رفتن به محتوای اصلی

حج

نام‌های دیگر: حج تمتع

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

فریضهٔ حج و فلسفه، مناسک و ابعاد عبادی و سیاسی آن.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:بیانات در مراسم افتتاحیه‌ کنگره جهانى حضرت رضا (علیه‌السلام) در مشهد— ۱۳۶۵/۰۴/۲۸

سیر زمانی

از ۱۳۶۵ تا ۱۴۰۴
۱۳۶۵۱۴۰۴

فقط سال ۱۳۶۸همهٔ سال‌ها

تعریف در کلام رهبر

مطلب اوّل که محور اوّلى پیام است، مسئله‌‌ى حج و فلسفه‌‌ى حج است. مسلمانان حج را نشناختند، همچنان که قرآن را؛ مسلمانان حج را حرکات و الفاظى گمان بردند امّا روح حج را ندیدند و لمس نکردند. لذا سالها و قرنها بر حج گذشت، بدون آنکه این مراسم عظیم بتواند محلّ صحنه‌‌ى عظیمى باشد که مسلمین در آن منافع خود را مشاهده کنند؛ لِیَشهَدوا مَنـافِعَ لَهُم.[3] طواف خانه‌‌ى خدا که حرکت متمرکز و یکپارچه‌‌ى مسلمانان را بر گرد محور اللّه‌‌ نشان میدهد و عبودیّت غیر خدا را نفى میکند و همه‌‌ى حرکات و سکنات افراد امّت اسلامى را متوجّه به خدا میکند، سعى صفا و مروه که یک تلاش دائمى را به مسلمانان املا میکند و تعلیم میدهد، رمى جمرات که حضور شیطانهاى زور و زر را به یاد مسلمانان مى‌‌آورد و وجوب مبارزه‌‌ى با آنها را به مسلمانان یادآورى میکند، وقوف در عرفات و مشعر و منىٰ که صحنه‌‌ى عظیم محشر مسلمین را در مقابل چشمها ترسیم میکند و قدرت عظیم امّت اسلامى و انرژى متراکم آنها را به ‌‌صورتى در مقابل چشمها مجسّم میکند، قربانى کردن در روز دهم ذى‌حجّة‌‌الحرام که وجوب قربانى دادن را و گذشتن از مال و جان را به مسلمانان مى‌‌آموزد، و ده‌‌ها روح و فلسفه و معناى دیگر در حج، بکلّى از یاد مسلمانان رفته بود. حج یک سفر زیارتى ـ سیاحتى شده بود، یا سیاحتى ـ تجارتى. حج نتوانسته بود مسلمانها را به عظمت و عزّتشان آشنا کند. پرده‌‌داران حج از حج فقط همین را طلب کرده بودند که مسلمانان بیایند و پول خود را به دامن آنها بریزند و احیاناً سخن ناحق و زهرآگین آنها را بشنوند و برگردند. اسلام و انقلاب اسلامى و تجدید حیات اسلامى روح حج را به حج برگرداند؛ حقیقت حج را آشکار کرد؛ به مسلمانان دنیا نشان داد که چگونه یک ملّت با فداکارى خود، با مجاهدت یکپارچه‌‌ى خود میتواند فریاد رساى خود را بر بلندترین مأذنه‌‌ى جهان و در محشر عامّ مسلمین عالم بر صداى عَبَده‌‌ى[4] طاغوت غالب کند؛ حقایق را به گوش آنها برساند. این نکته‌‌ى اوّلى پیام امام است. مسلمانان باید بدانند که حج، این واجبى که این همه مورد تأکید قرار گرفته و هر سال از همه جاى جهان اسلام کسانى باید پول خرج کنند، خود را به تعب بیندازند و به آن بروند، فقط براى یک سلسله اعمال خشک و بى‌‌روح نیست؛ براى حقایقى است، براى فهمیدن معارفى است، براى درس گرفتن است، براى با هم آشنا شدن است، براى پیدا کردن عزّت است؛ یک تجربه‌‌اى است، تمرینى است براى ایجاد امّت بزرگ اسلام بدون هیچ تمایز و تفاوت.
حج، کانون معارف اسلام و بیان‌کننده‌ی سیاست کلّى اسلام براى اداره‌ی زندگى انسان است. حج، مظهر توحید و نفى و رمى شیطان و تکرار شعار ابراهیم (علیه السّلام) است که گفت: اِنّی بَریّْءٌ مِمّـا تُشرِکونـ.[29] صحنه‌ی اتّحاد عظیم امّت اسلامى بر گِرد محور توحید و برائت از مشرکین و نفى و طرد همه‌ی بتها است. و بت، هر آن چیزى است که به جاى خدا قرار گیرد و ولایت الهى را به ولایت خود تبدیل کند و نیرو و اراده‌ی افراد بشر را در اختیار بگیرد؛ حال چه سنگ و چوب، و چه قدرتهاى شیطانىِ سلطه‌گر و جبّار، و چه عصبیّت‌هاى جاهلى و ناحق که «فَماذا بَعدَ الحَقِّ اِلَّا الضَّلـّْل».[30]
بر آشنایان معارف اسلامى پوشیده نیست که فریضه‌ى حجّ بیت‌الله‌ از جمله‌ى تکالیف نادرى است که در آن، ابعاد متعدّد و متنوّع مربوط به زندگى فردى و سلوک جمعى، به شکلى باشکوه و داراى تأثیر عمیق در تن و جان و اندیشه و نیز در مَنش و روش آدمى گنجانیده شده و درست گزاردن آن میتواند او را به توفیقات بزرگى در همه‌ى عرصه‌هاى مادّى و معنوى نائل سازد.

