رفتن به محتوای اصلی

حکومت اسلامی

نام‌های دیگر: حکومت دینی

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

حکومت مبتنی بر احکام و ارزش‌های اسلام، ضرورت، ویژگی‌ها و وظایف آن.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:بیانات در نشست سه‌جانبه با شهید مطهری و دکتر شریعتی— ۱۳۵۵/۱۰/۱۰

سیر زمانی

از ۱۳۵۵ تا ۱۴۰۴
۱۳۵۵۱۴۰۴

روی هر سال بزنید تا فقط شاهدهای همان سال نمایش داده شود.

تعریف در کلام رهبر

و امّا یک بخش دیگر و یک گوشه‌ی دیگر از این بحث گسترده این است که مردمی بودن حکومت اسلامی به دو معنا است: یکی این است که مردم در اداره‌ی حکومت و تشکیل حکومت و تعیین حاکم و شاید در تعیین رژیم حکومتی و سیاسی نقش دارند. مردمی بودنِ حکومت یعنی نقش دادن به مردم در حکومت. یک معنای دیگر برای مردمی بودنِ حکومت اسلامی این است که حکومت اسلامی در خدمت مردم است؛ آنچه برای حاکم اسلامی مطرح است، منافع عامّه‌ی مردم است؛ نه منافع اشخاص معین یا قشر معین و طبقه‌ی معین. اسلام به هر دو معنا دارای یک حکومت مردمی است؛ امّا مادامی که حکومت مردمی به معنای اوّلی تأمین نشود، یعنی مردم نقشی در حکومت نداشته باشند، نمیشود گفت که حکومت به معنای دوّمی - یعنی آن حکومت در خدمت مردم است - مردمی است. نمیشود از هر حکومتی در دنیا این ادّعا را باور کرد که در خدمت مردم خود است. امروز در دنیا حکومتهایی که ادّعا میکنند در خدمت مردمند، زیادند؛ هم حکومتهای وابسته به بلوک شرق که خود را مردمی، سوسیالیستی، وابسته‌ی به عموم افراد جامعه قلمداد میکنند، درحالیکه مردم در تعیین این حکومت، در تشکیل این نظام، هیچ نقشی نداشته‌اند. مردم خبر ندارند که بعد از حاکمی که مرده است، چه کسی قرار است به حکومت برسد! اگر خبر هم داشته باشند، از او چیزی نمیدانند، تمایلی به او و به حکومت او ندارند، و شاید و به گمان قوی رضایتی هم از کارهای او ندارند. امروز [اگر] شما مثلاً از ملّت بزرگ شوروی بپرسید آیا به اشغال افغانستان راضی هستند؟ آیا به صرف میلیاردها برای نگهداشتن یک حکومت تحمیلی در یک کشور همسایه راضی‌اند؟ یقیناً یا به احتمال زیاد، اکثر مردم کشور پهناور شوروی از این قضیه یا خبر ندارند - چون در چنین کشورهایی اطلاع هم درست به مردم داده نمیشود - یا اگر خبر دارند، از آن سودی نمیبرند و راضی نیستند. همچنین در کشورهای غربی که ادّعا میکنند در خدمت مردم و برای مردمند، مردم هیچ اراده‌ای، اختیاری در کاری که دستگاه حکومت انجام میدهد، ندارند. این ادعا که حکومتی بدون اینکه با مردم خود ارتباط مستقیم داشته باشد، بدون اینکه به آرای مردم متّکی باشد، ادّعا کند که در خدمت مردم است، ادّعای پذیرفته‌ای نیست. این سخنی است که همه‌ی مدّعیان حکومت مردمی بر زبان جاری میکنند، امّا نمیتوانند ثابت کنند که مردمی‌اند؛ همه‌ی حکومتهای تحمیلی هم خودشان را مردمی به حساب می‌آورند. پس مادامی که مردم با حکومت و با دستگاه حاکم همکاری نکرده باشند، در صحنه‌های فعّالیت اجتماعی در کنار این دستگاه حاضر نباشند، این ادّعا پذیرفته نیست که دولتی و رژیمی بگوید ما مردمی هستیم؛ [امّا ]حکومت اسلامی به معنای واقعی کلمه یک حکومت مردمی است.
ما البتّه در آینده تبادل نظر و همفکرى و همکارى ‌-مستمرّاً- با شما برادران خواهیم داشت. من اجمالاً عرض بکنم: شما خوب میدانید که در اسلام، مسئولیّت و تکلیف، یک‌جانبه نیست. وقتى کسانى بر مردمى حکومت میکنند به معناى اسلامىِ حکومت ‌-نه به معناى طاغوتى و رایج بین افکار و ذهنهاى جاهلى، بلکه حکومت به همان معنایى که در اسلام هست- یعنى مدیریّت کشور را بر عهده میگیرند و بار سنگین مسئولیّت را بر دوش میکشند، یک وظیفه‌ی طرفینى، یک مسئولیّت طرفینى بین آنها و مردم به وجود می‌آید. از امروز حقّى شما بر مردم دارید و حقّى مردم بر شما دارند. حقّ مردم بر شما این است که با همه‌ی وجودتان براى این مردم کار کنید. این چیز تازه‌اى براى شما نیست؛ شما این امتحان را همیشه داده‌اید و براى مردم کار کرده‌اید. این نصیحتى است در درجه‌ی اوّل براى خودِ من و بعد هم براى شما و همه‌ی کسانى که مسئولیّتى بر دوش دارند. ما واقعاً با همه‌ی وجود باید کار کنیم. هرچه ظرفیّت در جسم ما و ذهن ما و ابتکار ما وجود دارد، باید صرف کنیم براى اینکه امور کشور اداره بشود و کار مردم به راه بیفتد و مردم زندگى خودشان را به سمت یک زندگى اسلامى ادامه بدهند.
خب حالا مطلب اوّل مربوط به کارگزاران است. وقتى ما گفتیم «حکومت اسلامى»، یک چیزهایى را متعهّد شدیم در زندگى مردم، در نظام اجتماعى، در وضع عامّه‌ى مردم، در افکار، در فرهنگ، در همه‌ى مناسبات اجتماعى، از جمله در روش و منش کارگزار حکومت اسلامى. این حکومت اسلامى یک معناى خاصّى دارد؛ حکومت اسلامى غیر از حکومت سلطنتى است، غیر از حکومت دنیایى است، غیر از حکومت طاغوتى است، غیر از سلطه‌ى بر مردم است، غیر از زندگى به‌ صورتِ اغتنامِ فرصتِ شهوات براى کسانى است که دستشان میرسد و میتوانند. حکومت اسلامى یعنى کارگزارانِ آن براى اسلام و براى خدا کار میکنند، نه براى خود. ما باید خودمان را خدمتگزار واقعى مردم بدانیم به‌ معناى واقعى کلمه، نه به معناى تعارفى کلمه. در هر سطحى از سطوح که ما هستیم، باید این فکر را که حالا میتوانیم از امکاناتى که در اختیار ما هست، براى تأمین خواسته‌هاى خودمان و هوسهاى خودمان استفاده کنیم، بکلّى دور بیندازیم. مسئولین کشور باید از لحاظ قناعت، از لحاظ زهد به‌ معناى واقعى کلمه ــ یعنی از لحاظ بى‌رغبتى به زخارف[14] دنیایى ــ سرمشق دیگران باشند؛ حدّ آن هم حدّ ورع است.

