رفتن به محتوای اصلی

حکومت اسلامی

نام‌های دیگر: حکومت دینی

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

حکومت مبتنی بر احکام و ارزش‌های اسلام، ضرورت، ویژگی‌ها و وظایف آن.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:بیانات در نشست سه‌جانبه با شهید مطهری و دکتر شریعتی— ۱۳۵۵/۱۰/۱۰

سیر زمانی

از ۱۳۵۵ تا ۱۴۰۴
۱۳۵۵۱۴۰۴

روی هر سال بزنید تا فقط شاهدهای همان سال نمایش داده شود.

تعریف در کلام رهبر

و امّا یک بخش دیگر و یک گوشه‌ی دیگر از این بحث گسترده این است که مردمی بودن حکومت اسلامی به دو معنا است: یکی این است که مردم در اداره‌ی حکومت و تشکیل حکومت و تعیین حاکم و شاید در تعیین رژیم حکومتی و سیاسی نقش دارند. مردمی بودنِ حکومت یعنی نقش دادن به مردم در حکومت. یک معنای دیگر برای مردمی بودنِ حکومت اسلامی این است که حکومت اسلامی در خدمت مردم است؛ آنچه برای حاکم اسلامی مطرح است، منافع عامّه‌ی مردم است؛ نه منافع اشخاص معین یا قشر معین و طبقه‌ی معین. اسلام به هر دو معنا دارای یک حکومت مردمی است؛ امّا مادامی که حکومت مردمی به معنای اوّلی تأمین نشود، یعنی مردم نقشی در حکومت نداشته باشند، نمیشود گفت که حکومت به معنای دوّمی - یعنی آن حکومت در خدمت مردم است - مردمی است. نمیشود از هر حکومتی در دنیا این ادّعا را باور کرد که در خدمت مردم خود است. امروز در دنیا حکومتهایی که ادّعا میکنند در خدمت مردمند، زیادند؛ هم حکومتهای وابسته به بلوک شرق که خود را مردمی، سوسیالیستی، وابسته‌ی به عموم افراد جامعه قلمداد میکنند، درحالیکه مردم در تعیین این حکومت، در تشکیل این نظام، هیچ نقشی نداشته‌اند. مردم خبر ندارند که بعد از حاکمی که مرده است، چه کسی قرار است به حکومت برسد! اگر خبر هم داشته باشند، از او چیزی نمیدانند، تمایلی به او و به حکومت او ندارند، و شاید و به گمان قوی رضایتی هم از کارهای او ندارند. امروز [اگر] شما مثلاً از ملّت بزرگ شوروی بپرسید آیا به اشغال افغانستان راضی هستند؟ آیا به صرف میلیاردها برای نگهداشتن یک حکومت تحمیلی در یک کشور همسایه راضی‌اند؟ یقیناً یا به احتمال زیاد، اکثر مردم کشور پهناور شوروی از این قضیه یا خبر ندارند - چون در چنین کشورهایی اطلاع هم درست به مردم داده نمیشود - یا اگر خبر دارند، از آن سودی نمیبرند و راضی نیستند. همچنین در کشورهای غربی که ادّعا میکنند در خدمت مردم و برای مردمند، مردم هیچ اراده‌ای، اختیاری در کاری که دستگاه حکومت انجام میدهد، ندارند. این ادعا که حکومتی بدون اینکه با مردم خود ارتباط مستقیم داشته باشد، بدون اینکه به آرای مردم متّکی باشد، ادّعا کند که در خدمت مردم است، ادّعای پذیرفته‌ای نیست. این سخنی است که همه‌ی مدّعیان حکومت مردمی بر زبان جاری میکنند، امّا نمیتوانند ثابت کنند که مردمی‌اند؛ همه‌ی حکومتهای تحمیلی هم خودشان را مردمی به حساب می‌آورند. پس مادامی که مردم با حکومت و با دستگاه حاکم همکاری نکرده باشند، در صحنه‌های فعّالیت اجتماعی در کنار این دستگاه حاضر نباشند، این ادّعا پذیرفته نیست که دولتی و رژیمی بگوید ما مردمی هستیم؛ [امّا ]حکومت اسلامی به معنای واقعی کلمه یک حکومت مردمی است.
ما البتّه در آینده تبادل نظر و همفکرى و همکارى ‌-مستمرّاً- با شما برادران خواهیم داشت. من اجمالاً عرض بکنم: شما خوب میدانید که در اسلام، مسئولیّت و تکلیف، یک‌جانبه نیست. وقتى کسانى بر مردمى حکومت میکنند به معناى اسلامىِ حکومت ‌-نه به معناى طاغوتى و رایج بین افکار و ذهنهاى جاهلى، بلکه حکومت به همان معنایى که در اسلام هست- یعنى مدیریّت کشور را بر عهده میگیرند و بار سنگین مسئولیّت را بر دوش میکشند، یک وظیفه‌ی طرفینى، یک مسئولیّت طرفینى بین آنها و مردم به وجود می‌آید. از امروز حقّى شما بر مردم دارید و حقّى مردم بر شما دارند. حقّ مردم بر شما این است که با همه‌ی وجودتان براى این مردم کار کنید. این چیز تازه‌اى براى شما نیست؛ شما این امتحان را همیشه داده‌اید و براى مردم کار کرده‌اید. این نصیحتى است در درجه‌ی اوّل براى خودِ من و بعد هم براى شما و همه‌ی کسانى که مسئولیّتى بر دوش دارند. ما واقعاً با همه‌ی وجود باید کار کنیم. هرچه ظرفیّت در جسم ما و ذهن ما و ابتکار ما وجود دارد، باید صرف کنیم براى اینکه امور کشور اداره بشود و کار مردم به راه بیفتد و مردم زندگى خودشان را به سمت یک زندگى اسلامى ادامه بدهند.
خب حالا مطلب اوّل مربوط به کارگزاران است. وقتى ما گفتیم «حکومت اسلامى»، یک چیزهایى را متعهّد شدیم در زندگى مردم، در نظام اجتماعى، در وضع عامّه‌ى مردم، در افکار، در فرهنگ، در همه‌ى مناسبات اجتماعى، از جمله در روش و منش کارگزار حکومت اسلامى. این حکومت اسلامى یک معناى خاصّى دارد؛ حکومت اسلامى غیر از حکومت سلطنتى است، غیر از حکومت دنیایى است، غیر از حکومت طاغوتى است، غیر از سلطه‌ى بر مردم است، غیر از زندگى به‌ صورتِ اغتنامِ فرصتِ شهوات براى کسانى است که دستشان میرسد و میتوانند. حکومت اسلامى یعنى کارگزارانِ آن براى اسلام و براى خدا کار میکنند، نه براى خود. ما باید خودمان را خدمتگزار واقعى مردم بدانیم به‌ معناى واقعى کلمه، نه به معناى تعارفى کلمه. در هر سطحى از سطوح که ما هستیم، باید این فکر را که حالا میتوانیم از امکاناتى که در اختیار ما هست، براى تأمین خواسته‌هاى خودمان و هوسهاى خودمان استفاده کنیم، بکلّى دور بیندازیم. مسئولین کشور باید از لحاظ قناعت، از لحاظ زهد به‌ معناى واقعى کلمه ــ یعنی از لحاظ بى‌رغبتى به زخارف[14] دنیایى ــ سرمشق دیگران باشند؛ حدّ آن هم حدّ ورع است.

