تاریکترین دورهٔ تاریخ ایران به سبب ضعف و بیعرضگی و عیاشی پادشاهان
دورهى قاجار به نظر من جزو تاریکترین دورههاى تاریخ ایران است؛ بنده بارها گفتهام خدا لعنت کند پادشاهان قاجار را که در دوران پیشرفت و علم و آن وقتى که وقت علم و فرهنگ بود، آن کارى را که باید بکنند نکردند و ایران را به این روز انداختند؛ من به آنها یک سر سوزن اعتقاد و ارادت ندارم امّا یک نکته وجود دارد و آن اینکه آنها مردمان ضعیف و بىعرضه و شکمپرست و زنباره و اهلدنیایى بودند که به فکر عیش و عشرت خودشان بودند و کار به خیر و شرّ قضایا نداشتند، نمیفهمیدند؛ ناصرالدّینشاه میخواست پادشاهى کند، سلطنت کند، لذّت ببرد، کارى نداشت که بر سر ملّت چه مىآید و چه نمىآید؛ ضعف بود، بىاعتنائى بود ــ که البتّه از بزرگترین گناهان است براى یک رهبر و یک مسئول یک کشور ــ امّا کارى که خاندان پهلوى کردند بمراتب از آنچه در دوران …
دشمنی شاهان قاجار با نفوذ دین با وجود تدین ظاهری شخصی
دوران قاجار نیز، همینطور بود. منتها دوران قاجار، دشمنِ عملِ فردیِ دین نبودند؛ دشمن نفوذِ دین بودند. همین «فتحعلی شاه» و «محمّدشاه» و اینها هم که در شرح حالشان میخوانید شب جمعه، فتحعلی شاه یک آخوند مخصوص داشت که میآمد برایش دعای کمیل میخواند؛ اگر یک دینداری، اندکی با قدرت و سلطنت او اصطکاک پیدا میکرد، یا در محیط کار او خودی نشان میداد، با مشت میکوبید توی مغز دین و دیندار. اینطوری بودند اینها! محمّد شاه نیز همین گونه بود. «ناصرالدین شاه» هم از همهشان بدتر بود. «مظفرالدین شاه» نیز همینطور بود. اینها در عمل شخصی خودشان، تدیّن ظاهری داشتند. به دوران پهلوی که رسید، به کلّی همه چیز از بیخ و بن کنده شد. چون بنای تقلید از اروپاییها …
ستم فراوان بر مردم بلوچستان و خاطرهٔ تلخ آن در نام «گجر»
در زمان رژیم ستمشاهی - چه دوران منحوس پهلوی، چه دوران منحوس قاجار - در آن منطقه خیلی ستم شده است. شاید شماها بدانید که هنوز هم در گوشه و کنار بلوچستان، به فارسها «گجر» میگویند. گجر، یعنی قاجار، قجر؛ مثل اینکه ما میگوییم «مغول». علتش خاطرهی تلخی است که آنان از دوران قاجاریه دارند؛ از بس به آنان در آن دوران ستم شد.
آغاز فعالیت غرب علیه ایران و امتیازگیری به سبب ضعف سلاطین قاجار
غرب، کشورهای غربی، از اواسط دوران قاجار، علیه کشور ما فعّالیّتهایشان را شروع کردند؛ ضعف سلاطین قاجار موجب شد اینها دائماً همینطور امتیاز بگیرند، مدام فشار بیاورند، مدام دایرهی زندگی ما را تنگ کنند و پیشرفتهای ما را متوقّف کنند. بعد به این نتیجه رسیدند که باید یک نفر از خودشان را بیاورند، که آوردند؛ رضاخان از خودشان بود. حالا بعضیها همین را هم دارند خدشه میکنند و [میگویند] رضاخان را انگلیسها نیاوردند؛ یک امر به این وضوح را که خودهایشان اقرار کردند، تکرار کردند، خود انگلیسها گفتند، …
رقابت انگلیس و روس در امتیازگیری و قربانی شدن ملت به دست حاکمان بیعرضه
ما سالهای متمادی تحت سلطهی دشمن بودیم؛ در هر دورهای یک جور؛ در دورهی قاجار یک جور، در دورهی پهلوی یک جور. در دورهی قاجار تحت سلطهی دو رقیب بودیم: انگلیس و روس آنروز؛ آن روز هنوز شوروی هم نبود. این یک امتیاز میگرفت، او میآمد میگفت شما به این امتیاز دادهاید به من هم بدهید؛ او هم یک امتیاز [میگرفت]. بین دو قدرت، یک مسابقهی امتیازگیری در کشور راه افتاده بود؛ این بیعرضههای حاکم بر کشور هم ملّت را و اهداف ملّت را قربانی اینها کرده بودند. آن روز کشور ایران پانزده بیست میلیون هم بیشتر جمعیّت نداشت؛ همه چیز این ملّت را آنها قربانی کردند. در زمان آنها اینجور، در زمان پهلوی یک شکل دیگر که البتّه شکل بدتری بود؛ یعنی در خدمت هدفهای آنها قرار گرفتند و کشور را برای آنها باز کردند. [چون] فرهنگ ایرانی …
نقش درباریان و شاهزادگان قاجار در وابستگی کشور و فرهنگ به غرب به نام پیشرفت
دو گرایش غلط همیشه دربارهی پیشرفت و تحولِ منتهی به پیشرفت وجود داشته است. یک گرایش عبارت است از خیانتهائی که به نام پیشرفت و تحول انجام گرفته؛ ضربههائی که به نام خدمت و زیر پرچم اصلاحگری بر پیکر ملت ما وارد شده است. از دوران قاجار خیلی از درباریان قاجار و شاهزادگان قاجاری -که هم بیسواد بودند، هم دنیاپرست بودند، هم در عین حال با محافل غربی ارتباط داشتند- عامل و وسیلهی وابستگىِ نادانستهی کشور و فرهنگ ما به غرب شدند و ادعایشان این بود که این، پیشرفت و تحول است!
