رفتن به محتوای اصلی

حکومت اسلامی

نام‌های دیگر: حکومت دینی

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

حکومت مبتنی بر احکام و ارزش‌های اسلام، ضرورت، ویژگی‌ها و وظایف آن.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:بیانات در نشست سه‌جانبه با شهید مطهری و دکتر شریعتی— ۱۳۵۵/۱۰/۱۰

سیر زمانی

از ۱۳۵۵ تا ۱۴۰۴
۱۳۵۵۱۴۰۴

روی هر سال بزنید تا فقط شاهدهای همان سال نمایش داده شود.

تعریف در کلام رهبر

و امّا یک بخش دیگر و یک گوشه‌ی دیگر از این بحث گسترده این است که مردمی بودن حکومت اسلامی به دو معنا است: یکی این است که مردم در اداره‌ی حکومت و تشکیل حکومت و تعیین حاکم و شاید در تعیین رژیم حکومتی و سیاسی نقش دارند. مردمی بودنِ حکومت یعنی نقش دادن به مردم در حکومت. یک معنای دیگر برای مردمی بودنِ حکومت اسلامی این است که حکومت اسلامی در خدمت مردم است؛ آنچه برای حاکم اسلامی مطرح است، منافع عامّه‌ی مردم است؛ نه منافع اشخاص معین یا قشر معین و طبقه‌ی معین. اسلام به هر دو معنا دارای یک حکومت مردمی است؛ امّا مادامی که حکومت مردمی به معنای اوّلی تأمین نشود، یعنی مردم نقشی در حکومت نداشته باشند، نمیشود گفت که حکومت به معنای دوّمی - یعنی آن حکومت در خدمت مردم است - مردمی است. نمیشود از هر حکومتی در دنیا این ادّعا را باور کرد که در خدمت مردم خود است. امروز در دنیا حکومتهایی که ادّعا میکنند در خدمت مردمند، زیادند؛ هم حکومتهای وابسته به بلوک شرق که خود را مردمی، سوسیالیستی، وابسته‌ی به عموم افراد جامعه قلمداد میکنند، درحالیکه مردم در تعیین این حکومت، در تشکیل این نظام، هیچ نقشی نداشته‌اند. مردم خبر ندارند که بعد از حاکمی که مرده است، چه کسی قرار است به حکومت برسد! اگر خبر هم داشته باشند، از او چیزی نمیدانند، تمایلی به او و به حکومت او ندارند، و شاید و به گمان قوی رضایتی هم از کارهای او ندارند. امروز [اگر] شما مثلاً از ملّت بزرگ شوروی بپرسید آیا به اشغال افغانستان راضی هستند؟ آیا به صرف میلیاردها برای نگهداشتن یک حکومت تحمیلی در یک کشور همسایه راضی‌اند؟ یقیناً یا به احتمال زیاد، اکثر مردم کشور پهناور شوروی از این قضیه یا خبر ندارند - چون در چنین کشورهایی اطلاع هم درست به مردم داده نمیشود - یا اگر خبر دارند، از آن سودی نمیبرند و راضی نیستند. همچنین در کشورهای غربی که ادّعا میکنند در خدمت مردم و برای مردمند، مردم هیچ اراده‌ای، اختیاری در کاری که دستگاه حکومت انجام میدهد، ندارند. این ادعا که حکومتی بدون اینکه با مردم خود ارتباط مستقیم داشته باشد، بدون اینکه به آرای مردم متّکی باشد، ادّعا کند که در خدمت مردم است، ادّعای پذیرفته‌ای نیست. این سخنی است که همه‌ی مدّعیان حکومت مردمی بر زبان جاری میکنند، امّا نمیتوانند ثابت کنند که مردمی‌اند؛ همه‌ی حکومتهای تحمیلی هم خودشان را مردمی به حساب می‌آورند. پس مادامی که مردم با حکومت و با دستگاه حاکم همکاری نکرده باشند، در صحنه‌های فعّالیت اجتماعی در کنار این دستگاه حاضر نباشند، این ادّعا پذیرفته نیست که دولتی و رژیمی بگوید ما مردمی هستیم؛ [امّا ]حکومت اسلامی به معنای واقعی کلمه یک حکومت مردمی است.
ما البتّه در آینده تبادل نظر و همفکرى و همکارى ‌-مستمرّاً- با شما برادران خواهیم داشت. من اجمالاً عرض بکنم: شما خوب میدانید که در اسلام، مسئولیّت و تکلیف، یک‌جانبه نیست. وقتى کسانى بر مردمى حکومت میکنند به معناى اسلامىِ حکومت ‌-نه به معناى طاغوتى و رایج بین افکار و ذهنهاى جاهلى، بلکه حکومت به همان معنایى که در اسلام هست- یعنى مدیریّت کشور را بر عهده میگیرند و بار سنگین مسئولیّت را بر دوش میکشند، یک وظیفه‌ی طرفینى، یک مسئولیّت طرفینى بین آنها و مردم به وجود می‌آید. از امروز حقّى شما بر مردم دارید و حقّى مردم بر شما دارند. حقّ مردم بر شما این است که با همه‌ی وجودتان براى این مردم کار کنید. این چیز تازه‌اى براى شما نیست؛ شما این امتحان را همیشه داده‌اید و براى مردم کار کرده‌اید. این نصیحتى است در درجه‌ی اوّل براى خودِ من و بعد هم براى شما و همه‌ی کسانى که مسئولیّتى بر دوش دارند. ما واقعاً با همه‌ی وجود باید کار کنیم. هرچه ظرفیّت در جسم ما و ذهن ما و ابتکار ما وجود دارد، باید صرف کنیم براى اینکه امور کشور اداره بشود و کار مردم به راه بیفتد و مردم زندگى خودشان را به سمت یک زندگى اسلامى ادامه بدهند.
خب حالا مطلب اوّل مربوط به کارگزاران است. وقتى ما گفتیم «حکومت اسلامى»، یک چیزهایى را متعهّد شدیم در زندگى مردم، در نظام اجتماعى، در وضع عامّه‌ى مردم، در افکار، در فرهنگ، در همه‌ى مناسبات اجتماعى، از جمله در روش و منش کارگزار حکومت اسلامى. این حکومت اسلامى یک معناى خاصّى دارد؛ حکومت اسلامى غیر از حکومت سلطنتى است، غیر از حکومت دنیایى است، غیر از حکومت طاغوتى است، غیر از سلطه‌ى بر مردم است، غیر از زندگى به‌ صورتِ اغتنامِ فرصتِ شهوات براى کسانى است که دستشان میرسد و میتوانند. حکومت اسلامى یعنى کارگزارانِ آن براى اسلام و براى خدا کار میکنند، نه براى خود. ما باید خودمان را خدمتگزار واقعى مردم بدانیم به‌ معناى واقعى کلمه، نه به معناى تعارفى کلمه. در هر سطحى از سطوح که ما هستیم، باید این فکر را که حالا میتوانیم از امکاناتى که در اختیار ما هست، براى تأمین خواسته‌هاى خودمان و هوسهاى خودمان استفاده کنیم، بکلّى دور بیندازیم. مسئولین کشور باید از لحاظ قناعت، از لحاظ زهد به‌ معناى واقعى کلمه ــ یعنی از لحاظ بى‌رغبتى به زخارف[14] دنیایى ــ سرمشق دیگران باشند؛ حدّ آن هم حدّ ورع است.