شاهدها (۳۲۴ پاراگراف)

تلاش ائمه از وفات پیامبر تا سال ۲۶۰ برای برپایی حکومت الهی

ائمّه از لحظه‌ی وفات رسول‌الله‌ تا سال ۲۶۰ درصدد بودند که حکومت الهی را در جامعه‌ی اسلامی به ‌وجود بیاورند؛ این، اصلِ مدّعا است. البتّه نمیتوانیم بگوییم که میخواستند حکومت اسلامی را در زمان خودشان، یعنی هر امامی در زمان خودش به ‌وجود بیاورد، [بلکه] آینده‌های میان‌مدّت و بلندمدّت و در مواردی هم نزدیک‌مدّت وجود داشت؛ مثلاً در زمان امام مجتبی (علیه السّلام)، به نظر ما تلاش برای ایجاد …

تقدیر تشکیل حکومت الهی در سال ۱۴۰ و تأخیر آن با آمدن منصور

… بنده قبل از آنکه این حدیث را هم ببینم، از روال زندگی ائمّه به نظرم میرسید که [تشکیل] حکومتی که امام سجّاد آن‌جور برایش کار میکند و امام باقر آن‌جور کار میکند، به دوران امام صادق می‌افتد؛ وفات امام صادق سال ۱۴۸ است و اینجا سال [تشکیل حکومت] ۱۴۰ تعین شده است؛ ۱۴۰ یعنى بعد از ۱۳۵ که بنده قبلاً عرض کردم که در ۱۳۵ منصور مى‌آید روى کار؛ اگر منصور روى کار نمى‌آمد، یا اگر حادثه‌ى بنى‌عبّاس پیش نمى‌آمد، تقدیر عادى الهى این بود که در سال ۱۴۰ باید حکومت الهى و حکومت اسلامى سر کار بیاید و ائمّه این‌جور داشتند کار میکردند؛ حالا، این بحث دیگرى است درباره‌ى اینکه این آینده مورد توقّع و انتظار ائمّه بوده، و بحث ندارم؛ این یک بحث جداگانه است و یکى از فصول جداگانه‌ى این بحث است که حالا نمیدانم بنده تا کِى حال پیدا خواهم کرد و شما چقدر حال پیدا خواهید کرد که گوش بکنید؛ اگر برسم، جزو …

حاکمان شایسته خود را بندهٔ خدا و متصدی ملک خدا بدانند

… حکومت را به دست گرفت یادش رفت که این مال خدا بوده و امانت الهی در دست او بوده، بنا کرد حکومت فردی کردن؛ این هم جبّار است، این هم طاغوت است، این هم مثل دیگران. لذاست که میفرماید «تبارک الذی بیده الملک» در دست او و در اختیار او و متعلق به اوست ملک و حکومت. پیغمبران هم بندگان او هستند که او گفته ملک او را در جامعه اداره کنند. بندگان صالح و حکام شایسته آن کسانی هستند که خودشان را بنده‌ی خدا بدانند و ملک را مال خدا بدانند و خودشان را متصدی آن ملک بدانند، که این یک راز بزرگ و یک نکته‌ی اساسی در باب حکومت اسلامی است.

