مطلب اوّل که محور اوّلى پیام است، مسئلهى حج و فلسفهى حج است. مسلمانان حج را نشناختند، همچنان که قرآن را؛ مسلمانان حج را حرکات و الفاظى گمان بردند امّا روح حج را ندیدند و لمس نکردند. لذا سالها و قرنها بر حج گذشت، بدون آنکه این مراسم عظیم بتواند محلّ صحنهى عظیمى باشد که مسلمین در آن منافع خود را مشاهده کنند؛ لِیَشهَدوا مَنـافِعَ لَهُم.[3] طواف خانهى خدا که حرکت متمرکز و یکپارچهى مسلمانان را بر گرد محور اللّه نشان میدهد و عبودیّت غیر خدا را نفى میکند و همهى حرکات و سکنات افراد امّت اسلامى را متوجّه به خدا میکند، سعى صفا و مروه که یک تلاش دائمى را به مسلمانان املا میکند و تعلیم میدهد، رمى جمرات که حضور شیطانهاى زور و زر را به یاد مسلمانان مىآورد و وجوب مبارزهى با آنها را به مسلمانان یادآورى میکند، وقوف در عرفات و مشعر و منىٰ که صحنهى عظیم محشر مسلمین را در مقابل چشمها ترسیم میکند و قدرت عظیم امّت اسلامى و انرژى متراکم آنها را به صورتى در مقابل چشمها مجسّم میکند، قربانى کردن در روز دهم ذىحجّةالحرام که وجوب قربانى دادن را و گذشتن از مال و جان را به مسلمانان مىآموزد، و دهها روح و فلسفه و معناى دیگر در حج، بکلّى از یاد مسلمانان رفته بود. حج یک سفر زیارتى ـ سیاحتى شده بود، یا سیاحتى ـ تجارتى. حج نتوانسته بود مسلمانها را به عظمت و عزّتشان آشنا کند. پردهداران حج از حج فقط همین را طلب کرده بودند که مسلمانان بیایند و پول خود را به دامن آنها بریزند و احیاناً سخن ناحق و زهرآگین آنها را بشنوند و برگردند. اسلام و انقلاب اسلامى و تجدید حیات اسلامى روح حج را به حج برگرداند؛ حقیقت حج را آشکار کرد؛ به مسلمانان دنیا نشان داد که چگونه یک ملّت با فداکارى خود، با مجاهدت یکپارچهى خود میتواند فریاد رساى خود را بر بلندترین مأذنهى جهان و در محشر عامّ مسلمین عالم بر صداى عَبَدهى[4] طاغوت غالب کند؛ حقایق را به گوش آنها برساند. این نکتهى اوّلى پیام امام است. مسلمانان باید بدانند که حج، این واجبى که این همه مورد تأکید قرار گرفته و هر سال از همه جاى جهان اسلام کسانى باید پول خرج کنند، خود را به تعب بیندازند و به آن بروند، فقط براى یک سلسله اعمال خشک و بىروح نیست؛ براى حقایقى است، براى فهمیدن معارفى است، براى درس گرفتن است، براى با هم آشنا شدن است، براى پیدا کردن عزّت است؛ یک تجربهاى است، تمرینى است براى ایجاد امّت بزرگ اسلام بدون هیچ تمایز و تفاوت.حج
نامهای دیگر: حج تمتع
توضیحتهیهشده با هوش مصنوعی
فریضهٔ حج و فلسفه، مناسک و ابعاد عبادی و سیاسی آن.
نخستین کاربرد در متنهای این سایت:بیانات در مراسم افتتاحیه کنگره جهانى حضرت رضا (علیهالسلام) در مشهد— ۱۳۶۵/۰۴/۲۸
سیر زمانی
از ۱۳۶۵ تا ۱۴۰۴۱۳۶۵۱۴۰۴
روی هر سال بزنید تا فقط شاهدهای همان سال نمایش داده شود.