شاهدها (۳۲۴ پاراگراف)

تشکیل حکومت بر پایهٔ اسلام پس از بیداری و قیام مردم

… و آن وظیفه عبارت است از حمایت از اسلام که امروز به شکل حاکمیّت اسلامى در این کشورِ مورد نظر ولىّ‌عصر (ارواحنا فداه) تحقّق پیدا کرده. این یک وظیفه‌ى عمومى است به عهده‌ى همه و استثنابردار هم نیست. قصد آن بزرگواران این بود که حرکت بکنند تا مردم را بیدار کنند. امروز مردم بیدار شده‌اند، قیام کرده‌اند، انقلاب کرده‌اند، حکومتى بر پایه‌ى اسلام تشکیل داده‌اند.

حاکمیت اسلام مایهٔ عزت و شرف و آزادگی

درس بزرگ شهیدان عزیز که لحظه‌اى نباید از آن غفلت شود، آن است که جان را و همه‌ى آنچه را براى ما عزیز است، باید هر گاه که لازم شود، سپر بلاى ارزشهاى اسلامى کنیم و با همه‌ى وجود از حاکمیّت اسلام ــ که مایه‌ى عزّت و شرف و آزادگى است ــ دفاع نماییم.

پذیرفته نبودن ترس از دشمن به‌عنوان عذر ترک تلاش برای حاکمیت اسلام

… جمهورى اسلامى در این سرزمین، نشان داد که اقتدار و هیمنه و خشونت خداوندان زر و زور نمیتواند بر اراده‌ى قاهر ملّتهاى برخوردار از آگاهى و صبر و خلوص و فداکارى غلبه کند و در مبارزه‌ى ناگزیر میان حرکت اسلامى و دشمنان ثروتمند و مسلّح اسلام، پیروزى با اسلام است. البتّه با رعایت آن شروط، از هیچ‌کس این عذر پذیرفته نیست که از ترس خشونت و قدرت دشمن، از دفاع از اسلام و تلاش براى حاکمیّت اسلام دست بکشد.