شاهدها (۳۲۴ پاراگراف)

طرح نام حکومت اسلامی در دوران مبارزات تنها در سال‌های ۵۶ و ۵۷

… دیگر: قالَ قَدِمَ رَجُلٌ مِن اَهلِ الکُوفَةِ اِلی خُراسانَ فَدَعا النّاسَ اِلی وَلایَةِ جَعفَرِ بنِ مُحَمَّدٍ علیه السّلام فَفِرقَةٌ اَطاعَت وَ اَجابَت؛‌ یک نفری بلند شده از مدینه آمده خراسان، و مردم را به ولایت جعفربن‌محمّد -یعنی حکومتشان- دعوت میکند. اصلاً شما ببینید در دوران مبارزات، آن‌وقتی که ما توانستیم بگوییم جمهوری اسلامی یا حکومت اسلامی کِی بود؟ در طول سالهای مبارزه حدّاکثر این بود که مثلاً حدود اسلامی در باب حکومت را آنهایی که درباره‌ی حکومت بحث میکردند، بیان کنند؛ چه جور آدمهایی باید حاکم باشند، و نظر اسلام درباره‌ی حکومت چیست، این حدّاکثر چیزی بود که ما میگفتیم. سال ۵۷ یا حدّاکثر سال ۵۶ در محافل خصوصی بود که ما اسم حکومت اسلامی را آوردیم که تازه حاکمش را معیّن نمیکردیم؛ پس ببینید، اینکه زمان امام صادق بلند میشوند میروند در اقصیٰ‌نقاط اسلام، مردم را به حکومت امام صادق دعوت میکنند، معنایش چیست؟ معنایش اقتراب‌الاجل[42] است، این همان سالِ ۱۴۰ است، این همان چیزی است که خیز حرکت ائمّه به‌طور طبیعی ایجاب میکرده که در آن دورانها …

