رفتن به محتوای اصلی

حج

نام‌های دیگر: حج تمتع

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

فریضهٔ حج و فلسفه، مناسک و ابعاد عبادی و سیاسی آن.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:بیانات در مراسم افتتاحیه‌ کنگره جهانى حضرت رضا (علیه‌السلام) در مشهد— ۱۳۶۵/۰۴/۲۸

سیر زمانی

از ۱۳۶۵ تا ۱۴۰۴
۱۳۶۵۱۴۰۴

روی هر سال بزنید تا فقط شاهدهای همان سال نمایش داده شود.

تعریف در کلام رهبر

مطلب اوّل که محور اوّلى پیام است، مسئله‌‌ى حج و فلسفه‌‌ى حج است. مسلمانان حج را نشناختند، همچنان که قرآن را؛ مسلمانان حج را حرکات و الفاظى گمان بردند امّا روح حج را ندیدند و لمس نکردند. لذا سالها و قرنها بر حج گذشت، بدون آنکه این مراسم عظیم بتواند محلّ صحنه‌‌ى عظیمى باشد که مسلمین در آن منافع خود را مشاهده کنند؛ لِیَشهَدوا مَنـافِعَ لَهُم.[3] طواف خانه‌‌ى خدا که حرکت متمرکز و یکپارچه‌‌ى مسلمانان را بر گرد محور اللّه‌‌ نشان میدهد و عبودیّت غیر خدا را نفى میکند و همه‌‌ى حرکات و سکنات افراد امّت اسلامى را متوجّه به خدا میکند، سعى صفا و مروه که یک تلاش دائمى را به مسلمانان املا میکند و تعلیم میدهد، رمى جمرات که حضور شیطانهاى زور و زر را به یاد مسلمانان مى‌‌آورد و وجوب مبارزه‌‌ى با آنها را به مسلمانان یادآورى میکند، وقوف در عرفات و مشعر و منىٰ که صحنه‌‌ى عظیم محشر مسلمین را در مقابل چشمها ترسیم میکند و قدرت عظیم امّت اسلامى و انرژى متراکم آنها را به ‌‌صورتى در مقابل چشمها مجسّم میکند، قربانى کردن در روز دهم ذى‌حجّة‌‌الحرام که وجوب قربانى دادن را و گذشتن از مال و جان را به مسلمانان مى‌‌آموزد، و ده‌‌ها روح و فلسفه و معناى دیگر در حج، بکلّى از یاد مسلمانان رفته بود. حج یک سفر زیارتى ـ سیاحتى شده بود، یا سیاحتى ـ تجارتى. حج نتوانسته بود مسلمانها را به عظمت و عزّتشان آشنا کند. پرده‌‌داران حج از حج فقط همین را طلب کرده بودند که مسلمانان بیایند و پول خود را به دامن آنها بریزند و احیاناً سخن ناحق و زهرآگین آنها را بشنوند و برگردند. اسلام و انقلاب اسلامى و تجدید حیات اسلامى روح حج را به حج برگرداند؛ حقیقت حج را آشکار کرد؛ به مسلمانان دنیا نشان داد که چگونه یک ملّت با فداکارى خود، با مجاهدت یکپارچه‌‌ى خود میتواند فریاد رساى خود را بر بلندترین مأذنه‌‌ى جهان و در محشر عامّ مسلمین عالم بر صداى عَبَده‌‌ى[4] طاغوت غالب کند؛ حقایق را به گوش آنها برساند. این نکته‌‌ى اوّلى پیام امام است. مسلمانان باید بدانند که حج، این واجبى که این همه مورد تأکید قرار گرفته و هر سال از همه جاى جهان اسلام کسانى باید پول خرج کنند، خود را به تعب بیندازند و به آن بروند، فقط براى یک سلسله اعمال خشک و بى‌‌روح نیست؛ براى حقایقى است، براى فهمیدن معارفى است، براى درس گرفتن است، براى با هم آشنا شدن است، براى پیدا کردن عزّت است؛ یک تجربه‌‌اى است، تمرینى است براى ایجاد امّت بزرگ اسلام بدون هیچ تمایز و تفاوت.
حج، کانون معارف اسلام و بیان‌کننده‌ی سیاست کلّى اسلام براى اداره‌ی زندگى انسان است. حج، مظهر توحید و نفى و رمى شیطان و تکرار شعار ابراهیم (علیه السّلام) است که گفت: اِنّی بَریّْءٌ مِمّـا تُشرِکونـ.[29] صحنه‌ی اتّحاد عظیم امّت اسلامى بر گِرد محور توحید و برائت از مشرکین و نفى و طرد همه‌ی بتها است. و بت، هر آن چیزى است که به جاى خدا قرار گیرد و ولایت الهى را به ولایت خود تبدیل کند و نیرو و اراده‌ی افراد بشر را در اختیار بگیرد؛ حال چه سنگ و چوب، و چه قدرتهاى شیطانىِ سلطه‌گر و جبّار، و چه عصبیّت‌هاى جاهلى و ناحق که «فَماذا بَعدَ الحَقِّ اِلَّا الضَّلـّْل».[30]
بر آشنایان معارف اسلامى پوشیده نیست که فریضه‌ى حجّ بیت‌الله‌ از جمله‌ى تکالیف نادرى است که در آن، ابعاد متعدّد و متنوّع مربوط به زندگى فردى و سلوک جمعى، به شکلى باشکوه و داراى تأثیر عمیق در تن و جان و اندیشه و نیز در مَنش و روش آدمى گنجانیده شده و درست گزاردن آن میتواند او را به توفیقات بزرگى در همه‌ى عرصه‌هاى مادّى و معنوى نائل سازد.

