تحسین اقدام جوانان و زیاد نبودن چند مجلهٔ فقهی در حوزهٔ قم
البته آن بزرگان این کار را نکردند. عدّهای از جوانان کاری در این زمینه انجام دادند که اگر چه آن کارِ اصلىِ عالىِ آرمانی نیست، اما شایسته تحسین و تقدیر است. به خاطر اینکه، قدمی در این راه است. اما آن کارِ بزرگ، هنوز هم میتواند انجام گیرد. اگر دو و حتّی سه مجلّه فقهی هم در حوزه قم باشد، زیاد نیست. مجلّهای مخصوص فلسفه باشد. یک مجلّه کلامی بحمداللَّه هست؛ منتها با تیراژ کم و غیر معروف. شاید خیلی از شما هم اسمش را نشنیده و آن را ندیده باشید؛ اما بنده بحمداللَّه دیدهام و از کسانی که مسؤول این کار هستند تشکّر میکنم. اینطور باید باشد تا افکار نو در علوم …
قم گنجینهٔ ناشناختهٔ علوم، معارف و استعدادها
… از کسانى که واقعاً این شایستگى را دارند [استفاده کنید]، و [همچنین] غیر اصفهان. حالا در درجهى اوّل اصفهانیّون که بالاخره مال خودشان است و «بخورى پات است، نخورى پات است»! اینجورى است و بایستى روی آن کار کنند. بعد هم از قم؛ قم یک منبع و مرکز تمامنشدنى است؛ قم یک گنجینهاى و یک انبارى است که خود ما که بچّهى قم و بزرگشدهى علمى قم هستیم، هنوز قدر قم را نمیدانیم. قم یک مجموعهى عظیمى است از علوم و معارف و تخصّصها [امّا] متأسّفانه ناشناخته! مثل یک انبارى است که هنوز صورتبردارى نشده؛ پُر از ذخایر قیمتى، منتها انبارگردى و صورتبردارى هنوز نشده و درست نمیدانند چقدر استعداد در این مرکز علمى نهفته است. انشاءالله که موفّق باشید و [ما هم] دعا میکنیم.
گسست و وقفه در کار فقاهت حوزهٔ قم در دو مقطع نیم قرن اخیر
نکتهی دوم برای حوزههای کنونی، این است که طلاب و همچنین مدرسین و فضلا، در کار پیشرفت فقاهت بایستی تلاش کنند. ملاحظه بفرمایید که امروز بزرگترین حوزهی فقهی شیعه، حوزهی علمیهی قم است. حوزهی علمیهی قم، از نیم قرن پیش تا امروز، در دو مقطع، گسستگی پیدا کرده و وقفهای در کار فقاهت در آن پیدا شده است. یکی از این دو مقطع، مقطع نامبارک دوران رضاخانی است، که حوزهی قم را تعطیل کردند و امام بزرگوار ما رضوانالله تعالی علیه، دراینباره میفرمودند: همان عدهی کمی که آن روزها در قم بودیم، جرأت نمیکردیم در شهر قم و در همین مدرسهی فیضیه ظاهر شویم. روز را در …
توقف هشتنهسالهٔ درس در دوران رضاخان بهعنوان ضایعهای بزرگ
این، یک مقطع بود که تأثیر زیادی گذاشت و حدود هشت، نه سال حوزهی علمیه قم، تقریباً به این ترتیب متوقف شد. برای یک حوزه، هشت، نه سال توقف درسی، یک ضایعهی بزرگ است.
گسست علمی ناشی از اشتغال فضلا و طلاب مستعد به مبارزات
… و طلاب، دنبال کارهای مربوط به مبارزات بودند. البته این مقطع - همانطور که عرض شد - مقطع مبارکی است و به خاطر این مقطع، برکاتی به حوزههای علمیه و عالم فقاهت و تشیع و کل جامعهی اسلامی رسید که از آنچه با درس و بحث بهدست میآمد، به مراتب بزرگتر و مهمتر است. اما بههرحال یک گسستگی به وجود آمد و انفصالی پیدا شد. در این چندسال، فضلا و طلاب مستعدِ زیادی بودند که میتوانستند کار علمی و تحقیقی بکنند و درس بخوانند و پیشرفت کنند و فکر علمی و فقهی را با ابتکارها و قوت ذهن و استعداد، پیش ببرند. اما به کارهای دیگر مشغول شدند و نتوانستند این کار را انجام دهند. این هم یک گسست بود.