وظیفهٔ همهٔ مسلمانان در دفاع از قدرت و شوکت اسلام و دولت اسلامی

رهبر انقلاب: بارک الله‌ فیک و فى اولادک و اهلک. تا آنجایى که به شخص من مربوط میشود، من در خور و قابل هیچ ستایشى نیستم. یک طلبه‌ى ضعیفى هستم، یک انسان کوچکى هستم که وظیفه‌ى بزرگى بر دوش من گذاشته شده و تا آنجایى که به اسلام مربوط مىشود و به دولت اسلامى، به حکومت اسلامى، البتّه وظیفه‌ى آحاد مسلمین هم هست که از قدرت اسلام و از شوکت اسلام در حدّ وظیفه دفاع کنند. این نمونه‌اى است که تحقّق پیدا کرده. من برمیگردم یک قدرى، چند جمله‌اى راجع به صحبتهاى برادرمان آقاى شیخ وهب الزّحیلی صحبت میکنم.

فرصت نسل نو برای اسلامی کردن باطن خود

و من از جوانهاى عزیز ــ که دلهاى پاک دارند، روحهاى آماده دارند، ضمایر صافى بحمدالله‌ دارند، آلودگى‌هاى کمترى دارند، آمادگى بیشترى دارند ــ میخواهم که در تحوّل درونى خود با ذکر و توجّه و دعا و بخصوص اخلاص، سعى و تلاش کنید. این نسل نو، نسلى است که در سایه‌ى بابرکت اسلام و حکومت اسلامى، این مجال و فرصت را دارد که درون و باطن خود را اسلامى کند. در گذشته این امکان نبود.

مخالفت نخستین حاکمان ضدخدایی با اندیشهٔ حاکمیت اسلام و قرآن

فرض کنید که حق در یک جامعه‌ای مطرح میشود، عده‌ای در آن جامعه قدرت دارند و تسلیم به این حقیقت، مستلزم این است که پایه‌های قدرت آنها متزلزل بشود. مثلاً: اندیشه‌ی حاکمیت اسلام و حاکمیت قرآن و الله امروز در یک جامعه‌ای مطرح بشود، اولین کسی که با او مخالفت خواهد کرد آن کسی است که حاکمیت او بر یک اساس ضد خدایی بنا گذاشته شده و این طبیعی است که او قبل از اینکه ستیزه‌گری بکند، با این ایمان جدید مقابله میکند و به خاطر آن انگیزه‌ها در دل آنرا پس میزند. یا فرض کنید وقتی این فکر جدید مطرح شد، کسی که سالها نقطه‌ی مقابل آنرا ترویج مینمود و برای او استدلال کرده، حاضر نیست به آسانی در مقابل فکری که علیه آن یا چیزی که بطور طبیعی ضد آن هست تلاش کرده تسلیم این فکر بشود. برای مثال:

حکومت اسلامی مقدمهٔ تعالی و رشد انسان

آن مسئله‌ى اساسى که در انقلاب اسلامى هدف اعلىٰ و والا به حساب مى‌آمد و مى‌آید، عبارت است از تزکیه‌ى انسان. همه‌چیز مقدّمه‌ى تزکیه و طهارت آدمى است. حکومت اسلامى در میان اجتماعات بشرى هم با اینکه هدف بزرگى محسوب میشود، ولى خود آن یک مقدّمه است براى تعالى انسان و رشد انسان که در تزکیه‌ى آدمى نهفته است. هم زندگى در این عالم اگر بخواهد به سعادت برسد، محتاج تزکیه است، و هم درجات اخروى و معنوى متوقّف بر تزکیه است. فلاح انسان یعنى دست یافتنِ انسان به مقصد اعلىٰ، وابسته‌ى به تزکیه است: قَد اَفلَحَ مَن تَزَکّی، وَ ذَکَرَ اسمَ رَبِّهِ فَصَلّی؛[2] آن کسى که تزکیه …

برپاداشتن نماز نخستین ثمره و نشانهٔ حکومت صالحان

تشکیل مجمعى از صاحب‌نظران براى «اقامه‌ى نماز» یکى از شایسته‌ترین و ضرورى‌ترین کارهایى است که باید در جمهورى اسلامى صورت میگرفت؛ زیرا برپاداشتن نماز، نخستین ثمره و نشانه‌ى حکومت صالحان است؛ و در رتبه‌ى بعد از آن است که نوبت به «زکات» به ‌مثابه‌ى تنظیم مالى جامعه و ریشه‌کن کردن فقر، و نیز امر به معروف و نهى از منکر یعنى سوق دادن به نیکى‌ها و باز داشتن از بدى‌ها میرسد؛ «اَّلَّذینَ اِن مَکـَّنّهُم فِی الاَرضِ اَقامُوا الصَّلوةَ وَءاتَوُا الزَّکـوةَ …