تحقق‌نیافتن جامعهٔ مبتنی بر قرآن در تاریخ اسلام پس از صدر اسلام

… آن مبارزه کردند و به خاطر آن به شهادت رسیدند. ائمه (علیهم السّلام) مبارزه‌شان و تلاش بلند مدتشان برای این بود که حکومت اسلامی، یعنی حاکمیت اسلام در جامعه تأمین بشود. با توضیحی که امروز به اندازه‌ی وقت یک خطبه مختصراً عرض خواهم کرد، این مطلب روشن خواهد شد. این مقصود در طول تاریخ اسلام بعد از صدر اول تا امروز برآورده نشده است. یعنی در هیچ دورانی از دوره‌های تاریخ اسلام بعد از صدر اسلام در هیچ کجای دنیا، آن جامعه‌ای که منشأ و مبدأ احکام و قوانین و مناسبات اجتماعی و مقررات زندگی را قرآن کریم و تعالیم اسلام قرار داده باشد و صادقانه در پی آن باشد که اسلام را پیاده کند، تحقق پیدا نکرده و ائمه‌ی ما برای این مبارزه میکردند. امروز ما توانسته‌ایم اسکلت این جامعه را به وجود بیاوریم. تا این اسکلتِ کلی با همه‌ی خصوصیات و ریزه‌کاریها یک جامعه‌ی اسلامی بشود، راه زیادی در پیش است بلاشک؛ اما مهم این است که جامعه‌ای و نظامی با این خصوصیات و با این چهارچوب در دنیا بنیانگذاری شد؛ این افتخار …

راه طولانی تا حکومت واقعی الهی و بشارت آن به مستضعفان

… پیام میدهم و از شما درخواست میکنم که درک اسلام و فهم قوانین اسلامی و آشنایی با قرآن را هرچه بیشتر همّت بگمارید؛ و از فضلا، علما، معلّمان دین، آموزگاران معارف الهی و دانندگان سیاست درست اسلامی درخواست میکنم که در راه روشن کردن ذهن مردم، هرچه بیشتر تلاش کنند. ما راه طولانی و زیادی در پیش داریم که باید آن راه را بپیماییم تا بتوانیم به سرمنزل حکومت واقعی الهی و اسلامی ان‌شاءالله برسیم و بدین وسیله بشارت و مژده‌ای به همه‌ی مستضعفان و چشم‌انتظاران حکومت الله بدهیم.

دعوت مردم به فکر کردن و برعهده گرفتن هدایت ذهن مردم

… دروغ وانمود میکنند، برای این‌که ایمان مردم از آنچه هادیان و منادیان حق بیان میکنند سلب شود و مردم باور خود را به گفته‌ی دلسوزها از دست بدهند. این کار در همه‌ی تاریخ انجام گرفته، امروز هم در ایران و در جو انقلابی جامعه‌ی ما، همچنین در سطح جهان انجام میگیرد. من با طرح این مسأله اولاً یکی از اصول اسلامی را اعلام میکنم تا همه‌ی شما مردم برای امروز و برای همیشه بدانید که حکومت اسلامی آن حکومتی است که مردم را به فکر کردن دعوت میکند، و هدایت ذهن مردم را به عهده میگیرد. مردم را سرگرم هواها و هوسها و سخنان بی‌ارتباط به سیاست و زندگی مشغول نمیکند، سرگرم نمیکند؛ ثانیاً در جامعه‌ی اسلامی مردم در مقابل کسانی قرار میگیرند که آنها میخواهند مردم نشنوند صدای هادیها و منادیها را. امروز در جو ایران این اصل اساسی نظام اسلامی به شدت از سوی دشمنان مورد تهدید قرار میگیرد. دشمن با یک انقلاب عظیم مردمی و ضد شرق و غرب روبه‌رو شده. …

حکومت اسلام حکومت مقام نیست

… یک لحظه شمشیر را بر زمین نگذاشت. على نگفت من سیزده سال در دوران غربت اسلام جنگیدم، حالا دیگر تازه‌واردها بجنگند؛ على نگفت همه‌ى زحمات را تا حالا من بر دوش گرفتم، حالا دیگر دیگران بکنند؛ على نگفت نتیجه‌ى مجاهدتها و زحمتها و شکنجه‌هایى که من بردم، چه شده است؛ چرا در حکومت اسلامى به مقامى نرسیدم ــ آن حکومت، حکومت مقام نبود؛ و حکومت اسلام، حکومت مقام نیست ــ همیشه کار کرد. بعد از آنکه پیغمبر از دنیا رفت، هر لحظه هر چه را که وظیفه‌ى خود میدانست، با کمال اخلاص انجام داد؛ آن روزى که باید فاطمه‌ى زهرا دختر پیامبر را در معرض [شناخت و] دید مهاجر و انصار بگذارد، گذاشت؛ آن روزى که باید به مسجد نرود، نرفت؛ آن روزى که باید به مسجد برود، …

