مطلب اوّل که محور اوّلى پیام است، مسئلهى حج و فلسفهى حج است. مسلمانان حج را نشناختند، همچنان که قرآن را؛ مسلمانان حج را حرکات و الفاظى گمان بردند امّا روح حج را ندیدند و لمس نکردند. لذا سالها و قرنها بر حج گذشت، بدون آنکه این مراسم عظیم بتواند محلّ صحنهى عظیمى باشد که مسلمین در آن منافع خود را مشاهده کنند؛ لِیَشهَدوا مَنـافِعَ لَهُم.[3] طواف خانهى خدا که حرکت متمرکز و یکپارچهى مسلمانان را بر گرد محور اللّه نشان میدهد و عبودیّت غیر خدا را نفى میکند و همهى حرکات و سکنات افراد امّت اسلامى را متوجّه به خدا میکند، سعى صفا و مروه که یک تلاش دائمى را به مسلمانان املا میکند و تعلیم میدهد، رمى جمرات که حضور شیطانهاى زور و زر را به یاد مسلمانان مىآورد و وجوب مبارزهى با آنها را به مسلمانان یادآورى میکند، وقوف در عرفات و مشعر و منىٰ که صحنهى عظیم محشر مسلمین را در مقابل چشمها ترسیم میکند و قدرت عظیم امّت اسلامى و انرژى متراکم آنها را به صورتى در مقابل چشمها مجسّم میکند، قربانى کردن در روز دهم ذىحجّةالحرام که وجوب قربانى دادن را و گذشتن از مال و جان را به مسلمانان مىآموزد، و دهها روح و فلسفه و معناى دیگر در حج، بکلّى از یاد مسلمانان رفته بود. حج یک سفر زیارتى ـ سیاحتى شده بود، یا سیاحتى ـ تجارتى. حج نتوانسته بود مسلمانها را به عظمت و عزّتشان آشنا کند. پردهداران حج از حج فقط همین را طلب کرده بودند که مسلمانان بیایند و پول خود را به دامن آنها بریزند و احیاناً سخن ناحق و زهرآگین آنها را بشنوند و برگردند. اسلام و انقلاب اسلامى و تجدید حیات اسلامى روح حج را به حج برگرداند؛ حقیقت حج را آشکار کرد؛ به مسلمانان دنیا نشان داد که چگونه یک ملّت با فداکارى خود، با مجاهدت یکپارچهى خود میتواند فریاد رساى خود را بر بلندترین مأذنهى جهان و در محشر عامّ مسلمین عالم بر صداى عَبَدهى[4] طاغوت غالب کند؛ حقایق را به گوش آنها برساند. این نکتهى اوّلى پیام امام است. مسلمانان باید بدانند که حج، این واجبى که این همه مورد تأکید قرار گرفته و هر سال از همه جاى جهان اسلام کسانى باید پول خرج کنند، خود را به تعب بیندازند و به آن بروند، فقط براى یک سلسله اعمال خشک و بىروح نیست؛ براى حقایقى است، براى فهمیدن معارفى است، براى درس گرفتن است، براى با هم آشنا شدن است، براى پیدا کردن عزّت است؛ یک تجربهاى است، تمرینى است براى ایجاد امّت بزرگ اسلام بدون هیچ تمایز و تفاوت.حج
نامهای دیگر: حج تمتع
توضیحتهیهشده با هوش مصنوعی
فریضهٔ حج و فلسفه، مناسک و ابعاد عبادی و سیاسی آن.
نخستین کاربرد در متنهای این سایت:بیانات در مراسم افتتاحیه کنگره جهانى حضرت رضا (علیهالسلام) در مشهد— ۱۳۶۵/۰۴/۲۸
سیر زمانی
از ۱۳۶۵ تا ۱۴۰۴۱۳۶۵۱۴۰۴
روی هر سال بزنید تا فقط شاهدهای همان سال نمایش داده شود.