لزوم جبران دو مقطع گسست با جدی گرفتن درس و بحث و تحقیق
بنابراین، حوزهی قم در این نیم قرن، حداقل دو مقطع انفصال و گسست دارد و باید آنها را جبران کند. جبرانش به این است که امروز طلاب موجود در حوزهی علمیهی قم و فضلایی که در آنجا هستند، درس و بحث و تحقیق را جدی بگیرند و بیش از آنچه که طبیعت یک حوزه است، به درس و بحث اهتمام ورزند. تعطیلیها را کم و حجمکار را زیاد کنند و از هر فرصتی استفاده نمایند. سنت بحث دائم و گروههای بحثی و فقهی را که در اوقات شور و اشتغال حوزهها به چشم میخورد و دیده میشد، زنده کنند. طلاب از درس خواندن خسته نشوند؛ بهطور دائم بخوانند و آنچه را که لازمه و آداب درس …
روشهای آشنا کردن طلاب با مسائل روز مانند مجلات حوزوی
در حوزهی قم، باید روشهایی را برای این قضایا انتخاب کنند. مثلاً با کمک کردن به گسترش معلومات، یا مطرح کردن بعضی از مسائل روز در مجلات اختصاصی حوزهها، یا تخطئه نکردن کسی که مطالعات روز دارد، و از این قبیل روشها.
نیاز حوزهٔ بیستهزار نفری به رسیدگی و برنامهریزی
… همیشه در تهران صحبت شده گفتهایم، اینجا هم یک جلسهاى بحث بود با آقایان،[4] گفتیم؛ حتّى قبل از مدرسهى حقّانى. این نشاندهندهى این است که نظر شریف حضرتعالى از قدیم به نظم و ترتیب و امتحان و ادارهى بهاصطلاح مرتّب و منظّم طلّاب بوده. این حوزهى بزرگ ــ که بیست هزار طلبه در این حوزه هستند ــ خیلى احتیاج به رسیدگى از لحاظ این جهات دارد که حضرتعالى باید انشاءالله بفرمایید به این آقایان فضلا و بزرگان حوزه که این کارها را بکنند. این کارها، کارهایى است که امروز هیچ چارهاى نیست جز اینکه این حوزهى بزرگ را [برنامهدار کنیم]. این حوزه شده مثل یک انبار بزرگى از معلومات، که اینها مادامىکه طبقهبندى نشود و استفادههاى خوب نشود از اینها، نمیتواند پابهپاى نیازهاى زمان پیش برود. هزاران جا، الان محتاج مبلّغ هستیم و مبلّغ را حوزه باید بدهد. خب، آقایان فضلا که از حوزه …
نگرانی از خلأهای حوزه و لزوم کار سریع، همهجانبه و پخته
… غیر از آنها، فضلا هستند، مدرّسین هستند، شخصیّتها هستند، آدمهاى دلسوز هستند، گاهى انسان اینها را که مىبیند، میگوید خب دیگر، بالاخره ما هم به کارهاى خودمان مشغول باشیم، این کارها بالاخره انجام میگیرد، ولى از طرفى انسان میبیند حوزهى علمیّه است؛ شوخى نیست. واقعیّتهایى که در حوزهى علمیّه هست، خلأهایى که هست، جاهاى خالىاى که انسان احساس میکند، چیزهایى نیست که انسان بتواند اینها را ببیند و نسبت به آنها دچار فکر نشود و همّ انسان متوجّه این امور نشود. خیلى باید تلاش سریعى در قم انجام بگیرد. خیلى باید کار وسیع و همهجانبه و پُرمغز وپُرمحتوا و پخته ــ نه عجولانه و سرسرى ــ انجام بگیرد. طلّاب هم باید کمک کنند، فضلا هم باید کمک کنند و اساتید و مدرّسان باید پیشقدم بشوند انشاءالله و این کارها باید انجام بگیرد.