اهمیت حکومت اسلامی پیام دوم غدیر و نیاز امروز به آن

و پیام دوّم که پیامى است که ما امروز به آن خیلى احتیاج داریم، پیام اهمّیّت دادن به مسئله‌ى حکومت اسلامى است. هیچ مسئله‌اى را رسول اکرم با این اهتمام بیان نکردند؛ در یک چنین شرایط دشوارى آن را براى مردم ذکر نکردند. پیغمبر اکرم بعد از آنکه این مسئله را بیان کرد، براى اهمّیّت این مسئله، پاى این قضیّه را با مُهر و امضاى قرآن کریم ممهور و موشّح کرد که: اَلیَومَ یَئِسَ الَّذینَ کَفَروا مِن دینِکُم؛ امروز دیگر کسانى که کافر شدند، از دین شما مأیوس شدند.

تشکیل حکومت علوی بزرگ‌ترین هدف جهاد ائمه

… و شرائط، شدت بخشیدند. این مبارزه بزرگترین هدفش تشکیل نظام اسلامی و تأسیس حکومتی بر پایه‌ی امامت بود. بی‌شک تبیین و تفسیر دین با دیدگاه مخصوص اهل بیت وحی، و رفع تحریف‌ها و کج‌فهمی‌ها از معارف اسلامی و احکام دینی نیز هدف مهمی برای جهاد اهل بیت بحساب می‌آمد. اما طبق قرائن حتمی، جهاد اهل بیت به این هدفها محدود نمی‌شد. و بزرگترین هدف آن، چیزی جز تشکیل حکومت علوی و تأسیس نظام عادلانه اسلامی نبود. بیشترین دشواریهای زندگی مرارت‌بار و پر از ایثار ائمه و یاران آنان بخاطر داشتن این هدف بود و ائمه از دوران امام سجاد و بعد از حادثه‌ی عاشورا به زمینه‌سازی درازمدت برای این مقصود پرداختند. در تمام دوران صد و چهل ساله‌ی میان حادثه‌ی عاشورا و ولایت‌عهدی امام هشتم …

منافات نداشتن حکومت خدا با حاکمیت مردم بر سرنوشت خود

اولاً این نکته‌ی کوتاه را عرض بکنم که وقتی ما میگوییم حکومت اسلام یک حکومت مردمی است، معنای این حرف این نیست که حکومت اسلامی، حکومت خدا نیست. معلوم است که همه‌ی ادیان الهی به حکومت خدا دعوت کرده‌اند و همه‌ی پیغمبران و جانشینان آنها مردم را به نظامی الهی که در آن حاکمیت از آنِ خدا و قوانین خدا است، فراخوانده‌اند؛ امّا در اسلام حکومت «الله» با حاکمیت مردم بر سرنوشت خود منافاتی ندارد. حکومت مردم به معنای حکومت مردم، آن‌چنان که در دمکراسیهای غربی بیان میشود، نیست و در این‌باره مختصری قبلاً عرض کرده‌ام. حکومت مردم به همان اندازه‌ای است که بر طبق فرمان خدا به مردم اجازه و امکان تصمیم‌گیری و اقدام داده شده است و لذا در قرآن درباره‌ی …

حکومت در نگاه نهج‌البلاغه هم حق و هم وظیفه

مسأله‌ی چهارمی که در مطالعه‌ی این بحث در نهج‌البلاغه برای انسان مطرح میشود این مسأله است که آیا حکومت کردن یک حق است یا یک تکلیف؟ حاکم حق حکومت دارد یا موظف است که حکومت کند؟ و کدام انسانی است که میتواند یا میباید حکومت کند؟ در این‌جا هم نهج‌البلاغه بیان خاص خود را دارد و از نظر نهج‌البلاغه حکومت هم حق است و هم وظیفه است. برای آن کسی که با شرائط و معیارها و ملاکهای حکومت آمیخته است و از آن برخوردار است در شرائطی وظیفه است که حکومت را قبول کند، نمیتواند این بار را از دوش بر زمین بگذارد.