رعایت حقوق متقابل حاکم و مردم مایهٔ سامان دنیا و عزت دین

… لِکُلّ؛ فریضه‌اى است که بر گردن هر یک در مقابل دیگرى خداى متعال قرار داده است. وقتى مردم مسلمان این حقوق را مراعات کردند، حاکم به حقّ خود در محکومین و در رعیّت رسید، و محکومین حقّ خود را در دست حاکم و سیاست حاکم به دست آوردند، آن ‌وقت نتیجه چه میشود؟ فَجَعَلَها نِظاماً لِدُنیاهُم وَ عِزّاً لِدینِهِم؛ وقتى حاکم و محکوم، حقوق متقابل یکدیگر را مراعات کردند، دنیاى آنان انتظام پیدا میکند، از حالت آشفتگى بیرون مى‌آید، وضع اقتصادى و اجتماعى سامان پیدا میکند. و عِزّاً لِدینِهِم؛ دین آنان، فکر آنان، ایدئولوژى حاکم بر اجتماع آنان، عزّت پیدا میکند.

اهمیت برپایی نظام الهی فارغ از مکان آن

… در مدینه به وجود می‌آید؛ یعنی پیغمبر قبلاً طائف را در نظر داشت، نگرفت؛ قبایل اطراف مکّه را در نظر داشت، نگرفت؛ حبشه رفتند نشد؛ در خود مکّه هم که اصلاً امکان نداشت به هم بجنبند؛ تصادفاً یثرب پیشامد کرد، پیغمبر رفت آنجا و نظام الهی را در آنجا پیاده کرد؛ اگر به جای یثرب هر جای دیگر دنیا هم پیدا میشد، پیغمبر هم مثل موسیٰ راه می‌افتاد و با مردمش میرفتند آنجا، آنجا نظام را مستقر میکردند. فرقی برای پیغمبر نمیکند؛ مسئله این است که این نظام بایستی سر پا بشود. بعد هم که آن نظام مستقر شد، آن وقت در حقیقت شروع کار است، اوّلِ کار است، اوّلِ پیروزی است، امّا پیروزیِ سختْ آسیب‌پذیر. تا وقتی یک گروه مشغول جنگ و جهاد و مبارزه و مراحل ابتدائی و مقدّماتی هستند، گویا کمتر آسیب‌پذیر هستند تا وقتی که این نظام مستقر شده؛ لذاست …

تشکیل حکومت علوی، هدف مبارزهٔ سیاسی ائمه (ع)

… مالی و آبرویی، کمک به ج‌ادادن و مخفی‌کردن و ازاین‌قبیل. لیکن خودشان به‌عنوان ائمه علیهم‌السلام آن سلسله‌ای که ما می‌شناسیم، وارد در مبارزۀ مسلحانه نبودند و نمی‌شدند. مبارزۀ سیاسی، نه آن اوّلی است و نه این دومی، عبارت است از مبارزه‌ای با یک هدف سیاسی. آن هدف سیاسی چیست؟ عبارت است از تشکیل «حکومت اسلامی» و به تعبیر ما «حکومت علوی».

ایجاد حکومت الهی، هدف ائمه (ع) از وفات پیامبر (ص) تا سال ۲۶۰

ائمه از لحظۀ وفات رسول‌الله تا سال دویست‌وشصت، در صدد بودند که حکومت الهی را در جامعۀ اسلامی به‌وجود بیاورند، این، اصلِ مدعاست. البته نمی‌توانیم بگوییم که می‌خواستند حکومت اسلامی را در زمان خودشان ـ یعنی هر امامی در زمان خودش ـ به‌وجود بیاورند؛ آینده‌های میان‌مدت و بلندمدت و در مواردی هم نزدیک‌مدت وجود داشت. مثلاً در زمان امام مجتبی علیه‌السلام به نظر ما تلاش برای ایجاد حکومت اسلامی، …