شاهدها (۴۰۲ پاراگراف)

کنگرهٔ سالانهٔ مسلمانان و طرح مسائل روز جهان اسلام

۳) موضوع مهمّ دیگرى که حجّاج بیت‌الله‌ به عنوان بخشى از هدف حج باید به آن بپردازند، مسائل مهم و جارى جهان اسلام است. اگر حج کنگره‌ى عظیم سالیانه‌ى مسلمانان سراسر جهان است، بى‌گمان فورى‌ترین دستور این کنگره، مسائل روز مسلمانان در هر نقطه از جهان است. این مسائل در تبلیغات استکبارى به گونه‌اى مطرح میشود که از آن نه درس و تجربه و امیدى به مسلمین سراسر عالم منتقل شود، و نه اگر در آن حادثه سوء نیّت و سوء عمل استکبار مؤثّر بوده، مجرمى رسوا و حقیقتى افشا گردد، و یا به طور کلّى مطرح نمیشود. حج جایى است که باید …

لزوم برگزاری حج با جهت‌گیری اسلام و امام و مایهٔ آبروی اسلام

… تدارک اسباب حجّ امسال زحمت کشیدند ــ از برادران مسئولین اجرائى در بخشهاى مختلف و دستگاه‌هاى مختلف ــ مخصوصاً از جناب آقاى رى‌شهرى که زحمت کشیدید و این کار بزرگ را تعقیب کردید و وسایل حجّ امسالِ این ملّت عزیز و عظیم‌الشّأن را فراهم کردید، صمیمانه تشکّر میکنم؛ و شکر و سپاس الهى و قبول ذات مقدّس پروردگار ان‌شاءالله‌ آن وقتى خواهد شد که این مراسم بزرگ، آن‌چنان که مورد رضاى او است و با همان جهت‌گیرى که اسلام براى ما ترسیم کرده است و امام عزیزمان تجدید کرده است، انجام بگیرد. این وظیفه‌ى همه است که سعى کنند حج را مایه‌ى آبروى اسلام، و بخصوص براى ما ایرانى‌ها مایه‌ى آبروى امام قرار بدهند.

حاجیان جزئی از حرکت عظیم جهانی، سیاسی و عبادی حج نه امری شخصی

همه‌ى آحاد برادران و خواهران مؤمنى که به حج میروند، جا دارد که حج را یک امر کاملاً شخصى به ‌حساب نیاورند. خب، یک وقت یک عبادتى و واجبى بر عهده‌ى کسی است، میرود انجام میدهد و برمیگردد؛ [اینجا] قضیّه فقط این نیست؛ این بخشى از قضیّه است؛ هر کدام از مردمِ حاجىِ امسال ما که از ایران حج میکنند، جزئى هستند از یک حرکت عظیم، از یک کار بزرگ جهانى و اسلامى و انقلابى و سیاسى و عبادى؛ خودشان را جزئى از این مجموعه به ‌حساب بیاورند و آن‌جور عمل کنند. پس لازمه‌ى این احساس این است که همه مراقب رفتار خودشان باشند؛ در اخلاق، در برخورد با مسلمین سایر کشورها، در چگونگى رفتار در خانه، در مسیر، در حرم، در هنگام اداء مناسک ــ هر جا که هستند ــ رفتار خود را رفتارى کنند که مایه‌ى آبرو باشد؛ اخلاق خود را اخلاقى بکنند …

همراهی ذکر و حرکت، معنویت و سیاست، دنیا و آخرت در این فریضه

در این فریضه‌ى بزرگ، سیر آفاق با سیر انفس، ذکر و خشوع و انابه و استغفار با سعى و حرکت و وقوف و برائت، اتّحاد و رفق[1] و تراحم[2] مؤمنان با هشدار و بیزارى و پرهیز از کافران، از سراب خود رو برتافتن با در اقیانوس جمع فرورفتن، درد خود را با طبیب‌القلوب گفتن، با طبیبانه از درد مسلمین جهان پرسیدن و خلاصه، سیاست با دیانت، و دنیا با آخرت همسنگ و همعنان گردیده‌اند. این تنوّع و پیچیدگى همواره ایجاب کرده است که به منظور هر چه بهتر و کامل‌تر برگزار شدن حج، همه‌ساله هدایت و زعامتى، خیل حاجیان بیت‌الله‌ را سرپرستى کند و به آنان در سیراب گشتن از این سرچشمه‌ى فیض الهى یارى رساند.