شاهدها (۱۲ پاراگراف)

کانون معارف اسلام و مظهر توحید و برائت از مشرکین

حج، کانون معارف اسلام و بیان‌کننده‌ی سیاست کلّى اسلام براى اداره‌ی زندگى انسان است. حج، مظهر توحید و نفى و رمى شیطان و تکرار شعار ابراهیم (علیه السّلام) است که گفت: اِنّی بَریّْءٌ مِمّـا تُشرِکونـ.[29] صحنه‌ی اتّحاد عظیم امّت اسلامى بر گِرد محور توحید و برائت از مشرکین و نفى و طرد همه‌ی بتها است. و بت، هر آن چیزى است که به جاى خدا قرار گیرد و ولایت الهى را به ولایت خود تبدیل کند و نیرو و اراده‌ی افراد بشر را در اختیار بگیرد؛ حال چه سنگ و چوب، و چه قدرتهاى شیطانىِ سلطه‌گر و جبّار، و چه عصبیّت‌هاى جاهلى و ناحق که «فَماذا بَعدَ الحَقِّ اِلَّا …

تطهیر دل از شرک و تجدید پیمان با خدا از منافع حج

۱) حال که به نام خدا و به دعوت پیامبر خدا راهى کوى دوست شده و از هر فَجّ عمیق،[20] به حریم بیت‌ا‌لله‌الحرام وفود[21] کرده و احرام حج و هجرت الی‌ا‌لله‌ بسته و ابراهیم‌وار نغمه‌ی «اِنّی ذاهِبٌ اِلیّْ رَبّی سَیَ‌هدین»[22] به زبان فطرت سر داده و زمزمه‌ی «اَرِنا مَناسِکَنا وَ تُب عَلَینا»[23] را به زبان حال و قال مترنّم گشته‌اید، امید است از «ثَ‌مَرّْتُ کُلِّ شَیء»[24] که ابراهیم خلیل (علیه السّلام) از خداوند استدعا کرد، شیرین‌کام شده و چشمتان به شهود منافعى که حضرت ربوبى مژده داده، منوّر گردد.به‌طور حتم یکى از این منافع آن است که در پرتوِ مناسک و شعائر آموزنده‌ی حج، دلهایتان را که خانه‌ی خدا و امانت او است، به او بسپرید و از شرک و زَیغ[25] و زنگار تطهیر کنید و پیمان «اَلَم اَعهَ‌ـد اِلَی‌ـکُـم یّْبَ‌ـنیِّ ءادَمَ اَن لا تَع‌ـبُدُوا الشَّیطـّْن»[26] را تجدید نمایید و با تمسّک به فرمان «فَاجتَنِبُوا الرِّجسَ مِنَ الاَوثان»[27] به بشارت «وَالَّذینَ اجتَنَبُوا الطّاغوتَ اَن یَعبُدوها وَ اَنابوِّا اِلَی اللهِ لَهُمُ البُشرىّْ»[28] سرافراز گردید.