حکومت هم حق و هم تکلیف؛ حق واجدان شرایط نه طبقه‌ای ممتاز

مسأله‌ی بعدی که در نهج‌البلاغه باز بسیار حائز اهمیت است این مسأله است که آیا حکومت یک حق است یا یک تکلیف؟ و امیرالمؤمنین به طور خلاصه و مجمل حکومت را هم یک حق میداند هم یک تکلیف. اینجور نیست که هر کسی که برایش شرائط تولیت امور مردم فراهم شد و توانست به نحوی با کسب وجاهت، با تبلیغ، با کارها و شیوه‌هایی که معمولاً طالبان قدرت خوب بلدند آن شیوه‌ها را انجام بدهند، به هر نحوی توانست نظر مردم را جلب کند، این بتواند حکومت کند. حق متعلق به کسان معینی است، این به معنای این نیست که یک طبقه، طبقه‌ی ممتازند. در جامعه‌ی اسلامی همه فرصت و میدان دارند که خود را به آن زیورها بیارایند؛ همه میتوانند آن شرائط را برای خود کسب کنند. البته در دوران بعد از پیامبر اکرم یک فصل استثنائی وجود دارد، اما نهج‌البلاغه بیان خودش را به صورت عامی ارائه میدهد و به این حق بارها و بارها …

احکام حاکم و وظایف متقابل حاکم و مردم از مسائل فقه و استنباط مجتهد

به ما میگویند دین از سیاست جدا است؛ اسلام میگوید دین و سیاست یکى است، سیاست جزء دین است، جزو احکام دین است؛ مهم‌ترین بخش فقهِ ما، بخش سیاسات است. به قول یکى از مراجع عظیم تقلیدِ گذشته-رحمةالله‌‌علیه- مُعظَم[2] دین را سیاسات تشکیل میدهد. احکام حکومت، مقرّرات مربوط به حاکم، وظایف حاکم در مقابل مردم، وظایف مردم در مقابل حاکم، قضاوت درباره‌ى اینکه چگونه انسانى میتواند حاکم باشد و صلاحیّت این منصب را دارد و چگونه انسانى این صلاحیّت را ندارد، اینها همه مسائل فقه اسلام است؛ مجتهد همچنان که احکام صلات و صیام و زکات را استنباط میکند، اینها را هم باید استنباط بکند.

تشکیل حکومت علوی و نظام عادلانهٔ اسلامی بزرگ‌ترین هدف جهاد اهل‌بیت (ع)

… «مبارزۀ حاد سیاسی» است. از آغاز نیمۀ دوم قرن اول هجری، که خلافت اسلامی به‌طور آشکار با پیرایه‌های سلطنت آمیخته شد و امامت اسلامی به حکومت جابرانۀ پادشاهی بدل گشت، ائمۀ اهل‌بیت علیهم‌السلام مبارزۀ سیاسی خود را به شیوه‌ای متناسب با اوضاع و شرایط، شدت بخشیدند. این مبارزه بزرگ‌ترین هدفش تشکیل نظام اسلامی و تأسیس حکومتی بر پایۀ امامت بود. بی‌شک تبیین و تفسیرِ دین با دیدگاه مخصوص اهل‌بیتِ وحی، و رفع تحریف‌ها و کج‌فهمی‌ها از معارف اسلامی و احکام دینی نیز هدف مهمی برای جهاد اهل‌بیت به‌حساب می‌آمد. اما طبق قراینِ حتمی، جهاد اهل‌بیت به این هدف‌ها محدود نمی‌شد و بزرگ‌ترین هدفِ آن، چیزی جز «تشکیل حکومت علوی» و تأسیس نظام عادلانۀ اسلامی نبود. بیشترین دشواری‌های زندگی مرارت‌بار و پر از ایثارِ ائمه و یاران آنان، به‌خاطر داشتن این هدف بود و ائمه از دوران امام سجاد و بعد از حادثۀ عاشورا به زمینه‌سازی درازمدت برای این مقصود پرداختند.

امکان اجرای اصول اسلامی در شرایط جدید با عزم و اعتقاد راسخ مدیران

هرچند بعد از امیرالمؤمنین ادامه داده نشد، این معلوم است، اما امیرالمؤمنین نشان داد که اگر حاکم اسلامی و مدیران جامعه و مدیران مسلمان تصمیم داشته باشند، بنا داشته باشند، اعتقاد راسخ داشته باشند، می‌توانند همان اصول را در دوران گسترش منطقۀ حکومت اسلامی و پدیدآمدن شرایط گوناگون زندگی و شرایط جدید زندگی، بازهم اجرا کنند، عملیاتی کنند، مردم را از آن بهره‌مند کنند...معلوم است؛ عدالت اجتماعی در یک جامعۀ ده‌هزارنفره، پانزده‌هزارنفرۀ مدینه کجا، عدالت اجتماعی در یک جامعۀ چندین ده‌میلیونی و چندین صدمیلیونی حکومت دوران امیرالمؤمنین کجا! و امیرالمؤمنین کرد این کارها را؛ عمل کرد، اقدام کرد.