تزکیهٔ دل با ذکر خدا و توجه به عظمت اسلام و مسلمین

انتظار میرود که حجّاج محترم با راهنمایى و ارشاد جنابعالى فرصت یابند به برکت مناسک و شعائر حج، دلهاى خود را در زلال ذکر خدا تزکیه و تطهیر کرده، در کنار آن، با مشاهده‌ى شکوه جماعت مسلمین که از اقطار[4] میهن بزرگ اسلامى به طواف کعبه آمده‌اند، فکر و ذهن خود را به عظمت اسلام و مسلمین متوجّه سازند و قدرتى را که خداوند در ید واحده‌ى امّت اسلامى به ودیعه نهاده است، به چشم ببینند.

تحکیم برادری با مسلمانان و انتقال حقایق سیاسی و تجارب ملت ایران

در حج باید تا سرحدّ توان و امکان، پیوند برادرى با مسلمین دیگر کشورها استحکام یابد و ضمن استفسار از مسائل و حوادث آنان، حقایق مسلّم سیاسى که امروز در فضاى جمهورى اسلامى بر اکثر یا همه‌ى مردم آشکار است، به آنان انتقال یابد و آیه‌ى کریمه‌ى «لِیَشهَدوا مَن‌افِ‌عَ لَهُم»[6] تحقّق پذیرد؛ مسلمین به اتّحاد کلمه ترغیب و از کید دشمنان برحذر داشته شوند و تجارب ملّت انقلابى و فداکار ما براى آنان تشریح گردد.

رفع موانع حج ملت ایران پس از سه سال محرومیت

خداى منّان را شکرگزاریم که بار دیگر با عنایات خود، ملّت شریف ایران را مشمول تفضّلات خاص فرموده و موانع را از سر راه حجّ ابراهیمى و حضور در میعاد الهى و مردمى خانه‌ى مکرّم خود برطرف نموده[1] و دلهاى مشتاق را با دعوت به وعده‌گاه ضیافت خود به اهتزاز[2] آورد. اکنون به فضل الهى و توجّهات ولىّ‌الله‌الاعظم (روحى فداه) ملّت ایران در آستانه‌ى استیفاى[3] حقّ عظیمى است که سه سال بناروا از او باز داشته شده بود. باید شک نکرد که روح مطهّر امام آزادگان و قائد درست‌اندیشان، آن پایه‌گذار حجّ ابراهیمى و ولایت و برائت محمّدى (صلّى الله‌ علیه و آله) از توفیق کرامت‌بار ملّت ایران و تلاش و مجاهدتى که به این عزّت منتهى شد، شاد و راضى است.

همراهی ذکر و استغفار با برائت از مشرکین و نمایش وحدت مسلمین

این واجب بزرگ که ذکر خدا و انابه و استغفار در آن، با برائت و بیزارى از مشرکین و نمایش عظمت و وحدت مسلمین توأم و همراه است، امسال در شرایطى انجام میگیرد که مع‌الأسف بخشى از سرزمین‌هاى اسلامى عربستان و عراق به حضور و تصرّف ایادى شرک و کفر و استکبار آلوده شده و با سوء تدبیر و خباثت بعضى از حکّام ممالک اسلامى، اختلافات تازه و برادرکشى‌هاى بى‌سابقه‌اى در میان مسلمین پدید آمده است.[4] این چیزى است که قلب هر مسلمان غیور و معتقد به عزّت اسلام و وحدت مسلمین را جریحه‌دار میسازد، و حج باید بر دلهاى خسته و مجروح مسلمین مرهم نهاده، راه رشد و صلاح را که همانا اتّحاد و همبستگى ملّتهاى مسلمان و عزم راسخ آنان بر مقابله و مبارزه با اردوگاه استکبار و جهان‌خواران و غارتگران ثروتهاى مادّى و معنوى مسلمین است، به آنان نشان دهد.

