رفتن به محتوای اصلی

حج

نام‌های دیگر: حج تمتع

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

فریضهٔ حج و فلسفه، مناسک و ابعاد عبادی و سیاسی آن.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:بیانات در مراسم افتتاحیه‌ کنگره جهانى حضرت رضا (علیه‌السلام) در مشهد— ۱۳۶۵/۰۴/۲۸

سیر زمانی

از ۱۳۶۵ تا ۱۴۰۴
۱۳۶۵۱۴۰۴

فقط سال ۱۳۶۹همهٔ سال‌ها

تعریف در کلام رهبر

مطلب اوّل که محور اوّلى پیام است، مسئله‌‌ى حج و فلسفه‌‌ى حج است. مسلمانان حج را نشناختند، همچنان که قرآن را؛ مسلمانان حج را حرکات و الفاظى گمان بردند امّا روح حج را ندیدند و لمس نکردند. لذا سالها و قرنها بر حج گذشت، بدون آنکه این مراسم عظیم بتواند محلّ صحنه‌‌ى عظیمى باشد که مسلمین در آن منافع خود را مشاهده کنند؛ لِیَشهَدوا مَنـافِعَ لَهُم.[3] طواف خانه‌‌ى خدا که حرکت متمرکز و یکپارچه‌‌ى مسلمانان را بر گرد محور اللّه‌‌ نشان میدهد و عبودیّت غیر خدا را نفى میکند و همه‌‌ى حرکات و سکنات افراد امّت اسلامى را متوجّه به خدا میکند، سعى صفا و مروه که یک تلاش دائمى را به مسلمانان املا میکند و تعلیم میدهد، رمى جمرات که حضور شیطانهاى زور و زر را به یاد مسلمانان مى‌‌آورد و وجوب مبارزه‌‌ى با آنها را به مسلمانان یادآورى میکند، وقوف در عرفات و مشعر و منىٰ که صحنه‌‌ى عظیم محشر مسلمین را در مقابل چشمها ترسیم میکند و قدرت عظیم امّت اسلامى و انرژى متراکم آنها را به ‌‌صورتى در مقابل چشمها مجسّم میکند، قربانى کردن در روز دهم ذى‌حجّة‌‌الحرام که وجوب قربانى دادن را و گذشتن از مال و جان را به مسلمانان مى‌‌آموزد، و ده‌‌ها روح و فلسفه و معناى دیگر در حج، بکلّى از یاد مسلمانان رفته بود. حج یک سفر زیارتى ـ سیاحتى شده بود، یا سیاحتى ـ تجارتى. حج نتوانسته بود مسلمانها را به عظمت و عزّتشان آشنا کند. پرده‌‌داران حج از حج فقط همین را طلب کرده بودند که مسلمانان بیایند و پول خود را به دامن آنها بریزند و احیاناً سخن ناحق و زهرآگین آنها را بشنوند و برگردند. اسلام و انقلاب اسلامى و تجدید حیات اسلامى روح حج را به حج برگرداند؛ حقیقت حج را آشکار کرد؛ به مسلمانان دنیا نشان داد که چگونه یک ملّت با فداکارى خود، با مجاهدت یکپارچه‌‌ى خود میتواند فریاد رساى خود را بر بلندترین مأذنه‌‌ى جهان و در محشر عامّ مسلمین عالم بر صداى عَبَده‌‌ى[4] طاغوت غالب کند؛ حقایق را به گوش آنها برساند. این نکته‌‌ى اوّلى پیام امام است. مسلمانان باید بدانند که حج، این واجبى که این همه مورد تأکید قرار گرفته و هر سال از همه جاى جهان اسلام کسانى باید پول خرج کنند، خود را به تعب بیندازند و به آن بروند، فقط براى یک سلسله اعمال خشک و بى‌‌روح نیست؛ براى حقایقى است، براى فهمیدن معارفى است، براى درس گرفتن است، براى با هم آشنا شدن است، براى پیدا کردن عزّت است؛ یک تجربه‌‌اى است، تمرینى است براى ایجاد امّت بزرگ اسلام بدون هیچ تمایز و تفاوت.
حج، کانون معارف اسلام و بیان‌کننده‌ی سیاست کلّى اسلام براى اداره‌ی زندگى انسان است. حج، مظهر توحید و نفى و رمى شیطان و تکرار شعار ابراهیم (علیه السّلام) است که گفت: اِنّی بَریّْءٌ مِمّـا تُشرِکونـ.[29] صحنه‌ی اتّحاد عظیم امّت اسلامى بر گِرد محور توحید و برائت از مشرکین و نفى و طرد همه‌ی بتها است. و بت، هر آن چیزى است که به جاى خدا قرار گیرد و ولایت الهى را به ولایت خود تبدیل کند و نیرو و اراده‌ی افراد بشر را در اختیار بگیرد؛ حال چه سنگ و چوب، و چه قدرتهاى شیطانىِ سلطه‌گر و جبّار، و چه عصبیّت‌هاى جاهلى و ناحق که «فَماذا بَعدَ الحَقِّ اِلَّا الضَّلـّْل».[30]
بر آشنایان معارف اسلامى پوشیده نیست که فریضه‌ى حجّ بیت‌الله‌ از جمله‌ى تکالیف نادرى است که در آن، ابعاد متعدّد و متنوّع مربوط به زندگى فردى و سلوک جمعى، به شکلى باشکوه و داراى تأثیر عمیق در تن و جان و اندیشه و نیز در مَنش و روش آدمى گنجانیده شده و درست گزاردن آن میتواند او را به توفیقات بزرگى در همه‌ى عرصه‌هاى مادّى و معنوى نائل سازد.

