رفتن به محتوای اصلی

تشیع

نام‌های دیگر: مذهب شیعه

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

مکتب پیروان اهل‌بیت (ع)، تاریخ و اندیشهٔ آن و رویارویی شیعیان با دستگاه خلافت.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:گزیده‌ای از بیانات در مسجد امام حسن مجتبی (علیه‌السلام)— ۱۳۵۲/۱۲/۲۴

سیر زمانی

از ۱۳۵۲ تا ۱۴۰۴
۱۳۵۲۱۴۰۴

فقط سال ۱۳۷۲همهٔ سال‌ها

تعریف در کلام رهبر

این زندگی سیاسی امام باقر است. به طور خلاصه، این بزرگوار در دوران بیست سال امامت پُربار خود دانشِ دین را گسترش داد، حکمت و درس قرآن و احکام را به همه جا رساند، داعیه‌ی تشیّع را که داعیه‌ی حکومت اسلامی و تشکیل ولایت علوی است به همه جا فرستاد و نفوذ داد، مردم زیادی را به خود متوجّه کرد، دشمنان خودش را سرشکسته و منکوب کرد، دوستان خودش را متشکّل کرد و سنگ بنایی در اسلام نهاد که مبنای بسیاری از کارهای بعدی و تلاشها و فعّالیّتها و خدمات عظیم و گران‌بهای بعدی بر همان سنگ زاویه قرار گرفت و زمینه را آماده کرد برای دوران امامت امام صادق (علیه السّلام). بالاخره هم هشام طاقت نیاورد و این بزرگوار را با زهر به شهادت رساند. خداوند متعال ما را از یاران و از پیروان این بزرگوار و خاندان مطهّر اهل‌بیت قرار بدهد.
ما حالا اسممان علوی است؛ شیعیان علی. صرف اینکه بگوئیم علی و راه او را دنبال نکنیم، فایده‌ای ندارد. کسانی بودند در زمان خود آن بزرگوار که اظهار ارادت به او هم میکردند، لکن از آنچه که او میخواست، تخلف میکردند. امیرالمؤمنین با اینها بیرحمانه برخورد کرد. فسق و فجور کردند، حد الهی را بر اینها جاری کرد؛ کفر گفتند، اینها را از دم شمشیر گذراند. بعضیها وقتی آن عظمتها را میدیدند - ماها کوچکیم دیگر - و وقتی ما یک انسانِ با این عظمت را میبینیم، میگوئیم این خداست! باورمان نمی‌آید که خدای عزیز علیم میتواند یک چنین شخصیت باعظمتی را بسازد؛ لذا اشتباه میکنیم. در زمان امیرالمؤمنین هم همین اشتباه را کسانی کردند و گفتند او خداست. امیرالمؤمنین دستور داد همه‌شان را کُشتند؛ رحمشان نکرد؛ در رودربایستی گیر نکرد که اینها طرفدار مایند و دارند درباره‌ی ما مبالغه میکنند؛ نخیر، اینها راه توحید، راه مبارزه‌ی با شرک را رها کردند، مرتد شدند و توبه هم نکردند؛ امیرالمؤمنین هم دستور داد و همه را به حد الهی محکوم کردند و به قتل رساندند. امیرالمؤمنین اینجوری است. اگر ما خیال کنیم به صرف اینکه امیرالمؤمنین را به زبان تعریف و ستایش کنیم یا محبت او را در دل داریم، خدای متعال و خود امیرالمؤمنین از کج‌رویها، از سیاه‌کاریها و از بدیهای ما صرف‌نظر میکنند، بدانیم که این منطق امیرالمؤمنین نیست. منطق امیرالمؤمنین، سلوک راه خداست. شیعه یعنی کسی که دنبال امیرالمؤمنین به راه میافتد. حالا یک وقتی خطائی، اشتباهی، گناهی کسی میکند، او بحث دیگری است؛ استغفار باید بکند؛ اما دلخوش کردن به انتساب به امیرالمؤمنین و کم و کوچک شمردن تخلف از راه خدا، به‌هیچ‌وجه در منطق امیرالمؤمنین پذیرفته نیست. اهمیت کار امیرالمؤمنین این است که از حق، از عدل، از ثبوت راه الهی، به خاطر ملاحظات صرف نظر نکرد.
نکته‌ی بعدی این است که محبت امیرالمؤمنین خیلی باارزش است. در روایت است که هرکسی محبت کسی در دل اوست، در قیامت با او محشور میشود. محبت خیلی حائز اهمیت است. اما محبتِ به تنهائی کافی نیست؛ تبعیت و پیروی کردن لازم است. ما که در دنیا به نام شیعه معروف هستیم، شیعه را اینجور معنا کرده‌ایم: «الشّیعة من شایع علیّا»؛ باید دنبال او حرکت کنیم و هدفهای او را دنبال کنیم. معلوم است که ما با همه‌ی تلاش خود به رتبه‌ی امیرالمؤمنین نخواهیم رسید، اما به سمت آن قله باید حرکت بکنیم.