وظیفهٔ کمک به هر حکومت مبتنی بر دین حتی در دوردست

وظیفه‌‌ى نوع دوّم این است که ما در حرکت این قطار جمهورى اسلامى و انقلاب اسلامى باید دائم سهیم باشیم. نمیشود عالِم دینى خودش را بکشد کنار و بگوید: آقا، به من ربطى ندارد. چطور ربطى ندارد؟ حکومت دین، حکومت اسلام، [به تو] ربطى ندارد؟ اگر در یک گوشه‌‌اى از زوایاى عالم، حکومتى بر اساس دین تشکیل میشد که از ما هزاران فرسنگ فاصله داشت، من و شما وظیفه داشتیم به آن حکومتى که بر مبناى دین است کمک کنیم؛ اقامه‌‌ى دین وظیفه است. حاکمیّت دین، هدف مهمّ همه‌‌ى ادیان است. لِیَقومَ النّاسُ بِالقِسط؛[5] قیام به قسط، قیام به عدل و حاکمیّت الهى، هدف بزرگ ادیان است. اصلاً تمام زجر و مصیبت ائمّه‌‌ى ما (علیهم الصّلاة و السّلام) به خاطر این بود که دنبال حاکمیّت الهى …

نفی تقلید از روش‌های دیگر حکومت‌ها و لزوم حاکمیت اصول اسلام

این جبهه فقط با تقوا پیش خواهد رفت. این نظام ــ حالا بعداً عرض میکنم ــ جز با رعایت تقوا و طهارت و پاکى و محاسبه‌ى دقیق و صحیح و حسابرسىِ هرکدام از ما از خودش ــ حاسِبوا اَنفُسَکُم[11] ــ پیش نخواهد رفت. اشتباه است اگر کسى خیال کند ما هم [باید] همان کارهایى که دیگر حکومتها و دیگر کارگزاران دولتها در دنیا میکنند، بکنیم؛ خطا است. ما یک اصولى داریم، یک روشهاى مخصوص به خودمان داریم که مال اسلام است؛ این اصول باید بر دنیا حاکم بشود، نه [اینکه] اصول غلط دنیاى جاهلى و استکبارى، خودش را بر ما تحمیل بکند.

عدل و حکومت پیامبران مقدمهٔ تخلق انسان‌ها به اخلاق الهی

… خدا در زمین به ‌وجود بیاید که چه بشود؟ که انسانها نورانیّت پیدا کنند ــ اصلاً فاید‌ اساسى این است، هدف اصلى یعنى این ــ تا انسانها متخلّق به اخلاق‌الله بشوند. تخلّق به اخلاق‌الله خودش مقدّمه براى یک کار دیگرى نیست؛ کارهاى دیگر مقدّم‌ تخلّق به اخلاق‌الله است؛ عدل، مقدّم‌ تخلّق به اخلاق‌الله و مقدّم‌ نورانى شدن انسانها است؛ حکومت اسلامى و حاکمیّت پیغمبران براى این است: اِنَّما بُعِثتُ لِاُتَمِّمَ مَکارِمَ الاَخلاق.[10] خب، پس در برخورد شخصى، عمل شخصى، این تأثیر میگذارد. از اینجا مصلحت را شروع کنید تا [برسید به] همه‌گونه ارتباطات و موضع‌گیرى‌ها و تلاش و غیره.

نگاه به حکومت از جهت سرپرستی، نه اقتدار و تصرف دلخواه

… که در ولایت هست، بسیار حائز اهمّیّت است؛ یعنى اسلام هیچ حاکمیّتى را بر مردم منهاى همین مفهوم ولایت که یک مفهوم مردمى و متوجّه به جهت حقوق مردم و رعایت مردم و حفظ جانب انسانها است، در باب حکومت قائل نیست. آن کسى که ولىّ مردم و حاکم مردم است، یک سلطان نیست؛ یعنى عنوان حکومت از بُعد اقتدار او و قدرت او بر تصرّف ملاحظه نمیشود؛ از بُعد اینکه او هر کارى که میخواهد، میتواند بکند، مورد توجّه و رعایت نیست؛ از باب ولایت و سرپرستى او، این حق یا این شغل یا این سِمت مورد توجّه قرار میگیرد؛ از باب اینکه ولىّ مؤمنین است یا ولىّ امور مسلمین است ــ از این جهت ــ قضیّه‌ى حکومت در اسلام مورد توجّه است.

اجرای قوانین اسلامی و تشکیل حکومت اسلامی، برطرف‌کنندهٔ موانع پیشرفت مردم

… سالهاى متمادى ــ شاید در طول یکى دو قرن، شاید هم بیشتر ــ این‌قدر عقب بماند؟ یقیناً سلطه‌ى دستهاى ناامن و غیر امین بر این ملّت. این سلاطین ظالم و مستبد و کوته‌بین در طول این سالها این بلاها را بر سرِ این کشور و همین‌طور مسئله‌ى آبادى و عمران [آن] آورده‌اند. قوانین اسلامى اگر در کشورى اجرا بشود و حکومت اسلامى تشکیل بشود، این مانعها را از سر راه مردم بر خواهد داشت. باید انقلاب ‌اسلامى در ایران این هنر بزرگ و این معجزه را بکند.