شاهدها (۱۰ پاراگراف)

لزوم ابراز انزجار از حضور دشمن در منطقه و تکرار شعارهای ضدآمریکایی در حج امسال

حضور مسلمانان در حجّ امسال بسیار ضروری است. این مسئله باید به مسلمانان تفهیم شود که امسال در کنار خانه‌ی خدا انزجار خویش را از حضور دشمن در منطقه‌ی اسلامی ابراز کنند و احساساتِ ضدّآمریکاییِ خود را نشان دهند. شعارهایی که در تونس، الجزایر و دیگر کشورهای اسلامی علیه آمریکا سر داده می‌شود باید در مراسم حجّ امسال تکرار شوند.

دورماندن حج از مضمون واقعی خود در روز بیداری مسلمانان

این وضع، موجب آن است که امروز هم که روز بیدارى مسلمانان و طرح شعارهاى اساسى اسلام است، حج ــ این فریضه‌ى بزرگ امّت‌ساز و دشمن‌شکن ــ از مضمون واقعى خود برکنار بماند و قالبى به این عظمت و شکوه، معنایى به تناسب خود نداشته باشد.

ظرفیت حج در احیای توحید، وحدت امت و رهایی از حقارت

حج میتواند روح توحید را در دلها زنده کند؛ تکّه‌پاره‌هاى امّت بزرگ اسلامى را به هم وصل کند؛ عظمت مسلمین را به آنان برگرداند و آنان را از حقارت و احساس ذلّتى که بر ایشان تحمیل کرده‌اند، نجات دهد ... حج میتواند دردهاى مسلمین را به علاج نزدیک کند و بزرگ‌ترین درد آنان را ــ که سلطه‌ى فرهنگى و اقتصادى و سیاسى کفر و استکبار است ــ درمان نماید. حج میتواند دلبستگى‌هاى اسارت‌آفرین را از دلها بشویَد و در مقابل، ارتباط با خدا و با بندگان خدا را در فرد و جمعِ مسلمانان تقویت نماید؛ و به همین دلیل است که سیاستهاى حاکم بر حجاز، از حجّ واقعى و حامل مضمون الهى و سیاسى بیمناکند و قدرت تحمّل آن را ندارند.

ابراهیمی و محمدی کردن حج با طرح مشکلات مسلمانان و نشر معارف اسلام

حجّاج بیت‌الله‌الحرام و برادران و خواهرانى که امسال از سراسر عالم در خانه‌ى خدا گرد مى‌آیند، بکوشند تا با طرح مصائب و مشکلات مسلمین و تلاش براى ایجاد وحدت و همدلى مسلمانان ــ که شرط اصلى نجات مسلمین از چنگال امپراتورى زر و زور و سلطه‌ى جهانى است ــ و نشر معارف اساسى اسلام و تبادل نظر در وظایف بزرگ مسلمین در دوران معاصر، حج را ابراهیمى و محمّدى (صلّى الله‌ علیه و آله) سازند.

نزدیک شدن مسلمانان، شناخت دشمن و برائت از آن به‌عنوان هدف حج

… کنند، برادران در آن میعاد همدیگر را ببینند، با هم حرف بزنند، با هم درد دل بکنند، اوضاع خودشان را با هم در میان بگذارند، از هم کمک بگیرند، از تجارب هم استفاده کنند، اگر اینها نبود چرا زمان برایش معیّن کردند؟ چرا محدوده‌ی معیّن برایش گذاشتند؟ حرف ما این است. ما میگوییم اجتماع حج باید مسلمانان را به هم نزدیک کند؛ باید به این مجموعه‌ی عظیم، دشمنِ آنها را بشناساند؛ باید بفهمند دشمن کیست؛ تفاهم و توافق رأی پیدا کنند بر این معنا و از آن دشمن برائت کسب کنند؛ حج برای این است؛ لِیَشهَدوا مَن‌افِ‌ـعَ لَهُم[6] ؛ منافع اینها است. دیدید که با مسلمین ایرانیِ حج‌گزار و همراهانشان از کشورهای دیگر چه کردند؛[7] دیدید که حکّام ظالم و فاسد سعودی با بندگان خدا چگونه رفتار کردند؛ اِباء هم نکردند از اینکه بگویند ما با برائت از …