تعریف در کلام رهبر
حج، کانون معارف اسلام و بیانکنندهی سیاست کلّى اسلام براى ادارهی زندگى انسان است. حج، مظهر توحید و نفى و رمى شیطان و تکرار شعار ابراهیم (علیه السّلام) است که گفت: اِنّی بَریّْءٌ مِمّـا تُشرِکونـ.[29] صحنهی اتّحاد عظیم امّت اسلامى بر گِرد محور توحید و برائت از مشرکین و نفى و طرد همهی بتها است. و بت، هر آن چیزى است که به جاى خدا قرار گیرد و ولایت الهى را به ولایت خود تبدیل کند و نیرو و ارادهی افراد بشر را در اختیار بگیرد؛ حال چه سنگ و چوب، و چه قدرتهاى شیطانىِ سلطهگر و جبّار، و چه عصبیّتهاى جاهلى و ناحق که «فَماذا بَعدَ الحَقِّ اِلَّا الضَّلـّْل».[30]بر آشنایان معارف اسلامى پوشیده نیست که فریضهى حجّ بیتالله از جملهى تکالیف نادرى است که در آن، ابعاد متعدّد و متنوّع مربوط به زندگى فردى و سلوک جمعى، به شکلى باشکوه و داراى تأثیر عمیق در تن و جان و اندیشه و نیز در مَنش و روش آدمى گنجانیده شده و درست گزاردن آن میتواند او را به توفیقات بزرگى در همهى عرصههاى مادّى و معنوى نائل سازد.شاهدها (۴۰۲ پاراگراف)
حج فرصت مغتنم کسب بصیرت
نگاه همراه با بصیرت و ژرفاندیشی، این حقایق و مسائل مهم را در واقعیتِ جهان اسلام برای هر جویندهی حقی روشن میسازد و وظیفه و تکلیفِ روز را بیهیچ ابهامی معین میکند. حج و مناسک و شعائر آن فرصت مغتنمی برای کسب این بصیرت است، و امید آنکه شما سعادتمندان حجگزار از این موهبت الهی به طور کامل بهرهمند گردید. همهی شما را به خدای بزرگ میسپارم و قبولی تلاش شما را از خداوند مسئلت مینمایم.تغییر حقیقی حجگزار و بازگشت به راه راست پس از سفر حج
… مادّى و مهمتر از آن، برآوردن نیازهاى معنوى: توجّه دادن، متذکّر کردن، دمیدن روح خشوع، روح تضرّع، اعراض[3] از سرگرمىهاى متعارف - که در اوقات معمول زندگى، ما دچار سرگرمىهایى هستیم که ما را غافل میکند در ایّام حج، باید این سرگرمىها را از خودمان دور کنیم؛ متمحّض[4] بشویم در توجّه و تذکّر - اینجور میشود که حجگزار، بعد از سفر حج حقیقتاً یک تغییر حقیقى در خود احساس میکند. خیلىها راه غلط گذشتهشان را بکلّى عوض میکنند، و به راه صحیح، راه راست، راه عبادت، راه اطاعت از حق برمیگردند؛ به برکت سفر حج.نقش حجگزاران در رفع مشکلات جهان اسلام با گفتوگو و تبادل نظر
… دنیاى اسلام، ملّتهاى اسلامى، جریانات دشوارى را به خود دیدند، امتحانهاى سختى را بر خود هموار کردند، مشکلات فراوانى داشتند. امروز دنیاى اسلام در وضع خطیرى است، لکن آیندهى روشنى هم در لابهلاىِ سختىها به چشم مىآید؛ این آینده را باید دید، خطرات را باید سنجید. تا آنجایى که ممکن است و در اختیار شما است، مبلّغ، فعّال، زباندان، حجگزار معمولى، تا آنجایى که میتوانند در رفع مشکلات دنیاى اسلام مؤثّر باشند؛ با گفتن، با تشکیل جلسات، با تبادل نظرات، تبادل اطّلاعات.پیشرفت برگزاری حج و لزوم قانع نشدن و رفع خلأها