ثمرات حکومت الهی عهد پیامبر (ص) تا قرن‌ها پس از آن

… میگرفت، پایگاه عظیم دانش بشرى را پدید آورند و خود قرنها بر منبر بلند علم و معرفت بشرى قرار گیرند و سخاوتمندانه به همه‌ى بشریّت بیاموزند و گرانبهاترین آثار علمى را طىّ قرنهاى متمادى پدید آورند و سرنوشت جهان بشریّت را با علم و سیاست و فرهنگ خود رقم بزنند. اینها همه از برکات تعالیم خالص اسلام و حکومت الهى در عهد پیامبر (صلّى الله‌ علیه و آله و سلّم) و برهه‌اى از صدر اسلام بود که على‌رغم تسلّط و رشد شجره‌ى خبیثه‌ى حکومتهاى سلطنتى و رجعت از دوران توحیدى، باز تا قرنها ثمرات خود را به مسلمین میچشانید و آنان و همه‌ى بشریّت را کامیاب میکرد. هر وجب از این خاک و این سرزمین، یادآور خاطره‌اى از دوران پیامبر خدا (صلّى الله‌ علیه و آله و سلّم) و یاران فداکار و نورانى او است. در این سرزمین بود که اسلام طلوع کرد و پرچم جهاد برافراشته شد و آزادى بشریّت از همه‌ى غل و زنجیرهاى جاهلیّت رقم خورد.

سربلندی حکومت اسلامی در گرو حفظ حدود الهی

… وَمَن یَتَعَـدَّ حُـدودَ اللهِ فَاُولَـٰٓئِکَ هُمُ الظٰلِمون؛[9] تعدّى از حدود الهى جایز نیست. خط‌کشى‌ها را دقیق اسلام معیّن کرده؛ اگر هم کسى فکر کند که اسلام خط‌کشى نکرده در یک مسئله‌اى، در یک امرى، باید خود را ملامت کند، باید برود معلومات خود را زیاد کند. حکومت اسلامى و نظام جمهورى اسلامى آن ‌وقتى سربلند است که بتواند حدود الهى را حفظ کند.

پایداری و استقرار حکومت اسلامی با کارگزاران الگو

… نمونه و الگو شدن از لحاظ ایمانى پیش بروند؛ یعنى نمونه‌ى انسان متدیّنِ انقلابىِ مسلّطِ بر نفْس و عامل براى خدا؛ این، آن چیزى است که اگر در بین توده‌ى مردم ما افراد زیادى از این قبیل هستند، باید به این سمت برویم که در کارگزاران حکومت ما، همه این‌جورى باشند. این لازمه‌ى حکومت اسلامى است و حکومت اسلامى با این پایدار خواهد شد و استقرار خواهد یافت.

معیار شدن احکام الهی در قانون، دولت و کارگزاران

… از فریب، از حاکم کردن نفْس و خواهشهاى نفسانى بر زندگى خود ــ از این چیزها ــ پرهیز کنیم. یاد خدا و ذکر خدا و توجّه به خدا و مبارزه‌ى با نفْس و عبادت واقعى و اتّصال حقیقى با خدا را روزبه‌روز در عمل شخصى و فردى خودمان تقویت کنیم؛ این وظیفه‌ى یکایک ما است. وظیفه‌ى جمعى ما به ‌عنوان یک جامعه، به ‌عنوان یک نظام، به‌ عنوان یک دولت و یک حکومت این است که احکام الهى را در سطح جامعه معیار و ملاک عملِ عمومى قرار بدهیم: قانون بر اساس دین خدا ــ همچنان ‌که بحمدالله‌ مجلس شوراى اسلامىِ ما و شوراى نگهبان این مسئولیّت را داشته‌اند و همیشه هم رعایت شده ــ دولت در خطّ دین خدا، کارگزاران دولتى همه در سایه‌ى دین الهى و دستورات الهى. همین برادرانى که اینجا هستید ــ برادران مربوط به مسائل تربیتى ــ تربیت بر اساس دین و معیارهاى دین را برنامه‌ى خودشان قرار بدهند و کوچک‌ترین کوتاهى و سستى در این راه را روا ندارند.