تعریف در کلام رهبر
حج، کانون معارف اسلام و بیانکنندهی سیاست کلّى اسلام براى ادارهی زندگى انسان است. حج، مظهر توحید و نفى و رمى شیطان و تکرار شعار ابراهیم (علیه السّلام) است که گفت: اِنّی بَریّْءٌ مِمّـا تُشرِکونـ.[29] صحنهی اتّحاد عظیم امّت اسلامى بر گِرد محور توحید و برائت از مشرکین و نفى و طرد همهی بتها است. و بت، هر آن چیزى است که به جاى خدا قرار گیرد و ولایت الهى را به ولایت خود تبدیل کند و نیرو و ارادهی افراد بشر را در اختیار بگیرد؛ حال چه سنگ و چوب، و چه قدرتهاى شیطانىِ سلطهگر و جبّار، و چه عصبیّتهاى جاهلى و ناحق که «فَماذا بَعدَ الحَقِّ اِلَّا الضَّلـّْل».[30]بر آشنایان معارف اسلامى پوشیده نیست که فریضهى حجّ بیتالله از جملهى تکالیف نادرى است که در آن، ابعاد متعدّد و متنوّع مربوط به زندگى فردى و سلوک جمعى، به شکلى باشکوه و داراى تأثیر عمیق در تن و جان و اندیشه و نیز در مَنش و روش آدمى گنجانیده شده و درست گزاردن آن میتواند او را به توفیقات بزرگى در همهى عرصههاى مادّى و معنوى نائل سازد.شاهدها (۴۰۲ پاراگراف)
آمیختگی دنیا و آخرت و فرد و اجتماع در شعائر حج
ویژگی شعائر حج در آمیختگی دنیا و آخرت و آمیختگی فرد و اجتماع است. کعبهی بیپیرایه و پرشکوه؛ طواف جسمها و دلها بر گِرد یک محورِ استوار و ابدی؛ سعی و تلاش مداوم و منظّم میان یک مبدأ و منتها؛ کوچ همگانی به عرصههای رستاخیزىِ عرفات و مشعر، و حال و حضوری که دلها را در این محشر عظیم، صفا و طراوت میبخشد؛ هجوم همگانی برای …پیوند دل با یاد خدا و برانگیختن روحیهٔ تهاجم به طاغوتها در حج
چنین مراسمی است که هم دلها را با یاد خدا پیوند میزند و خلوت دل آدمی را به نور تقوا و ایمان روشن میسازد، و هم فرد را از حصار خودی بیرون آورده و در جمع متنوّع امت اسلامی حل میکند؛ هم لباس پرهیزگاری را که حافظ جان او از پیکانهای زهرآلود گناه است، بر او میپوشاند، هم روحیهی تهاجم به شیطانها و طاغوتها را در او برمیانگیزد. در اینجاست که حجگزار، هم نمونهای از دامنهی گستردهی امت اسلامی را به چشم میبیند و به ظرفیت و توانایی آن پیمیبرد، و هم به آینده امید میبندد و هم برای نقشآفرینی در آن احساس آمادگی میکند، و هم نیز اگر توفیق و کمک الهی را دریابد، بیعتی دوباره با پیامبر …حج فرصت تأمل در قضایای مهم جهان اسلام
برادران و خواهران! موسم حج، فرصت تأمل و تعمّق در قضایای مهم جهان اسلام است. سرنوشت انقلابهای منطقه و تلاشهایی که از سوی قدرتهای زخمخورده از این انقلابها برای انحراف آنها به کار میرود، در شمار این قضایا است. نقشههای خائنانه برای اختلافافکنی میان مسلمانان و ایجاد سوء ظن میان کشورهای بپاخاسته با جمهوری اسلامی ایران، مسألهی فلسطین و کوشش برای منزویکردن مبارزان و خاموشکردن جهاد فلسطینی، تبلیغات اسلامستیزانهی دولتهای غربی و حمایت آنان از اهانتکنندگان به مقام …نزدیک کردن صورت و محتوای حج به خواست الهی و ویژگی امتمحور آن