شاهدها (۱۲ پاراگراف)

شناخت خصوصیات شیعه از روایات و ادعیه و زیارات و لزوم ترویج آنها

آخرین نکته این است که نگاه کنید به معارف اهل‌بیت (علیهم ‌السّلام)، به این روایات، به این دعاها، به این زیارات، به این دعاى ندبه، به این زیارت عاشورا، ببینید سِمات[13] و خصوصیّات شیعه‌ى اهل‌بیت و مکتب اهل‌بیت در چیست. این خصوصیّات باید در تمام محافل شیعى و مجامع شیعى و جوامع شیعى ترویج بشود. اوّلش توسّل به پروردگار و محو شدن در راه اراده‌ى پروردگار است و بالاتر از همه‌چیز، دانستن معرفت و محبّت الهى است. این مناجات شعبانیّه را ببینید؛ این دعاى کمیلى را که در شب نیمه‌ى شعبان و شبهاى جمعه خوانده میشود ببینید؛ این دعاى ابى‌حمزه‌ى ثمالى را ببینید، این …

جنبهٔ معنوی و عرفانی و توسل و محبت به پروردگار نخستین خصوصیت شیعه

اوّلین خصوصیّت شیعه آن جنبه‌ى معنوى و عرفانى و روحى و توسّل و تعشّق[15] به پروردگار و محبّت پروردگار است. اِلهى فَسُرَّنى بِلِقائِکَ یَومَ تَقضى فیهِ بَینَ عِبادِک ... اِلهى هَب لى کَمالَ الاِنقِطاعِ اِلَیکَ وَ اَنِر اَبصارَ قُلوبِنا بِضیاءِ نَظَرِها اِلَیکَ ... اِلهى هَب لى قَلباً یُدنیهِ مِنکَ شَوقُهُ وَ لِساناً یرَفَعُ اِلَیکَ صِدقُهُ وَ نَظَراً یقَرِّبُهُ …

شیعه، پیشقراول بیداری مسلمین و آماج دروغ و افترای قلم‌های مزدور

ثالثاً آشنایی با معارف کلامی و اساسی شیعه را برای پژوهشگران مسلمان از هر فرقه و مذهب و نیز برای افکار عمومی مسلمین در سطحی وسیع مسیر میسازد. اهمیت این نکته نیز آنگاه آشکار میگردد که توجه کنیم امروزه قلمهای زهرآگین و مزدور دشمن یا مأمور کین و حقد، چندان دروغ و افتراء در باب معتقدات شیعه - که یکی از بزرگترین مذاهب اسلامی و امروزه پیشقراول بیداری مسلمین است - نوشته و پخش کرده‌اند که با همه‌ی آنچه در طول تاریخ انجام گرفته[1] قابل مقایسه است.

لزوم مرزبندی تشیع به‌عنوان نظام فکری و عملی بر پایهٔ سخنان ائمه (ع)

این‌جاست که یکی از مهمترین وظایف رهبران امت در آن برهه از زمان رخ مینماید، وظیفه‌یی که درست به انجام رسیدن آن میتوانسته است به معنای حفظ مذهب و معادل جهادی سرنوشت ساز باشد. و آن وظیفه عبارت است از این‌که تشیع به مثابه‌ی یک نظام فکری و عملی، مرزبندی شود و برای آن از لحاظ عقیدتی و عملی با استفاده از میراث ارزشمند سخنان ائمه (علیهم‌السّلام) چهار چوبی ترسیم گردد. و بدین گونه هویت مستقل و مرز بندی شده‌ی مذهب اهل بیت (ع) مشخص گشته در معرض فهم و استفاده‌ی پیروانش قرار گیرد. این کار به علماء و متفکران شیعه این امکان را میداد که انحراف اصولی یعنی خروج از حیطه‌ی مبانی مذهب در فقه و کلام را، از اختلاف نظرهایی که در داخل محدوده‌ی مکتب پیش میآید، بتوانند جدا کرد.