جلسهٔ پاسخ به سؤالات طلاب قم و آگاهی از مسائل مطرح در حوزه
… گذاشتم. ایدهی این قضیه از اینجا هم شروع شد که من در اواخر دوران جنگ به اهواز رفته بودم؛ در آنجا یک طلبهی خیلی معمولی به من رسید و گفت شما به دانشگاه میروید، پاسخ به سؤالات میگذارید؛ مگر حوزهی به این عظمت، از یک دانشگاه کمتر است!؟ دیدم راست میگوید. این نکته در ذهنم بود و در وقتی که ممکن شد، این کار را کردم و به قم رفتم. در آنجا طلبهها هم زیاد آمدند و از من سؤالاتی کردند؛ من دیدم عجب مسائلی در حوزه مطرح است؛ یعنی واقعاً آدم تا برخورد نکند، نمیفهمد. ما مقاله مینویسیم، کتاب مینویسیم؛ اما آیا این چیزی که ما مینویسیم، خلأ لحظهها را پُر میکند؟
لزوم بهرهگیری از گنجینهٔ حوزهٔ قم و دو شیوهٔ تعامل با آن
در مورد استفاده از قم هم مطلبی را عرض بکنم. این مسألهی حوزهی قم به این معنا، مسألهی خیلی اساسی است. ما باید واقعاً از این گنجینهی قم استفاده کنیم. البته با قم دو گونه میشود تعامل داشت: یک طور این است که ما به قم برویم و جمعی از فضلا را جمع کنیم و بگوییم میخواهیم کارهایی انجام بدهیم. طور دیگر این است که ما اینجا ببینیم از قم چه میخواهیم؛ درست مضبوط کنیم، بعد آن را به قم منتقل کنیم و کسی هم از جمع خود آقایان آنجا باشد و یک عده از فضلا را به همین ترتیبی که فرمودند - یعنی به صورت پارهوقت - به این کار ترغیب کند.
تأسیس به دست آیتالله حائری و ورود به مرحلهٔ تاریخی نو با قیام امام
اساساً در تاریخ پُرفرازونشیب ایرانِ مظلوم و خونین ما، قم یک نام برجسته و نمایشگر یک جهتگیرى و یک حرکت خاص است. تقریباً هفتاد سال قبل از این، شهر قم حوزهى علمیّهاى را که به وسیلهى مرحوم آیتاللهالعظمى حاج شیخ عبدالکریم حائرى تأسیس شد، صمیمانه در آغوش گرفت. بعد از تشکیل این حوزه که تقریباً چهل سال گذشت، اوّلین نشانههاى برکات جهانگیر حوزه یعنى نهضت اسلامى و گوهر یکتاى درخشان امام عظیمالشّأن درخشید؛ اگرچه در این چهل سال هم علما و بزرگانى از حوزهى قم بیرون آمده بودند و برکاتى بر آن مترتّب شده بود امّا در مقطع تقریباً چهلسالگى حوزه که امام قد برافراشت و حوزهى علمیّه وارد یک مرحلهى جدید تاریخى شد، یک داستان دیگرى است.
تشکیل نظام اسلامی بزرگترین ثمرهٔ حوزه و بیسابقه در تاریخ حوزهها
تقریباً شصت سال بعد از تشکیل حوزهى علمیّه به وسیلهى آیتالله حائرى، بزرگترین ثمرهاى که بر وجود همهى حوزههاى علمیّه و علماى دین ممکن است مترتّب شود، یعنى تشکیل نظام اسلامى، مترتّب شد و نهال به ثمر رسید. هیچ حوزهى علمیّهاى در تاریخ تشیّع و غیر تشیّع ــ از محیطهاى اسلامى ــ هرگز چنین برکتى را به جهان اسلام نداده بود که حوزهی قم داد. سال ۱۳۴۰ قمری حوزه تشکیل شد، سال ۱۳۹۹ [قمری] نظام اسلامی تشکیل شد؛ از حوزه درخشید، از حوزه جوشید و قم و اهل قم در تمام این مدّت مانند یار وفاداری، صمیمانه و مهربانانه این حوزه را در آغوش گرفتند، آن را حفظ کردند، از آن حراست کردند. از آن روز تا حالا هم ــ که قریب دوازده سال میگذرد ــ شما مردم قم در میدان جنگ، در میدانهاى …
تأسیس حوزه و برخاستن نهضت اسلامی از آن پس از چهل سال
تقریباً هفتاد سال قبل، حوزهی علمیّهی قم به دست مردى بزرگ و برگزیدهاى از برگزیدگان خدا - مرحوم آیتاللهالعظمى حائرى - در شهر قم کار گذاشته شد و بهعنوان یک مرکز براى همهی طالبان به وجود آمد. تقریباً چهل سال بعد از این تاریخ بود که نهضت اسلامى از قم زبانه کشید: یکى از شاگردان مکتب آن مرد بزرگ، همان بزرگمَرد استثنائىِ تاریخ ما یعنى رهبر و مقتدا و امام فقید ما حضرت امام خمینى (قدّس الله نفسه الزّکیّة و اعلى الله کلمته) بود که پرچم مبارزهی اسلامى را در قم برافراشت. اگر به چشم تاریخى نگاه کنید، به نظر میرسد که یک ثمرهی بسیار زودرس و پُربرکتى بود؛ یعنى از وقتیکه پایهی حوزه را گذاشتند، تا وقتیکه حوزه عملاً و کمربسته وارد میدان شد، تقریباً چهل سال طول کشید که در عمر یک ملّت، زمان کوتاهى است.