همراهی پناه بردن به خدا با پشت کردن به قدرت طواغیت

حجّ ابراهیمى و محمّدى (صلّى ا‌لله‌ علیه و آله و سلّم) و حجّ علوى و حسینى (علیهما السّلام) آن است که در آن، توجّه به خدا و پناه بردن به حکومت و قدرت او با پشت کردن به قدرت طواغیت و جبّاران همراه باشد. زمزمه‌ی مناجات سالار شهیدان و سیّد شباب اهل‌الجنّة در عرفات، چه زیبا این هر دو را در یک سخن میسراید: اِلٰهى ... اَنتَ کَهفى حینَ تُعیینِى المَذاهِبُ فى سَعَتِها ... وَ اَنتَ مُؤَیِّدى بِالنَّصرِ عَلىٰ اَعدائى وَ لَو لا نَصرُکَ اِیّاىَ لَکُنتُ مِنَ المَغلوبینَ …

حج بی‌برائت و بی‌وحدت و بی‌قیام فاقد روح و معنای حج

کدامین جان تشنه است که از فیض کوثر محمّدى (صلّى ا‌لله‌ علیه و آله و سلّم) و جوشش زمزم حسینى، این جرعه‌ها را بنوشد و هنوز در مضمون سیاسى حج دچار تردید و ابهام باشد؟ حجّ بی‌برائت، حجّ بی‌وحدت، حجّ بى ‌تحرّک و قیام، حجّى که از آن تهدید کفر و شرک برنخیزد، حج نیست و روح و معناى حج را فاقد است.دستهاى بزهکار استبداد و استعمار، حکمرانان از خدا بی‌خبر و قدرتهاى سلطه‌گر جهانى، در گذشته و حال، همواره از حجّ بامضمونِ سازنده و روشن و الهام‌بخش بشدّت ترسیده و با آن به مقابله برخاسته‌اند. آنها تبلیغات دامنه‌دار و خصمانه‌اى را به‌وسیله‌ی آخوندهاى دربارى و ریزه‌خواران سفره‌ی عشرت خود، بر ضدّ مضمون سیاسى حج به راه انداخته و با هیاهو و جنجال خواسته‌اند بقبولانند که حج از سیاست جدا است و جز عبادتى به‌مثابه‌ی عبادات فردى نیست؛ غافل از آنکه هر انسانِ …

عبادتی در جهت حیات طیبهٔ امت اسلامی و رهایی از استبداد

آرى، حج عبادت است و ذکر و دعا و استغفار؛ امّا عبادتى و ذکر و استغفارى در جهت ایجاد حیات طیّبه‌ی امّت اسلامى و نجات آن از زنجیرها و غلهاى استعباد[35] و استبداد و خداوندان زر و زور، و تزریق روح عزّت و عظمت به آن، و زدودن کسالت و ملالت از آن. این است حجّى که از پایه‌هاى دین به شمار رفته و امیرالمؤمنین على (علیه السّلام) در نهج‌البلاغه آن را عَلَم اسلام،[36] و جهاد هر ناتوان و برطرف‌کننده‌ی فقر و تنگدستى،[37] و مایه‌ی تقرّب و نزدیکى اهل دین به یکدیگر شمرده است؛[38] و این است آن حجّى که بندگان مجاهد …

استفاده از اجتماع حج برای اعلام نفرت از توطئه‌های فرهنگی استکبار

مسلمانان از اجتماعات بزرگ ‌-مخصوصاً اجتماع عظیم حج- باید براى اعلام مخالفت و نفرت خود از توطئه‌هاى فرهنگى استکبار علیه اسلام و ایستادگى قاطع خود در برابر آن، حدّاکثر استفاده را بکنند و مطمئنّم همان‌گونه که مسلمانان غیور در پاسخ به نداى امام امّت (اعلى ا‌لله‌ کلمته) تاکنون قاطعانه موضع‌گیرى کرده‌اند، از این پس نیز به همان‌گونه عمل خواهند کرد.

