رفتن به محتوای اصلی
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

پنهان داشتن عقیده و راهبرد برای حفظ جان و ادامهٔ راه در سیرهٔ ائمه (ع).

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:خطبه‌های نماز جمعه تهران— ۱۳۶۲/۰۵/۱۴

سیر زمانی

از ۱۳۶۲ تا ۱۴۰۳
۱۳۶۲۱۴۰۳

روی هر سال بزنید تا فقط شاهدهای همان سال نمایش داده شود.

تعریف در کلام رهبر

و بالاخره مسئله‌ی تقیّه که آن‌وقت تقیّه در این چهارچوب معنا میدهد؛ تقیّه یعنی همین که امام سجّاد و امام باقر و امام صادق و بقیّه‌ی ائمّه، این کارهایی را که گفتم بکنند و نگذارند این پوشش و حفاظ از روی کارها برداشته بشود و اگر کسی هم تندی میکند، به او بگویند تندی نکن. در آن روایت، حضرت میفرماید: که لَیسَ مِنِ احتِمالِ اَمرِنا التَّصدِیقُ لَه؛ این‌جور نیست که کسی که حامل امر ما است و ولایت ما را قبول دارد، فقط همین که ما را تصدیق بکند، کافی باشد؛ نه، بلکه «مِنِ احتِمَالِ اَمرِنا سِترُهُ وَ صِیانَتُه»؛[80] امر ما را باید مکتوم بدارید، نباید به کسی بگویید. بعد حضرت میگویند «هٰذا اَبوحَنیفَةَ لَهُ اَصحابٌ وَ هٰذا الحَسَنُ البَصریُّ لَهُ اَصحاب»؛[81] کسی به کار اینها، کاری ندارد؛ من هم خب فرزند پیغمبر هستم، زیر پوشش قرآن و حدیث و معارف میتوانستم اصحابی داشته باشم و کسی به کار من کار نداشته باشد؛ شماها میروید به اینجا و آنجا و میگویید و کتمان اسرار مرا نمیکنید و این‌قدر برای ما مشکل درست میکنید؛ این فرمایش امام صادق است، که این هم یک بحث دیگر است، و بحث تقیّه هم بحث مفصّلی است.
و [امّا] تقیّه؛ ممکن است شما بگویید تقیّه مال آن زمانى بود که یک دولت مسلّطى بود، ما هم مخفى بودیم و از ترس او چیزى نمیگفتیم؛ نه، همان وقت هم تقیّه، مسئله‌ی ترس نبود؛ «التّقیّة تُرس»، تُرس است، امّا تَرس نیست. اَلتَّقِیّةُ تُرسُ المُؤمِن؛[27] تقیّه سپر است. سپر را کجا به کار میبرند؟ بنده همان وقت در صحبتهاى قبل از انقلاب با بعضی‌ها میگفتم: سپر را که کسى زیر لحاف به کار نمیبرد؛ سپر، مال داخل میدان جنگ است، مال هنگام درگیرى است. پس تقیّه در زمینه‌ی درگیرى است؛ چون تُرس است، حرز است، سنگر است، سپر است. همان وقت هم این‌جور بود؛ تقیّه که میکردیم، معناى آن این بود که شمشیر را بلند میکردیم و ضربه را بر هیکل و پیکر نحس او وارد میکردیم؛ امّا جورى که او نه شمشیر را ببیند، نه دستى که شمشیر را گرفته ببیند، نه بلند کردن را ببیند، نه فرود آمدن را بفهمد، فقط یک وقت درد آن را احساس کند؛ تقیّه این بود؛ آنهایى که آن روز تقیّه میکردند، همین‌جور تقیّه میکردند؛ مخفیانه، دور از چشم دشمن، داخل خانه‌ی پنهان، با هزار ملاحظه و مراقبت می‌نشستند، یک اعلامیّه تنظیم میکردند که وقتى پخش میشد، بکلّى آبروى نظام را میبُرد؛ ضربه و شمشیرى بود که بلند میشد، بر فرق او و به کمر او میخورد. تقیّه میکردیم؛ یعنى نمیگذاشتیم که او بفهمد که چه‌کار دارد انجام میگیرد. تقیّه‌کننده پشت سپر مخفى میشد. معناى تقیّه این است؛ الان هم همین است.
ما به عنوان عائله‌ی تشیّع باید با همه‌ى وجود احساس کنیم و اعلام کنیم که معتقد به وحدت جهان اسلام هستیم؛ معتقد به وحدت پیروان لااله‌الّاالله‌ و محمّد رسول‌الله‌ هستیم، و ما امروز مایه‌ى وحدت بشویم در دنیا؛ همچنان‌ که ائمّه‌ى بزرگوار ما (سلام الله‌ علیهم) همیشه همین‌جور بودند؛ از امیرالمؤمنین (صلوات الله‌ و سلامه علیه) تا همه‌ى ائمّه‌ى بزرگوار ما، عامل جمع و عامل وحدت بودند؛ همه‌ چیزشان الگو است؛ مبارزه‌شان با قدرتهاى ظالم هم الگو است. همه‌ى ائمّه‌ى ما بِلااستثنا در راه ایجاد حکومت علوى و حکومت حقّ الهى مبارزه کردند؛ این سیره‌ى این بزرگواران است در مقابل چشم ما. و ما امروز خوب میفهمیم آنها چه میکردند؛ و به همین جهت همه‌ى آنها بدون استثنا به شهادت رسیدند؛ و براى همین است که همه‌ى آنها تقیّه کردند. شهادت نتیجه‌ى مبارزه است، تقیّه مال میدان مبارزه است: اَلتَّقِیَّةُ تُرسُ المُؤمِن؛[6] تُرس ــ سپر ــ مال میدان مبارزه است. معرفت آنها، عبادت آنها، ایمان آنها، عمل آنها، اخلاص آنها، عرفان آنها، حلم آنها، علم آنها، همه ‌چیزشان ــ که حقیقتاً گُل سرسبد عالم آفرینشند ــ براى ما وسیله‌ى تبعیّت و پیروى است.