تبدیل اسلام از نهضت به حکومت با هجرت پیامبر به مدینه

بعد از سیزده سال، با تعلیمات پیغمبر، با شعارهایی که داد، با سازماندهی‌ای که کرد، با فداکاری‌ای که شد، با مجموع عواملی که وجود داشت، این تفکر، شد یک حکومت، یک نظام، تبدیل شد به یک نظام سیاسی؛ به نظام زندگی یک ملت و یک امت؛ و آن هنگامی بود که رسول خدا تشریف آوردند به مدینه و آنجا را پایگاه خودشان قرار دادند و حکومت اسلامی را در آنجا گستردند و اسلام از شکل یک نهضت، تبدیل شد به‌شکل یک حکومت؛ این دورۀ دوم. و این ادامه پیدا کرد تا دوران زندگی نبی اکرم ـ ده سالی که آن بزرگوار حیات داشتند ـ و بعد از ایشان، دوران خلفای چهارگانه تا زمان امام مجتبی علیه‌الصلاةوالسلام و تا خلافت آن بزرگوار که شش ماه تقریباً طول کشید، اسلام به‌شکل حکومت، ظاهر شد. همه‌چیزِ …

حکم تجدید حیات (انقلاب) هم‌سنگ حکم حکومت؛ حکومت فاسدشده بدون آن بی‌فایده است

… که آن خوفِ تبدیلِ کلی اسلام وجود داشته باشد. چرا، شاید بشود گفت در یک برهه‌ای از زمان، یک‌چنین وضعیتی هم پیش آمد؛ اما در آن‌وقت، فرصتی نبود که این کار انجام بگیرد، موقعیت مناسبی نبود؛ این حکمی را که جزو مجموعۀ احکام اسلامی است، از خود حکومت اهمیتش کمتر نیست؛ چون حکومت، یعنی ادارۀ جامعه. خب، اگر جامعه به‌تدریج از خط خارج شد و خراب شد و فاسد شد و حکم خدا تبدیل شد، اگر ما آن حکم تغییر وضع و تجدید حیات یا به تعبیر امروز، انقلاب؛ اگر آن حکم انقلاب را، حکم تجدید حیات را نداشته باشیم، خب این حکومت به چه دردی می‌خورد ـ حکومتی که در اسلام آمده است ـ وقتی فاسد شده است و از خط خارج شده است؟ پس آن حکمی که مربوط است به برگرداندن جامعۀ منحرف به خط اصلی، این حکم از خود حکم حکومت اهمیتش کمتر نیست. شاید بشود گفت از جهاد با کفار اهمیتش بیشتر است. شاید بشود گفت از امربه‌معروف و نهی‌ازمنکرِ معمولی در یک جامعۀ اسلامی اهمیتش بیشتر است. شاید حتی بشود گفت از عبادات بزرگ الهی و از حج، اهمیت این حکم بیشتر است. چرا؟ برای خاطر اینکه درحقیقت این حکم، تضمین‌کنندۀ …

هدف نهایی امام سجاد (ع) و سایر ائمه و تأخیر آن پس از عاشورا

بدون شک هدف نهایی حضرت سجاد ایجاد حکومت اسلامی است و همان‌گونه که در آن روایت امام صادق (ع) آمده است خدای متعال سال هفتاد را برای حکومت اسلامی در نظر گرفته بود و چون در سال شصت‌و‌یک حضرت حسین‌بن‌علی (ع) به شهادت رسید، به سال صدوچهل‌وهفت، صدوچهل‌وهشت به تأخیر افتاد، این کاملاً حاکی از این است که هدف نهایی امام سجاد و سایر ائمه ایجاد یک حکومت اسلامی است. اما حکومت اسلامی در آن شرایط چگونه به‌وجود می‌آمد؟ این به چند چیز نیازمند است:

زنده نگاه داشتن آرمان نظام اسلامی و حکومت علوی در دل یاران نزدیک

… تنگنای غلیانِ[29] احساسات، از تاب رفته و به جان آمده است، رخصت خروج (قیام) نمی‌دهد. در ارتباطات معمولی زندگی و در رابطه با عناصر ناآزموده، بیشترین تکیه را بر فعالیت‌های فرهنگی و فکری می‌کند؛ کاری که درعینِ‌حال، هم شالوده‌ریزی ایدئولوژیک است و هم تقیۀ سیاسی؛ لیکن ـ همان‌طورکه در اشارت‌های کوتاه پیشین دانسته شد ـ این تاکتیک حکیمانه هرگز موجب آن نمی‌شود که امام سمت کلی حرکت امامت را برای یاران نزدیک و شیعیان راستین که به راه او گرویده‌اند، مطرح نسازد و آرمان بزرگ شیعی را ـ که همان ایجاد نظامی اسلامی و حکومتی علوی از راه مبارزه‌ای اجتناب‌ناپذیر است ـ در دل آنان زنده نسازد؛ حتی در مواقع مناسب، احساسات را نیز به‌اندازۀ لازم در این راه برنینگیزد.