بحمداللَّه اوضاع حج و برگزارى حج، با گذشته تفاوت زیادى پیدا کرده است، کارهاى خوبى انجام گرفته است، چه از لحاظ خدمات رفاهى و مادّى، چه از لحاظ خدمات معنوى و فکرى و تبلیغى، لکن به این حد نباید قانع شد، باید پیشرفت کرد؛ خلأها زیاد است، کارهاى فراوانى وجود دارد که میشود انجام داد؛ فرصتهاى بسیارى در اختیار است که از این فرصتها باید استفاده کرد؛ همهى برادران از نقاط مختلف، با مذاهب مختلف - که همبستگى مسلمانان شیعه و سنّى در ایران، میتواند یک الگویى باشد براى دنیاى اسلام - امروز بحمداللَّه برادران شیعه و سنّى در داخل کشور، در کنار هم، با …دو درس بارز حج، علاج بنیادی مشکلات مسلمانان
علاج بنیانی و اساسی را میتوان در دو جملهی کلیدی خلاصه کرد که هر دو از بارزترین درسهای حج است:منافع دنیوی و اخروی و معنوی و روحی حج
… بدون معنویّت نمیشود حرکت کرد، بدون ایمان قوی نمیشود گردنههای دشوار را پیمود، بدون توکّل به خدای متعال نمیشود چشم بر هیمنهی ظاهری قدرتها بست و قدرت حقیقی را دید؛ توکّل لازم است، ایمان لازم است، حُسنظنّ به وعدهی الهی لازم است؛ اینها در حج تأمین میشود. آنجا انسان میرود «لیشهدوا منافع لهم»؛[2] این منافع فقط منافع دنیوی نیست؛ منافع دنیوی است، منافع اخروی است، منافع معنوی است، منافع روحی است؛ این حج است.قدردانی از دستاندرکاران بعثه و سازمان حج و زیارت
از خداوند متعال متضرعانه و خاشعانه مسئلت میکنیم که حج حجگزاران و میهمانان خانهی عزیز خداوند، مقبول درگاه خداوند متعال و موجب رضایت حضرت باری تعالی و مایهی نزول برکات الهی بر جوامع اسلامی باشد. از دستاندرکاران حج و زیارت، چه در مجموعهی بعثه، چه در سازمان حج و زیارت، و همچنین دستگاههائی که همکاری میکنند و در متن کار و حواشی کار حضور دارند، لازم است صمیمانه تشکر کنیم و برای یکایک این زحمتکشان و کارگزاران محترم، از خداوند متعال طلب اجر کنیم.ظهور عظمت پیامبر در چشم دوست و دشمن، خصوصیت حج امسال
خب، موقعیتها تفاوت میکند. امسال موقعیت حج، یک موقعیت مخصوصی است. بروز و ظهور عظمت حضرت خاتمالانبیاء (صلّی اللّه علیه و آله و سلّم) در چشم دوستان و ارادتمندان و همچنین در چشم دشمنان، یکی از خصوصیات حج امسال است. این قضیهای که دستهای گنهکار دشمنان در مورد اهانت به درگاه قدس آن بزرگوار، در آمریکا انجام دادند، دو طرف دارد، دو رو دارد: از یک طرف نشاندهندهی عمق بغض و کینهی دشمنان و مستکبرین و عوامل آنهاست با پیامبر رحمت، با پیامبر عزت، با پیامبر کرامت، با حامل برترین …اجتماع مسلمانان از فرهنگها، نژادها و زبانهای گوناگون
