رفتن به محتوای اصلی

حج

نام‌های دیگر: حج تمتع

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

فریضهٔ حج و فلسفه، مناسک و ابعاد عبادی و سیاسی آن.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:بیانات در مراسم افتتاحیه‌ کنگره جهانى حضرت رضا (علیه‌السلام) در مشهد— ۱۳۶۵/۰۴/۲۸

سیر زمانی

از ۱۳۶۵ تا ۱۴۰۴
۱۳۶۵۱۴۰۴

روی هر سال بزنید تا فقط شاهدهای همان سال نمایش داده شود.

تعریف در کلام رهبر

مطلب اوّل که محور اوّلى پیام است، مسئله‌‌ى حج و فلسفه‌‌ى حج است. مسلمانان حج را نشناختند، همچنان که قرآن را؛ مسلمانان حج را حرکات و الفاظى گمان بردند امّا روح حج را ندیدند و لمس نکردند. لذا سالها و قرنها بر حج گذشت، بدون آنکه این مراسم عظیم بتواند محلّ صحنه‌‌ى عظیمى باشد که مسلمین در آن منافع خود را مشاهده کنند؛ لِیَشهَدوا مَنـافِعَ لَهُم.[3] طواف خانه‌‌ى خدا که حرکت متمرکز و یکپارچه‌‌ى مسلمانان را بر گرد محور اللّه‌‌ نشان میدهد و عبودیّت غیر خدا را نفى میکند و همه‌‌ى حرکات و سکنات افراد امّت اسلامى را متوجّه به خدا میکند، سعى صفا و مروه که یک تلاش دائمى را به مسلمانان املا میکند و تعلیم میدهد، رمى جمرات که حضور شیطانهاى زور و زر را به یاد مسلمانان مى‌‌آورد و وجوب مبارزه‌‌ى با آنها را به مسلمانان یادآورى میکند، وقوف در عرفات و مشعر و منىٰ که صحنه‌‌ى عظیم محشر مسلمین را در مقابل چشمها ترسیم میکند و قدرت عظیم امّت اسلامى و انرژى متراکم آنها را به ‌‌صورتى در مقابل چشمها مجسّم میکند، قربانى کردن در روز دهم ذى‌حجّة‌‌الحرام که وجوب قربانى دادن را و گذشتن از مال و جان را به مسلمانان مى‌‌آموزد، و ده‌‌ها روح و فلسفه و معناى دیگر در حج، بکلّى از یاد مسلمانان رفته بود. حج یک سفر زیارتى ـ سیاحتى شده بود، یا سیاحتى ـ تجارتى. حج نتوانسته بود مسلمانها را به عظمت و عزّتشان آشنا کند. پرده‌‌داران حج از حج فقط همین را طلب کرده بودند که مسلمانان بیایند و پول خود را به دامن آنها بریزند و احیاناً سخن ناحق و زهرآگین آنها را بشنوند و برگردند. اسلام و انقلاب اسلامى و تجدید حیات اسلامى روح حج را به حج برگرداند؛ حقیقت حج را آشکار کرد؛ به مسلمانان دنیا نشان داد که چگونه یک ملّت با فداکارى خود، با مجاهدت یکپارچه‌‌ى خود میتواند فریاد رساى خود را بر بلندترین مأذنه‌‌ى جهان و در محشر عامّ مسلمین عالم بر صداى عَبَده‌‌ى[4] طاغوت غالب کند؛ حقایق را به گوش آنها برساند. این نکته‌‌ى اوّلى پیام امام است. مسلمانان باید بدانند که حج، این واجبى که این همه مورد تأکید قرار گرفته و هر سال از همه جاى جهان اسلام کسانى باید پول خرج کنند، خود را به تعب بیندازند و به آن بروند، فقط براى یک سلسله اعمال خشک و بى‌‌روح نیست؛ براى حقایقى است، براى فهمیدن معارفى است، براى درس گرفتن است، براى با هم آشنا شدن است، براى پیدا کردن عزّت است؛ یک تجربه‌‌اى است، تمرینى است براى ایجاد امّت بزرگ اسلام بدون هیچ تمایز و تفاوت.
حج، کانون معارف اسلام و بیان‌کننده‌ی سیاست کلّى اسلام براى اداره‌ی زندگى انسان است. حج، مظهر توحید و نفى و رمى شیطان و تکرار شعار ابراهیم (علیه السّلام) است که گفت: اِنّی بَریّْءٌ مِمّـا تُشرِکونـ.[29] صحنه‌ی اتّحاد عظیم امّت اسلامى بر گِرد محور توحید و برائت از مشرکین و نفى و طرد همه‌ی بتها است. و بت، هر آن چیزى است که به جاى خدا قرار گیرد و ولایت الهى را به ولایت خود تبدیل کند و نیرو و اراده‌ی افراد بشر را در اختیار بگیرد؛ حال چه سنگ و چوب، و چه قدرتهاى شیطانىِ سلطه‌گر و جبّار، و چه عصبیّت‌هاى جاهلى و ناحق که «فَماذا بَعدَ الحَقِّ اِلَّا الضَّلـّْل».[30]
بر آشنایان معارف اسلامى پوشیده نیست که فریضه‌ى حجّ بیت‌الله‌ از جمله‌ى تکالیف نادرى است که در آن، ابعاد متعدّد و متنوّع مربوط به زندگى فردى و سلوک جمعى، به شکلى باشکوه و داراى تأثیر عمیق در تن و جان و اندیشه و نیز در مَنش و روش آدمى گنجانیده شده و درست گزاردن آن میتواند او را به توفیقات بزرگى در همه‌ى عرصه‌هاى مادّى و معنوى نائل سازد.