هدف ائمه از برپایی دوبارهٔ حکومت علوی و روی کار آمدن جریان اصیل اسلامی

… روایات و زندگی ائمه علیهم‌السلام که این بزرگواران، از روز صلح امام مجتبی علیه‌الصلاةوالسلام تا آخر یا تا اواخر، دائماً در این صدد بوده‌اند که این نهضت را مجدداً به‌شکل حکومت دربیاورند، روایاتی هم داریم. زندگی ائمه علیهم‌السلام هم ـ طبق تشخیصی که بنده دادم؛ ممکن است بعضی دیگر این را این‌طوری نبینند، طور دیگری ملاحظه بکنند ـ طبق دید من، احساس می‌کنم که این بزرگواران همیشه در صدد بودند تا حکومت را، حکومت علوی را، حکومت اسلامی را مجدداً سر پا کنند. می‌خواستند که نهضت، مجدداً تبدیل بشود به حکومت و جریان اصیل اسلامی، آن جریان اسلامی که دور از آغشته‌شدن و آمیخته‌شدن و آلوده‌شدن به آلودگی‌های هواهای نفسانی است، بیاید روی کار؛ ولی خب کار مشکلی است این کار.

تلاش همیشگی ائمه برای تشکیل آن

..ائمه دنبال این خط و این هدف بودند، و همواره برای تشکیل حکومت اسلامی تلاش می‌کردند. وقتی امام حسین (ع) در ماجرای کربلا به شهادت رسیدند و امام سجاد با آن وضعِ بیماری به اسارت درآمدند، درحقیقت مسئولیت امام سجاد (ع) از آن لحظه آغاز شد. اگر تا آن تاریخ قرار بر این بود که امام حسن و امام حسین آن آینده را تأمین کنند؛ از آن‌وقت قرار بر این شد که …

تحقق حکومت خدا در زمین هدف مقدس امام سجاد (ع)

تمام این برخوردها و حرکت‌ها را باید با دقت بررسی کرد. و من تصورم این است که با توجه به این خط کلی، تمام جزئیات و حوادث معناهای بسیار رسا و شیوایی پیدا می‌کند. و اگر چنانچه با این توجه وارد زندگی امام سجاد بشویم، آن بزرگوار را انسانی می‌یابیم که در راه این هدف مقدس که عبارت است از تحقق‌بخشیدن به حکومت خدا در زمین و عینیت‌بخشیدن به اسلام، تمام کوشش خود را به‌کار برده و از پخته‌ترین و کارآمدترین فعالیت‌ها بهره گرفته است، و قافلۀ اسلامی را که پس از واقعۀ عاشورا در کمال پراکندگی و آشفتگی بود، تا اندازۀ چشمگیری پیش برده است، و دو مأموریت بزرگ و مسئولیت اصلی را (که به آن اشاره خواهیم کرد) که امامان ما هر دو را باهم به عهده داشتند، جامۀ عمل پوشانده است، و سیاست و شجاعت و دقت و ظرافت در کارها را رعایت کرده است، و چون همۀ پیامبران و مردان موفق تاریخ، پس از سی‌وچهار سال مبارزۀ خستگی‌ناپذیر و به‌انجام‌رساندن بار رسالت، سرافراز و سربلند از دنیا رفته است، و پس از خود مأموریت را به امام بعد، یعنی امام باقر (ع) سپرده است.

فراهم شدن زمینهٔ آن با سه کار امام سجاد (ع)

با این سه کار زمینه برای تشکیل حکومت اسلامی و نظام علوی امکان‌پذیر می‌شد. البته قبلاً گفتم الان هم تأکید می‌کنم، امام سجاد (ع) برخلاف امام صادق (ع) نظرشان این نبود که در زمان خودشان این حاکمیت تبدیل پیدا کند، و حکومت اسلامی برقرار شود، زیرا معلوم بود که زمینه در دوران زندگی امام سجاد آماده نمی‌شد. ظلم و اختناق و تاریکی و فشار بیش …

تغییر ذهنیت مردم، نخستین گام ائمه برای برپایی حکومت اسلامی

حالا ائمه می‌خواهند حکومت اسلامی درست را سرپا کنند؛ می‌خواهند نظام علوی را برقرار بکنند، چه باید بکنند؟ اولین کار این است که ذهنیت مردم را عوض کنند؛ فرهنگ به‌اصطلاح اسلامی ضد اسلامی را که در ذهن مردم رسوخ کرده، از آنها بگیرند و جای آن را با فرهنگ خوب و صحیح و قرآن حقیقی و توحید واقعی جایگزین کنند؛ این همان مبارزۀ فرهنگی است. پس مبارزۀ فرهنگی فقط نشستن و از احکام اسلام چیزهایی را بیان‌کردن بدون یک …

