بینظیری کمّی و کیفی حوزهٔ امروز قم در تاریخ اسلام
بخش چهارم بحث ما، واجبات حوزههای علمیه است. البته حوزهی علمیهی قم حقیقتاً امروز یک حوزهی برجسته است. من یک وقت در همان چند سال قبل از این، در همین سالن اجتماعات مدرسهی فیضیه، عرض کردم که قطعاً از اوّل تاریخ اسلام تا امروز، هیچ مجمع علمىِ بزرگِ عمیقِ با کیفیّتی مثل امروزِ حوزهی علمیهی قم وجود نداشته است. البته و بلاشک حوزههای علمیهای بوده است که علمای بزرگ در آن حضور داشتهاند. در بغداد و در حلّه و در نجف و در کربلا و در جاهای دیگر بودهاند؛ اما با این کمیّت عظیم، با این تنوّع، با این همه استاد و شاگرد، با این همه حلقههای علمی، چنین چیزی وجود نداشته است. …
هشدار دربارهٔ زمین گذاشتن پرچم فلسفهٔ اسلامی و لزوم تدریس قوی آن
… است، مبادا پرچم فلسفهی اسلامی را زمین بگذارد. من احساس خطر میکنم. فلسفهی اسلامی، فلسفهی بسیار والایی است. فلسفهی اسلامی، آن منطق عقلانیای است که میتواند بیپایگی بسیاری از تفکّرات شبه فلسفی و فلسفی را روشن کند. فلسفهی اسلامی، افتخار حوزههای علمیه است. پرچم فلسفهی اسلامی، همیشه در دست حوزههای علمیه بوده و بیش از همه در دورانهای اخیر، حوزهی علمیهی قم آن را در دست داشته است. مبادا این پرچم را زمین بگذارید. من از چند طریق هشدارهایی شنیدم که برایم قدری نگران کننده است. فلسفهی اسلامی باید در سطوح مختلف، با شیوههای خوب، با کتابهای قوی و با استفاده از متون راقىِ گذشته تدریس شود.
لزوم برنامهریزی برای مسائل روز دنیا در عصر ارتباطات سریع
با توجه به ارتباطات سریعى که امروز در دنیا هست که هر حرفى، هر فکرى، هر منطقى، هر شبههاى، هر راه حلّى که در یک گوشهى دنیا مطرح شود، گاهى در ظرف یک روز یا یک ماه به آن طرف دنیا مىرسد یا مىتواند برسد، باید حوزهاى مثل حوزهى علمیهى قم برنامهریزى کند. افرادى را آماده داشته باشند براى طرح مسائلى که در دنیا امروز در زمینههاى گوناگون مورد بحث است. افرادى را آماده داشته باشند براى تحقیق و تدقیق و نوآورى در همان مسائلى که امروز در خود حوزههاى علمیه مطرح است؛ مثل مسائل فلسفهى اسلامى، مثل مسائل فقه اسلامى، مثل …
مرکزیت علمی قم از ورود آیتالله حائری تا اوج آن در زمان بروجردی
… هوشیاری و هوشمندی و شجاعت را از خود نشان دادند؛ هزارودویست سال است که شهر قم پایگاه اشاعه افکار منوّر اهلبیت علیهمالسّلام است. آن وقتی که حکومتهاىِ مخالف اهلبیت هم بر سرِ کار بودند، مردم قم این موضع را حفظ کردند و اگر سختیهایی هم داشت، آن را تحمّل کردند. هفتاد سال هم هست که قم مرکز و پایتخت فکری و علمی دنیای اسلام است. از زمان ورود مرحوم آیةاللَّه حائری به قم - سال ۱۳۴۰ قمری - این شهر به مرکز اصلىِ علمىِ عالم اسلام و تشیّع تبدیل شد و بعد در زمان مرحوم آیة اللَّه بروجردی به اوج خود رسید؛ و محصول آن دورهها پیدایش شخصیت عظیمالقدر و کمنظیری مثل امام بزرگوار بود. این سابقه درخشان برای قم وجود دارد که همیشه به نیاز زمان پاسخ گفته است. نوزدهم دی هم از این قبیل بود.
پر شدن برخی خلأها در سالهای اخیر و لزوم شناسایی خلأهای باقیمانده
… - امروز واجبات روحانیت و حوزهی علمیه چیست؟ همانطور که در گزارش مدیر محترم حوزهی علمیهی قم شنیدیم، در این چند سال کارهای مهمی شده است. برخی از این کارها، کارهایی است که آثار آن در آیندههای میانمدّت و حتی بلندمدّت دانسته خواهد شد. این کارها شده است؛ این خلأها بوده و پُر شده است؛ اما باز هم ما خلأهایی داریم که باید آنها را شناسایی کنیم و راه پُر کردن آن خلأها را بشناسیم. در پایان، بخش پنجم است که توصیههایی است به شما عزیزان؛ برادران و فرزندان من.
پابرجایی هزار و دویستساله و برخاستن علمای بزرگ از آن
… عزیز، سه نقطه برجسته در میان این همه نقاط روشن، چشم را به خود جلب میکند: اوّل، حرم مطهّر و مضجع شریف حضرت فاطمه معصومه علیها سلام است؛ آن بزرگواری که این سرچشمه جوشان و خروشان نخستین بار از کنار مرقد او جوشید و برکاتش به همه عالم و بخصوص به دنیای اسلام رسید. دوم، علم و فقاهت و حدیث است که این شهر پرچمدار آن بوده است؛ حوزه علمیهای که از هزار و دویست سال قبل تا امروز در این شهر مقدّس همیشه پابرجا و برپا بوده است. علمای بزرگ، فقهای بزرگ، فلاسفه باارزش، محدّثان عالیمقام و مؤلّفان عالیقدر از این شهر برخاستند یا به این شهر پناه آوردند و در زیر پرتو مطهّر پاره تن امامت و ولایت - یعنی حضرت معصومه علیها سلام - اقامت گزیدند. نقطه سوم، برجستگی شما مردم مؤمن و شجاع و آگاه و زمانشناس این شهر است. در اوّلی که این نهضت پا به عرصه وجود گذاشت، مردم این شهر بودند که پاسخ گفتند و دست یاری به سوی امام دراز کردند. من فراموش نمیکنم، در همین مسجد اعظم قم، در هنگامی که تازه اوّلین هفتههای …
پیشرفتها در مدیریت و عدم تناسب برنامهریزی با ظرفیت عظیم آن
… در این حوزههاى علمیه هستند؛ در بین اینها چقدر اشخاص فاضل، اهل تحقیق، هوشیار و با استعداد حضور دارند. چنین دستگاهى با این عرض و طول و عمق، با این کمّ و کیف، باید دستگاه برنامهریزى مداوم داشته باشد. البته روزى که ما این عرایض را کردیم، با امروز فرق کرده است؛ یعنى امروز در اغلب حوزهها یا همهى حوزهها - بخصوص در حوزهى علمیهى قم - حقیقتاً پیشرفتهایى دیده مىشود. دستگاه مدیریّت هست، برنامهریزى مىکنند؛ لیکن این برنامهریزیها متناسب با این حجم عظیم و این کیفیّت عظیم نیست.