خبر امام باقر (ع) از موعد حکومت علوی و تأخیر آن پس از شهادت امام حسین (ع)

حتی گاهی از این اندازه هم فراتر می‌رود؛ سال پیروزی را مشخص می‌کند و آرزوی دیرین شیعی را جامۀ حقیقت می‌پوشاند. ابوحمزۀ ثمالی گوید: از ابی‌جعفر شنیدم که می‌گفت: خدا برای این کار (تشکیل حکومت علوی) سال هفتاد را معیّن کرده بود. چون حسین کشته شد، خدا بر خاکیان خشم گرفت؛ پس آن را تا سال صدوچهل به تأخیر افکند. ما این موعد را برای شما (دوستان نزدیک) گفتیم و شما آن را افشا کردید و پردۀ استتار این راز را گشودید؛ پس از آن، خدا دیگر وقتی و موعدی را نزد ما معیّن نساخت. و خدا هرچه را بخواهد، محو می‌کند و هرچه را بخواهد، ثبت می‌فرماید. ابوحمزه گوید: این سخن را به …

ترسیم نظام اسلامی به‌صورت آینده‌ای محتوم و افزایش عزم شیعیان

بیاناتی ازاین‌قبیل، تشکیل نظام اسلامی و حکومت علوی را که در آن محیط اختناق و فشارِ کُشنده، همچون رؤیایی دل‌انگیز، تنها فروغ امیدبخش و حرکت‌زا را بر دلِ ستم‌کشیدۀ شیعه می‌افکند، به‌صورت آینده‌ای محتوم و تخلف‌ناپذیر درمی‌آورد. و بدین‌گونه بر قدرت و تصمیم آنان در پیمودن فاصله‌هایی که با آن داشتند، می‌افزود. نوزده سال دوران رهبری امام همانند خطی مستقیم و متصل و روشن، با این وضع سپری می‌شود؛ نوزده سالی که در آن، هم آموزندگی ایدئولوژی هست، هم سازندگی فرد؛ هم تاکتیک مبارزه هست، هم سازماندهی به جمع و ایجاد تشکل؛ هم حفظ و تداوم جهت‌گیری سیاسی هست، هم تقیّه و …

آرزوی هزارسالهٔ مؤمنان، اکنون در دست مردم

حکومتی که امروز در دست شما مردم است آرزوی هزارسالۀ مؤمنانِ بالله بوده است. امامان همه در این خط حرکت کرده‌اند که حاکمیتِ خدا را، حاکمیتِ قانونِ الهی را بر جامعه‌ها حکومت بدهند. تلاش‌ها شده است، جهادها شده است، زجرها کشیده شده است، زندان‌ها و تبعیدها و شهادت‌های پرثمر و پربار در این راه تحمل شده است. امروز این فرصت را شما پیدا …

تشکیل حکومت نبوی در مدینه برای تحقق احکام الهی

اسلام با تشکیل حکومت در مدینه و تشکیل جامعۀ مدنی نبوی، نشان داد و ثابت کرد که اسلام فقط نصیحت‌کردن، موعظه‌کردن، و دعوت‌کردن به زبان نیست. اسلام می‌خواهد حقایق احکام الهی در جامعه تحقق پیدا کند؛ و این جز با ایجاد قدرت الهی امکان‌پذیر نیست. بعد هم پیغمبر اکرم در پایان عمر مبارکش، به دستور الهی، به الهام الهی، نفر بعد را خودش معیّن کرد. (89/9/4) حرفی نیست که برطبق توصیۀ پیامبر اعظم در غدیر عمل نشد ـ پیغمبر هم طبق بعضی از روایت‌ها خبر داده بود که عمل نخواهد شد ـ اما مسئلۀ غدیر، مسئلۀ ایجاد یک شاخص …

نفی حکومت بی‌ارتباط با مردم یا مبتنی بر رعب، کودتا و وراثت

… بر آنها، در اختیار اوست، ارتباط و اتصال و پیوستگیِ جدایی‌ناپذیری از هم دارند. این، معنای این قضیه است. این، فلسفۀ سیاسی اسلام را در مسئلۀ حکومت برای ما معنا می‌کند. هر حکومتی که این‌طور نباشد، این ولایت نیست؛ یعنی حاکمیتی که اسلام پیش‌بینی کرده است، نیست. اگر فرض کنیم در رأس قدرت، کسانی باشند که با مردم ارتباطی نداشته باشند، این ولایت نیست. اگر کسانی باشند که رابطۀ آنها با مردم، رابطۀ ترس و رعب و خوف باشد، نه رابطۀ محبت و التیام[14] و پیوستگی، این ولایت نیست. اگر کسانی با کودتا بر سر کار بیایند، این ولایت نیست. اگر کسی با وراثت و جانشینی نَسَبی ـ منهای فضایل و کیفیّات حقیقی که در حکومت شرط است ـ در رأس کار قرار گیرد، این ولایت نیست. ولایت، آن‌وقتی است که ارتباط والی یا ولی، با مردمی که ولایتِ بر آنها دارد، یک ارتباط نزدیک، صمیمانه، و محبت‌آمیز [باشد]. همان‌طوری‌که در مورد خود پیامبر وجود دارد، یعنی «بَعَثَ فیهِم رَسولاً مِن اَنفُسِهِم» یا «رَسولاً مِنهُم»[15] از خود آنها کسی را مبعوث …