دستور به نمایندهٔ حج برای دعوت مسلمین به وحدت و مبارزه با ائمهٔ کفر

لازم است جنابعالى کلّیّه‌ى دستورات حضرت امام خمینى (رضوان الله‌ علیه) را در احکام صادره به نمایندگان محترم ایشان در حجّ سالهاى گذشته در مدّ نظر داشته و با دقّت و تمام امکان به آن عمل نمایید و بالخصوص مسلمین را به وحدت کلمه و دفاع از اسلام و مبارزه با ائمّه‌ى کفر و سردمداران ظلم و فساد جهانى و متجاوزین به حقوق کشورها و ملّتهاى ضعیف و دست‌نشاندگان آنان توصیه کنید و از وقایع ظالمانه و خونینى که در فلسطین و عراق و لبنان میگذرد، آنان را آگاه سازید. همچنین ضرورى است که در هر فرصتى همه‌ى حجّاج و بالخصوص حجّاج عزیز ایران را به ذکر و خشوع و تضرّع و تقویت عُلقه‌هاى[5] معنوى و رابطه با حضرت بارى تعالی ‌و تَقَدَّس متذکّر فرمایید.

لزوم ابراز انزجار از حضور دشمن در منطقه و تکرار شعارهای ضدآمریکایی در حج امسال

حضور مسلمانان در حجّ امسال بسیار ضروری است. این مسئله باید به مسلمانان تفهیم شود که امسال در کنار خانه‌ی خدا انزجار خویش را از حضور دشمن در منطقه‌ی اسلامی ابراز کنند و احساساتِ ضدّآمریکاییِ خود را نشان دهند. شعارهایی که در تونس، الجزایر و دیگر کشورهای اسلامی علیه آمریکا سر داده می‌شود باید در مراسم حجّ امسال تکرار شوند.

دورماندن حج از مضمون واقعی خود در روز بیداری مسلمانان

این وضع، موجب آن است که امروز هم که روز بیدارى مسلمانان و طرح شعارهاى اساسى اسلام است، حج ــ این فریضه‌ى بزرگ امّت‌ساز و دشمن‌شکن ــ از مضمون واقعى خود برکنار بماند و قالبى به این عظمت و شکوه، معنایى به تناسب خود نداشته باشد.

ظرفیت حج در احیای توحید، وحدت امت و رهایی از حقارت

حج میتواند روح توحید را در دلها زنده کند؛ تکّه‌پاره‌هاى امّت بزرگ اسلامى را به هم وصل کند؛ عظمت مسلمین را به آنان برگرداند و آنان را از حقارت و احساس ذلّتى که بر ایشان تحمیل کرده‌اند، نجات دهد ... حج میتواند دردهاى مسلمین را به علاج نزدیک کند و بزرگ‌ترین درد آنان را ــ که سلطه‌ى فرهنگى و اقتصادى و سیاسى کفر و استکبار است ــ درمان نماید. حج میتواند دلبستگى‌هاى اسارت‌آفرین را از دلها بشویَد و در مقابل، ارتباط با خدا و با بندگان خدا را در فرد و جمعِ مسلمانان تقویت نماید؛ و به همین دلیل است که سیاستهاى حاکم بر حجاز، از حجّ واقعى و حامل مضمون الهى و سیاسى بیمناکند و قدرت تحمّل آن را ندارند.

ابراهیمی و محمدی کردن حج با طرح مشکلات مسلمانان و نشر معارف اسلام

حجّاج بیت‌الله‌الحرام و برادران و خواهرانى که امسال از سراسر عالم در خانه‌ى خدا گرد مى‌آیند، بکوشند تا با طرح مصائب و مشکلات مسلمین و تلاش براى ایجاد وحدت و همدلى مسلمانان ــ که شرط اصلى نجات مسلمین از چنگال امپراتورى زر و زور و سلطه‌ى جهانى است ــ و نشر معارف اساسى اسلام و تبادل نظر در وظایف بزرگ مسلمین در دوران معاصر، حج را ابراهیمى و محمّدى (صلّى الله‌ علیه و آله) سازند.

نزدیک شدن مسلمانان، شناخت دشمن و برائت از آن به‌عنوان هدف حج

… کنند، برادران در آن میعاد همدیگر را ببینند، با هم حرف بزنند، با هم درد دل بکنند، اوضاع خودشان را با هم در میان بگذارند، از هم کمک بگیرند، از تجارب هم استفاده کنند، اگر اینها نبود چرا زمان برایش معیّن کردند؟ چرا محدوده‌ی معیّن برایش گذاشتند؟ حرف ما این است. ما میگوییم اجتماع حج باید مسلمانان را به هم نزدیک کند؛ باید به این مجموعه‌ی عظیم، دشمنِ آنها را بشناساند؛ باید بفهمند دشمن کیست؛ تفاهم و توافق رأی پیدا کنند بر این معنا و از آن دشمن برائت کسب کنند؛ حج برای این است؛ لِیَشهَدوا مَن‌افِ‌ـعَ لَهُم[6] ؛ منافع اینها است. دیدید که با مسلمین ایرانیِ حج‌گزار و همراهانشان از کشورهای دیگر چه کردند؛[7] دیدید که حکّام ظالم و فاسد سعودی با بندگان خدا چگونه رفتار کردند؛ اِباء هم نکردند از اینکه بگویند ما با برائت از …