بی‌سابقه بودن حاکمیت اسلام و قرآن در تاریخ ایران و لزوم حفظ این نعمت

… این راه و ادامه‌ى این راه پُرافتخار. ما براى اداره‌ى این کشور بیش از همه چیز به نیروى انسانى احتیاج داریم، و نیروى انسانى زمینه‌ى بسیار کم‌نظیرى در کشور ما دارد؛ براى کسانى که روى ملّتها مطالعه میکنند، کمترملّتى به استعداد و هوشیارى ملّت ما شناخته شده؛ و بحمدالله‌ در تاریخ ایران هیچ روزى مثل این دوران و این عهد نبوده که اسلام در حاکمیّت باشد، پرچم قرآن برافراشته باشد، عمل به اسلام ارزش به حساب بیاید، قوانین، متّخذ از اسلام و قرآن باشد. ما چه میخواهیم؟ ما بیش از این، بزرگ‌تر از این نعمت چه میخواهیم از خدا؟ تمام تلاشمان را بایستى مبذول کنیم که این نعمت ارزشمند را و بى‌نظیر را و بى‌سابقه را براى این ملّت حفظ کنیم. این با تلاش مخلصانه ممکن است؛ باید انگیزه‌ى حرکت ما در هر سطحى که هستیم، انگیزه‌ى الهى باشد. علاج همه‌ى دردهاى ما اخلاص است؛ اگر اخلاص باشد، همه‌ی چیزهایى که فعلاً نظام ما و جامعه‌ى ما از آنها متأذّى است، بر طرف خواهد شد. اخلاصِ در عمل موجب خواهد شد …

حکومت مسئلهٔ اساسی اسلام و لزوم معنوی و الهی بودن آن

… و آله و سلّم) که بنا به وحى الهى یک موقعیّت استثنائى را، روز گرمى را، جایگاه سختى را انتخاب کرد تا اهمّیّت قضیّه را نشان بدهد و چه روایات ما و ائمّه‌ى اطهار (علیهم ‌السّلام) که این روز را این‌ قدر اهمّیّت دادند ــ به‌ خاطر این است که مسئله‌ى ولایت مهم است؛ مسئله‌ى حکومت در اسلام مسئله‌ى اساسى است. اگر اسلام که دین خدا است و زندگى مردم را بر اساس ارزشهاى الهى میخواهد اداره بکند، در امر حکومت دچار یک وضعیّت دنیایى شد، دچار همان چیزى شد که جوامع دیگر دچار آن هستند، بکلّى مصالحِ مترتّب بر نظام اسلامى از آن سلب خواهد شد. یک نظام معنوى و الهى باید در دستگاه اداره‌کننده و مدیریّت و حاکمیّت باشد.

رابطهٔ ولایی و جدایی‌ناپذیر حاکم و مردم بر خلاف سلطنت و کودتا

«ولایت» یعنى پیوند، ارتباط و اتّصال؛ یعنی به‌ هم‌ پیچیده‌ شدن دو چیز؛ یعنی به‌ هم ‌جوشیدگى و به‌ هم‌ پیوستگى کسانى که با یکدیگر ولایت دارند؛ این است معناى ولایت؛ و در شکل ولایت و مفهوم ولایت در جامعه‌ى اسلامى و نظام اسلامى، از این جهت کلمه‌ى ولایت به حکومت اطلاق میشود که این رابطه بین ولىّ و مردم یک رابطه‌ى ولایتى است؛ ارتباط و اتّصالِ غیر قابل انفکاک است؛ تمام اجزاى این جامعه با یکدیگر متّصلند، از هم جدا نیستند؛ قضیّه مثل دستگاه‌هاى سلطنت، دستگاه‌هاى قدرت، [یا] کودتاچى‌هایى که بر یک جامعه‌اى مسلّط میشوند نیست.

حکومت دین و احیای ارزش‌های اسلامی به‌عنوان معجزهٔ الهی قرن پانزدهم

… معارضه با جمهورى اسلامى بودند، این امید را پنهان نکردند که جمهورى اسلامى در غیاب پدیدآورنده و پروراننده‌ى خود، نیروى دفاع و رشد را از دست بدهد و چون کودک بى‌صاحبى، احساس ضعف و درماندگى کند؛ یا بکلّى از پاى درآید و یا بناچار به زیر دامان این و آن پناه گیرد! در محاسبات تنگ‌نظرانه‌ى دشمنان که همه بى‌استثنا اسیر محاسبات صد درصد مادّى و از فهم روابط معنوى و برکات ایمان و تقوا بى‌نصیبند، نمیگنجید که معجزه‌ى الهى در طلیعه‌ى قرن پانزدهم هجرى ــ یعنى حکومت صلاح و دین و حیات دوباره‌ى ارزشهاى اسلامى ــ آن قلّه‌ى مرتفعى باشد که دست آلوده‌ى بندگان هوا و هوس به آن نرسد و دیپلماسى زر و زور از به دام افکندن آن عاجز بماند. امّا اراده‌ى الهى این بود، و همان شد که اراده‌ى الهى بود.