اینجاست که «برائت از مشرکین» در حج معنا پیدا میکند. حج جائی است که مسلمانها از همهی دنیای اسلام در آنجا جمع میشوند. فرهنگهای مختلف، نژادهای مختلف، زبانهای مختلف، صنوف لغات و لحنها و لهجههای گوناگون - به تعبیر امام حسین (علیهالسّلام) در دعای مبارک عرفه - همه در آنجا مجتمعند، متفقند. این وحدت که شکل جسمانی و مادی آن در اجتماعات بزرگ حج دیده میشود، باید عمق پیدا کند؛ همه احساس کنند که در مقابل یک خطر قرار دارند، در مقابل یک دشمن قرار دارند؛ همه از عمق وجود، نسبت به این دشمن برائت بجویند. معنای برائت از مشرکین در حج، اینجا ظاهر میشود.حج، مظهر پایبندی به سخن پیامبر یعنی توحید و قرآن
… به او درود میفرستند؛ ما کی هستیم که بتوانیم مقام او را بفهمیم، بشناسیم؟ اما به او محبت داریم، به او عشق میورزیم، پای سخن او میایستیم. این باید برای ما به عنوان یک اصل محفوظ باشد: پای سخن پیغمبرمان باید بایستیم؛ و آن، سخن توحید است، سخن اسلام است، قرآن است. حج را باید مظهر این قرار داد.فرا رسیدن بهار حج و پرواز دلهای مؤمن بر گرد کعبهٔ توحید و وحدت
اکنون بهار حج، با طراوت و صفای معنوی و شکوه و حشمت خداداد، فرا رسیده و دلهای مؤمن و مشتاق را پروانهوار بر گرد کعبهی توحید و وحدت، به پرواز درآورده است. مکه و منا و مشعر و عرفات، منزلگاه انسانهای خوشبختی است که به ندای: «و اذّن فی النّاس بالحجّ ...».[1] پاسخ گفته و به حضور در میهمانی خدای غفور و کریم سرافراز گشتهاند. اینجا همان خانهی مبارک و کانون هدایتیاست که آیاتٍ بیّنات الهی از آن ساطع و چتر امان برفراز …توصیه به حاجیان به شستشوی دل با ذکر و خشوع و گشودن چشم باطن
دل را در زمزم صفا و ذکر و خشوع شستشو دهید؛ چشم باطن را به آیات روشن حضرت حق بگشائید؛ به اخلاص و تسلیم، که نشانهی عبودیت حقیقی است، روی آورید؛ خاطرهی آن پدری را که با طوع و تسلیم، اسماعیلش را به قربانگاه برد، بارها و بارها در دل زنده کنید؛ و بدینگونه راه روشن و آشکاری را که برای رسیدن به دوستی ربّ جلیل در برابر ما گشوده است، بشناسید و قدم …شایستگی پرداختن حجگزاران به مهمترین مسائل جهان اسلام
در این محضر عظیمِ امت اسلامی، شایسته است که حجگزاران به مهمترین مسائل جهان اسلام بپردازند. اکنون در رأس همهی این مسائل، قیام و انقلاب در برخی کشورهای مهم اسلامی است. در میانهی حجّ سال گذشته و حج امسال، حوادثی در دنیای اسلام پدید آمده است که میتواند سرنوشت امت اسلامی را دگرگون ساخته و آیندهای درخشان و سرشار از عزت و پیشرفت مادی و معنوی را نوید …حج از مظاهر حبلالله
… یک تصمیم؛ این را نمیخواهند. لذا تأکید خواهند کرد سنی را در سنیگری، شیعه را در شیعهگری، فرقههای مختلف را در آن خصوصیاتِ خودشان هی تشدید میکنند. برای تحریک احساسات، متأسفانه ابزارهائی هم دارند. همه جا ابزار دارند، در آنجا شاید هم بیشتر. بر اینها فائق بیائید. «و اعتصموا بحبل الله جمیعا».[2] حج یکی از مظاهر حبلالله است؛ به این حبل و ریسمان مستحکم الهی چنگ بزنید جمیعاً؛ یعنی با هم. با هم باشید. نه فقط شما ایرانیها با هم باشید، بلکه شما امت اسلام با هم باشید. مسلمانها، از آفریقائیاش، تا آسیائیاش، تا اروپائیاش، سیاه و سفیدش، در هر نقطهی دنیا که هستند، یک تن واحدند. این، آن …توان حج در مقابله با جبههٔ ضد اسلام