شاهدها (۶۷ پاراگراف)

پرهیز امام صادق از تصریح به امام بعدی از روی تقیه

پس از شهادت امام صادق، دستگاه خلافت متمرکز بوده ببیند جانشین ایشان کیست. (83/6/21) منصور به استاندار حجاز، والی مدینه، گفت ببین جانشین چه کسی است؟ گفت ببین وصیت به چه کسی کرده؟ هرکس را که وصی خودش قرار داده، او امام بعدی است. فرهنگ شیعی را اینها می‌دانستند، می‌دانستند که امام را جز امام، کس دیگری وصایت نمی‌کند، می‌دانست که امام صادق صریحاً نمی‌نویسد امام بعد از من فلانی است، از روی تقیّه نمی‌کند این کار را. خواست از طریق تعیین وصی مشخص کند. رفتند تحقیق کردند که وصیِ جعفربن‌محمد چه کسی است؛ وصیت‌نامه‌اش را درآوردند. (60/3/9) امام صادق وصیت‌نامۀ بسیار هوشمندانه و عجیبی می‌نویسند و پنج نفر را وصی خودشان قرار می‌دهند، که یکی از آنها [خود] منصور است! یکی از آنها حاکم …

آغاز مبارزهٔ امام کاظم همراه با تقیه و پنهان‌کاری

… ـ به گمان من ـ بعد از دوران امام سجاد، به‌سختی دوران موسی‌بن‌جعفر نبود. (64/1/23) آن‌کسانی‌که در دوران اختناق در ایران، دستشان به کار مبارزه آشنا بوده، می‌فهمند که مبارزۀ سیاسی چگونه است. رنج و هراس و دلهره و خطرش، کمتر از مبارزۀ در میدان‌های جنگ نیست؛ و موسی‌بن‌جعفر علیه‌السلام این مبارزه را شروع کرد، منتها با تقیّه،..با پنهان‌کاری؛ (60/2/26) و تا سال 158 که سال مرگ منصور است، چقدر حوادث مهم و خونینی در این دوازده سال پیش آمده. (83/6/21)

