برقرار نشدن نظام اسلامی صحیح در ایران پس از ورود اسلام
… و مانند اینها، بعد از خداقوّتى به شما برادران و تشکّر باید عرض بکنم، این است که این دههى فجر در حقیقت مقطع رهایى ملّت ایران است. ...... آن بخشى از تاریخ ما است که گذشته را از آینده جدا کرده. تاریخ ما و گذشتهى ما فرازونشیبهایى داشته؛ همه میدانند؛ عزّت داشتیم، ذلّت داشتیم، هدایت داشتیم، ضلالت داشتیم امّا در طول دورانهاى گذشته حتّى در زمانى که اسلام به این کشور آمد، به خاطر اینکه اینجا دور بود از مراکز اسلامى، حکومت اسلامى به معناى صحیحِ مفهومِ این کلمه در این کشور ایجاد نشد. فتوحات اسلامى شد، عناصر اسلامى بزرگى در اینجا آمدند، عناصر بزرگترى در اینجا پرورش پیدا کردند، از خود ایرانىها، علما، بزرگان، دانشمندان برجستهى تاریخ اسلام، ستارههاى آسمان اسلام در اینجا به وجود آمدند، رشد کردند، این کارها شد امّا نظام اسلامى در این کشور حقیقتاً برقرار نشد.
پیشاهنگی علما در نهضت تنباکو، مشروطه و مبارزه با استبداد رضاخانی
آنچه دست استعمار را در شرق دنیاى اسلام یعنى در شبهقارّهى هند، و در غرب دنیاى اسلام یعنى آفریقا، و در میان این دو از سر مردم توانست کوتاه بکند و فرهنگ اسلامى را حفظ کند و در مقابل فرهنگ متجاوز و مهاجم بِایستد، نفوذ علما بود. در ایران خود ما هم، نهضت مشروطیّت و پیش از آن، نهضت تنباکو و مبارزهى با استعمار دولتهاى خارجى و بیدار کردن مردم و مقابلهى با استبداد رضاخانى و ادامهى این مبارزه تا پیدایش نهضت مقدّس عظیم اسلامى به پیشقراولى و پیشاهنگى علما بود، وَالّا پیش نمیرفت. خب، این یک سابقه است، یک تاریخ است، کسى هم نمیتواند آن را انکار کند، مگر مغرضى یا جاهلى که حرفى بزند و حقیقتى را بخواهد بپوشاند. این در تاریخ ملّت ما و دیگر ملّتهاى اسلامى مضبوط و محفوظ است.
حاکمیت فامیلها، خوانین و کمپانیداران و قانون به سود آنان
… ما چه کسى، کدام قشر، کدام طبقات بیشتر مورد ظلم و ستم و بىعدالتى قرار داشتند و عقبند و به آنها باید کمک بشود. روشن است که قشرهاى پابرهنهى کشور، محرومین کشور و کسانى هستند که علىرغم حقّ برابرشان با دیگر اعضاى این خانواده به آنها در طول سالیان دراز ظلم شده! در این کشور فامیلها حکومت میکردند، در این کشور قشرهاى بالا و مقتدر حکومت میکردند، در این کشور خوانین حکومت میکردند، در این کشور کمپانىدارها حکومت میکردند، قدرت دست آنها بوده، قانون به نفع آنها بوده. همه چیز بایستى در جهت عکس حرکت کند؛ ثروت مملکت، همّت مملکت، مدیریّت مملکت، امکانات مادّى و معنوى کشور باید برود در جهت از خاک برکشیدن آن قشرهاى محروم و مظلوم. در تمام برنامههاى دولت بایستى این معنا مورد توجّه قرار بگیرد که خب در برنامهها همینجور هم هست؛ …