مبارزهٔ امام صادق (ع) برای برپایی حکومت علوی به‌عنوان حکومت راستین اسلامی

… یک قرن و اندی تحریف شده بود به‌وسیلۀ مغرضان و مفسدان یا جاهلان، همۀ آنها را امام صادق به‌شکل درست بیان کرد و همین موجب بود که دشمن از او احساس خطر کند؛ اما مرد مبارزه بودنش را کمتر شنیده‌اید، امام صادق صلوات‌الله‌علیه مشغول یک مبارزۀ دامنه‌دار و پیگیر بود؛ مبارزه برای قبضه‌کردن حکومت و قدرت و به‌وجودآوردن حکومت اسلامی و علوی. یعنی امام صادق صلوات‌الله‌علیه زمینه را آماده می‌کرد تا بنی‌امیه را از میان ببرد و به‌جای آنها حکومت علوی را که همان حکومت راستین اسلامی است بر سر کار بیاورد. این در زندگی امام صادق برای کسی که دقت کند و مطالعه کند آشکار است.

رد عقب افتادن ظهور با تشکیل حکومت اسلامی و تسریع آن

امروز با انقلاب اسلامی ما که در خط ایجاد عدالت در سطح جهان هست، انقلاب حضرت مهدی علیه‌الصلاةوالسلام یک گام بزرگ به هدف خود نزدیک شد. نه‌فقط به‌وجود آمدن حکومت اسلامی آن عاقبت موعود را به عقب نمی‌اندازد، بلکه آن را تسریع هم می‌کند و این است معنای انتظار. انتظار فرج یعنی انتظار حاکمیت قرآن و اسلام. شما به آنچه فعلاً جهان در آن قرار دارد قانع نیستید، حتی به همین پیشرفتی هم که با انقلاب اسلامی به‌دست آوردید قانع نیستید، می‌خواهید بازهم به حاکمیت قرآن و اسلام نزدیک‌تر بشوید، این انتظار فرج است.

تداوم حکومت اسلام تا ابد و رسیدن افراد با صلاحیت‌های گوناگون به آن

خب، اسلام تا ابدالدهر حکومت خواهد داشت؛ انواع و اقسام آدم‌هایی که صلاحیت‌هایی در سطوح مختلف دارند، به حکومت خواهند رسید؛ این، از اولِ اسلام قابل پیش‌بینی بوده. آن‌کسی‌که سرچشمه را باید به او سپرد تا طول تاریخ اسلام از این سرچشمه سیراب شود، باید کسی باشد در طراز امیرالمؤمنین علی‌بن‌ابی‌طالب علیه‌السلام نمی‌تواند یک انسان معمولی باشد. سرچشمه در اختیار اوست؛ لذاست همۀ ائمۀ ما علیهم‌السلام ـ که خودشان هم صاحب همین منصب …

لزوم ادارهٔ جامعه بر اساس اسلام از یثرب تا دوران عباسی

خب، یک جامعه باید بر اساس اسلام اداره بشود؛ این جامعه یک روز، یک جامعۀ چندهزارنفری یثرب است، و یک روز یک جامعۀ چندده‌میلیونی دوران منصور یا هارون یا معتصم یا متوکل است؛ این باید با اسلام اداره بشود. چه کسی می‌تواند اسلام را حفظ کند، که از خلوصِ اسلام کاسته نشود و درعین‌حال بتواند پاسخ‌گوی به تمام آن نیازها باشد؟ در عهدِ تکنولوژیِ پیشرفتۀ جدید که همۀ روابط عالَم تحت تأثیر این تکنولوژی پیشرفته قرار دارد هم، یقیناً مسائلی مطرح است که در دوران‌های قبل، این …

به‌دست گرفتن قدرت سیاسی برای حرکت دادن انسان‌ها به سوی خدا

… دین برای این می‌آید که جامعه‌ای و نظامی را طبق پیشنهاد خود بسازد. دین می‌آید تا سیستم اجتماعی را عوض کند. دین می‌آید تا روابط اجتماعی و اقتصادی و سیاسی و غیره را در جامعه عوض کند. دین می‌آید تا حرکت دسته‌جمعی انسان‌ها را در جهت درست و سَمت درست بیندازد. یعنی می‌آید حکومت را به‌دست بگیرد، قدرت سیاسی و اجتماعی‌ای را که جهت‌دهنده و سمت‌دهندۀ جامعه است، در اختیار بگیرد و انسان‌ها را به سویی که سوی خداست و جهت خداست حرکت بدهد؛ به مصداق «اِنّا لِلّٰهِ وَ اِنّا اِلَیهِ راجِعوَ» و «اَلا اِلَی اللهِ تَصیرُ الاُمورُ»[7].