منع ملت ایران از حج به خاطر ترس آمریکا از این ملت

استکبار جهانى از ملّت ایران میترسد، مثل همه‌ى بدکاران و راهزنانى که از انسانهاى شجاع میترسند، از انسانهاى آگاه میترسند. اگر مى‌بینید که دولت سعودى و حکّام حجاز راه خانه‌ى خدا را بر روى این ملّت میبندند و حقّ این ملّت را از حج منع میکنند و حقّ آنها را غصب میکنند، به‌ خاطر این است که آمریکا از این ملّت میترسد. نباید ساده‌لوح‌ها گمان کنند که شعار «مرگ بر آمریکا» در مراسم حج مگر چیست و این شعارى و فریادی که از حنجره‌ها خارج میشود، مگر چه اثرى میگذارد بر روى پایه‌هاى سلطه‌ى غاصبانه‌ى آمریکا و اسرائیل؛ اگر تأثیر شکننده‌ى این شعارها نبود، اگر تأثیر تعیین‌کننده‌ى فریادِ …

خانهٔ خدا حق همهٔ مسلمانان و ملجأ بندگان خدا

فریضه‌ى حج، [زیارت] خانه‌ى خدا و قبر مقدّس پیغمبر که قلب ملّت ما مشتاق آن است، حقّ ملّت ما است و خانه‌ى خدا متعلّق به بندگان خدا است: سَواءً العاکِفُ فیهِ وَ الباد؛[5] نسبت به خانه‌ى خدا، مردمانى که در مکّه ساکن هستند هیچ فرقى ندارند با مسلمانانى که از اقطار[6] عالم به آنجا میروند. خانه‌ى خدا ملجأ بندگان خدا است؛ چرا مانع ملّت ما میشوند؟ این به ‌خاطر شعار «مرگ بر آمریکا» و «مرگ بر اسرائیل» است. این یعنى همین تأثیر حضور مردم و پیروزى خون بر شمشیر؛ این حرکت آمریکا و حکّام سعودى ــ که متأسّفانه موبه‌مو سیاستهاى آمریکا را اجرا میکنند و نفع آنها را در نظر میگیرند و نه …

تطهیر دل از شرک و تجدید پیمان با خدا از منافع حج

۱) حال که به نام خدا و به دعوت پیامبر خدا راهى کوى دوست شده و از هر فَجّ عمیق،[20] به حریم بیت‌ا‌لله‌الحرام وفود[21] کرده و احرام حج و هجرت الی‌ا‌لله‌ بسته و ابراهیم‌وار نغمه‌ی «اِنّی ذاهِبٌ اِلیّْ رَبّی سَیَ‌هدین»[22] به زبان فطرت سر داده و زمزمه‌ی «اَرِنا مَناسِکَنا وَ تُب عَلَینا»[23] را به زبان حال و قال مترنّم گشته‌اید، امید است از «ثَ‌مَرّْتُ کُلِّ شَیء»[24] که ابراهیم خلیل (علیه السّلام) از خداوند استدعا کرد، شیرین‌کام شده و چشمتان به شهود منافعى که حضرت ربوبى مژده داده، منوّر گردد.به‌طور حتم یکى از این منافع آن است که در پرتوِ مناسک و شعائر آموزنده‌ی حج، دلهایتان را که خانه‌ی خدا و امانت او است، به او بسپرید و از شرک و زَیغ[25] و زنگار تطهیر کنید و پیمان «اَلَم اَعهَ‌ـد اِلَی‌ـکُـم یّْبَ‌ـنیِّ ءادَمَ اَن لا تَع‌ـبُدُوا الشَّیطـّْن»[26] را تجدید نمایید و با تمسّک به فرمان «فَاجتَنِبُوا الرِّجسَ مِنَ الاَوثان»[27] به بشارت «وَالَّذینَ اجتَنَبُوا الطّاغوتَ اَن یَعبُدوها وَ اَنابوِّا اِلَی اللهِ لَهُمُ البُشرىّْ»[28] سرافراز گردید.