اقدام عملی در امر به معروف تنها با اجازهٔ حکومت و وجوب تذکر زبانی بر همه

… به معروف و نهى از منکر. همه‌ی آحاد مردم وظیفه‌ی امر کردن به کار خوب و نهى کردن از کار بد را باید براى خودشان قائل باشند؛ این تضمین‌کننده‌ی حیات طیّبه در نظام اسلامى خواهد بود. عمل کنیم تا آثارش را ببینیم. امر به معروف، یک مرحله‌ی گفتن دارد و یک مرحله‌ی عمل. مرحله‌ی عمل ‌- یعنى اقدام با دست، اقدام با زور ‌- امروز به عهده‌ی حکومت است و با اجازه‌ی حکومت باید انجام بگیرد ولاغیر؛ امّا گفتن به زبان، بر همه واجب است و همه باید آن را انجام بدهند؛ بدون ملاحظه.یک روزى بود که اگر کسى کار خلافى مرتکب میشد و دیگرى به او اعتراض میکرد، نظام حاکمْ آن اعتراض را میکوبید؛ ما دیده بودیم. اگر گناهى انجام میگرفت، گناهکار تشویق میشد؛ امّا معترضِ به گناه کوبیده میشد! امروز بعکس است. امروز نه اینکه گناه در جامعه نیست …

حکومت اسلامی لازمهٔ کشور اسلامی افغانستان

… متمادى از افغانها صادر شده، چند برابر آن مقدارى است که کشورهاى مغرب اسلامى توانسته‌اند به وجود بیاورند؛ یعنى تولید اسلامى ملّت افغانستان یکى از تولیدهاى درجه‌ی یک محسوب میشود که بسیار باارزش است؛ یعنى این ملّت در فرهنگ اسلامى و در مواریث اسلامى داراى حق است. یک ملّتى با این خصوصیّات که کشورش کشور اسلامى است، قاعدتاً حکومتش هم حکومت اسلامى خواهد بود.

تحقق امر الهی به عدل و نهی از بغی تنها با اختیارات حکومت اسلامی

… از فحشا، از منکرات و از بغی نهی میکند. «بغی» یعنی همین ظلم کردن، تعدی کردن، از حقوق خود تجاوز کردن، طغیان کردن، اموال دیگران را به ناحق و ظلم غصب کردن، به مردمی که به کار آنها محتاج هستند تعدی کردن، طبقه‌ی مستمند و محروم و مستضعف جامعه را پایمال کردن. خب، امر خدا فقط امر زبانی نیست، نهی خدا فقط نهی ارشادی نیست. امر و نهی خدا یعنی قوام جامعه‌ی اسلامی و نظام جامعه‌ی اسلامی این است و این جز با اختیارات حکومت اسلامی و دستگاه اجرائی و دولت اسلامی امکان‌پذیر نیست.

وظیفهٔ دولت در هدایت افکار و اجازه ندادن به حرکت گمراه‌کننده

به طور خلاصه میتوانیم این‌جوری بگوییم که برخورد افکار و آزادی افکار برای هدایت افکار است. یک نظام و یک رژیم و یک دولت که نمیتواند در راه هدایت افکار قدم برندارد و آن چیزی که برای هدایت افکار مفید هست، آن را انجام ندهد. درست همان دولت و همان دستگاه و همان نظامی که مخلصانه میخواهد کار کند، نباید یک حرکتی را که مایه‌ی گمراهی افکار است، آن را اجازه بدهد. اگر آزادی بیان به هدف و به منظور هدایت افکار است، پس آن بیانی که افکار را هدایت نمیکند بلکه گمراه میکند، مردم را فریب میدهد، حقایق را میپوشاند، باطل را حق جلوه میدهد، حق را باطل جلوه میدهد، آن بیانی که مایه‌ی گمراهی است، یک بیان مضری است. درست به همان دلیل که …

وظیفهٔ نظام اسلامی در حفاظت و حراست از ایمان مردم

… و به کفر گرایش پیدا کردند، شدت عمل اسلام در مقابل این افراد زیاد است که ممکن است به معنای اعمال زور در اعتقاد به حساب بیاید. این هم با توجه به آیات مربوط به ارتداد شاید اینجور به نظر میرسد که اسلام با این‌کار درصدد آن هست که حصار ایمان اسلامی را حفظ کند. در حقیقت اسلام بعد از آنی که مردم ایمان آوردند، نظام اسلامی را مکلّف کرده است که از ایمان مردم حفاظت و حراست بکند. این وظیفه‌ی نظام اسلامی و حکومت اسلامی است که در باب تبلیغات ضداسلامی هم عرض خواهم کرد. بخصوص در آیه‌ی مربوط به ارتداد - «من کفر بالله من بعد ایمانه الّا من اکره و قلبه مطمئنّ بالایمان»[4] که درباره‌ی عمار یاسر وارد شد - در آخر این آیه میفرماید: «ذلک بانّهم استحبّوا الحیاة الدّنیا علی الاخرة»؛[5] علت این خشم الهی بر مرتدین و کسانی که از دین خارج …

