تأسیس حوزه و برخاستن نهضت اسلامی از آن پس از چهل سال
تقریباً هفتاد سال قبل، حوزهی علمیّهی قم به دست مردى بزرگ و برگزیدهاى از برگزیدگان خدا - مرحوم آیتاللهالعظمى حائرى - در شهر قم کار گذاشته شد و بهعنوان یک مرکز براى همهی طالبان به وجود آمد. تقریباً چهل سال بعد از این تاریخ بود که نهضت اسلامى از قم زبانه کشید: یکى از شاگردان مکتب آن مرد بزرگ، همان بزرگمَرد استثنائىِ تاریخ ما یعنى رهبر و مقتدا و امام فقید ما حضرت امام خمینى (قدّس الله نفسه الزّکیّة و اعلى الله کلمته) بود که پرچم مبارزهی اسلامى را در قم برافراشت. اگر به چشم تاریخى نگاه کنید، به نظر میرسد که یک ثمرهی بسیار زودرس و پُربرکتى بود؛ یعنى از وقتیکه پایهی حوزه را گذاشتند، تا وقتیکه حوزه عملاً و کمربسته وارد میدان شد، تقریباً چهل سال طول کشید که در عمر یک ملّت، زمان کوتاهى است.
تشکیل حوزهٔ قم زمینهسازی الهی برای پیروزی انقلاب
… آسانیها نخواهد توانست یک پاسخ روشنى براى این سؤال پیدا کند.یکى از علائم قدرت خدا و ارادهی خدا بر اینکه این انقلاب پیروز بشود، این بود که آن رهبر بینظیر را برانگیخت؛ این یکى از نشانههاى ارادهی الهى بود براى اینکه این کار بشود و این امر تحقّق پیدا کند. من به این نتیجه و اعتقاد خیلى نزدیک شدهام که خداوند متعال در طول دهها سال از قبل از پیروزى این انقلاب، زمینهی این پیروزى را که پیروزى دین و پیروزى اسلام در دنیا است، تقریباً فراهم فرمود؛ با تشکیل حوزهی قم، و تربیت شخصیّتهایى، و در میان آنها برجسته کردن آن شخصیّت کمنظیر، و قرار دادن آن گلِ آتش در میان خرمن انبوهى زغال و تبدیل همهی اینها به یک آتش گداخته و گیرا و خلاصه پیروزى این انقلاب. بهحسبِ تحلیلِ یک چشم معمولی که قضایا را نگاه میکند و ترتیب طبیعىِ علل و عوامل، روحانیّت -حضورش، پیشگامیاش، هوشیاریاش، وظیفهشناسیاش و برخى از خصوصیّات ممتازش- یکى از مهمترین عوامل و حتماً یک عامل تعیینکننده در سِیر این انقلاب، بُروز نهضت، پیروزى …
احساس مسئولیت نسبت به حوزهٔ قم و آیندهٔ آن بهعنوان مسئلهٔ درجهیک
… من، مثلاً به کسى اعتراض کند و کسى را متّهم کند یا به کسى پرخاش کند. من عرض میکنم داخل مجموعه -بلکه داخل حوزه- مطلقاً نگذارید که این حرفها باب بشود.البتّه بنده نسبت به مسائل مربوط به حوزه -همانطورى که اوّل هم اشاره کردم- بههیچوجه خودم را غیرمسئول نمیدانم. یعنى وجدان طلبگى و وجدان مسئولیّت کنونى من، بههیچوجه اجازه نمیدهد که مسئلهی اهمّ اسلامىِ جامعهمان و کشورمان، از نظر من یک مسئلهی درجهی دو باشد؛ نخیر، این مسئلهی مهمّى است؛ مسئلهی درجهی یک است. من خودم را نسبت به این قضایا و نسبت به [حوزهی] قم و آیندهی آن و ترتیبات آن مسئول میدانم و هر کارى که شرعاً بر عهدهی من باشد و تشخیص بدهم، انشاءالله انجام خواهم داد. غرض، مشاجرات و این حرفها را مطلقاً نگذارید که به بهانههاى گوناگون در حوزه و در داخل مجموعه راه پیدا کند.
سپردن وجوه حساب امام به شورای مدیریت حوزهٔ قم طبق وصیت ایشان
از آنجا که بنا بر مرقومهی (۲) فرزند گرامى و عزیز حضرت امام خمینى (قدّس سرّه)، جناب حجّتالاسلام آقاى حاج سیّداحمد خمینى (دامت افاضاته)، کلّیّهی وجوهى که در بانکها به نام آن حضرت میباشد سهم مبارک امام (علیه السّلام) است و به ورثهی معظّمٌله متعلّق نیست و طبق وصیّت ایشان باید بهوسیلهی شوراى محترم مدیریّت حوزهی علمیّهی قم در مصارف حوزههاى علمیّه خرج شود، لذا بدین وسیله ابلاغ میگردد که کلّیّهی وجوه موجود در حساب حضرت امام خمینى (قدّس سرّه) در بانکها، در اختیار شوراى محترم مدیریّت حوزهی علمیّهی قم گذارده شود.
