مطلب اوّل که محور اوّلى پیام است، مسئلهى حج و فلسفهى حج است. مسلمانان حج را نشناختند، همچنان که قرآن را؛ مسلمانان حج را حرکات و الفاظى گمان بردند امّا روح حج را ندیدند و لمس نکردند. لذا سالها و قرنها بر حج گذشت، بدون آنکه این مراسم عظیم بتواند محلّ صحنهى عظیمى باشد که مسلمین در آن منافع خود را مشاهده کنند؛ لِیَشهَدوا مَنـافِعَ لَهُم.[3] طواف خانهى خدا که حرکت متمرکز و یکپارچهى مسلمانان را بر گرد محور اللّه نشان میدهد و عبودیّت غیر خدا را نفى میکند و همهى حرکات و سکنات افراد امّت اسلامى را متوجّه به خدا میکند، سعى صفا و مروه که یک تلاش دائمى را به مسلمانان املا میکند و تعلیم میدهد، رمى جمرات که حضور شیطانهاى زور و زر را به یاد مسلمانان مىآورد و وجوب مبارزهى با آنها را به مسلمانان یادآورى میکند، وقوف در عرفات و مشعر و منىٰ که صحنهى عظیم محشر مسلمین را در مقابل چشمها ترسیم میکند و قدرت عظیم امّت اسلامى و انرژى متراکم آنها را به صورتى در مقابل چشمها مجسّم میکند، قربانى کردن در روز دهم ذىحجّةالحرام که وجوب قربانى دادن را و گذشتن از مال و جان را به مسلمانان مىآموزد، و دهها روح و فلسفه و معناى دیگر در حج، بکلّى از یاد مسلمانان رفته بود. حج یک سفر زیارتى ـ سیاحتى شده بود، یا سیاحتى ـ تجارتى. حج نتوانسته بود مسلمانها را به عظمت و عزّتشان آشنا کند. پردهداران حج از حج فقط همین را طلب کرده بودند که مسلمانان بیایند و پول خود را به دامن آنها بریزند و احیاناً سخن ناحق و زهرآگین آنها را بشنوند و برگردند. اسلام و انقلاب اسلامى و تجدید حیات اسلامى روح حج را به حج برگرداند؛ حقیقت حج را آشکار کرد؛ به مسلمانان دنیا نشان داد که چگونه یک ملّت با فداکارى خود، با مجاهدت یکپارچهى خود میتواند فریاد رساى خود را بر بلندترین مأذنهى جهان و در محشر عامّ مسلمین عالم بر صداى عَبَدهى[4] طاغوت غالب کند؛ حقایق را به گوش آنها برساند. این نکتهى اوّلى پیام امام است. مسلمانان باید بدانند که حج، این واجبى که این همه مورد تأکید قرار گرفته و هر سال از همه جاى جهان اسلام کسانى باید پول خرج کنند، خود را به تعب بیندازند و به آن بروند، فقط براى یک سلسله اعمال خشک و بىروح نیست؛ براى حقایقى است، براى فهمیدن معارفى است، براى درس گرفتن است، براى با هم آشنا شدن است، براى پیدا کردن عزّت است؛ یک تجربهاى است، تمرینى است براى ایجاد امّت بزرگ اسلام بدون هیچ تمایز و تفاوت.حج
نامهای دیگر: حج تمتع
توضیحتهیهشده با هوش مصنوعی
فریضهٔ حج و فلسفه، مناسک و ابعاد عبادی و سیاسی آن.
نخستین کاربرد در متنهای این سایت:بیانات در مراسم افتتاحیه کنگره جهانى حضرت رضا (علیهالسلام) در مشهد— ۱۳۶۵/۰۴/۲۸
سیر زمانی
از ۱۳۶۵ تا ۱۴۰۴۱۳۶۵۱۴۰۴
روی هر سال بزنید تا فقط شاهدهای همان سال نمایش داده شود.