مرکز پرورش رهبران فکری و دینی امت و بالقوه رهبر بودن هر طلبه
… منوّر را در مقابل مردم ساقط کنند، آن مقاله[3] را نوشتند. قم قیام کرد.[4] ملّت قیام کرد؛ ملّت در قم متبلور بود. روحانیّت نهاد سمبلیک ملّت است؛ هرجا روحانیّت حرکت میکند ملّت هم حرکت میکند. در هر جهتی که روحانیّت مترقّی و محبوب گام میگذارد، ملّت گام میگذارد. این واحدی که به نام حوزهی علمیّه در شهر طیّب قم سالها است پابرجا است، فقط یک دانشگاه نیست. آن را فقط یک دانشگاه ندانید، مجمع پرورشگاه رهبران فکری و شرعی و مذهبی و اسلامی این امّت است. هر طلبهی کوچکی، هر کم سنّوسالی که در مدرسه ای درس میخواند، برای اینکه فقیهی بشود بر طبق بافت اصیل جامعه ایرانی و اسلامی و شیعی ما، بالقوّه یک رهبر است. اینجا مجمع پرورش رهبران فکری است. مجموعهای است از آن کسانی که در راه پیامبران گام برمیدارند؛ مجموعهای است از کسانی که میخواهند «العُلَمَاءُ وَرَثَةُ الأَنبِیَاء»[5] بشوند. هر جا که حوزهی علمیهی قم میرود در حقیقت ملّت ایران میرود. این هم یک محاسبه است؛ یک محاسبهی دقیق که باز با فرمولهای …
قیام قم به معنای قیام ملت و بازتاب کل ملت در حوزه
وقتی قم، قیام میکند یعنی ملّت قیام میکند. قم را یک شهر کوچک صد هزار نفری و دویست هزار نفری ندانید، حوزه علمیّه را یک دانشگاه ده هزار نفری و پانزده هزار نفری ندانید؛ آن جام جهانبینی است که همهی ملّت را باید در آن ببینید.
نمونهٔ پیروزی پس از محنتهای آغازین
دفاع مقدّس هشتسالهی ما هم در برابر ائتلاف جهانیِ قدرتمندان ظالم و دروغگو نمونهای دیگر است. حوزهی بزرگ و کارآمد امروز قم هم که در آغاز با آن محنتها روبهرو بود، نمونهی جلوی چشم ما است؛ و از این نمونهها فراوان میتوان یافت.