نکاتی که ذکر کردند - چه جناب آقای قاضی عسگر، چه رئیس محترم سازمان - اقداماتی که انجام دادند یا بنا دارند انجام بدهند، همه اقدامات خوب و لازمی است. سعی بشود که انشاءاللّه همهی آنچه را که آرزوی این مدیران دلسوز است، با مراقبتِ کامل تحقق پیدا کند تا بتوانیم حج را از لحاظ صورت و معنا و قالب و محتوا، نزدیک کنیم به آنچه که خدای متعال از ما خواسته است؛ بتوانیم این واجب عظیم و این فریضهی تعیینکننده را - که دارای خصوصیاتی است که در هیچ فریضهی دیگر اسلامی، این خصوصیات نیست؛ ناظر به امت است، ناظر به دنیاست - آنچنان که خدای متعال اراده کرده است و برای ما و شما خواسته است، انشاءاللّه انجام دهیم.حج، مجموعهای لبالب از احساس معنوی در کنار ابعاد سیاسی و اجتماعی
یک نکتهی دیگر که بارها بر آن تأکید شده و باز هم لازم است عرض کنیم، این است که حج اگرچه یک واجب سیاسی است، یک واجب اجتماعی است، مظهر وحدت است، مظهر تجمع مسلمین است، برای بیان برائت است - در اینها شکی نیست - اما یک مجموعهی لبالب از احساس معنوی است؛ این نباید فراموش شود. از اول مراسم حج، از همان احرامی که شما برای عمره در میقات میبندید، تا آخرین وظائف و فرائضی که در حج وجود دارد، ذکر خدا موج میزند؛ این را باید به یاد داشته باشیم. ذکر خدای متعال ما را پاکیزه میکند، ما را تطهیر میکند، زنگها را از دل ما پاک میکند، غفلتها را از …احیای ارتباط با برادران مسلمان در حج با زبان و رفتار محبتآمیز
… مسلمان در دنیای اسلام باید در این مرکز مهم احیاء شود. ارتباطات، ارتباطات دولتها نیست. ارتباطات دولتها، ارتباطات رسمی است، ارتباطات زبانی است، برای مسائل دیگری است. ارتباط بین آحاد امت اسلامی، ارتباط قلبی است؛ این با ارتباط آحاد ملتها با یکدیگر حاصل میشود. در دیدار با برادران مسلمانی که از کشورهای دیگر آمدهاند، آنهائی که اهل زبانند، میتوانند حرف بزنند، با زبان اظهار محبت کنند، اظهار تعارف کنند، بر روی نقاط مشترک تکیه کنند؛ آنهائی که اهل حرف زدن نیستند، با عمل: جا بدهید، مهربانی کنید، محبت کنید، بعضی از سختیها و خشونتها را تحمل کنید؛ یکی ممکن است تنه بزند، شما در مقابلش لبخند بزنید. در عمل سعی کنید این ارتباط به وجود بیاید؛ نه فقط برای اینکه آبرو و عزت ایران و ملت ایران را حفظ کنید - که البته این در جای خودش خیلی مهم است؛ چقدر خوب است که یک ملت بتواند کرامت خود، ارزش خود، پایبندی خود به آداب و اخلاق انسانی و اسلامی را نشان بدهد - بلکه برای اینکه این ارتباط قلبی برقرار شود. اهل …مجموعهای از همهٔ فرائض پاککنندهٔ انسان
… با همین وضعیت از این مرزی که اسمش مرز مرگ است، عبور کنیم، وای به حال ماست. باید خودمان را پاکیزه کنیم. این پاکیزگی در نماز حاصل میشود، در تلاوت قرآن حاصل میشود، در روزه حاصل میشود، در انفاق و صدقه حاصل میشود، در انواع فرائض این پاکیزگی برای انسان پیش میآید؛ حج یک مجموعهای از همهی این فرائض است. در حج ذکر هست، در حج طواف هست، در حج نماز هست، در حج وقوف هست، در حج توجه به خدا هست، در حج انفاق هست، قربانی هست؛ همه چیز در حج جمع است؛ یک مجموعهای است از این کارها.مراسم حج بهترین جا برای تطهیر دلها