سفارش امام به حفظ شعلهٔ فقاهت و تهذیب در حوزهٔ قم
… و اخلاق است. روزی به اتفاق جمعی از فضلای بزرگ در خدمت امام(ره) بودیم. در آن محفل، از حوزهی قم صحبت شد. یکی از بزرگان اساتید و علمای اعلام قم که مورد احترام و قبول همهی ما هستند، در آن جلسه به امام عرض کردند که شما نسبت به قم، توجه و عنایت داشته باشید. آن روز امام(ره) فرمودند که این چیزها لازم نیست؛ شما اگر فقط به ابقای دو عنصر در حوزهی قم توجه کنید، همه چیز حل خواهد شد: اول، فقاهت است -که گمان میکنم تعبیر ایشان این بود که مواظب باشید شعلهی فقاهت فروننشیند- و دوم، اخلاق و تهذیب است. ما اگر مهذب باشیم، خواهیم توانست هستی خود را در خدمت اسلام و نظام اسلامی قرار دهیم؛ ولی اگر مهذب نباشیم، آنچه که داریم، در خدمت قرار نخواهد گرفت و چه بسا که در جهت عکس هم قرار گیرد.
امید زیاد به حوزهٔ قم و نمایان شدن نقش تعیینکنندهٔ حوزه
در درجهی اول، به حوزهی علمیهی قم، و در درجهی بعد، به دیگر حوزههای علمیه امید زیادی است. شما که حرکت میکنید، دنیا متوجه میشود عدهیی از طلاب و فضلا از قم به تهران میآیند. این، نقش تعیینکننده و بسیار بزرگ حوزه را نشان میدهد. من همان ایمان گذشته را نسبت به حوزه دارم و معتقدم باید کیفیت حوزه از آنچه که هست، بهتر شود و هرچه کیفیت آن بالاتر رود، باز هم جا دارد و زیاد نیست. باید انشاءاللَّه در آینده بزرگان و فضلای حوزه برای ایجاد نظم و ترتیب شایستهی این مکان مقدس کمک کنند، تا درسی …
حضور رزمی علما در جبههها و تشکیل واحد رزمیتبلیغی
… امروز در ایران اتّفاق میافتد و میگذرد، چیزهایی است که میلیاردها خرج شده است که این کارها اتّفاق نیفتد. اینکه امروز شما در ایران مشاهده میکنید زنها به سمت حجاب و عفّت حرکت میکنند، جوانها به سمت دین حرکت میکنند، نظام یک نظامی است که بر اساس قرآن حرکت میکند؛ اینکه میبینید از حوزهی علمیّهی قم، علمائی در جبهههای جنگ، حضور فعّالِ رزمی را متقبّل میشوند و حوزهی علمیّهی قم واحد نظامیِ رزمی-تبلیغی درست میکند -که امروز جمعی از برادران در همین مجمع حضور دارند- اینکه مشاهده میکنید در دانشگاه ما، نام دین و نام خدا و معارف اسلامی تدریس میشود و رؤسای دانشگاهها و اساتید دانشگاهها و وزرای مربوط به علوم عالیه با دین سروکار دارند، همهی اینها چیزهایی است که از سالها پیش، دشمنان ما برنامهریزی کرده بودند که این کارها در ایران اتّفاق نیفتد؛ ولی به برکت انقلاب و به برکت اسلام اتّفاق افتاد. این را قدر بدانید و این را حفظ کنید.
حوزهٔ قم مادر و محور حوزههای کشور و عالم تشیع
… اسلام گذاشته خواهد شد -چه من و شما بخواهیم، چه نخواهیم- و این نظام بر محور تفکّرات اسلامى بنا شده و بر محور مقرّرات و بینشهاى اسلامى بایستى اداره بشود. خب، این تفکّرات و بینشها و مقرّرات در کجا بایستى تنقیح[8] بشود، تحقیق بشود و استفهامها پاسخ داده بشود؟ اگر حوزهی علمیّهی قم -که امروز مادر حوزهها و محور حوزههاى علمیّه در کشور ما بلکه در عالم تشیّع است- و در درجهی بعد بقیّهی حوزهها، تنقیح مقرّرات اسلامى و احکام اسلامى و تبیین معارف اسلامى را که نظام با آنها حرکت خواهد کرد به عهده نگیرند، چه کسى میخواهد به عهده بگیرد؟ چه کسى باید به عهده بگیرد؟ حوزهها این مسئولیّت را بایستى احساس بکنند؛ حوزه تاکنون این مسئولیّت را بهصورت مستقیم بر عهده نگرفته؛ من این را بهصورت صریح عرض میکنم. چرا، کسانى در حوزهها هستند که غیرمستقیم کار میکنند، تلاش میکنند، مشکلات نظام را و گرههاى نظام …