منع ملت ایران از حج به خاطر ترس آمریکا از این ملت

استکبار جهانى از ملّت ایران میترسد، مثل همه‌ى بدکاران و راهزنانى که از انسانهاى شجاع میترسند، از انسانهاى آگاه میترسند. اگر مى‌بینید که دولت سعودى و حکّام حجاز راه خانه‌ى خدا را بر روى این ملّت میبندند و حقّ این ملّت را از حج منع میکنند و حقّ آنها را غصب میکنند، به‌ خاطر این است که آمریکا از این ملّت میترسد. نباید ساده‌لوح‌ها گمان کنند که شعار «مرگ بر آمریکا» در مراسم حج مگر چیست و این شعارى و فریادی که از حنجره‌ها خارج میشود، مگر چه اثرى میگذارد بر روى پایه‌هاى سلطه‌ى غاصبانه‌ى آمریکا و اسرائیل؛ اگر تأثیر شکننده‌ى این شعارها نبود، اگر تأثیر تعیین‌کننده‌ى فریادِ …

خانهٔ خدا حق همهٔ مسلمانان و ملجأ بندگان خدا

فریضه‌ى حج، [زیارت] خانه‌ى خدا و قبر مقدّس پیغمبر که قلب ملّت ما مشتاق آن است، حقّ ملّت ما است و خانه‌ى خدا متعلّق به بندگان خدا است: سَواءً العاکِفُ فیهِ وَ الباد؛[5] نسبت به خانه‌ى خدا، مردمانى که در مکّه ساکن هستند هیچ فرقى ندارند با مسلمانانى که از اقطار[6] عالم به آنجا میروند. خانه‌ى خدا ملجأ بندگان خدا است؛ چرا مانع ملّت ما میشوند؟ این به ‌خاطر شعار «مرگ بر آمریکا» و «مرگ بر اسرائیل» است. این یعنى همین تأثیر حضور مردم و پیروزى خون بر شمشیر؛ این حرکت آمریکا و حکّام سعودى ــ که متأسّفانه موبه‌مو سیاستهاى آمریکا را اجرا میکنند و نفع آنها را در نظر میگیرند و نه …

شوق مسلمانان جهان به ذکر و نیایش در حج و مشاهدهٔ شکوه امت

فرارسیدن ایّام حج، همه‌ساله، همراه با شوق و حَنین[1] دلهاى شیفته و جانهاى آرزومندى از سراسر جهان اسلام است که در جوار خانه‌ى معبود و دیار محبوب، سر بر آستان عشق و تقدیس گذارند و جبهه‌ى تعبّد و تقرّب بر خاک آن مقام بسایند؛ ایّام معلومات[2] را در سایه‌ى ذکر و نیایش بگذرانند و در پناه رحمت و مغفرت حق بیارمند ... برادران دورافتاده‌ى خود از چهارگوشه‌ى عالم را ببینند و شکوه امّت اسلامى را در نمونه‌اى زنده و مجسّم حس کنند.

ناتوانی حکام حجاز و حامیانشان از جلوگیری بازگشت حج به شکل صحیح

ملّت مؤمن و مبارز ما تنها به این جرم از حج محروم میشوند که خواسته‌اند روح و معناى حج را به آن برگردانند و عبودیّت خدا را با اظهار برائت از مشرکین ــ که خود، حاقّ[6] معناى عبودیّت است ــ همراه سازند؛ امّا نه حکّام حجاز و نه دستهاى پشت پرده‌اى که به خاطر منافع استعمارى خود، این سیاستهاى خائنانه را به آنان دیکته میکنند، نخواهند توانست از بازگشت حج به شکل صحیح خود جلوگیرى کنند.

پرسش از توان سیاست‌های استکباری در منع حج مسلمانان بیدار

سیاستهاى استکبارى تا کِى خواهند توانست از سفر حجّ جوانان بعضى کشورهاى اسلامى جلوگیرى کنند؟ تا کجا خواهند توانست از ورود مسلمانان آگاه و بیدار کشورهاى اسلامى به مکّه و مدینه مانع شوند؟ امروز حماسه‌ى اسلام در شمال آفریقا[7] و در برخى کشورهاى دیگر اسلامى، در حال دگرگون‌سازى وضعیّت سیاسى این مناطق است. آیا خواهند توانست مردم این کشورها را نیز از حج مصدود و ممنوع کنند؟ ما حج و زیارت حرمین شریفین را حقّ مسلّم ملّت خود دانسته و با تمام قوا آن را از آل‌سعود ــ که تضییع‌کنندگان این حقّ مسلّمند ــ مطالبه میکنیم و به حول و قوّه‌ى الهى آن را از آنان می‌ستانیم.