این چند هفته را خیلی قدر بدانید. در این چند هفته دلها را پاکیزه کنید، تطهیر کنید. بهترین جا برای تطهیر، همین مراسم حج است؛ مسجدالحرام است، طواف خانهی خداست، مسجد نبی مکرم است، آن مراسمِ عظیم است. با جمعید، در بین جمعید، اما هر کدام به طور مستقل یک سیم ارتباطی با خدا دارید. هیچ کس هم ممکن است مطلع نشود، خبر نشود. این ارتباط را حفظ کنید، تقویت کنید. از حالا شروع کنید، بلکه از قبل …لزوم آمادگی پیش از سفر حج همانند آمادگی برای ماه رمضان
باید برای حج آماده شد؛ همچنان که برای ماه مبارک رمضان، روش و رفتار عالمان بزرگ و سُلاّک و اهل معنا و طریقت این بوده که از ماهها پیش از ماه رمضان، خودشان را برای ورود در ماه ضیافت الهی آماده میکردند. حج هم همین جور است؛ از قبل از سفر، خود را باید آماده کرد؛ از همهی کارها هم مهمتر، پرهیز از گناه است؛ پرهیز از غیبت، پرهیز از ظلم، پرهیز از نگاه ناپاک، پرهیز از عمل ناپاک. این پرهیزها دل را آماده میکند برای ورود در این وفادهی الهی، این ضیافت الهی.لزوم حفظ ذخائر معنوی حج پس از بازگشت
بعد از آنکه رفتید آنجا بهره گرفتید، برای خودتان ذخیره درست کردید و برگشتید، سعی کنید در حفظ آن ذخائر. در طول سفر مبارک حج عادت شده - و چقدر عادت خوبی است - که حجاج تلاوت قرآن میکنند مکرر در مکرر؛ بعضیها یک ختم قرآن در مدینه تلاوت میکنند، بعد میآیند مکه، یک ختم یا دو ختم قرآن در مکه تلاوت میکنند؛ این عادت را ادامه بدهید. بعضیها که اهل تهجد و نماز شب نیستند، در …دستگاه دگرگونساز و حرکت جمعی در کل جامعه
اگر ما اینها را رعایت کنیم، حج یک دستگاه عجیبِ دگرگونساز است. هر موسم حجی، یک حرکتی در کل جامعه به وجود میآید؛ یعنی یک حرکت جمعی است، بحث تکتکی نیست. در این موسم، محبتها به خدای متعال افزایش پیدا میکند. دلی که گنجینهی محبت الهی باشد، خیلی باارزش و ذیقیمت است. دلی که جای محبت خداست، به گناه کمتر میل میکند یا میل نمیکند؛ به کار خیر متمایل میشود. این محبت را باید ایجاد کرد. ایجاد این محبت، با ذکر، با توجه، با اخلاص، با تضرع حاصل میشود. غرض، خیلی قدر بدانید؛ هم …نمایش فشردهٔ گستردگی و تنوع امت اسلامی و عمق ایمان آن
کعبه، رمز وحدت و عزت و نماد توحید و معنویت، در موسم حج میزبان دلهای مشتاق و امیدواری است که از سراسر گیتی، به فراخوان ربّ جلیل پاسخ گفته و لبیکگویان به زادگاه اسلام شتافتهاند. امت اسلامی اکنون میتواند تصویری فشرده را از گستردگی و تنوع خویش و عمق ایمانی که بر دل پیروان این دین حنیف حاکم است، با چشم فرستادگان خود که از چهارگوشهی جهان در اینجا گرد آمدهاند، مشاهده کند و این سرمایهی عظیم و بیمانند را به درستی بشناسد.نمایاندن زمینههای انجام وظایف امت و فراخوان به همت مضاعف
منظرهی شکوهمند حج، زمینههای مساعد برای انجام دادن این وظایف را به ما نشان میدهد و ما را به تلاش مضاعف و همت مضاعف فرا میخواند.مسئولیت همهٔ حجگزاران در برابر حرکت دستهجمعی امت اسلامی
مهم این است که هر شخصی، هر مسئولی، هر فرد حجگزاری، خود را در مقابل این حرکت عظیمِ دستهجمعی دنیای اسلام و امت اسلامی مسئول بشناسد. اگر این حرکت عظیمِ یکپارچهی امت اسلامی، سالم، کامل و بیعیب تحقق پیدا کند، آثار و برکات آن در هر سالی، همهی دنیای اسلام را - بلکه به یک معنا، همهی بشریت را - منتفع و متنعم خواهد کرد؛ «لیشهدوا منافع لهم».[1]اهمیت حج برای درون امت اسلامی و در عرصهٔ بینالمللی