محرومیت دوبارهٔ ملت ایران از حج و امید به تحقق وعدهٔ الهی ورود به مسجدالحرام

برادران و خواهران، ملّت عزیز ایران! اگر دست دشمن، امسال نیز شما را از حقّ مسلّمتان ‌-یعنى زیارت بیت‌ا‌لله‌ و مرقد پیامبر (صلّى ا‌لله‌ علیه و آله و سلّم) و ائمّه‌ی هداى مدفون در بقیع (سلام ا‌لله‌ علیهم)- محروم ساخت و برگ دیگرى بر کارنامه‌ی سیاه خود افزود، امّا چشم‌انداز آینده به نظر ما روشن و امیدبخش است. ما تاکنون به تکلیف اسلامى خود عمل کرده‌ایم و بر تبعات آن نیز صبر میکنیم و امیدوارم خداوند لطف خود را بر ما بگستراند و رضاى حضرت ولی‌عصر (ارواحنا فداه) و دعاى آن حضرت را شامل حال ما سازد. وعده‌ی خدا به رسولش ‌-ان‌شاءالله- درباره‌ی شما فرزندان مخلص امام و یاران فداکار اسلام نیز به تحقّق خواهد پیوست، که فرمود: لَقَد صَدَقَ اللهُ رَسولَهُ ال‌رُّءیا بِالحَقِّ لَتَدخُلُنَّ المَسجِدَالحَرامَ اِن شاّْءَ اللهُ ءامِنینَ مُحَلِّقینَ رُءوسَکُم وَمُقَصِّرینَ لاتَخافون.[63]

موسم حج جایگاه تقویت نزدیکی مسلمانان بر پایهٔ بازگشت به اسلام

در بعد خارجى انقلاب، همه‌ی ملّتهاى مسلمان، بخصوص علمائشان، بخصوص روشنفکرانشان، بخصوص کسانى که بر روى ذهن مردم اثر دارند و حرفشان در مردم اثر میگذارد، باید تلاش کنند این وحدت و نزدیکى و آشنایى ملّتهاى مسلمان را تقویت کنند. موسم حج ‌-که دست مزدوران دست‌نشانده‌ی استکبار جهانى متأسّفانه ملّت ما را در این دو سال از زیارت خانه‌ی خدا و مرقد مطهّر رسول اکرم (صلّى ا‌لله‌ علیه و آله و سلّم) محروم کرده-[3] جایى است که مسلمانها باید در آن، این نزدیکىِ بر اساس بازگشت به اسلام را تا آنجایى که میتوانند تقویت کنند. و این پیام و توصیه‌ی ما به ملّتهاى مسلمانى است که امسال در مراسم حج شرکت خواهند کرد. مسلمانان دیگر کشورهاى اسلامى و همچنین مسلمانانى که در کشورهاى غیراسلامى اقلّیّت هستند، باید بدانند که ملّت ما این پیوند الهى و اسلامى خود با ملّتهاى مسلمان دیگر را هرگز فراموش نخواهد کرد و به آن اهمّیّت خواهد داد؛ و این وصیّت امام بزرگوار ما است.و من به شما …