ضرورت حکومت سالم برای جامعه در دوران نزدیک به آغاز انقلاب

حکومت سالم، برای دورانی که نزدیک به آغاز انقلاب اسلامی است، یک داروی ضروری است، یک داروی لازم است. جامعۀ اسلامی حق ندارد بگوید من این دارو را نمی‌خواهم. آن کسی هم که خازن[27]این داروست و دارو در آستین اوست، حق ندارد بگوید خب، حالا که دارو نمی‌خواهی، بنده هم قهر می‌کنم؛ نه، این نیست. مگر مسئلۀ شخصی است؟ سعی می‌کند خودش را به آن حق برساند، سعی می‌کند دارو را به مریض بخوراند. مگر اینکه ببیند اگر چنانچه به این …

بهترین شکل حکومت: زخم نزدن به مردم و آبادی مادی و معنوی

… یعنی هموار، راه زندگی را بر مردم هموار می‌کرد. «لا یَکلُمُ خِشاشُهُ» نمی‌گذاشت ـ با تعبیر من ـ که اقتدار حکومت و روحیۀ حکومتگریِ اسلام اندکی پیکر جامعۀ اسلامی را زخم بزند؛ ذره‌ای نمی‌گذاشت آسیب ایجاد کند؛ کار را پیش می‌بُرد، از هر آسیبی هم جلوگیری می‌کرد. بهترین شکل حکومت‌کردن این است که حکومت زخم نزند به مردم؛ زندگی مردم را هم آباد کند، ازلحاظ مادی و معنوی. «وَ لا یَکِلُّ سائِرُهُ وَ لا یُمَلُّ راکِبُهُ وَ لَاَوْرَدَهُمْ مَنْهَلاً نَمیراً صافِیاً رَوِیّاً»[6]؛ اینها را فاطمۀ زهرا آن روز فرمود. (83/8/15) توصیه می‌کنم به فضلایی که اهل مراجعۀ به منابع اصیلند، به این مصاحبه مراجعه کنند، کلمه‌کلمه‌اش را با دقت …

ثبات برنامهٔ اخلاق‌محور حکومت اسلام در هر روزگار و سرزمین

برنامۀ حکومت این است و اسلام این‌طوری حکومت می‌کند؛ و تا هر روزگاری هم که اسلام در یک گوشه‌ای از دنیا خیمه بزند و پرچم برافرازد و حکومت در جامعه تشکیل بدهد، برنامۀ اسلام همین خواهد بود. 1352/1

جملات خطبهٔ شقشقیه معرفی کامل جهت‌گیری حکومت اهل‌بیت

… الحُجَّةِ بِوُجودِ النّاصِرِ وَ ما اَخَذَ اللهُ عَلَی العُلَماءِ اَلّا یُقارّوا عَلی کِظَّةِ ظالِمٍ وَ لا سَغَبِ مَظلومٍ لَاَلقَیتُ حبلَها عَلَی غارِبِها وَ لَسَقَیتُ آخِرَها بِکَأسِ اَوَّلِها وَ لَاَلفَیتُم دُنیاکُم هَذِهِ اَزهَدَ عِندی مِن عَفطَةِ عَنزٍ»؛ از درخشان‌ترینِ جملات [این خطبۀ مهم امیرالمؤمنین] یکی همین جملات است، که معتقدم به‌عنوان یک معرفی کامل از جهت‌گیری حکومت اهل‌بیت و به تعبیری [حکومت] اسلامی، می‌توان این جملات را در ذهن نقش داد؛ و [دانست] مردمانی که در راهِ ایجاد حکومت عدل اسلامی، فداکاری و مجاهدت کرده‌اند در طول تاریخ، در راه چه هدف بزرگ و ارزشمندی مجاهدت و فداکاری کرده‌اند. و اگر افرادی مثل امیرالمؤمنین صلوات‌الله‌علیه زمام قدرت را به دست گرفته‌اند، روی چه انگیزه‌ای این کار را …

سه گروه مزاحم حکومت‌های الهی و تلاشگران راه آن

بنابراین یادتان باشد، حکومت‌هایی که برای خدا و در راه خدا شکل می‌گیرد، یا آن مردمی که در راهِ چنین حکومتی تلاش می‌کنند، سه گروه مزاحم و مانع دارند؛ اول، آن‌کسانی‌که علاقه و گرایشی داشته‌اند، حالا هم در نام دارند، اما دلشان نمی‌آید که از آن حفاظ بلورین و از روی برجِ عاج بیایند پایین، یک قدم دیگر بردارند، یک تلاش دیگر بکنند، به آنچه کرده‌اند بسنده کرده‌اند و دلْ خوش. گروه دوم، گروه دین‌داران متحجّر و متعصب …