همراهی پناه بردن به خدا با پشت کردن به قدرت طواغیت

حجّ ابراهیمى و محمّدى (صلّى ا‌لله‌ علیه و آله و سلّم) و حجّ علوى و حسینى (علیهما السّلام) آن است که در آن، توجّه به خدا و پناه بردن به حکومت و قدرت او با پشت کردن به قدرت طواغیت و جبّاران همراه باشد. زمزمه‌ی مناجات سالار شهیدان و سیّد شباب اهل‌الجنّة در عرفات، چه زیبا این هر دو را در یک سخن میسراید: اِلٰهى ... اَنتَ کَهفى حینَ تُعیینِى المَذاهِبُ فى سَعَتِها ... وَ اَنتَ مُؤَیِّدى بِالنَّصرِ عَلىٰ اَعدائى وَ لَو لا نَصرُکَ اِیّاىَ لَکُنتُ مِنَ المَغلوبینَ …

حج بی‌برائت و بی‌وحدت و بی‌قیام فاقد روح و معنای حج

کدامین جان تشنه است که از فیض کوثر محمّدى (صلّى ا‌لله‌ علیه و آله و سلّم) و جوشش زمزم حسینى، این جرعه‌ها را بنوشد و هنوز در مضمون سیاسى حج دچار تردید و ابهام باشد؟ حجّ بی‌برائت، حجّ بی‌وحدت، حجّ بى ‌تحرّک و قیام، حجّى که از آن تهدید کفر و شرک برنخیزد، حج نیست و روح و معناى حج را فاقد است.دستهاى بزهکار استبداد و استعمار، حکمرانان از خدا بی‌خبر و قدرتهاى سلطه‌گر جهانى، در گذشته و حال، همواره از حجّ بامضمونِ سازنده و روشن و الهام‌بخش بشدّت ترسیده و با آن به مقابله برخاسته‌اند. آنها تبلیغات دامنه‌دار و خصمانه‌اى را به‌وسیله‌ی آخوندهاى دربارى و ریزه‌خواران سفره‌ی عشرت خود، بر ضدّ مضمون سیاسى حج به راه انداخته و با هیاهو و جنجال خواسته‌اند بقبولانند که حج از سیاست جدا است و جز عبادتى به‌مثابه‌ی عبادات فردى نیست؛ غافل از آنکه هر انسانِ …

عبادتی در جهت حیات طیبهٔ امت اسلامی و رهایی از استبداد

آرى، حج عبادت است و ذکر و دعا و استغفار؛ امّا عبادتى و ذکر و استغفارى در جهت ایجاد حیات طیّبه‌ی امّت اسلامى و نجات آن از زنجیرها و غلهاى استعباد[35] و استبداد و خداوندان زر و زور، و تزریق روح عزّت و عظمت به آن، و زدودن کسالت و ملالت از آن. این است حجّى که از پایه‌هاى دین به شمار رفته و امیرالمؤمنین على (علیه السّلام) در نهج‌البلاغه آن را عَلَم اسلام،[36] و جهاد هر ناتوان و برطرف‌کننده‌ی فقر و تنگدستى،[37] و مایه‌ی تقرّب و نزدیکى اهل دین به یکدیگر شمرده است؛[38] و این است آن حجّى که بندگان مجاهد …

استفاده از اجتماع حج برای اعلام نفرت از توطئه‌های فرهنگی استکبار

مسلمانان از اجتماعات بزرگ ‌-مخصوصاً اجتماع عظیم حج- باید براى اعلام مخالفت و نفرت خود از توطئه‌هاى فرهنگى استکبار علیه اسلام و ایستادگى قاطع خود در برابر آن، حدّاکثر استفاده را بکنند و مطمئنّم همان‌گونه که مسلمانان غیور در پاسخ به نداى امام امّت (اعلى ا‌لله‌ کلمته) تاکنون قاطعانه موضع‌گیرى کرده‌اند، از این پس نیز به همان‌گونه عمل خواهند کرد.

محرومیت دوبارهٔ ملت ایران از حج و امید به تحقق وعدهٔ الهی ورود به مسجدالحرام

برادران و خواهران، ملّت عزیز ایران! اگر دست دشمن، امسال نیز شما را از حقّ مسلّمتان ‌-یعنى زیارت بیت‌ا‌لله‌ و مرقد پیامبر (صلّى ا‌لله‌ علیه و آله و سلّم) و ائمّه‌ی هداى مدفون در بقیع (سلام ا‌لله‌ علیهم)- محروم ساخت و برگ دیگرى بر کارنامه‌ی سیاه خود افزود، امّا چشم‌انداز آینده به نظر ما روشن و امیدبخش است. ما تاکنون به تکلیف اسلامى خود عمل کرده‌ایم و بر تبعات آن نیز صبر میکنیم و امیدوارم خداوند لطف خود را بر ما بگستراند و رضاى حضرت ولی‌عصر (ارواحنا فداه) و دعاى آن حضرت را شامل حال ما سازد. وعده‌ی خدا به رسولش ‌-ان‌شاءالله- درباره‌ی شما فرزندان مخلص امام و یاران فداکار اسلام نیز به تحقّق خواهد پیوست، که فرمود: لَقَد صَدَقَ اللهُ رَسولَهُ ال‌رُّءیا بِالحَقِّ لَتَدخُلُنَّ المَسجِدَالحَرامَ اِن شاّْءَ اللهُ ءامِنینَ مُحَلِّقینَ رُءوسَکُم وَمُقَصِّرینَ لاتَخافون.[63]