ارائهٔ نظام فکری منسجم با مرزهای روشن برای تشیع از سوی مفید

با توجه به آنچه مفید در کتاب اوائل المقالات و سایر کتب کلامیاش مانند: تصحیح الاعتقاد و الفصول المختارة و غیرها در بیان عقاید تشیع و بیان فارق میان آن و عقاید دیگر نحله‌های کلامی و مخصوصاً مکتب اعتزال، افاده کرده است میتوان گفت که وی در صدد آن بوده است که یک نظام فکری، منسجم و دارای حدود و ثغور روشن و مشخص برای تشیع ارائه دهد. شک نیست که نقطه‌ی شاخص و متمایز کننده در این نظام فکری، مسأله‌ی امامت است بدین معنی که هیچ نخله‌ی دیگری در این مسأله با شیعه شریک نیست و مناط در نسبت دادن فرد یا جماعتی به مذهب شیعه اعتقاد به این مسأله است. درست است که شیعه در بسیاری دیگر از اعتقاداتش نیز با …

غنای معارف اسلامی و بشری در میراث شیعی و لزوم کار بر روی آن

… سازمان‌دهى است، این مجموعه داراى مسئولیّت است، هم در جنبه‌ى معنوى و محتوایى؛ یعنى در نشان ‌دادن اندیشه‌ى شیعى و فکر شیعى که در دوره‌هاى مختلف تاریخ در هر دوره‌اى به دلیلى این فکر مظلوم واقع شده است و مورد تهاجم قرار گرفته است و نسبت به پیروان آن جفا شده است. ما ثروت عظیمى از معارف را در مجموعه‌ى میراث شیعى داریم؛ مجموعه‌ى معارف عظیم اسلامى و مجموعه معارف عظیم بشرى، آنچه براى مسلمین و آنچه براى بشر لازم است، در میراث ارزشمند عریق[3] شیعى موجود است. این مجموعه، بر روى آن هم باید کار کند و تلاش بکند.

ظلم‌ستیزی و جهاد از خصوصیات شیعه

… هم یک جهادى است براى خودش، ممکن است در یک شرایطى، نماز خواندن هم بشود جهاد، امّا جهاد، آن تلاشى است که در مقابل دشمن باشد؛ این جهاد است. حالا با کتاب باشد، با معرفت باشد، با درس باشد، با عبادت باشد، در مقابل دشمن اگر بود، میشود جهاد. حَقَّ جِهادِه؛ این است. ظلم‌ستیزى و جهاد، خصوصیّت شیعه است.

دشمنی نداشتن شیعه با هیچ انسانی جز تلاشگران در راه کفر و ناحق

احسان به مسلمین از خصوصیّات شیعه است که این هم باز در معارف اهل‌بیت همه‌جا هست. شیعه بایستى نسبت به آحاد مسلمین، بلکه نسبت به آحاد انسان، داراى تحنّن[22] و رأفت و رحمت و عطوفت و کمک و اعانت باشد. با هیچ انسانى، شیعه خصومت و دشمنى ندارد، مگر آن انسانى که در جهت کفر و ناحق دارد تلاش میکند و کوشش میکند، و او البتّه مقابله میکند. رحمت به انسانها و محبّت به انسانها و تعطّف[23] با آحاد بشر بخصوص با مسلمین، آحاد مسلمین هر جا هستند؛ این هم یکى از خصوصیّات شیعه است. باید این در رفتار ما و در تعالیم ما و در همه‌ى جوامع شیعى محسوس باشد.