تعریف در کلام رهبر
حج، کانون معارف اسلام و بیانکنندهی سیاست کلّى اسلام براى ادارهی زندگى انسان است. حج، مظهر توحید و نفى و رمى شیطان و تکرار شعار ابراهیم (علیه السّلام) است که گفت: اِنّی بَریّْءٌ مِمّـا تُشرِکونـ.[29] صحنهی اتّحاد عظیم امّت اسلامى بر گِرد محور توحید و برائت از مشرکین و نفى و طرد همهی بتها است. و بت، هر آن چیزى است که به جاى خدا قرار گیرد و ولایت الهى را به ولایت خود تبدیل کند و نیرو و ارادهی افراد بشر را در اختیار بگیرد؛ حال چه سنگ و چوب، و چه قدرتهاى شیطانىِ سلطهگر و جبّار، و چه عصبیّتهاى جاهلى و ناحق که «فَماذا بَعدَ الحَقِّ اِلَّا الضَّلـّْل».[30]بر آشنایان معارف اسلامى پوشیده نیست که فریضهى حجّ بیتالله از جملهى تکالیف نادرى است که در آن، ابعاد متعدّد و متنوّع مربوط به زندگى فردى و سلوک جمعى، به شکلى باشکوه و داراى تأثیر عمیق در تن و جان و اندیشه و نیز در مَنش و روش آدمى گنجانیده شده و درست گزاردن آن میتواند او را به توفیقات بزرگى در همهى عرصههاى مادّى و معنوى نائل سازد.شاهدها (۴۰۲ پاراگراف)
فرصت التیام شکافهای طبیعی و تحمیلی امت اسلامی
… که نیاورد، برای همهی بشریت آورد. همهی بشریت از لحاظ رنگ، از لحاظ زبان، از لحاظ عادات، از لحاظ سلائق، از لحاظ محیطهای تاریخی و جغرافیائی با هم متفاوتند. پس زمینهی اختلاف در امت اسلامی وجود دارد. این اختلاف بایستی بروز نکند، بایستی تحقق و فعلیت پیدا نکند. حج آن فرصت بزرگی است برای امت اسلامی که التیام خود را پس از جدائیهای طبیعی و احیاناً جدائیهای مصنوعی و تحمیلی، بار دیگر برای خودش تأمین کند.لزوم درس گرفتن حاجی و دیگران از حج
حج برای ما باید درس باشد؛ هم برای حاجی که به حج میرود، هم برای ما که نگاه میکنیم و دعا میکنیم و آرزو میکنیم که حج مقبول و کاملی انشاءاللَّه انجام بدهند. خداوند انشاءاللَّه همهی ما را توفیق بدهد که بتوانیم از درسهای حج حداکثر استفاده را بکنیم.حفظ قالب حج جاهلی و تبدیل آن به مظهر توحید و توحید کلمه
… موسم حج هم همین ماههای حرام بود، از اطراف عربستان - حالا در بیرون عربستان کسی اعتقاد نداشت - راه میافتادند و به مکه میآمدند، برای اینکه اطراف کعبه طواف کنند. قالب کار، همین قالب کاری است که شما انجام میدهید؛ اما محتوا و جهت کار، صد و هشتاد درجه تفاوت دارد. امروز شما اطراف کعبه که حرکت میکنید، توحید را دارید تجسم میکنید؛ حرکت عظیم عالم بر محور وجود خالق متعال؛ که اینجا یک حرکت سمبلیک و یک حرکت نمادین به وجود آمد و کعبه شد مظهر توحید در اسلام، و حج شد بهترین عامل برای توحید کلمه در یک مجمع عظیم جهان اسلام؛ این جهتِ امروز آن است. جهت جاهلیت صد و هشتاد درجه تفاوت داشت و نقطهی مقابل این بود؛ بتهای گوناگونی بیرون کعبه و درون کعبه آویخته بودند؛ کسانی که میآمدند و دور کعبه حرکت میکردند، در واقع دلباخته و دلبستهی آن بت بودند و از خدای واحدِ احد چیزی نمیفهمیدند. خودِ …لزوم مغتنم شمردن فرصت حج و پرهیز از دلمشغولیهای مادی
