گسست و وقفه در کار فقاهت حوزهٔ قم در دو مقطع نیم قرن اخیر
نکتهی دوم برای حوزههای کنونی، این است که طلاب و همچنین مدرسین و فضلا، در کار پیشرفت فقاهت بایستی تلاش کنند. ملاحظه بفرمایید که امروز بزرگترین حوزهی فقهی شیعه، حوزهی علمیهی قم است. حوزهی علمیهی قم، از نیم قرن پیش تا امروز، در دو مقطع، گسستگی پیدا کرده و وقفهای در کار فقاهت در آن پیدا شده است. یکی از این دو مقطع، مقطع نامبارک دوران رضاخانی است، که حوزهی قم را تعطیل کردند و امام بزرگوار ما رضوانالله تعالی علیه، دراینباره میفرمودند: همان عدهی کمی که آن روزها در قم بودیم، جرأت نمیکردیم در شهر قم و در همین مدرسهی فیضیه ظاهر شویم. روز را در …
توقف هشتنهسالهٔ درس در دوران رضاخان بهعنوان ضایعهای بزرگ
این، یک مقطع بود که تأثیر زیادی گذاشت و حدود هشت، نه سال حوزهی علمیه قم، تقریباً به این ترتیب متوقف شد. برای یک حوزه، هشت، نه سال توقف درسی، یک ضایعهی بزرگ است.
گسست علمی ناشی از اشتغال فضلا و طلاب مستعد به مبارزات
… و طلاب، دنبال کارهای مربوط به مبارزات بودند. البته این مقطع - همانطور که عرض شد - مقطع مبارکی است و به خاطر این مقطع، برکاتی به حوزههای علمیه و عالم فقاهت و تشیع و کل جامعهی اسلامی رسید که از آنچه با درس و بحث بهدست میآمد، به مراتب بزرگتر و مهمتر است. اما بههرحال یک گسستگی به وجود آمد و انفصالی پیدا شد. در این چندسال، فضلا و طلاب مستعدِ زیادی بودند که میتوانستند کار علمی و تحقیقی بکنند و درس بخوانند و پیشرفت کنند و فکر علمی و فقهی را با ابتکارها و قوت ذهن و استعداد، پیش ببرند. اما به کارهای دیگر مشغول شدند و نتوانستند این کار را انجام دهند. این هم یک گسست بود.
لزوم جبران دو مقطع گسست با جدی گرفتن درس و بحث و تحقیق
بنابراین، حوزهی قم در این نیم قرن، حداقل دو مقطع انفصال و گسست دارد و باید آنها را جبران کند. جبرانش به این است که امروز طلاب موجود در حوزهی علمیهی قم و فضلایی که در آنجا هستند، درس و بحث و تحقیق را جدی بگیرند و بیش از آنچه که طبیعت یک حوزه است، به درس و بحث اهتمام ورزند. تعطیلیها را کم و حجمکار را زیاد کنند و از هر فرصتی استفاده نمایند. سنت بحث دائم و گروههای بحثی و فقهی را که در اوقات شور و اشتغال حوزهها به چشم میخورد و دیده میشد، زنده کنند. طلاب از درس خواندن خسته نشوند؛ بهطور دائم بخوانند و آنچه را که لازمه و آداب درس …
روشهای آشنا کردن طلاب با مسائل روز مانند مجلات حوزوی
در حوزهی قم، باید روشهایی را برای این قضایا انتخاب کنند. مثلاً با کمک کردن به گسترش معلومات، یا مطرح کردن بعضی از مسائل روز در مجلات اختصاصی حوزهها، یا تخطئه نکردن کسی که مطالعات روز دارد، و از این قبیل روشها.
تشکیل شورای عالی و مدیریت حوزه و امید به آشکار شدن ظرفیتهای آن
… دشمنان احساس میشود، بنده گمان میکنم جامعهی علمی و روحانی ما باید تلاش مضاعفی را در برنامه خودش قرار دهد .البته، این حرف مکرری است و بارها همه آن را گفتهاند: ما گفتهایم، آقایان علمای بزرگ گفتهاند و در جلسات ائمهی جمعه و جاهای دیگر، تکرار شده است. یک بحث، بحث حوزه است که حوزهها فعالیتشان را بیشتر یا سریعتر یا مؤثرتر کنند، که بحمدالله در قم این کار شروع شده و آقایان در آنجا یک شورای عالی تشکیل دادهاند و مدیریتی به وجود آمده است. انسان همینطور که نگاه میکند، همهی آنچه که از علامات و نشانهها در این زمینه میبیند امیدبخش است. اگر این کار حوزه ادامه پیدا کند و این مدیریت، انشاءالله پیش برود - امید زیادی هم هست که چنین بشود و انشاءالله خواهد شد - گمان میکنیم که در فاصلهای نه چندان زیاد، ظرفیتهای بیپایان حوزه آشکار خواهد شد و همه خواهند فهمید که این حوزهی علمیه، چه امکاناتی را برای نشر اسلام و گسترش افکار اسلامی و تولید محصولات دینی، کتابها و مباحث علمی و مباحث تبلیغی، در خود دارد. لکن موضوع به حوزهی علمیه منحصر نمیشود و در هر یک از شهرستانها یا در خود مرکز که آقایان تشریف دارید، حرکت علمایی و روحانی برای تبلیغ دین و رساندن معارف اسلامی، باید وضع جدیدی به خود بگیرد. زمان، بیش از این را میطلبد! درست است که امروز صدا و سیما و مطبوعات و …
تفاوت وضع حوزهٔ قم با سال گذشته و امید به تأثیر آن بر دیگر حوزهها
بر حسب آنچه که معمول و معهود است، در روز شروع سال تحصیلی حوزوی جدید، مطالبی را عرض میکنیم و مخاطب ما در این عرایض، طلاب عزیز و فضلای محترم و علمای محترم حوزههای علمیهاند. البته سال گذشته هم مطالبی عرض شد. امسال هم در همان حول و حوش، مطالبی را عرض میکنیم. اگر چه امسال، با سال گذشته در وضع حوزهی مقدسهی قم تفاوتهای زیادی مشاهده میشود که انشاءالله به تبع آنجا، سایر حوزههای علمیه هم از همین حرکت مبارک متأثر شوند.
وظیفهٔ تربیت مبلغ برای خارج بر عهدهٔ قم و طلاب جوان
… با آنها حرف بزنند و تفاهم کنند. این را متأسفانه نداریم. این خلأ کجا باید برطرف شود؟ آیا این درست است که ما منتظر بمانیم تا دانشکدهای که فرض بفرمایید مفاهیم اسلامی در آن درس داده میشود - در آن سطوح نازل نسبت به حوزههای علمیه - برای ما مبلغ درست کند؟ یا نه؛ جای این قم است و این کار، کار طلاب جوان و فضلای جوان است. این را کجا غیر از قم - و در درجهی بعد، بقیهی حوزههای علمیه - باید به انجام برساند؟ این هم موضوع چهارم.