مژدهٔ وجود دویست درس تفسیر در حوزهٔ قم
خب، حالا راه افتاده ــ ایشان[4] میگویند دویست درس تفسیر در حوزه هست! خیلی خوب است، این بسیار خوب است، یعنی یک مژدهای است؛ بنده این را نمیدانستم که الان دویست درس تفسیر در حوزهی قم هست ــ منتها کاری کنید که این مراجعهی به تفسیر و درس تفسیر یک فرهنگ باثبات بشود؛ [این کار] نقص شمرده نشود. یعنی ملّاییِ در فقه، یا حالا در درجهی بعد، ملّاییِ در فلسفه که یک افتخار است، ملّاییِ در تفسیر هم به معنای ملّا شدن باشد، لااقل مثل ملّایی در فقه؛ یعنی اینجوری باید باشد. حالا البتّه چون نظام زندگی انسان متوقّف به فقه است، بایستی …
قم مرکز درجهٔ اول کانون تبلیغی و تکرار تجربهٔ آن در حوزههای دیگر
… علمی هم داشته باشد؛ یعنی اینکه میگوییم «ما روی تبلیغ تکیه میکنیم»، بهانه نشود که بعضیها بگویند بنابراین دیگر کفایه نمیخوانیم، درس خارج نمیرویم؛ نه، این پشتیبانیهای علمی لازم است، منتها توجّه به این بخش قضیّه خیلی ضروری است؛ احتیاج داریم به یک کانون اساسی. مرکز هم در درجهی اوّل، حوزهی علمیّهی قم است؛ وقتی در قم این کار انجام گرفت و تجربهای شد، آنوقت در حوزههای بزرگ سراسر کشور هم این کار میتواند تکرار بشود؛ تشکیل کانونی با مأموریّتِ اوّلاً «تهیّهی موادّ تبلیغیِ بهروز». یک چیزهایی هست که امروز مناسب است در منبر گفته بشود، فردا ممکن است از اثر بیفتد، بیفایده باشد؛ پارسال میگفتیم مناسب بود، امسال [نه]؛ یعنی دنیا اینجوری دارد پیش میرود و حوادث، اینجوری دارد …
وجود مایههای قوی و انجام کارهای عمیق و متناسب با نیازهای روز
خیلی ممنونیم از اینکه شما برادران عزیز به این فکر افتادید، و خدا را شکر میکنیم که الحمدلله این مایههای قوی در حوزهی علمیّهی قم وجود دارد و شماها حقیقتاً فعّالید، کار میکنید، تلاش میکنید. آرزوی ما در مورد قم همیشه این بود که بتواند کارهای عمقی و کارهای بهروز و متناسب با نیازهای روز انجام بدهد، که امروز بحمدالله انسان تا حدود زیادی این را مشاهده میکند.
کارهای خوب اخیر و وجود شخصیتهایی برای مشاورهٔ فکری و دینی دانشجویان
خب حالا انتظاراتی وجود دارد؛ من اوّلین انتظاری که از تشکّلها دارم، این است که بنیهی دینی و انقلابیتان را تقویت کنید؛ از این مسئله آسان عبور نکنید؛ این خیلی مهم است؛ تقویت فکری، تقویت دینی. حالا گفتند که من کتاب یا آدم معرّفی کنم برای مراجعه؛ به نظر من میتوانید خودتان با افراد زیادی در حوزهی قم آشنا بشوید. حالا در حوزهها، از جمله عمدتاً حوزهی [علمیّهی] قم خوشبختانه در این چند سال اخیر کارهای بسیار خوبی و حرکتهای خوبی انجام دادهاند؛ شخصیّتهایی هستند که میتوانند مرجع و مشاور امینی در مسائل فکری و اسلامی و دینی برای شما باشند. و از جمله تهذیب نفْس؛ من خواهش میکنم به مسئلهی خودسازی و تهذیب نفْس توجّه کنید. از قول امام نقل کردند که ایشان فرموده بودند آنهایی که از آمریکا میترسند، به خاطر این است که تهذیب نفْس نکردهاند؛ و به نظر من واقعش هم همین است. آن روز امام در یک قضیّهای …
ضربهٔ علمی به حوزهٔ قم با رحلت آیتالله محقق داماد
… بود]؛ و شنیدم که قبل از ما، ایشان ماه رمضانها برای منبر به این طرف و آن طرف مسافرت هم میکردند. البتّه زمان ما این جور نبود؛ زمان ما ایشان همان در مسجد خودشان صحبت میکردند؛ اینها هیچ وقت تَرک نشد؛ این خیلی مهم است. خداوند انشاءاللّه درجاتشان را عالی کند. خلأیی بود واقعاً رحلت ایشان. سال ۴۷ [که رحلت کردند] واقعاً احساس خلأ میشد. البتّه بنده آن وقت قم نبودم، لکن معلوم بود که قم یک ضربهی علمی خورد با رفتن آقای داماد؛ اگر ایشان میماندند، یقیناً برای پیشرفت علمی قم خیلی بهتر بود.