همهی برادران و خواهران شایسته است به چنین دستاوردی بیندیشند و این فرصت بزرگ را مغتنم شمارند. نگذارند در اینجا نیز دلمشغولیهای زندگی مادی، که گرفتاری همیشگی ماست، دلها را به خود سرگرم کند. با یاد خدا، با انابه و تضرع، با عزم راسخ بر راستی و درستکرداری و درستاندیشی، و با کمک خواستن از خداوند، دل مشتاق خود را در فضای توحید و معنویت ناب، به پرواز درآورند و برای پایداری در راه خدا و صراط مستقیم، توشه بگیرند.بازخوانی درس توحید، دلسپردن به خدا و جبههگیری در برابر شیطان
حج، بازخوانی و فراگیری این درسهای بزرگ است. برائت از مشرکان و بیزاری از بتها و بتگران، روح حاکم بر حج مؤمنان است. جایجای حج، نمایشگر دلسپردن به خدا و سعی و تلاش در راه او، و برائت از شیطان و رمی و طرد او و جبههگیری در برابر اوست. و جایجای حج، مظهر اتحاد و انسجام اهل قبله و رنگباختنِ تفاوتهای طبیعی و اعتباری و برجستهشدن وحدت و برادری حقیقی و ایمانی آنها است.هدیهٔ الهی به امت با خصوصیت بینالمللی اسلامی
این یک نقطهی بسیار مهمی است؛ یک هدیهی الهی است به امت مسلمان. اگرچه همهی فرائض الهی و تکالیف در واقع هدایای الهی است به آحاد بشر؛ نماز هم یک هدیهی الهی است، روزه هم یک هدیهی الهی است، انفاقات هم همینطور، لکن حج یک خصوصیت بین المللی اسلامی دارد. یقیناً این را میشود یکی از معجزات اسلام شمرد، که یک مرکز واحدی تشکیل بشود و همهی امت، خود را در برابر او و نسبت به او یکسان ببینند: «سواء العاکف فیه و الباد»؛ نسبت مسلمانان به این خانهی مقدس یکسان است؛ چه آنهائی که در خودِ مکه ساکنند، چه آنهائی که در اقصی …سازندگی شخصی و معنوی و سازندگی ملی در دورهٔ حج
نکتهی دوم مسئلهی سازندگی حج است؛ هم سازندگی شخصی و اخلاقی و معنوی - که روحانیون محترم، علمای محترم در داخل کاروانها میتوانند خیلی نقش ایفا کنند و هم سازندگی ملی؛ یعنی خلقیات یک ملت مُلتئم، پخته، سنجیده، خردمند را در دورهی حج، زمینهاش را برای حاجی فراهم کند.انجام اعمال با تدبر و درس بودن هر یک از مناسک
اعمال را با تدبر انجام دادن؛ این طواف، این سعی، این وقوف، این حالت خضوع و خشوع، این رعایت محرمات و ممنوعات دوران احرام؛ هرکدام از اینها یک درس است. این را حجاج محترم ما و برادران و خواهران عزیز ما با وارد کردن انگیزههای کوچک دنیائی باطل نکنند؛ مثل همین خریدن جنسی از فلان مغازه. خود این مبتلا شدن به مراجعهی به مراکز فروش برای یک چیز کم اهمیت، یک بلا و یک مشکل است و ملابساتی که دارد، مشکل دیگر. وقت نماز …پیوند دوبارهٔ دلها با قبله و برادران و طراوت معنوی و سیاسی امت
دیدار سالیانهی برادران در خانهی محبوب، دلها را از سوئی با قبلهی آفرینش و از سوئی با یاران جدا افتاده پیوندی دوباره میزند و در پیکر امّت اسلامی، هم در معنویت و هم در سیاستش طراوت و نشاط میدمد.وارستگی از آلودگیهای مادی و خدا را دیدن، هدف مناسک