… این جبههی عظیم را نمیبینند؟ مثل جنگ احزاب است. فِرق مختلف ضد اسلامی، ضد معنویت، ضد حقیقت، در مقابل اسلام دست به دست هم دادند؛ موشکافی میکنند تا نقطهضعفها را پیدا کنند، از آن نقطهضعفها استفاده کنند؛ نقاط نفوذ را پیدا کنند، از آن نقاط نفوذ به ما ضربه بزنند. حج میتواند جلوی اینها را بگیرد.پیشرفت حج ایران نسبت به سی سال قبل و کافی نبودن آن
حج را باید درست برگزار کرد. امروز نسبت به سی سال قبل، حرکت حج ما از زمین تا آسمان تفاوت کرده است؛ اما کافی نیست و باید از این هم پیشتر برویم، از این هم بهتر حرکت کنیم. رفتار حاجی ایرانی باید نشاندهندهی همهی خصوصیاتی باشد که در حج وظیفهی مسلمانهاست و بر دوش مسلمانها تکلیف است. از جهت معنوی: تضرع، توسل، توجه، انس با قرآن، ذکراللَّه، دلها را نزدیک کردن به خدا، خود را معنوی کردن و نورانی کردن و با دستاورد معنوی به خانه …حج از برترین فرصتها برای همدلی و حسن ظن مسلمانان
حج یکی از برترین فرصتها برای این هدف والا است.لزوم پاسخگویی کاروان حج ایرانی به نیازهای زمانه و امت اسلامی
یک نکتهی دیگر در باب مسئلهی حج این است که به اقتضای نیازهای زمانه و امت اسلامی، مجموعهی کاروان بزرگ حج ایرانی - که بحمداللَّه مایهی افتخار جمهوری اسلامی است - کارهائی را که پاسخِ به این نیازهاست، انجام بدهد. هر سال ببینیم نیاز چیست. احساس میکند انسان که در این دوران، در همین چند سال و از جمله امسال، لااقل یکی از نیازهای مهم، همین نیاز اتحاد اسلامی است؛ وحدت بین فرقههای اسلامی است. ببینید دشمنان اسلام چه میکنند؛ دشمنان امت اسلامی برای شقه شقه کردن و شکاف ایجاد کردن چه میکنند، چه قدر خرج …غافلنماندن حجاج از حوادث دنیای اسلام
… یا علیه روحانىِ شیعی یا علیه چه و چه انجام بدهد و آن مأمور سعودی هم بایستد تماشا کند یا احیاناً به نفع او وارد ماجرا بشود. اینها درست نیست؛ اینها درست ضد وحدت است؛ این همان چیزی است که آمریکا میخواهد؛ این همان چیزی است که سرویسهای جاسوسی بیگانه میخواهند. نمیتواند مجموعهی حجاج بیتاللَّهالحرام از حوادث دنیای اسلام غافل بماند.انباشته بودن مناسک حج از سود و بهره برای انسانها
و بدینگونه است که کعبهی شریف و مناسک حج، مایهی قوام و قیام جوامع بشری و انباشته از سود و بهره برای انسانها است: «جَعَلَ اللَّهُ الْکَعْبَةَ الْبَیْتَ الْحَرامَ قِیاماً لِلنَّاس» و «لیَشْهَدُوا مَنافِعَ لَهُمْ وَ یَذْکُرُوا اسْمَ اللَّهِ فِی أَیَّامٍ مَعْلُوماتٍ»لزوم قدرشناسی و بهرهگیری بیشتر مسلمانان از فریضهٔ حج امروز