چرا اینقدر تأکید میکنیم؟ چون حج مهم است. حج در قلهی اهتمام شارع مقدس است. امروز بخصوص وقتی شما مشاهده میکنید، میبینید کأنه حج از همیشه مهمتر است، لازمتر است و بیشتر مورد احتیاج است. از هر دو نظر، حج مهم است؛ هم برای درون خود ما، درون امت اسلامی، و هم از لحاظ بینالمللی. امت اسلامی را در طول قرنها، در طول سالهای متمادی زمینگیر کردند، ذلیل کردند، خفیف کردند، بیهمت کردند، ناامید کردند و با ابزارهای جدید خواستند معنویت را، روحانیت را، توجه و تضرع را در او تضعیف کنند. حج همهی این گرفتاریها را ترمیم میکند، به آحاد امت اسلامی عزت …لزوم مظهر اتحاد و تفاهم و همکاری مسلمانان بودن حج
حج باید مظهر اتحاد باشد، باید مظهر تفاهم باشد، باید مظهر گفتگو باشد، باید مظهر همدلی و همکاری و نزدیک شدن مسلمانان با یکدیگر باشد؛ باید حج را اینجوری پیش برد، باید اینجوری حرکت داد. حالا در حج که مرکز اتحاد و اتفاق است، یک عدهای شروع کنند به ایجاد اختلاف - چه در مکه، چه در مدینه - یک عدهای شروع کنند علیه شیعه فعالیت کردن؛ برای زیارتشان، برای کارهاشان، برای انجام وظائف و تکالیف و اعتقاداتشان، اینها را زیر فشار قرار دادن، اهانت کردن - که …اقیانوس نعمتهای الهی و لزوم افزایش ظرفیت بهرهمندی فرد و امت
حجّ بیتالله الحرام اقیانوسی از نعمتهای بیکران خداوند است که باید گستره و ژرفای آن را شناخت و به سپاس این موهبت الهی کمر بست و دَمبهدَم ظرفیّت خود را -در مقیاس فرد و امّت- برای بهرهمندی از آن افزایش داد.موسم حج بهار معنویت و پاککنندهٔ حجگزار از گناه و غفلت
موسم حج، فصل بهار معنویت و درخشش توحید در آفاق جهان است؛ و آئین حج، چشمهی زلالی است که میتواند حجگزار را از آلودگیهای گناه و غفلت، پاک سازد و نورانیتِ فطرت خداداد را به جان و دل او باز گرداند. رها کردن لباس تفاخر و تمایز در میقات حج و درآمدن به لباس همگانی و یکرنگ احرام، نشانه و نماد یکرنگیِ امت اسلامی و فرمان نمادین اتحاد و همدلی مسلمانان در همه جای جهان است. شعار حج از سوئی: فَالهُکُم اِلهٌ واحِدٌ فَلَه اَسِلموا وَ بَشِّرِ المُخبِتین است، و از …لزوم نگاه به حج بهعنوان نعمت و فرصت بزرگ الهی
نگاه به حج باید نگاه به یک نعمت و فرصت بزرگ الهی باشد. همهی عبادات اینجور است؛ نماز هم یک فرصت است، یک نعمت است. اگر نماز بر ما واجب نمیشد، بیم آن بود که در دریای غفلت محض غرق بشویم. این نعمت بزرگ که هر روزی چند نوبت ما کشانده میشویم به سمت ملاقات با پروردگار، مکالمهی با پروردگار، خشوع و تضرع در مقابل پروردگار، …لزوم اغتنام فرصت حج و پرهیز از سرگرمی به دنیا و بازارگردی در مکه و مدینه
اگر به چشم فرصت نگاه کردیم، آن وقت دید ما باز خواهد شد، وظائف خودمان را بیشتر توجه خواهیم کرد. شما این فرصت را پیدا میکنید که در خانهی خدا در کنار بقیهی مسلمانان اظهار عبودیت کنید. این اولین نقطهی این فرصت است. اگر این به چشم فرصت نگاه شود، آن وقت لازمهاش این است که انسان این را به هیچ قیمتی از دست ندهد. حیف است که انسان در مکهی مکرمه یا مدینهی منوره، در مجاورت مرقد پیامبر اعظم (صلّی اللَّه علیه و اله و سلّم) و مراقد ائمهی