وارستگی از آلودگیهای مادّی و یکسره در همه جا و همه کار، خدا را دیدن، هرچند در مدتی چند روزه، توشهی بزرگی برای آدمی است. همهی آداب و مناسک حج برای آن است که حجگزار به این تجربهی معنوی دستیابد و این لذت را در کام جان دریابد.نمایش هویت متحد امت اسلامی محور سیاسی حج
در بُعد سیاسی، محور اصلی در حج، نمایش هویت متحد امّت اسلامی است. دوری برادران از یکدیگر، عرصه را برای بدخواهان میگشاید و تخم تفرقه میان مسلمانان را بارور میکند.تأثیرات فردی، ملی و بینالمللی فریضهٔ حج
«حج» یک فریضهی پُرظرفیتی است که اگر درست عمل شود و آنچنان که شارع مقدس خواسته است در هر دوره و زمانی، متناسب با آن زمان به شکل شایستهای انجام بگیرد، تأثیرات آن علاوه بر تأثیرات فردی و ملی، تأثیرات بینالمللی خواهد بود. ما دیگر کدام واجب را داریم که اینطور باشد. این عمل و فریضه، هم دل و روح و باطن خود انسانِ حجگزار را تصفیه میکند، نورانی میکند و به خدا نزدیک میکند؛ با استغفار و با تضرع و مناجات الهی آشنا و معنوی میکند؛ هم بر روی مسائل یک ملت اثر میگذارد؛ چون بخشی از مردم یک ملت وقتی در یک جهت خاصی، در یک سفری و با یک هدفی رفتند و برگشتند، همگرایی آنها قهراً بیشتر میشود و سطح معنویت و اخلاق ملی بالا میرود. و هم علاوهی …حکمت اجتماع همگانی در زمان معین برای احساس یگانگی
… این را نگفتهاند؛ مثل عمره؛ در عمره هر کسی هر وقتی خواست، میرود انجام میدهد، عمل مستحبی است؛ اما حج اینطور نیست. حج باید در یک وقت معینی باشد؛ میخواهد همه آنجا جمع شوند. برای چه جمع بشوند؟ جمع بشوند که با هم دعوا کنند؟ «لا رفث و لا فسوق و لا جدال فی الحجّ»؛ پس جمع شدن برای دعوا کردن نیست، برای احساس بیگانگی از هم نیست؛ پس برای چیست؟ برای همین احساس اتحاد و یگانگی است؛ این احساس را در خود و طرف مقابل به وجود آوردن است. حقیقتاً دنیا و آخرت در قضیهی حج گنجانده شده است؛ این ظرف بسیار وسیع و پُراستعداد و پُرظرفیتی است که از این میشود استفاده کرد. اگر من و شما - هر کدام - در یک بخشی، در یک ردهای تلاش کنیم که این ظرفیت شناخته شود و از آن استفاده بشود، آن وقت اجر و پاداش خواهد …آمادگی قبلی حجگزاران از لوازم حج حقیقی
آنچه که در حج باید مورد توجه باشد - بارها هم گفته شده است؛ هم ما عرض کردیم، هم دیگران گفتهاند - آن همین است که: حج به معنای حقیقی خود نزدیک بشود. البته این یک لوازمی نیاز دارد. یکی از لوازمش همین «آمادگی قبلی» است. آدمی را بدون آمادگی قبلی ببرند در حج رها کنند، یقیناً استفادهی صحیحی نخواهد کرد؛ بنابراین باید از قبل او را آماده کنند. این یک وظیفه است. یکی از کارهای سازمان حج و بعثهی مربوط به این کار، باید این باشد: مردمی را که میخواهند مسافر حج بشوند، از پیش در اینها ظرفیت و آمادگی به وجود بیاورند. البته حالا هم هست، اما این باید بیشتر شود؛ با تهیهی کتاب، با برنامهریزیهای گوناگون، با …لزوم پیراستن فضای حج از انگیزههای دنیوی و مادی