مسلمانان از هر کشور و هر نژاد، امروز بیش از همیشه باید این فریضهی بزرگ را قدر بدانند و از آن بهره گیرند؛ زیرا افق در پیش چشم امت اسلامی امروز از همیشه روشنتر و امید برای رسیدن به هدفهائی که اسلام برای فرد و جامعهی مسلمان ترسیم کرده، از همیشه بیشتر است. اگر امت اسلامی در دو قرن گذشته دچار فروپاشی و هزیمت در برابر تمدن مادی غرب و مکتبهای الحادی از هر دو نوع چپ و …آرزوی تحقق حج اسلامی حقیقی مورد رضای پیامبر اکرم (ص)
از خداوند متعال صمیمانه مسئلت میکنیم که همت و تلاش شما را مشمول برکات خود قرار دهد و این تلاش که انشاءاللَّه با نیت خالص و قربة الی اللَّه انجام میگیرد، به همان نتائجی منتهی بشود که در دل شما و آرزوی شما وجود دارد؛ یعنی تحقق یک حج اسلامىِ حقیقىِ مرضىِ روح مطهر حضرت خاتمالانبیاء (صلّی اللَّه علیه و اله و سلّم).فرصتی کمیاب که باید مغتنم شمرده شود
… فرصت را به چنگ بیاورند. یکی از مهمترین کارهای دستاندرکار حج - چه رئیس کاروان، چه روحانی حج، چه مدیریتهای بخشهای گوناگون؛ فرهنگی، غیر فرهنگی - این است. این احساس که یک فرصت است، در اختیار قرار داده شده، و همیشه هم به دست نمیآید، برای همه هم به دست نمیآید. چقدر افرادی هستند که آرزوی یک روز از آن روزهای شما را در آنجا دارند؛ اما امکان برایشان پیدا نمیشود. در دنیا افرادی که مشتاق حج باشند، فراوانند. حالا که برای شما فراهم شده، این فرصت را مغتنم بشمارید. این فرصت فرد است و بر اساس او، وظیفهی مسئول حج و کارگزار حج مشخص میشود. این، فرصت اول.گرد آوردن و نزدیک کردن مسلمانان گوناگون
… این مجموعه حاکم باشد، شما ببینید چه اتفاق عظیمی میافتد. دیگر همهی این مایههای اختلاف کمرنگ میشود. یکی سنی است، یکی شیعه است؛ در بین شیعه فِرق مختلف، در بین سنی فِرق مختلف؛ فقههای مختلف، مذهبهای مختلف، عادتهای مختلف است که به طور طبیعی به جدائی میانجامد. همهی اینها را این دست مهربان حج جمع میکند، به هم نزدیک میکند، درهم فشرده میکند.مناسک یکسان حج نمایانگر یکپارچگی مسلمانان
فرمان: «رحماء بینهم» در قرآن به معنی ریشهکنی این ستیزهگریها است. شما در این روزهای پرشکوه و در مناسک گوناگون، میبینید که گرد یک خانه میگردند. به سوی یک کعبه نماز میگزارند؛ نماد شیطان رجیم را با هم سنگباران میکنند؛ در نماد قربانی کردن تمنیات و هوسهای نفسانی به یک گونه رفتار میکنند؛ در میعاد عرفات و مشعر در کنار یکدیگر به تضرع میپردازند. مذاهب اسلامی در اصلی ترین و بیشترین فرائض و احکام و عقاید، به همین اندازه به یکدیگر نزدیکاند. با این حال، چرا باید تعصبها و پیشداوریها میان آنان آتش افروزی کند و دست خیانتکار دشمن، به این آتش …موسم حج فرصتی گرانبها برای جهان اسلام
موسم حج مانند همه سال با بشارتهای معنوی فرا رسیده و فرصتی گرانبها پیش روی جهـان اسلام نهاده است. هرچند دلهای مشتاق از همه جا به آنسو پر میکشند، لیکن نیکبختانی که به این آرزو دست مییابند اندکی از بسیارند، و این خود مایهی پیوستگی جاودانهی این چشمهی همیشه جوشان است.مصونسازی مسلمانان در برابر بیماری اختلاف