لزوم پاسخ حجاج به ندای توحید و وحدت امام خمینی

اکنون که ملّت ایران هم‌زمان با سالگرد فاجعه‌ی خونین مکّه،[9] به مصیبت بزرگ فقدان قائد اکبر و منادى وحدت مسلمین و برافرازنده‌ی پرچم اسلام و قرآن، بنده‌ی صالح خدا و ناصح دلسوز امّت و فرزند خَلَف پیغمبر ‌-خمینى کبیر- مبتلا شده است، جا دارد که حجّاج بیت‌ا‌لله‌ از هر کشور و ملّت، طنین نداى توحید و وحدت را که همه‌ساله از آن حنجره‌ی ابراهیمى برمی‌آمد و فضاى خانه‌ی خدا و سپس فضاى جهان اسلام را پر میکرد و بتهاى قدرت و مکنت[10] را به لرزه درمی‌آورد، به گوش جان بشنوند و به دعوت او ‌-که حرف دل میلیون‌ها مسلمان تحقیرشده و ستم‌زده به‌وسیله‌ی حکّام وابسته و مستکبر بود- پاسخ گویند.آرى، اگرچه یوسف عزیز امّت اسلام اکنون در میان ما نیست و جاى او که همه‌ساله در وجود یکایک حاجیان دلباخته و سرازپانشناخته‌ی ایرانى تجلّى میکرد خالى است، ولى هم‌اکنون نیز او را در هر دل ذاکر و عارف و در هر جان پُرشور و در هر زبان حق‌گو و در وجود هر مسلمان غیور و دل‌سوخته و در هر جا که در آن، سخن از عزّت اسلام و وحدت مسلمین و برائت از مشرکین و نفرت از اندادا‌لله[11] و اصنام[12] جاهلیّت هست، میتوان یافت. او زنده است تا اسلام ناب محمّدى زنده است، و او زنده است تا پرچم عظمت اسلام و وحدت مسلمین و نفرت از ظالمین برافراشته است.

لزوم بررسی مسائل جهان اسلام در حج

۴) در حج باید مسائل جهان اسلام بررسى شود. بزرگ‌ترین مسئله‌ی عمومى مسلمین پس از لزوم آمادگى براى دفاع از اسلام و هویّت جمعى مسلمین، مسئله‌ی ملّتهاى زیر ستم و مبارزى است که دست طغیان و کفر و استکبار، آنان را مقهور و مظلوم ساخته و سخت‌ترین شرایط زندگى را بر آنان تحمیل کرده است. ملّت مظلوم فلسطین نمونه‌ی …

یادآوری محرومیت ملت ایران از حج در عید قربان

۲) پایان یافتن عزاى رسمى، به معناى پایان یافتن درد و داغ ملّت ایران در این سوگ بزرگ نیست. یاد جاودانه‌ی امام کبیر ما، هم با خاطره‌هاى شیرین حیات بابرکت او، و هم با فقدان تسلّاناپذیر او همواره همراه خواهد بود. با این همه، من با تشکّر مجدّد و با تبریک عید سعید قربان که خاطره‌ی غم‌انگیز محرومیّت از حج را بار دیگر زنده میسازد و فریاد ملّت ما در برائت از کفّار مستکبر و عمّال مرتجع آنان [را] رساتر میسازد، از عموم ملّت ایران میخواهم که رخت عزا از تن برکنده و جامه‌ی کار و تلاش و جد و جهد به تن کنند و با توان و نیروى جدیدى که تجسّم لطف خدا بر امام ما در ممات او است، به سمت هدفهاى او پیش روند. حرکت به سمت هدفهاى امام و انقلاب و تأمین عمران و آبادى و عدالت اجتماعى و حفظ مواضع انقلابى و ساختن کشورى نمونه، کار و تلاش و جد و جهد میطلبد.

فراخوان ابراهیمی حج و درد فراق خانهٔ خدا

بار دیگر روزهاى حج فرامیرسد و صلاى[3] ابراهیمى «وَ اَذِّن فِى النّاسِ بِالحَجّ»[4] فطرت مسلمانان پاک‌نهاد را به اجابت میخواند و فراق خانه‌ی خدا، دل مشتاقان را آکنده از درد و رنج میسازد. دست ظلم و عدوانِ[5] بیرون‌آمده از آستین حکّام حجاز، بدین اکتفا نکرد که صدها زائر خانه‌ی خدا را در حریم امن الهى به خاک و خون کشیده و هزاران کبوتر خونین‌بال حرم را فقط به جرم برائت از مشرکین و اعلام نفرت از آمریکا و اسرائیل و دعوت مسلمین به وحدت و برادرى، …