تجربهٔ آموزندهٔ حکومت انقلابی و صددرصد اسلامی در میان مردم تربیت‌نیافته یا منحرف

… نمونه‌ای بود برای حکومت و نظام اجتماعی، که در دو قرن بعد از آن، همواره امامان شیعه بدان فراخوانده و در راه آن تلاش کرده‌اند. و شیعه همچون خاطره‌ای گرامی از آن یاد می‌کرده و دریغ آن را می‌خورده، و رژیم‌های زمان‌های بعد را در مقایسۀ با آن محکوم می‌ساخته است. درعین‌حال، درس و تجربۀ آموزنده‌ای بوده که می‌توانست وضع و حال یک حکومت انقلابی و صددرصد اسلامی را، در میان جامعه و مردمی تربیت‌نیافته یا به انحراف کشانیده‌شده، نشان دهد.

حکومت مقام نبودن حکومت اسلام و حکومت علی

علی نگفت من سیزده سال در دوران غربتِ اسلام جنگیدم، حالا دیگر تازه‌واردها بجنگند؛ علی نگفت همۀ زحمات را تا حالا بر دوش گرفتم، حالا دیگر دیگران بکنند؛ علی نگفت نتیجۀ مجاهدت‌ها و زحمت‌ها و شکنجه‌هایی که من بردم چه شده است، چرا در حکومت اسلامی به مقامی نرسیدم! حکومتش هم، حکومت مقام نبود. و حکومت اسلام، حکومتِ مقام نیست. همیشه کار کرد. بعد از آنی‌که پیغمبر از دنیا رفت، هر لحظه هرچه را که وظیفۀ خود می‌دانست با کمال اخلاص انجام داد. آن روزی که باید فاطمۀ زهرا دختر پیامبر را در معرض دید مهاجر و انصار بگذارد، گذاشت؛ آن روزی که باید به مسجد نرود، نرفت؛ آن روزی که باید به مسجد …

وظیفهٔ زمامداران در واداشتن مردم به اطاعت خدا و راه تکامل

… حرفی که در نامۀ سران شیعه به حسین‌بن‌علی [وجود داشت] اینجا هم هست. می‌گوید شما بدون اینکه مردم راضی باشند، خشنود باشند، زمام امر مردم را به‌دست گرفتید، «وَ حَمَلتُموهُم عَلَی غَیرِما اَمَرَکُمُ اللهُ بِهِ» مردم را به غیر آنچه خدا فرمان داده بود، وادار کردید. خدا می‌گوید که باید زمامداران و حاکمان و امیران، مردم را وادار کنند بر اطاعت خدا و شما مردم را وادار کردید بر طاعت خودتان. قرآن می‌گوید که باید زمامداران، مردم را وادار کنند به پیمودن راه تکامل و تعالی، شما مردم را از پیمودن این راه باز داشتید. «وَ عَمِلتُم فیهِم بِاَعمالِ کِسرَیٰ وَ قَیصَرَ» نام شما خلیفه بود و شما آرم خلافت پیغمبر را بر سینه و سر و دوشتان آویختید و گفتید ما خلیفۀ پیغمبریم، اما عملاً و علناً رفتارهای امپراتوران فارس و روم را انتخاب کردید، مثل کسری و قیصر عمل کردید؛ گناه از این …

زمینه‌سازی ائمه (ع) برای حکومت در آینده به‌جای برپایی آن در زمان خود

… در سال 204 و شروع خلافت مأمونی ـ که یکی از فصل‌های بسیار دشوار در زندگی ائمه علیهم‌السلام است ـ باز یک فصل جدیدی آغاز می‌شود که فصل محنت ائمه است. بااینکه گسترش تشیّع در آن روزها بیش از همیشه بوده، به اعتقاد بنده، محنت ائمه هم آن روزها بیش از همیشه بوده. و این همان دورانی است که به گمان بنده، تلاش و مبارزه برای بلندمدت است؛ یعنی ائمه علیهم‌السلام تا پیش از غیبت صغری، دیگر تلاش نمی‌کنند [برای برقراری حکومت در زمان خودشان]، بلکه زمینه‌سازی می‌کنند برای بعدها.