هرگونه نرمش در برابر معارضان به‌معنای مرگ حکومت اسلامی

این درس بزرگ، درس واجبِ اجتناب‌ناپذیرِ جامعۀ اسلامی است. بعضی حاضر نیستند عدل اسلامی را، قاطعیت را، حرکت سخت و سنگینِ بازگشت به مقررات اسلامی را تحمل کنند. عده‌ای نمی‌توانند این را درک کنند، لذا معارضه می‌کنند. هرگونه نرمشی درمقابل حرکات معارض ـ چه از سوی دستۀ اول که تحمل نمی‌کنند و چه از سوی دستۀ دوم که درک نمی‌کنند ـ هرگونه نرمشی به‌معنای مرگ حکومت اسلامی است، به‌معنای کورشدن خط اسلامی است. اگر خط علی‌بن‌ابی‌طالب در تاریخ مانده است، به‌خاطر تیزی شمشیرِ قاطعیتِ اوست.

شایستگی نزدیک‌ترین فرد به خدا و باتقواترین برای حکومت و الهی بودن قوانین

… حُکمَ اِلّا لِلّٰهِ» معنایش این نیست که شما می‌گویید؛ معنایش این است که حکومت در جوامع بشری، طبق نظر اسلام، تابع قدرت نیست، تابع ثروت نیست، تابع طایفه و رئیس قبیله بودن نیست، تابع فاتح‌بودن نیست؛ تابع ملاک‌های الهی است. خدا در جامعه حکومت می‌کند، یعنی چه؟ یعنی کسی که از همه بیشتر به خدا نزدیک است، با نظر الهی آشناست، تقوا و بندگی خدا را بیشتر دارد، این شایسته است که حکومت کند؛ قوانینی هم که در جامعۀ اسلامی هست، قوانین الهی است؛ پس حکومت، حکومت الهی است. هم مجریه‌اش، هم مقننه‌اش برای خداست، این معنای «لا حُکمَ اِلّا لِلّهِ» است دیگر. پیغمبران حکومت می‌کردند، پیغمبران هم زمامداری می‌کردند، جنگ، صلح، اقتصاد، ادارۀ امور کشور، قضاوت، تشویق، تنبیه، همۀ کارهای دیگر [هم] به عهدۀ انبیا بود. خود نبی اکرم مگر حکومت نمی‌کرد بر مدینه؟ خب، حکومت می‌کرد دیگر! اما این حکومت برطبق معیارهای الهی بود. یعنی …

تلاش درازمدت ائمه (ع) برای ایجاد حکومت اسلامی و استقرار نظام علوی

و این دوران، از سال 204 تا سال 260 که سال شهادت امام عسکری علیه‌السلام و شروع غیبت صغری است، ادامه پیدا می‌کند. (65/4/28) در این دوره، امامان اهل‌بیت با کوشش و تلاش مستمر خود، در صدد بودند که در کنار فعالیت ایدئولوژیک و مبارزه با تحریف و تغییری که به‌وسیلۀ دست‌های قدرتمندان مغرض و مغزهای جاهل در خطوط اصلی ایدئولوژی اسلام پدید می‌آمد، کار پیگیر و درازمدت خود را برای ایجاد حکومت و رژیم اسلامی و عینیت‌دادن به ایدئولوژی اسلام و احیای قرآن و سنت پیامبر و مستقرساختن نظام علوی، آغاز و تعقیب کنند. پیشوای صادق/ ص12

زمینه‌سازی برای تشکیل آن، هدف امام سجاد (ع)

اما این نحوۀ عمل قابل ادامه نبود. امام سجاد کاری داشت، هدفی داشت که باید برای آن سال‌های متمادی زحمت می‌کشید. اگر از من بپرسید که آن هدف چه بود، من به‌طور قاطع و با اتکا به صدها مدرک اطمینان‌آور، عرض می‌کنم در یک جمله، آن هدف «زمینه‌سازی برای تشکیل حکومت اسلامی» بود. پیداست که این کار در آن شرایط، کار یک ماه و دو ماه و یک سال و پنج سال نبود. جامعۀ اسلامی و نظام اسلامی آن‌قدر خراب نشده بود که در طول یک سال و دو سال و پنج سال بشود آن را آباد کرد، بیش از اینها فساد و خرابی و انحراف در ارکان نظام اسلامی راه یافته بود. کار …

مخالفت بنی‌امیه با حکومت و قدرت اسلام نه ظواهر آن

… برابری طبقات جامعه می‌شد. اسلام اجازه نمی‌داد که معاویه یا یزید، مثلاً آن‌قدر پول از سر و رویش بریزد که یک نفر که می‌آید، صدهزار دِرهم به او جایزه بدهد، اما در مدینه، مردم به‌خاطر چند دِرهم در یک هفته یا در یک ماه لَنگ باشند؛ با این چیزهای اسلام مخالف بودند. در یک کلمۀ خلاصه، با حکومت اسلام مخالف بودند، با قدرت اسلام مخالف بودند، نه با ظواهر اسلامی.