ناسازگاری ادعای پیروی از امیرالمؤمنین با غفلت از محرومان

… آنها. خب، امیرالمؤمنینى که به حاکمش این‌جور میگوید، خودش آن‌جور عمل میکند: به خانه‌ى فقیر سر میزند، با دست خودش در دهان بچّه‌ى‌ یتیم غذا میگذارد که کسى گفت این‌قدر امیرالمؤمنین لقمه در دهان بچّه‌یتیم‌ها گذاشت که ماها آرزو کردیم، کاش ما هم بچّه‌یتیم بودیم! خب، کسى ادّعا کند که او امام من است، در حالى ‌که آن چیزى که در دوران حکومتش، قدرتش، ریاستش، ولو بر یک مجموعه‌ى کوچک، ریاست بر یک دِه، بر یک گوشه‌اى از گوشه‌هاى کشور به یادش نمى‌آید، این دسته‌ى از مردم، [یعنی] محرومین، فقرا و مستضعفینند؛ این میشود بگوید که او امام من است؟ اینها با هم نمیسازد.

رد پندار شیعه بودن ایرانیان از آغاز و شیعه شدن آنان از زمان صفویه

… عرب را ایرانى‌ها نوشته‌اند؛ بزرگ‌ترین [کتاب] لغت عرب، قاموس است؛ قاموس مال فیروزآبادى است که ایرانى است. حتّى لغت عرب را، ادبیّات عرب را، دستور زبان عرب را [ایرانى‌ها نوشتند]. نوبت به فقه و اصول و حدیث و مانند اینها که میرسد، دیگر غوغا است؛ ایرانى‌ها هستند؛ این مخصوص شیعه [هم] نیست ــ امروز بعضى بى‌عقل‌ها در دنیا که نه تاریخى میدانند، نه جغرافیا را مى‌شناسند، نه اسلام را میدانند، وقتى میخواهند راجع به ایران حرف بزنند، گویى که [مردم] ایران از اوّل تا حالا شیعه بودند؛ البتّه همیشه دوستدار اهل‌بیت بودند امّا شیعه نبودند؛ از زمان صفویّه ملّت ما شیعه شدند و البتّه آذربایجان و مانند اینها مقدّم بودند، جلوتر بودند، بعد هم بقیّه‌ى بلاد ایران؛ مگر بعضى از بلاد مثل قم و بعضى جاهاى دیگر که از قدیم شیعه بودند ــ در فقه و حدیثِ سنّى هم ایرانى‌ها جلوترند؛ [مانند] همین صحاح ستّه‌اى که عامّه[13] دارند؛ صحیح بخارى، مال بخارا است؛ صحیح مسلم نیشابورى، مال نیشابور است؛ صحیح تَرمَذى، مال تَرمَذ در شمال شرقى …

مرزبندی‌نشدن مکتب تشیع تا پیش از زمان مفید و نمونه‌های آن

بیشک این کار تا پیش تا پیش از زمان مفید (ره) انجام نشده است. وجود گرایش قیاسی در فقه این جنید و گرایشهای معتزلی در کلام خاندان نوبخت، بهترین دلیل بر این مدعا است و این فقط دو نمونه از نتایج و تبعات مرزبندی نشدن مکتب تشیع در زمینه‌های اصول و فروع دین است. در عرصه‌ی فقه، بهره نگرفتن از مبانی عقلی و اصولی استنباط و تفریع فرع بر اصل که از تعالیم مسلم ائمه (علیهم‌السّلام) است، و یا در طرف مقابل، لغزیدن به وادی قیاس، دو سوی انحراف غیر عمدی از مکتب و نتیجه‌ی مرزبندی نشدن و عدم ترسیم چهار چوب روشن برای آن محسوب …

اتکای این عقیدهٔ شیعه به کتاب، سنت متواتر و دلیل عقلی

در این سخن، شیعه متکی به ادله‌ی معتبره‌ی خود یعنی کتاب و سنت متواتر است علاوه بر این‌که دلیل عقلی نیز بر آن دلالت میکند پس نیازی به این ندارد که این سخن را از معتزله یا دیگری اخذ کند، بلکه این معتزله‌اند که با اهل امامت در این مسأله توافق کرده‌اند، و این بیان بر میتابد آن را که معتزله در این مسأله وام دار شیعه باشند.