مسئولیت امام در ایجاد زمینهٔ حکومت اسلامی و به‌دست‌گرفتن زمام قدرت

… قول پدرانش، این‌طوری هم نیست؛ آدمی که بخواهد از علمِ خود نان بخورد هم نیست. آدمی است که فکر و مکتبی به نام اسلام، روح و مغز او را تسخیر کرده، و رسالتی بزرگ و مسئولیتی به سنگینی زمین و آسمان بر دوش او گذاشته. این مسئولیت چیست؟ اول، مسئولیت تبیین و تشریح مکتب؛ دوم مسئولیت ایجاد زمینۀ حکومت اسلامی و به‌دست‌گرفتن زمام قدرت؛ یا خود او به‌دست بگیرد، یا کسی از دودمان فکری او، یعنی از آن‌کسانی‌که شایستۀ این سِمت و منصب هستند. این دو مسئولیت هم بر دوش امام سجاد است، زمینه هم این‌قدر نامناسب است؛ چه‌کار کند امام سجاد در این زمینۀ دشوار؟ به موقعیت فکر بکنید، تا ببینید که امام چگونه دست معجزنشانش عمل می‌کند و اثر می‌گذارد. امام سجاد در آن قحط یاوران، قدرت دشمنان، نبودن کسی که کمکی …

تبلیغ امام سجاد (ع) برای نظام علوی و الهی اسلامی

… قبلاً اشاره کردم، اشاره شده است که یکی بازنگری و تجدید ذهنی افکار و معتقدات اسلامی مردم است، و آنان را به فکر عقاید اسلامی انداختن و به بازنگریِ دین وادار و تشویق کردن است. و دیگری بُعد مسئلۀ سیاسیِ «ولایت امر»، یعنی مسئلۀ حکومت و فرماندهی نظام اسلامی است. امام آن روز مردم را با این دو مسئله آشنا می‌کنند و درحقیقت دارند برای آن نظامِ مورد نظر خودشان ـ که نظام علوی و نظام الهی اسلامی است ـ تبلیغات می‌کنند.

آماده‌سازی شیعیان برای حکومت الهی، هدف امام سجاد (ع)

امام سجاد از آغاز امامتشان، سعی‌شان بر این بود که کاروان امامت را ـ که راهروان اندکی داشت ـ از لابه‌لای حوادث بسیار سخت و دشوار و تلخ، با مهارت عبور بدهند و به نقطه‌ای برسانند که آمادۀ یک حرکت صحیحی به‌سوی حکومت الهی و اسلامی بشود. می‌دانید که بعد از حادثۀ عاشورا، آن‌چنان در میان مسلمانانِ معتقد به اهل‌بیت، رعب و فشاری به‌وجود آمده بود که اینها، اغلب، متفرق و پراکنده شدند و امام سجاد در طول سی‌وچهار سی‌وپنج سال، زندگی پربرکتِ دوران امامتشان، توانستند با تعالیمشان و با سیاست مدبرانه و …

زمینه‌سازی برای انتقال قدرت و حکومت اسلامی از مخالفان به اهل‌بیت (ع)

… خودش را سرشکسته و منکوب کرد، دوستان خودش را متشکل کرد، و سنگ بنایی در اسلام نهاد که مبنای بسیاری از کارهای بعدی و تلاش‌ها و فعالیت‌ها و خدمات عظیم و گران‌بهای بعدی بر همان سنگِ زاویه قرار گرفت، و زمینه را برای دوران امامت امام صادق علیه‌السلام آماده کرد؛ (61/7/2) [و] برای انتقال قدرت اسلامی و حکومت اسلامی از مخالفین به اهل‌بیت، و قرارگرفتن حق در جای خود و در مرکزی که خدا معیّن کرده [است]. (67/6/25) خداوند متعال ما را از یاران و از پیروان این بزرگوار و خاندان مطهر اهل‌بیت قرار بدهد. (61/7/2)

اسلامی کردن مجدد حکومت هدف انقلاب دوم و لزوم آماده‌سازی ذهن‌ها

… مجدد اسلامی. انقلاب اولی کِی است؟ زمان پیغمبر. منتها قدرتمندان و طواغیت آمدند مسیر این انقلاب را عوض کردند. امام سجاد و ائمۀ بعد از او، در این دورۀ چهارم، دارند روی ذهن مردم کار می‌کنند تا زمینه را آماده کنند برای ایجاد یک انقلاب دوم. که کار انقلاب دوم چیست؟ کار انقلاب دوم این است که مجدداً آبِ رفته را به جوی برگرداند؛ یعنی مجدداً حکومت را اسلامی کند، جامعه و نظام را به‌معنای درست کلمه، قرآنی کند. اول ذهن مردم باید آماده بشود دیگر؛ آن ذهنی که سالیان درازی رویش کار شده و عقیده‌اش این است که علی‌بن‌ابی‌طالب یک کافر است ـ معاذالله ـ که اگر کسی لعنش کند، به خدا نزدیک می‌شود! با این ذهن که نمی‌شود حکومت اسلامی درست کرد. باید اول روی ذهن‌ها کار کرد.