شاهدها (۴۰۲ پاراگراف)

امید به تقویت عزم همگان در پیمودن این راه

والحَکَم فی هذه الغربلة الکبری الثقافةُ الإسلامیةُ و ما یقدمه القرآن والسنة من فکر معطاء وضّاء و موجّه. هذا فصل أساسی من النضال الشامل الواعد الذی ینهض به علماء الدین والمثقفون والنخبات السیاسیة فی جمیع أرجاء العالم. علی أمل أن یستطیع حج هذا العام نرسیحَ و تقویة عزم الجمیع علی قطع هذا الطریق المبارک الکریم.

حج کانون همبستگی واقعی در صورت فراگیر شدن این نگرش

اگر این نگرش در میان دولتهای مسلمان عمومیت پیدا کند پرچم عزت اسلام بطور شایسته در جهان برافراشته میشود، حج کانون همبستگی واقعی و منبع لایزال نیروی اسلامی میگردد، ذخائر طبیعی جهان اسلام در خدمت ملتهای مسلمان درمیآید، فرهنگ غنی و حیاتبخش اسلام مجال کمک به بشریت را مییابد.

امید به درک معنای الهی، اجتماعی و سیاسی حج

به همه برادران محترم و خواهران گرامی خوشامد میگویم و از همه شما دست‌اندرکاران فریضه عظیم حج تشکّر میکنم. امیدوارم خدای متعال توفیق دهد که امسال هم مثل سالهای پیش - بلکه بهتر از سالهای پیش - این واجب بزرگ، در موسم خود و با شرایط و حدود خود، ان‌شاءالله اقامه شود و مردم ما بتوانند معنا و مفهوم الهی و اجتماعی و سیاسی حج را در وجود خودشان حس کنند و آن‌را در فضای دنیای اسلام مجسّم نمایند.

فرارسیدن ایام حج و گردآمدن مؤمنان از سراسر جهان

بار دیگر روزهای خاطره ساز حج فرا رسیده و منادی پروردگار، دلهای پُرشوق و التهابِ مؤمنان را بدان کعبه‌ی امید فرا خوانده، و از هر سوی جهان گروهی سعادتمند را در پایگاه دعوت ابراهیمی و خاستگاه دین محمدی (صلّیاللَّه‌علیه‌واله‌وسلّم) گرد آورده است.

دعوت به تدبر در اعمال و شعائر حج و تمسک به حبل‌الله

در پایان بار دیگر همگان را به تدبّر در یکایک اعمال و شعائر حج و نیز به استمداد ا زقدرت لایزال الهی و تمسک به حبل‌الله دعوت میکنم و امیدوارم کسانی که دل در گرو استضائه از انوار الهی حج دارند، مورد تأئیدات و تفضلات الهی قرار گرفته و مشمول ادعیه‌ی زاکیه‌ی حضرت بقیّةالله‌الاعظم (ارواحنافداه‌وعجّل‌الله‌فرجه) گردند و با حج مقبول و دعای مستجاب و ذخیره‌ی ارزشمند معنوی به دیار خود باز گردند.

پیوند با گذشتهٔ اسلامی از برکات حج

… و زیستن در لحظه‌لحظه‌ى آن، با آینده نیز پیوندى سازنده مى‌یابد؛ راه زندگى و هدف آن را می‌شناسد؛ به خطرات راه پى میبرد؛ فرداى این حرکت را بالمعاینه میبیند و خود را براى پیمودن آن آماده میسازد و بر تردید ناشى از احساس ضعف و حقارت و ترس از دشمن فائق مى‌آید؛ و این همه، از برکات حج است.

اهمیت حج و لزوم تلاش مضاعف در تدارک مقدمات آن

از پیشامدى که منجر به بُروز مشکل براى جنابعالى در تصدّى مسئولیّت حج گردید، متأسّف شدم؛ بالخصوص با توجّه به اهمّیّت حج و ضیق وقت که مستلزم تلاش مضاعف و اِعمال فوریّت در ترتیب مقدّمات این واجب بزرگ الهى است. لیکن از آنجا که رعایت حال همسر مکرّمه‌ى حضرت امام (قدّس الله‌ نفسه) را لازم و مشارٌالیها را داراى حقّ عظیمى نسبت به خود و همه‌ى مخلصان آن عزیز راحل میشمارم، با استعفاى جنابعالى موافقت مینمایم.