یک مطلب دیگر این است که: «حج و فضای آن را از انگیزههای دنیایی و مادی - تا آن جایی که ممکن است - تخلیه کنند.» این خیلی مهم است؛ چون یکی از شاخصهایی که در حج در نظر گرفته شده است، این است. میگویند در حج شما حق ندارید بوی خوش استعمال کنید، اگر از جایی گذشتید که بوی ناخوشی هست، حق ندارید بینیتان را بگیرید. البته اینها خیلی معنا دارد. حج جایی است که باید هر چه ممکن است انسان از انگیزههای دنیوی و مادی جدا و دور بشود. البته ما نمیخواهیم سفارش کنیم …روزهای حج مایهٔ امید از شکوه همبستگی و نوید رحمت از ذکر الهی
روزهای حجّ، روزهای امید و نوید است. از سوئی شکوه همبستگی میان مسافران خانه ی توحید، در دلها امید میآفریند، و از سوئی طراوت یافتن جانها به برکت ذکر الهی، گشایش درهای رحمت را نوید میدهد.معنویت حج در ذکر خدا و لزوم تداوم آن پس از حج
معنویت حجّ، همین در ذکرُاللَّه است که چون روح در یکایک اعمال حجّ گنجانیده شده است. این سرچشمه ی مبارک باید پس از دوران حجّ نیز همچنان بجوشد و این دستاورد، ادامه یابد.حج از برترین تدابیر اسلام در غفلتزدایی
حجّ یکی از برترین تدابیر اسلام در غفلت زدائی است. بین المللی بودن این مراسم، گویا این پیام را میرساند که امّت اسلامی در هویت جمعی خود نیز، جدا از وظیفهی فردی هر مسلمان، موظف به غفلت زدائی از خویشتن است.مناسک حج فرصت رهایی از لذتطلبی و تنآسایی و انس با خدا
عبادات و مناسک حجّ، فرصت میدهد که ما اسارت و وابستگی غفلتبار خود به لذّتطلبی و هوس و تنآسائی را موقتاً ترک کنیم. احرام و طواف و نماز و سعی و وقوف، مارا از یاد خدا سرشار و به حریم الهی نزدیک میکند، و لذّت انس با خدا را در کام جان ما مینشاند.موسم حج فرصت خودسازی و لزوم تأمل در معنا و هدف آن
بار دیگر اجابت کنندگان دعوت الهی - لبیک گویان و هَرْوَلِه کنان - خود را به خانهی دوست رساندهاند. موسم حج فرا رسیده و عرصهی شوق و نیاز، به روی دلدادگان صفا و معنویت، گشوده شده است. اینک خانهی خدا و قبلهی دلها پیش روی شما است، عرفات و مَشْعَر آراسته برای جوشش سرچشمهی ذکر و معرفت است، مِنی و صَفا آموزندهی سعی و تلاش در قُرب به خدا و رَمْىِ شیطان است، اینک فرصت خودسازی و بهرهگیری از این آبشار زُلال توحید و وحدت فرا رسیده است. لبیکی را که در آغاز اِحرام بر زبان راندهاید، در دل خویش راسخ کنید و دعوت خدا را که با سفر به حریم دوست اجابت کردهاید، با تأمُّل در معنا و هدف حج، از سود و ذخیرهی هرچه افزونتر، برخوردار سازید.فیض حج آگاهانه: معنویت برای حاجی و اتحاد و عزت برای امت
فریضهی حج، آنگاه که با معرفت و هوشیارانه به جای آورده شود، به مسلمان حج گزار و به امت بزرگ اسلامی فیض میبخشد، حاجی را به صفا و پاکی و معنویت سوق میدهد، و امت را به اِتّحاد و عِزّت و اِقتدار نزدیک میکند.حرکت دستهجمعی برای تقرب به خدا و برائت از شیاطین