هدی (سلام اللَّه علیهم اجمعین) و مرقد بزرگان صحابه و شهدای احد و بقیهی بزرگانی که در تاریخ مثل خورشید میدرخشند، باشد و به جای توجه و تذکر، به فکر دنیا باشد؛ آن هم دنیای حقیر، دنیای شخصی؛ این بازارگردیها و سر زدن به این گوشه و آن گوشه برای کارهای کمارزشی که در طول زندگی متأسفانه ما به آنها مشغولیم؛ در آن قطعهی زمانىِ اکسیری که هر دقیقهاش، هر ساعتش آنقدر ارزش دارد و آنقدر فرصت است - هر مثقالی از این مایع اینقدر عظمت دارد - این را ما صرف کنیم برای همین کارهای روزمرهی کمارزشی که تو بازارهای شهر خودمان و در هر نقطهای هم آن را انجام میدهیم؛ یا بقیهی …فرصت مواجههٔ حاجیان با بدنهٔ عظیم امت اسلامی و لزوم اغتنام آن
… بخشی از این بدنهی عظیم تسلط پیدا کردند و حکمرانی میکنند. امت، این بدنهی مردم است. برکات و خیرات در این بدنهی عظیم است و ارادهی آنهاست که میتواند کوهها را جابهجا کند؛ حرکت آنهاست که میتواند ارزشهای اسلامی را جهانگیر و همهگیر بکند. این در اختیار شماست. در حج هر سالی، انسانِ حاج با انبوه عظیمی از این بدنهی باعظمت امت اسلامی و دنیای اسلام مواجه میشود. این را باید مغتنم شمرد. این فرصت است و باید مغتنم شمرد.حج مظهر توحید و برائت همان نفی ولایت غیر خدا
در حج توحید است. توحید خودش دو جزء است: یکی اللَّه است، یکی لا اله غیر اللَّه است؛ یکی اثبات است، یکی نفی است. مظهر توحید، حج است؛ اثبات ولایت اللَّه و نفی ولایت غیر اللَّه. این همان برائت است.حج، مظهر ارادهٔ امت اسلامی علیه آسیب به وحدت و پیشرفت امت و پرچم اسلام
امروز کشور عراق، کشور افغانستان، کشور مظلوم فلسطین، بخشی از کشور پاکستان زیر فشار سربازان خارجی، زیر فشار اقدامات مستکبرانه قرار دارد. مگر میتواند دنیای اسلام اینها را نبیند؟ اینها چیزهائی است که در حج باید به اینها توجه کرد. حج باید مظهر بروز اراده و عزم راسخ امت اسلامی علیه این کارهائی باشد که به وحدت امت آسیب میزند، یا به پیشرفت امت آسیب میزند، یا به پرچم برافراشتهی اسلام در میان امت که امروز بحمداللَّه جمهوری اسلامی این پرچم را در دستان قوی خود دارد، میخواهد ضربهای وارد کند. باید در مقابل اینها حساس بود. اینها وظائف است؛ اینها چیزهائی است که برنامهریزیهای ما در ادارهی کاروانها، در تبلیغ و در اموری از این قبیل، بایستی ناظر به این چیزها باشد. ما برنامهریزی فرهنگیمان، برنامهریزی سیاسیمان، برنامهریزی مدیریت کاروانهایمان، …مناسک حج نمایی از درس جاودانهٔ اسلام و قرآن به بشریت
سرزمین وحی، بار دیگر انبوه مؤمنان را در ضیافت سالانهی خود گرد آورده است. جانهای مشتاق از سراسر جهان اکنون در زادگاه اسلام و قرآن، به مناسکی سرگرماند که تدبر در آن، نمائی از درس جاودانهی اسلام و قرآن به بشریت را نشان میدهد و خود، گامهای نمادین برای پیاده کردن و به کار بستن آن است.گنجانده شدن عناصر تربیت فردی و اجتماعی در مناسک حج