وظیفهٔ دولت اسلامی در حراست از مرزهای فرهنگی، اقتصادی و سیاسی جامعه

… ندارد، اما اگر اعمالی از آن شخص مخالف با عقیده‌ی نظام اسلامی سر بزند که با مصالح جامعه‌ی اسلامی و با چهار چوبها و مقرراتی که از آن عقاید اسلامی سرچشمه گرفته منافات دارد، با آنها معارضه دارد، نه، اینجا دیگر نظام اسلامی آن را تحمل نمیکند و با او معارضه میکند. این به معنای مخالفت با آزادی عقیده نیست، این به معنای حراست از مرزهای جامعه است؛ مرزهای فرهنگی، مرزهای اقتصادی، مرزهای سیاسی، و این وظیفه‌ی دولت اسلامی است و بایستی آن را رعایت کند. در همه‌ی عقاید و سلائق دیگر هم همین طور است. در همین مسائل روزمره‌ی معمولی خودمان در جامعه ملاحظه کنید، من یک مثال بزنم: ممکن است شما معتقد باشید که سرعت زیاد مثلاً برای انسان بهتر است. وقتی سوار اتومبیل و وسیله‌ی نقلیه میشوید، با سرعت زیاد دوست دارید حرکت …

مسئولیت قانون و دستگاه قضایی فقط در تخلفات مربوط به جامعه

… نارا»؛[2] جان خودتان را، وجود خودتان را و همین طور اهل خود را، یعنی آن کسانی که تحت تأثیر شما هستند، حفظ کنید؛ نگذارید در آتش غضب الهی بسوزند؛ نگذارید به مجازات الهی مبتلا بشوند. «یا ایّها الّذین امنوا علیکم انفسکم»؛[3] بر عهده‌ی شما، حفظ نفوس خود شماست. آنجا که به جامعه ارتباط پیدا میکند، قانون، دولت، دستگاه اجرائی، دستگاه قضائی، باید مواظب باشد و مرتکب را طبق قانون ممنوع کند یا مجازات کند. اما آنجائی که استفاده‌ی از امکانات به ضرر خود انسان فقط تمام میشود، قانون تکلیفی ندارد، اما انسان مسلمان از نظر اسلام آزادىِ وارد آوردن این ضربه بر خود را هم ندارد؛ نابود کردن حقوق خود را هم مجاز نیست که انجام بدهد. این یک فرق اساسی است بین آزادی از نظر اسلام و آزادی در مفهوم و فرهنگ غربی.

دو نوع وظایف حکومت در قبال جامعه: امور معنوی و رفاه مادی

… تازه‌ای است که البته به مباحث قبلی مرتبط و متصل است، اما درعین‌حال یک بحث مستقلی هم هست و آن بحث در باب آزادی از نظر اسلام و قرآن است که یکی از بحثهای مهم اسلامی و اجتماعی است و لازم است که یک بار - ولو به صورت مجمل - در این تریبون عمومی این مسئله مطرح بشود. ارتباط این بحث با مباحث گذشته به صورت فهرست‌وار عرض میشود که رشته‌ی مطلب در ذهن شنوندگان عزیز گسسته نشود و آن به این ترتیب است که بحث ما در وظائف حکومت اسلامی در رابطه‌ی با جامعه بود و عرض کردم که این وظائف دو نوع است: یک نوع وظائف مربوط به امور معنوی و یک نوع وظائف مربوط به رفاه مادی. در وظائف معنوی، یکی از وظائف را که عبارت بود از تعلیم و تربیت و تزکیه‌ی جامعه، به تفصیل عرض کردم و نقش صدا و سیما را در این باب مشروحاً بیان کردم و عرض شد که دولت اسلامی موظف است که جامعه را با فرهنگ بالاتر و معلومات عمیق‌تر و آگاهیهای همگانی مجهز کند و بدین …

تشکیل حکومت علوی به‌عنوان هدف مبارزهٔ سیاسی ائمه

… مالی، کمک آبرویی، جا دادن و مخفی کردن و از این قبیل؛ لکن خودشان به‌عنوان ائمّه (علیهم ‌السّلام) -آن سلسله‌ای که ما می‌شناسیم- وارد در مبارزه‌ی مسلّحانه نبودند و نمیشدند. مبارزه‌ی سیاسی نه آن اوّلی است و نه این دوّمی؛ عبارت است از مبارزه‌ای با یک هدف سیاسی؛ آن هدف سیاسی چیست؟ عبارت است از تشکیل حکومت اسلامی و به تعبیر ما حکومت علوی.