پوشاندن پیام انقلاب زیر ظاهر روضه‌خوانی در دوران مبارزه

خوشبختانه روزگار ما روزگاری است که می‌تواند قضایای مهم صدر اسلام را برای ما منعکس کند. [دوران مبارزۀ] ایرانِ خودِ ما، همین وضعیت را داشت؛ مبلّغین، گویندگان، طلاب در اطراف این کشور بزرگ، برای مردم روستا، برای مردم شهر، دور از چشم دشمن [سخن می‌گفتند]، با تقیّه ـ یعنی با ظاهر روضه‌خوانی و با باطنِ بردن پیام انقلاب به دوردست‌ترین نقاط ـ تا آن مأمور نفهمد، تا فرماندار نفهمد، تا ژاندارم نفهمد و اینها بتوانند کارشان را انجام بدهند. (59/6/30) من یک‌وقت این را به زنبور عسل تشبیه کردم.‌ 70/8/201 «وَ اَوحیٰ رَبُّکَ اِلَی النَّحلِ اَنِ اتَّخِذی مِنَ الجِبالِ بُیوتاً وَ مِنَ الشَّجَرِ وَ مِمّا یَعرِشونَ * ثُمَّ کُلی مِن کُلِّ الثَّمَراتِ فَاسلُکی سُبُلَ رَبِّکِ ذُلُلاً یخَرُجُ مِ بُطونِها …

خویشتن‌داری و هوشیاری علی بن یقطین برای حفظ جایگاهش

… را گردن بزند و همان‌جا ریشۀ فساد را بکَند؛ اما امام کار دارد با علی‌بن‌یقطین در این دستگاه، در این تشکیلات عظیم تشیّع، این شبکۀ وسیعی که در سراسر کشور اسلامی آن روز منتشر است؛..علی‌بن‌یقطین متوجه شد. صحبت‌های هارون تمام شد، امام را مرخص کرد [و امام] رفت. خب هارون آدم بی‌هوشی که نیست،..متوجه شد، فهمید که علی‌بن‌یقطین چند بار دستش را برد به‌طرف قبضۀ شمشیر ـ البته علی‌بن‌یقطین [از قبل] متهم هم شده بود در نظر هارون به اینکه این جزو یاران امام و جزو مهره‌های تشیّع است ـ برگشت طرف علی‌بن‌یقطین گفت: علی‌بن‌یقطین احساساتی شدی؟..اینجا هوشیاری و کیاست یک مؤمن این‌طوری معلوم می‌شود! گفت بله یا امیرالمؤمنین، من دیدم شما به این مردی که اینجا بود، این مرد هاشمی بنا کردی تندی‌کردن، فکر کردم که الان تندی تو زیاد خواهد شد و دستور قتل او را خواهی داد، من دستم را بردم به شمشیر که آماده باشم. ببین چقدر سخت است علی‌بن‌یقطین بودن. (57/8/8) هارون گفت: مرحبا، بارک‌الله. خب گاهی این‌طوری است، گاهی این‌طوری است که علی‌بن‌یقطین باید تحمل کند.

تقیهٔ ائمه در برابر خلفا با وجود داعیهٔ امامت

… و فقیه بود، رئیس دین و دنیا بود. [امّا] اینها ادّعاى امامت نداشتند؛ آن که ادّعاى امامت داشت، او همین امام مظلوم و عزیز ما بود، امام صادق (علیه‌‌ السّلام)، امام باقر (علیه ‌‌السّلام)، امام موسى‌‌بن‌‌جعفر (علیه ‌‌السّلام). خب آنها میفهمیدند؛ یعنى واضح بود. حضرت حالا در مقابل خلفا گاهى تقیّه میکردند که بگویند نه، امّا خب معلوم بود داعیه‌‌ى امامت داشتند، شیعه‌‌شان در همه‌‌‌جا تبلیغ این معنا را میکردند.

تقیهٔ مبارزان در دوران خفقان رژیم گذشته، امری قابل فهم

خیلی از شماها می‌دانم که در دوران رژیم جبار و دوران خفقان، تقیَّتاً[31] از این کارها زیاد کردید و کاملاً قابل فهم است. به‌هرحال، بعد که این حرف‌ها را می‌زند، که این ایجاب می‌کند که هارون بگوید خُب بسیار خوب، پس مثلاً این پنجاه‌هزار دینار برای شما، دویست دینار فقط می‌دهد. می‌گوید بعد که پرسیدم از پدرم که چرا این کار را کردی؟ گفت که اگر این را بدهم ـ مضمونش این است ـ این …

ترسیم حدود تقیه با استناد به روایات و زندگی ائمه (ع)

به‌هرحال بحث دراین‌باره زیاد است. این رئوس و کلیاتی که با استناد به روایات و با استناد به زندگی ائمه علیهم‌السلام دربارۀ تقیّه گفته شد، می‌تواند حدود و مرزهای تقیّه را اجمالاً به شما نشان دهد، یعنی یک مرزی برای شما تصویر کند از تقیّه، یا یک تجدیدنظری دربارۀ تقیّه بکند. (51/11/27)