پشتوانهٔ معنوی حرکت انقلاب اسلامی
… و مکر و دشمنی او در جنبهی فرهنگی غافل شد؛ مشغولند، انگیزههایی دارند، عواملی را میفرستند؛ باید به این توجّه کرد. بزرگان قم، جوانان قم باید نگذارند تا دستهای خائن، قم را از مرکزیّت انقلاب، از کانون انقلاب بودن بیرون بیاورند و این معانی را در آن کمرنگ کنند. به هر حال قم آن سرچشمهی اصلی است و حوزهی قم آن پشتوانهی معنوی است برای این حرکتی که دنیا را تغییر داد، دنیا را تکان داد و همچنان این حرکت ادامه دارد و هنوز در آغاز راهیم.
گسترش درسهای فلسفه و کلام در قم نسبت به پیش از انقلاب
… علوم عقلی، و خیلی ممنون و متشکّریم از جناب آقای فیّاضی که واقعاً ایشان وجود بابرکتی هستند و توانستند در قم این مجموعه[2] را تشکیل بدهند و راه بیندازند که با این تفاصیلی که آقایان فرمودند خیلی باارزش است. خوشبختانه در دوران جمهوری اسلامی علوم عقلی رونق گرفته. خب، در قبل از انقلاب در قم خبری نبود؛ زمانی که ما بودیم، مثلاً فرض کنید یک درس آقای طباطبائی[3] با یک عدّهی معدود مثلاً چهل پنجاه نفره بود؛ امّا حالا مثلاً جناب آقای جوادی[4] که سالها [است] در این زمینه [فعّالند]، جناب آقای مصباح،[5] جناب آقای سبحانی[6] و تشکیلاتشان در زمینهی مسائل کلامی، و درسهای متعدّد فلسفهای که شنیدم در قم هست، اینها زمینهی ترویج و اعتلای علوم عقلی را به انسان مژده میدهد که چنین زمینهای به وجود آمده.
لزوم تدریس فلسفه در خود حوزهٔ علمیهٔ قم
… الان میبینیم بعضی از افرادی که در غیر قم بهعنوان فلسفهدان شناخته میشوند و مطرح میشوند، اطّلاعاتشان از فلسفه سطحی است؛ نه اینکه اطّلاع ندارند امّا اطّلاعاتشان عمیق نیست، سطحی است؛ یک چیزی خواندهاند و یک اصطلاحی را بر زبان جاری میکنند؛ خب این خوب نیست؛ خوب است که در خود قم باشد، در حوزهی علمیّه باشد. تهران هم همینجور؛ حوزهی علمیّهی تهران هم که یک روزی مرکز علوم عقلی بوده، امروز اگر چنانچه تدریس فلسفه و تدریس علوم عقلی در آن رواج پیدا بکند، این به نظر ما یک چیز بسیار خوب و مفیدی خواهد بود انشاءالله.
ظرفیت حوزهٔ قم برای عرضهٔ تفکر دینی و وارد بودن بخشی از گلهٔ دانشجو از آن
کار سوّم: سطح آگاهی سیاسی و دینی خودتان را افزایش بدهید. نگویید ما همه چیز را بلدیم، به همه چیز مسلّطیم؛ نه، گاهی سطح آگاهیهای سیاسی کم است، گاهی سطح آگاهیهای دینی کم است. امروز امکانات فراوان است برای این معنا؛ هم در مورد سیاست، هم در مورد دین. حالا در مورد دین، مثلاً حوزهی علمیّهی قم -حالا یکی از دوستان گِلهی سخت و تند حسابی و جانداری از حوزهی علمیّهی قم کردند؛ البتّه نصفش وارد است، نصفش وارد نیست؛ بهطور کلّی نمیشود رد کرد، نمیشود هم قبول کرد، یک اشکالاتی هم داشت- امروز ظرفیّت خیلی خوبی برای تفکّرات دینیای که بتواند در اختیار شما قرار بگیرد، دارد. من همین چند شب پیش اتّفاقاً در تلویزیون دیدم یکی از بزرگان و علمای بزرگ حوزهی علمیّهی قم راجع به پلورالیسم، با یک بیان سادهی قرآنی یک بحث بسیار خوب و کوتاهی کرد؛ چون یک عدّهای هستند که میخواهند پلورالیسم را به اسلام نسبت بدهند؛ چون اسلام گفته «اِنَّ …