موسم حج جایگاه تقویت نزدیکی مسلمانان بر پایهٔ بازگشت به اسلام

در بعد خارجى انقلاب، همه‌ی ملّتهاى مسلمان، بخصوص علمائشان، بخصوص روشنفکرانشان، بخصوص کسانى که بر روى ذهن مردم اثر دارند و حرفشان در مردم اثر میگذارد، باید تلاش کنند این وحدت و نزدیکى و آشنایى ملّتهاى مسلمان را تقویت کنند. موسم حج ‌-که دست مزدوران دست‌نشانده‌ی استکبار جهانى متأسّفانه ملّت ما را در این دو سال از زیارت خانه‌ی خدا و مرقد مطهّر رسول اکرم (صلّى ا‌لله‌ علیه و آله و سلّم) محروم کرده-[3] جایى است که مسلمانها باید در آن، این نزدیکىِ بر اساس بازگشت به اسلام را تا آنجایى که میتوانند تقویت کنند. و این پیام و توصیه‌ی ما به ملّتهاى مسلمانى است که امسال در مراسم حج شرکت خواهند کرد. مسلمانان دیگر کشورهاى اسلامى و همچنین مسلمانانى که در کشورهاى غیراسلامى اقلّیّت هستند، باید بدانند که ملّت ما این پیوند الهى و اسلامى خود با ملّتهاى مسلمان دیگر را هرگز فراموش نخواهد کرد و به آن اهمّیّت خواهد داد؛ و این وصیّت امام بزرگوار ما است.و من به شما …

نقد جدا دانستن حج از مسائل سیاسی با استناد به سیرهٔ پیامبر

… چه اخلاقى و چه اعتقادى استفاده‌ى کامل و شایان توجّهى کردند. دو سخنرانى از رسول خدا در منى نقل شده است که یکى ظاهراً در روز دهم یا همان حول‌وحوش روز دهم است و یکى در پایان ایّام تشریق[2] که تصریح شده؛ و به نظر میرسد که این، دو سخنرانى است و نه یک سخنرانى. در این سخنرانى‌ها رسول خدا تقریباً همه‌ى مطالب عمده‌اى را که مسلمانان باید به آن توجّه عمیق بکنند، بیان کردند که عمدتاً مسائل سیاسى است که انسان بخوبى درک میکند این کسانى که امروز در دنیاى اسلام حج را جداى از مسائل سیاسى قلمداد میکنند و تصوّر میکنند که در حج فقط باید عبادت به معناى رایج و عادّى آن داشت و هر کار سیاسى را خارج از قواره‌ى حج به‌حساب مى‌آورند، چقدر از تاریخ اسلام و از سیره‌ى نبىّ اکرم دور و بیگانه‌اند. مطالبى که رسول خدا در این سخنرانى‌ها بیان کردند که در نوع کتب شیعه و سنّى هم نقل شده، اجمالى از این مطالب اینها است:

بهره‌گیری پیامبر از حج سال دهم برای بیان مفاهیم سیاسی، نظامی، اخلاقی و اعتقادی

اولاً حادثه را به‌طور اجمال بیان کنم تا در ذُکرِ شنوندگان عزیز باشد. حادثه عبارت است از اینکه رسول خدا در سال دهم از هجرت به حج مشرّف شدند با جمعی از مسلمانان از مدینه و از سایر نقاط جزیرةالعرب که مسلمان شده بودند. در این سفر پیغمبر اکرم از حجِ خانۀ خدا برای بیان مفاهیم اسلامی ـ چه سیاسی، چه نظامی، چه اخلاقی و چه اعتقادی ـ استفادۀ کامل و شایان توجهی کردند. دو سخنرانی از رسول خدا در مِنا نقل شده است که یکی، ظاهراً در روز دهم یا همان حول‌وحوش روز دهم هست و یکی در پایان ایام تشریق[54] که تصریح شده و به نظر می‌رسد که این، دو سخنرانی است و نه یک سخنرانی.[55] در این سخنرانی‌ها رسول خدا همۀ مطالب عمده‌ای را که …

طواف جاهلی حاجیان و فرمان پیوستن آنان به امام و عرضهٔ یاری

فُضَیل‌بن‌یَسار از نزدیک‌ترین یاران رازدار امام، در مراسم حج با آن حضرت همراه شد.[16] امام به حاجیانی که پیرامون کعبه می‌گردند، می‌نگرد و می‌گوید: در جاهلیت نیز بدین‌گونه می‌گردیدند! فرمان، آن است که به‌سوی ما کوچ کنند و پیوستگی و دوستی خود را به ما بگویند و یاری خویش را بر ما عرضه کنند. قرآن ـ از قول ابراهیم ـ می‌گوید: «بارالها! دل‌هایی از مردم را مشتاق ایشان کن».[17] به جابر جعفی در نخستین دیدارش با امام سفارش می‌کند که به کسی نگوید از کوفه است؛ وانمود کند از مردم مدینه است.[18] و بدین‌گونه به این شاگرد نوآموز که گویا قابلیت فراوان او برای …