یادآوری محرومیت ملت ایران از حج در عید قربان

۲) پایان یافتن عزاى رسمى، به معناى پایان یافتن درد و داغ ملّت ایران در این سوگ بزرگ نیست. یاد جاودانه‌ی امام کبیر ما، هم با خاطره‌هاى شیرین حیات بابرکت او، و هم با فقدان تسلّاناپذیر او همواره همراه خواهد بود. با این همه، من با تشکّر مجدّد و با تبریک عید سعید قربان که خاطره‌ی غم‌انگیز محرومیّت از حج را بار دیگر زنده میسازد و فریاد ملّت ما در برائت از کفّار مستکبر و عمّال مرتجع آنان [را] رساتر میسازد، از عموم ملّت ایران میخواهم که رخت عزا از تن برکنده و جامه‌ی کار و تلاش و جد و جهد به تن کنند و با توان و نیروى جدیدى که تجسّم لطف خدا بر امام ما در ممات او است، به سمت هدفهاى او پیش روند. حرکت به سمت هدفهاى امام و انقلاب و تأمین عمران و آبادى و عدالت اجتماعى و حفظ مواضع انقلابى و ساختن کشورى نمونه، کار و تلاش و جد و جهد میطلبد.

فراخوان ابراهیمی حج و درد فراق خانهٔ خدا

بار دیگر روزهاى حج فرامیرسد و صلاى[3] ابراهیمى «وَ اَذِّن فِى النّاسِ بِالحَجّ»[4] فطرت مسلمانان پاک‌نهاد را به اجابت میخواند و فراق خانه‌ی خدا، دل مشتاقان را آکنده از درد و رنج میسازد. دست ظلم و عدوانِ[5] بیرون‌آمده از آستین حکّام حجاز، بدین اکتفا نکرد که صدها زائر خانه‌ی خدا را در حریم امن الهى به خاک و خون کشیده و هزاران کبوتر خونین‌بال حرم را فقط به جرم برائت از مشرکین و اعلام نفرت از آمریکا و اسرائیل و دعوت مسلمین به وحدت و برادرى، …

فرصت عرفات برای رساندن پیام به مسلمانان سراسر جهان اسلام

… سرگرم بودند که فرصت اینکه بیایند به سراغ امام صادق و شیعیان و شدت عمل به خرج بدهند، دیگر نداشتند...لذا امام صادق محتاج نبود که پنهان‌کاری کند...امام صادق روز عرفه، در عرفات می‌رفت توی این جمعیتِ عظیم می‌ایستاد ـ که از کجا آمده‌اند؟ از همۀ نقاط عالم اسلام؛ از آفریقا، از خاورمیانه، از حجاز، از عراق، از ایرانِ آن روز، از خراسان، از افغانستانِ آن روز، از ترکستان شرقی ـ از همه‌جا اینجا آدم هست. اینجا یک بمب منفجر کنی در همۀ عالم اسلام منفجر کردی، یک کلمه حرف بزنی توی یک شبکۀ سراسری تبلیغاتِ جهانی گفتی. امام صادق توی این جمعیت می‌آمد اعلان می‌کرد صریحاً و رسماً که ای مردم! امروز امام و حاکمِ به‌حق جعفربن‌محمد است و نه حاکم اموی. دلیلش را هم می‌آورد، نه استدلال کلامی و عقلانی که آن‌وقت مردم حوصلۀ اینکه این استدلال را گوش کنند پیداست در آن جمعیت نبود، اما …

اجتماع عرفات به‌عنوان گسترده‌ترین وسیلهٔ ارتباط جمعی آن زمان

جالب‌ترین روایتی که من در این باب دیده‌ام، روایت «عَمروبن‌ابی‌المِقدام» است که منظرۀ شگفت‌آوری را ترسیم می‌کند: ـ روز نهم ذی‌حجه (روز عرفه) است. محشری از خلایق در عرفات برای ادای مراسم خاصِ آن روز گرد آمده‌اند و نمایندگان طبیعی مردم سراسر مناطق مسلمان‌نشین، از اقصای خراسان تا ساحل مدیترانه، جمعند. یک کلمه حرف بجا در اینجا می‌تواند کار گسترده‌ترین شبکۀ وسایل ارتباط‌جمعی را در آن زمان بکند. امام خود را به جمع رسانده است و پیامی دارد. [راوی] می‌گوید: دیدم امام در میان مردم ایستاد و با صدایی هرچه بلندتر، با فریادی که باید در همه‌جا و در همۀ گوش‌ها طنین بیفکند و به‌وسیلۀ شنوندگان به سراسر دنیای اسلام پخش شود، پیام خود را سه مرتبه گفت. روی را …