اثرگذاری حوزهٔ قم در جامعه
خصوصیّت دوّم، اثرگذاری حوزهی قم بود. حوزهی قم مرکّب است از یک مجموعهای که این مجموعه در جامعه میتواند اثر بگذارد. یک جزء این مجموعه، مرجعیّت است؛ مرجع تقلید مثل امام بزرگوار یا آن اوایلِ مبارزه که هر دو سه نفر از مراجع اعلامیّه میدادند؛ بعد البتّه امام بهتنهایی تقریباً بار همه را بر دوش میکشیدند. این مرجع تقلید بود که بهعنوان دین، بهعنوان حکم شرعی، بهعنوان وظیفهی …
ویژگیهای حوزه بهعنوان پایهٔ محکم انقلاب
خب، عرض کردیم که طبیعت قم، طبیعت طلّاب، حوزهی علمیّه، طبیعت دین است، طبیعت تبلیغ است، طبیعت قناعت است، طبیعت حضور مرجعیّت است که مرجعیّت خیلی مهم است؛ اینها همه از خصوصیّات حوزه است و همین موجب میشود که پایهی انقلاب در اینجا محکم بشود. اگرچنانچه ما دیدیم تلاشهایی دارد انجام میگیرد برای اینکه از حوزهی علمیّهی قم انقلابزدایی کنند، باید احساس خطر کنیم. عرض من با شما نمایندگان عزیز طلّاب و فضلا این است: اگر دیدید انقلابزدایی دارد انجام میگیرد باید احساس خطر کنید. خب، احساس خطر کردن کافی …
صدای رسای حوزهٔ قم در مبارزه و نقش برجستهٔ آن پس از انقلاب
جامعهی مدرسین تجسم پنجاه سال تلاش و مجاهدت است. در سالهای دشوار مبارزه با رژیم طاغوت، صدای رسا و سخن شجاعانهی حوزهی قم را بیمحابا به گوش همه رسانید و تهدید و فشار و زندان و تبعید، نتوانست علمای مجاهد این تشکل روحانی را که با امضای صریح خود بیانههای روشنگر این نهاد مقدس را اعتبار میبخشیدند، مردّد و به عقبنشینی وادار سازد. پس از پیروزی انقلاب و استقرار نظام جمهوری اسلامی نیز حضور اعضای این جامعه در بسیاری از عرصههای سیاسی و جهادی و علمی و تحقیقی، نقش برجستهی حوزهی علمیه را در این عرصهها نمایان ساخت و چهرههای برجستهای از این مجموعهی بابرکت، در جایگاه والای مرجعیت و دیگر مسئولیتهای بزرگ روحانی و سیاسی درخشیدند و بخش عظیمی از ملت ایران، سخن آنان را در امر دین و سیاست، همچون حجت شرعی و معتمَد سیاسی، با جان و دل پذیرفتند.
تشکیل حوزه به همت مردم قم و برآمدن امام خمینی از آن
… بزرگی است که خدای متعال به ما داده است؛ و یکی از این نقاط درس، همین نوزدهم دی است که شما قمیها افتخارش را دارید. البته قم فقط این افتخار را ندارد؛ افتخارهای زیادی در تاریخ قم هست. در این نود سال، صد سال اخیر، چشمههای جوشانِ گوارای زیادی از قم سرازیر شد. قمیها بودند که مرحوم حاج شیخ (رضوان اللّه علیه) را با آغوش باز پذیرائی کردند، او را آوردند و این حوزهی عظیم تشکیل شد. این تربیت الهی و غیر منتظَری که در این حوزه انجام گرفت، از برکت همت مردم قم بود؛ حوزهای که کسی مثل امام بزرگوار ما از این حوزه درآمد و این حادثهی عظیم دنیا - نباید گفت حادثهی عظیم این کشور - به وجود آمد. در قضایای سال ۴۲، در قضایای سال ۴۱، در قضایای انقلاب، در قضایای جنگ تحمیلی، قم یک چهرهی برجستهی بزرگی دارد که امیدواریم همیشه همین جور بماند.