امروز سرویسهای جاسوسی آمریکا و انگلیس در عراق، در لبنان، در کشورهائی از شمال افریقا و در هر جای دیگری که بتوانند با همهی قوا در حال پراکندن ویروس اختلاف مذهبیاند. اجتماع حج باید ما را در برابر این بیمــاری مهلک مصونســازی کنــد و آیهی شریفهی: « و أطیعوا الله و رسوله و لا تنازعوا فتفشلوا و تذهب ریحکم و اصبروا إن الله مع الصابرین » را پیوسته در برابرچشم ما قرار دهد.نقد تبدیل حج به عرصهٔ بروز اختلافات فرقهای
… باشد ما همه یکجا جمع بشویم تا در آنجا یکی به یکی بگوید تو بدی، آن دیگری بگوید تو بدتری؛ این چه جمع شدنی است! اگر اختلافی هم وجود دارد، جای بروزش آنجایی نیست که خدای متعال فرموده است: جمع بشوید تا «لیشهدوا منافع لهم» که منافع خودشان را در آنجا به دست بیاورند. بعضیها - حالا نگاه خوشبینانه همین است که بگوییم کجسلیقگی است، والّا اگر به چشم بدبینانه نگاه کنیم، حرفهای دیگر هم میشود زد - حج را جایی قرار میدهند برای دندان نشان دادن و لج کردن و چهره در هم کردن نسبت به اختلافات فرقهای و طائفی؛ شیعه و سنی را آنجا مقابل هم قرار دادن. چقدر باید به ما بگویند تا باور کنیم که امروز بیش از گذشته اختلافات شیعه و سنی یکی از محورهای اساسی است که دشمنان اسلام دارند رویش سرمایهگذاری میکنند. حاضرند پولهای کلان خرج کنند که شیعه را علیه سنی و سنی را علیه شیعه تحریک کنند. یک عده بیعقلهایی هم هستند که …سعی صفا و مروه و طواف، نماد حرکت دائمی و تمامنشدنی مسلمان
… اللَّه»؛ صفا و مروه در حج؛ بیشتر اعمال حج از همین قبیل است. اینها اعمال نمادین است. دو نقطه را با یک فاصلهای معین کردهاند، میگویند بایستی بین این دو نقطه را مرتباً طی کنید و در حرکت باشید. در یک بخشی از این دو نقطه، این حرکت، باید حالت دویدن به خودش بگیرد؛ این نماد است. نماد یک حرکت دائمی برای مسلمان است. یا طواف؛ بر گرد یک محور، یک حرکت تمامنشدنی است؛ حرکت طواف تمامنشدنی است. شما حرکت طوافتان تمام میشود، نفر بعدی شروع میکند. شما کعبه را هیچوقت خالی از این دایرهی حرکتکنندهی مردم مشاهده نمیکنید. اینها «شعائراللَّه» است؛ یعنی جنبهی نمادین دارد. این درس را به جامعهی انسانی میدهد. کارهای نمادین این است. ما میخواهیم در این کشور، …حج با ذکر الله و اجتماع مسلمانان، سکوی پرش نهضت فراگیر امت
تضمین کنندهی همه ی هدفهای بزرگ امّت اسلامی، توکل به خداوند و اعتماد به وعدهی حتمی قرآن و تحکیم اتّحاد اسلامی است، و فریضهی حج با مایهی غنی و کارساز »ذکراللَّه« و با اجتماع متراکم و عظیم مسلمانان در مناسک آن، میتواند نقطهی آغاز و سکوی پرش این نهضت فراگیر باشد. و برائت در قول و عمل از سردمداران کفر و استکبار در این فریضه، الگوی عمل و نخستین گام در این راه گردد.