حج در عین حال، یک حرکت دستجمعی است. دعوت الهی به حج برای آن است که مؤمنان خود را در کنار یکدیگر ببینند و نُمادی از وحدت پیکرهی مسلمین را به چشم خود بنگرند. حج برای تقرب دستجمعی به خدا و بَرائت دستجمعی از شیاطین اِنْس و جِن است. تمرین اتحاد و پیوستگىِ امت اسلامی است. و امت اسلامی هرگز مانند امروز به این برادری بایکدیگر و برائت عَلَنی از مُشْرِکین و مستکبرین، نیاز نداشته است.حج برترین عبادت، مایهٔ توجه به خدا و احساس امنیت در دل
… متعال، از خودشان هم غافل شده اند. نیازهای انسان، حقیقت انسان و اهداف خلقت انسان در میان چرخ و پر دستگاه های مادی بکلی از یاد رفته است. آنچه انسان را به خدا، و در سایه ی توجه به خدا، به خود و حقیقت خود و نیاز خود و دل خود متوجه می کند، دعا و عبادت و تضرع است. و حج از این جهت برترین عبادتهاست؛ چون از لحاظ زمان، از لحاظ مکان، از لحاظ توالی حرکاتی که در حج در اختیار حاجی و ناسک گذاشته شده است، یک عبادت استثنایی است. لذا شهر مکه و مراسم حج، وسیله یی برای امنیت انسان است. انسان، با خضوع، با توجه، با تضرع و با غرق شدن در یاد الهی، در آن مراسمِ عجیب و عظیم، در دل خود احساس امنیت می کند؛ این بزرگترین نیاز انسان است. جهنمی که قدرتهای مادی و انگیزه های مادی در حول و حوش انسان به وجود آورده اند. انسان می تواند با پناه بردن به حج، بَرد و سلام بهشت را در آن مکان و آن زمان برای خود به وجود بیاورد. چه غافلند کسانی که مراسم حج و ایام حج و مناسک حج را …پاسخ امت اسلامی به فراخوان حج، گشوده شدن خزانهٔ رحمت الهی
امت اسلامی اکنون بار دیگر، میعاد بزرگ سالیانه خود رابرگزارکرده و به فراخوان «و اذن فی الناس بالحج» به شایستگی پاسخ داده است. این فریضه بی نظیر نیز مانند دیگر فرایض الهی، خزانه رحمتی است که درموعد خود به روی بندگان گشوده می شود و فرصتی برای بهره گیری از فیض بی منتهای خداوند دردسترس آنان می گذارد.صیقل جان حاجیان و انسجام و بیداری و خودآگاهی امت اسلامی
حج، از این جهت، استثنایی و بی همتاست که درآن، هم دل ها و جان ها صیقل می یابد و یکایک حاجیان به قدر همت و ظرفیت خود از این باران رحمت، برخوردار می شوند و هم شخصیت کلان امت اسلامی که از ملت ها و نژادها و اقلیم ها و فرهنگ ها تشکیل شده است، می تواند درآن به انسجام و شجاعت و بیداری و خودآگاهی بیشتر نایل آید و این، نیاز بزرگ امروز دنیای اسلام است.گردهمایی میلیونی مسلمانان و آموزش نمادین توحید، همدلی و برائت از طاغوت
گردهمائی میلیونی مسلمانان در حج، پدیدهئی بینظیر و شگفتانگیز است. همهی ملتهای مسلمان از همهجای جهان و از همهی قشرهای اجتماعی، در این چند روز در خانهی خدا، زادگاه اسلام و پیامبر عظیمالشأن آن گرد میآیند و آئینهای پررمز و راز حج را برپا میدارند. در این شعائر پرشکوه و پرمعنی، پیوند دلها با خدای بزرگ، پیوند دلها با یکدیگر، حرکت بر محور توحید، سعی و تلاش همگانی، رمی شیطان و برائت از طاغوت، ذکر و تضرّع و خشوع در برابر خدا، و احساس عزت و عظمت در پرتو اسلام، همه در عمل و بگونهئی نمادین به ملتهای مسلمان، آموزش داده میشود؛ و مهربانی و همزیستی با برادران و استحکام و سرسختی با دشمنان، و رها شدن از پیرایههای خودپرستی و پیوستن به دریای عزت و عظمت الهی در قالب مناسک حج تجسّم مییابد.نیاز امت به درسگیری از الگوی حج برای حرکتی هدفمند در سمت اهداف قرآنی