در فریضهی حج، عناصر اصلی برای این تربیت فردی و اجتماعی گنجانیده شده است. از لحظه احرام و بیرون آمدن از تشخصات فردی و ترک بسیاری از لذتها و خواهشهای نفسانی، تا طواف بر گرد نماد توحید، و نماز در جایگاه ابراهیم بتشکن و فداکار، و از حرکت شتابان میان دو کوه، تا آرام گرفتن در عرصهی عرفات در میان خیل عظیم موحدان از هر رنگ و نژاد، و تا گذراندن شبی با ذکر و نیاز در مشعرالحرام و انس جداگانهی هر دل با خدا در عین حضور در میان آن جمع متراکم، و سپس حضور در منی و سنگباران نمادهای شیطانی، و آنگاه تجسم پر معنای قربانی کردن، و اطعام مستمندان و رهگذران، همه و همه آموزش و تمرین و یادآوری است.آموزش درهمتنیدهٔ اخلاص و انس با خدا همراه با تلاش و وحدت با خلق
در این مجموعهی کامل، از سوئی اخلاص و صفا و دل بریدن از سرگرمیهای مادی و از سوئی سعی و تلاش و پایداری؛ از سوئی انس و خلوت با خدا و از سوئی وحدت و یکدلی و همرنگی با خلق؛ از سوئی پرداختن به آراستگی دل و جان و از سوئی دل سپردن به انسجام پیکرهی عظیم امت مسلمان؛ از سوئی خشوع در پیشگاه حق و از سوئی صلابت در برابر باطل؛ و خلاصه از سوئی پر کشیدن در هوای آخرت و از سوئی عزم راسخ برای آراستن دنیا، در هم تنیده و یکپارچه آموزش داده و …فرصتی برای فرد مسلمان، امت اسلامی و جمهوری اسلامی
فریضهی حج یک فرصت است که خدای متعال در اختیار ما قرار داده است. هم یک فرصت برای شخص مسلمان است، هم یک فرصت برای امت بزرگ اسلامی است، هم امروز یک فرصت برای نظام جمهوری اسلامی است که پرچم حاکمیت اسلام و شریعت اسلامی را برافراشته است. باید همه از این فرصت استفاده کنیم.ورود انسان به فضای معنویت و تقرب الیالله
برای فردِ انسان، فرصت حج، فرصت ورود یک انسان در فضای بیکرانهی معنویت است؛ از لابهلای زندگی معمولی خودمان با همهی آلودگیهایش، با همهی اشکالاتش، خودمان را بیرون میکشیم و به فضای صفا و معنویت و تقرب الیاللَّه و ریاضت اختیاری میرویم. از اولی که وارد این مراسم میشوید، چیزهائی را که در زندگی متعارف معمولی مباح است، بر خودتان حرام میکنید؛ احرام. احرام، حرام کردن چیزهائی است بر خود که در زندگی متعارفِ معمولی رائج و مباح است، جائز است؛ و بسیاری از آنها هم مایهی غفلت است، بعضی هم مایهی …سفر معنوی الیالله با جسم و جان، نه سفر تفریحی
حج یک سفر تفریحی نیست، حج یک سفر معنوی است. سفر الیاللَّه است با جسم و جان؛ هر دو. سفر الیاللَّه برای اهل سلوک سفر جسمانی نیست، سفر قلبی و روحی است. اینجا برای همهی ما مردم این سفر الیاللَّه با جسم و جان هر دو هست. حالا جسم را آنجا ببریم، دل را نبریم؛ این که نشد. یا خدای نکرده کسانی بر اثر تکرر این نعمت - که مکرر توفیق پیدا کردند حج مشرف …تمرین عملی زندگی بیتفاخر و انقطاع الیالله
حج هم همین جور است. این اعمال را با توجه، با حضور باید انجام داد. «ایّاما معدودات»،[1] «معلومات»[2] - مجموع ایام حج و عمره - چند روز بیشتر که نیست. این فرصت چند روزهی حج، یک تمرین و آموزش تجربی است؛ یعنی انسان میبیند که این جوری هم میشود زندگی کرد. بیتفاخر و بیاعتنای به لذائذ مادی هم میشود زندگی کرد. نه اینکه حالا بیائیم همهی زندگی را در حال احرام زندگی کنیم؛ این مراد نیست؛ نه، از طیبات رزق که خدای متعال برای شما حلال کرده، باید استفاده کنید؛ اما دل بستن، بیتاب شدن، زندگی را همین دانستن - که ما دچارش هستیم که زندگی را همین لذائذ و شهوات مادی و همین …