موسم حج، مناسب‌ترین فرصت برای رساندن پیام به همهٔ جهان اسلام

… آیا می‌توان گفت آن را ندیده‌اند؟ کوتاه کنیم. صورت قضیه این است که امام به فرزندش جعفربن‌محمد دستور می‌دهد که وی بخشی از دارایی او را (هشتصد درهم) در طولِ ده سال، صرف عزاداری و گریستن بر او نماید. مکان عزاداری، صحرای مِناست و زمان آن، موسم حج[33]؛ همین و بس. موسم حج، میعاد برادران دورافتاده و ناآشناست. هزاران «فرد» در آن زمان و مکان، امکان «جمع» بودن و شدن را می‌آزمایند. این همدلانِ ناهم‌زبان، در آنجا با زبان واحدی خدا را می‌خوانند و معجزۀ گِردآمدن ملت‌ها زیر یک پرچم را مشاهده می‌کنند. اگر پیامی باشد که می‌باید به همۀ جهان اسلام رسانده شود، فرصتی از این مناسب‌تر نیست. آنگاه عمل حج در چندین روز متوالی انجام می‌گیرد و در چند نقطه، کدام‌یک از این روزها مناسب‌تر است و کجا از این مکان‌ها؟ مکه، شهری است و مردم در یک شهر، هم پراکنده‌اند و هم سرگرم. به‌علاوه، همه در آن به عمل‌های حج مشغولند؛ طواف، سعی، نماز و.... مشعر توقفگاه …

کنگرهٔ عظیم توده‌های مسلمان برای تماس، تبادل و یکپارچگی

رادیو که نبوده، وسایل ارتباط جمعی که نبوده، اگر می‌خواستند یک فکر را در افق وسیعی منتشر کنند، ناچار بودند از اجتماعات عظیم استفاده کنند. و عظیم‌ترین اجتماعی که در عالم اسلام تشکیل می‌شده و امروز هم تشکیل می‌شود، همین کنگرۀ عظیمِ اسلامیِ حج است؛ که کنگرۀ سران نیست، کنگرۀ رهبران نیست، کنگرۀ بزرگان و سردمداران نیست ـ که بنشینند آنجا باهم حرف بزنند و مردم ندانند که چه شد ـ کنگرۀ مردم است، کنگرۀ قلب‌هاست، کنگرۀ همۀ توده‌های مردم مسلمان است که آنجا بدون هیچ حائلی، بدون هیچ مانع و رادعی، می‌توانند باهم تماس بگیرند، حرف بزنند، ردوبدل کنند اطلاعاتشان را، معلوماتشان را، دردهایشان را، نیازهایشان را؛ جهت‌گیری‌هایشان را باهم تطبیق کنند، وفق بدهند، یکپارچه بشوند، متحد بشوند؛ یک‌چنین وضع عظیمی.

لزوم بهره‌گیری از موسم حج پیش از استفادهٔ دیگران

… شخم بزنی، نرفتی بذر بپاشی؛ اگر بذر پاشیدی، آبیاری نکردی، بذر تو را بیرون انداختند، روی بذر تو شخم زدند، بذر دیگر کشتند و ریختند، خودشان آب دادند، خودشان مراقبت کردند، خودشان محصول را برداشتند، حالا تو توی سرت می‌زنی و به مزرعه فحش می‌دهی؟ این عاقلانه است؟ موسم حج این‌طور است. اگر تو استفاده نکردی از موسم حج، دیگری استفاده خواهد کرد. گناه تو خواهد بود، نه گناه موسم، نه گناه آنان که در این موسم مجتمع شدند.

سفر حج توفیق و نعمتی الهی که باید قدرش را دانست

خیلی خوش آمدید برادران عزیز، خواهران عزیز! چه حجّاج و چه خدمتگزاران. به همه‌ی شما تبریک عرض میکنم؛ هم به کسانی که عازم حجّید ــ توفیق بزرگی است، نعمت بزرگی است، عطیّه‌ی الهی است به شما، باید قدر بدانید و ان‌شاء‌الله این سفر بر شما مبارک باشد ــ و هم به خدمتگزاران حج؛ چه دستگاه‌های دولتی که اسم آوردند، وزارتخانه‌ها، دستگاه‌ها، سازمانها، بخشهای مختلف کشور که هر کدام به نحوی در این کار بزرگ شرکت دارند، و چه مسئولین کاروانها و دستگاه‌های اجرائی و سازمان حج و بعثه و دیگران؛ به شما هم تبریک عرض میکنم به خاطر اینکه خداوند متعال …