکم، خلیفۀ پیغمبر است؛ یعنی بساط، بساط پیغمبری است. البته اینجا توجه بکنید، خلافتی که گفته می‌شود، مراد خلافت خدا نیست، خلافت پیغمبر است؛ خلافت رسول‌الله است، نه خلافت الله. اگرچه خود پیغمبر، خلیفۀ خداست و انسان‌ها به یک معنا همه خلیفۀ خدا هستند در زمین. خدا اینها را خلیفه قرار داده برای اینکه زمین را آباد کنند. جانشین و خلیفه که در قرآن هست، بعضی گفتند مراد خلیفۀ خداست، بعضی گفتند مراد خلیفۀ نسل‌های گذشته است؛ اما به‌هرحال در نظام خلافت، وقتی به کسی که در رأس حکومت است، گفته می‌شود خلیفه، مراد خلیفۀ پیغمبر است نه خلیفۀ خدا.

تهی شدن ارزش‌های اسلامی از محتوا در خلافت اموی و عباسی

دوران خلافت مروانى و سفیانى و عبّاسى دورانى بود که ارزشهاى اسلامى از محتواى واقعى خودشان خالى شدند؛ یک صورتهایى باقى ماند؛ محتواها تبدیل شدند به محتواهاى جاهلى و شیطانى. آن دستگاهى که انسانها را عاقل، متعبّد، خاضع عندالله‌‌ و متکبّر در مقابل متکبّرین، مؤمن، آزاد و دور از آلایشها میخواست بسازد و تربیت کند ــ که همان دستگاه مدیریّت اسلامى بود و بهترین [شکل] آن در زمان پیغمبر بود ــ تبدیل شد به دستگاهى که انسانها را با تدابیر گوناگون، اهل دنیا و اهل هوا و اهل شهوات و اهل تملّق و اهل دورى از معنویّات و انسانهاى بى‌‌شخصیّت و انسانهاى فاسق و فاسدى میساخت و رشد میداد. در تمام دوران خلافت اموى و عبّاسى متأسّفانه این‌‌جور بود. چیزهایى در کتابهاى تاریخ نوشته‌‌اند که [اگر] بخواهیم آنها را بگوییم، خیلى طول میکشد. از زمان خود معاویه هم شروع شد. معاویه معروف است ــ یعنى مورّخین و تاریخ‌‌نویس‌‌ها معروفش کردند ــ به اینکه آدمى بوده …

خلافت پس از صلح در معنا سلطنت

راجع به صلح از ابعاد مختلف صحبت کرده‌‌ایم؛ حالا مسئله این است که بعد از صلح امام حسن مجتبىٰ (علیه الصّلاة و السّلام) کار به شکلى هوشمندانه و زیرکانه تنظیم شد که جریان اسلامى وارد کانال آلوده‌‌اى که به نام خلافت ــ و در معنا سلطنت ــ به‌‌ وجود آمده بود نشود؛ این هنر امام حسن مجتبىٰ (علیه‌‌السّلام) بود. امام حسن مجتبىٰ کارى کرد که جریان اصیل اسلام که از مکّه شروع شد و به حکومت اسلامى رسید و به زمان امیرالمؤمنین و به زمان خود او رسید، در یک مجراى دیگرى جریان پیدا بکند، منتها اگر نه به شکل حکومت ــ زیرا ممکن نیست ــ …