امت اسلامی در چنین اوضاع حساس و خطیری بیش از همیشه به درسگیری از الگوی حج نیاز دارد: حرکت و نهضتی هدفمند، و آگاهانه، و متنوع، و همگانی، در سمت هدفهای قرآنی و بر صراط مستقیم اسلام.. قال تعالی: الذین آمنوا یقاتلون فی سبیل اللَّه والذین کفروا یقاتلون فی سبیل الطاغوت، فقاتلوا اولیاء الشیطان انّ کید الشیطان کان ضعیفها، و قال تعالی: و قال موسی لقومه استعینوا باللَّه و اصبروا ان الارض للَّه یورثها من یشاء من عباده و العاقبة للمتقین و صدق …تقویت رابطه با خدا، انس با قرآن و ذکر در زمان و مکان متبرک
این اوقات، هم روزها و زمان، متبرّک است و هم مکان، متبرّک است. هم از لحاظ زمان، در اوج حرمت ماههای حرام قرار دارد؛ هم از لحاظ مکان، در نقطه اعلای مناطق متبرّک - که خانه خدا و مرکز توحید و توجّه نفوس همه مسلمانان در همه شبانهروزهاست - قرار دارد. حاجی در آنجا باید رابطه خود را با خدا قوی و مستحکم کند؛ با قرآن اُنس پیدا کند و تضرّع و ذکر و حضور را وظیفه دائمی خود بداند. انسان گاهی خیلی متأسّف میشود که بعضی به آنجا بروند و دنبال کالاهایی بگردند که این کالاها را همهجا میشود پیدا کرد! بعضی، عمر و پول و آبرو و وقت عزیزشان را صرف میکنند تا به بازارهای گوناگون بروند و این کالاها را بیاورند؛ اینها کالاهای معمولی زندگی است و …فرصت عرضهٔ حقایق اسلامی به افکار عمومی جهان و بیداری آنان
… پشتوانه آن سیاستها هستند، مفیدند، مورد استفاده قرار میگیرند؛ بعد مثل سنگ استنجای شیطان - به قول مولوی - دورشان میاندازند. این تجربه موجود ماست. اسلام به امّت اسلامی و حکّام اسلامی عزّت و قدرت و شجاعت میبخشد تا بتوانند اقدام کنند، بفهمند و راهشان را ببینند. حج فرصت بزرگی است که این حقایق و حقایق فراوانی از این قبیل - که به برکت معرفت اسلامی و هدایت اسلامی در اختیار ما ملت مسلمان ایران است - در اختیار افکار عمومی مردم دنیا گذاشته شود و آنها بیدار شوند. خیلی از دلهای دنیای اسلام بیدارند؛ باید احساس کنند که در سرتاسر جهان اسلام، فکرِ آنها طرفدار دارد تا جرأت و شهامت و شجاعت لازم را پیدا کنند. همه اینها در سایه معنویت حجّ است؛ از معنویت حج و بهرهبرداری از مفاهیم عالی ادعیّه و زیارات و آیات کریمه قرآن غفلت نکنید. هرچه میتوانید، از این ذخیره عظمی استفاده کنید. انشاءالله با دست پُر از این سفر برگردید.فرصت غرقه شدن در عبادت و یادآوری خاطرات صدر اسلام
حج که آرزوی دینداران و بهشت ذاکران و فرصت صالحان است، بار دیگر فرارسیدهاست. از سراسر جهان امسال نیز جمعی به این میهمانی عمومی راه یافتهاند. غرقهشدن در فضای نورانی عبادت و خشوع و یادآوری خاطرات صدر اسلام و جستجو از نشانههای فلاح و عزت که این قطعه از زمین را در آسمانهای دور دست تاریخ، چون خورشیدی تابناک نشان میدهد، نخستین بهرههای دل و ذهنِ مسافر تشنه و هوشیار است.