بیخبری سلاطین قاجار از تحولات جهان به سبب سرگرمیهای شخصی
… خائنانه، که این بلایی بود که در آغاز شروع مدرن سازی کشور به جان ما ایرانیها افتاد. اول که نشانه های پیشرفت اروپایی برای ایرانیها معلوم شد، کم کم به فکر افتادند که ببینند در اروپا، در آن طرف دنیا، چه خبراست؛ قبل از آن، اصلاً خبر نداشتند که در دنیا چه خبر است! سلاطین قاجاری آنقدر گرفتار حرمسراها و سفره خانه ها و گرفتاریهای شخصی و مسائل بی ارزش خودشان بودند که اصلاً از اینکه در دنیا چه دارد می گذرد، خبر نداشتند. رنسانس چه بود؟ چطور به وجود آمد؟ چرا به وجود آمد؟ نتیجه اش چه شد؟ اصلاً این قضایا را تا دوران فتحعلی شاه و بعد از آن ملتفت نبودند! بعد که جنگ ایران و روس شد و دستگاه قاجاری به واسطه ی سلاحهای پیشرفته ی روسها - که آن روز از امکانات جدید و سلاحهایی که برای …
وادادگی در برابر دشمن و گشودن راه سلطهٔ بیگانه بر کشور
… است. آن روز ایستادگی نکرد، آن بلاها سرش آمد؛ امروز ایستادگی میکند و دشمن را قدم به قدم مجبور به عقبنشینی میکند. ملت ایران امروز همان ملت صد سال قبل است. صد سال قبل مسئولان این کشور و این ملت، در مقابل دشمنان، خودشان را دچار وادادگی کردند و ایستادگی نکردند؛ اجازه دادند دشمن بیاید و وارد این سرزمین شود؛ بر اقتصاد، سیاست، منابع و نفت این کشور تسلط پیدا کند؛ دشمن هم قدم به قدم جلو آمد. راه را قاجاریه باز کردند؛ اما دشمن پاداش آنها را اینطوری داد که پهلوی را سر کار آورد؛ نوکرِ قلدرِ گوش به فرمان. روزبهروز سلطهشان را بر این مملکت بیشتر کردند. در انقلاب، همان ملت بود که با رهبری امام بزرگوار ما به خود آمد، بیدار شد، عقدههای فرو خفته و دردهای متراکم دورانهای گذشته، …
حکومت وابسته و فاسد، ابزار بیگانگان در غافل نگهداشتن مردم
… جز نگاه طمعکارانه نیست - یعنی استعمارگران - در طول دو قرن در سرتاسر کشور ما به دنبال منافع و اهداف شیطانىِ خودشان هر کاری توانستند، کردند و برای اینکه مانعی بر سر راه آنها نباشد، مردم را در غفلت نگه داشتند. خود بیگانگان نمیتوانند مردم را غافل نگه دارند؛ ابزار آنها در این کار، حکومتهای وابسته و فاسد بود؛ حکومت قاجار و حکومت پهلوی. اینها اگرچه از مردم ایران بودند، اما شریک دزدان راه بودند؛ اگرچه خودشان وابستهی به این ملت و مرهون بار سنگین منت این مردم بودند، اما برای بیگانه کار میکردند. بیگانه هم منافع آنها را تضمین کرده بود؛ قاجاریه یکطور منافعاش به وسیلهی بیگانگان تضمین میشد، حکومت منحوس و وابسته و فاسد پهلوی هم یکطور دیگر. مردم را ناآگاه نگه داشتند و هر کاری میتوانستند، با این مردم کردند.
نقش ناآگاهانهٔ قاجارها از روی جهالت در عقب نگه داشتن ملت
امروز وقتی می گوییم سیاست رژیم پهلوی این بود که نگذارد استعدادهای این ملت رشد پیدا کنند، این یک شعار نیست؛ این یک حرف متکی به منطق و استدلال است. سالهای متمادی این طور گذشت. البته قبل از آنها قاجارها هم همین نقش را ایفا کردند؛ منتها ندانسته، از روی حماقت و جهالت و از روی آشنا نبودن با علم؛ احیاناً هم رجالی در آنها وابسته بودند. این، دوره ی گذشته ی ماست. در طول این دوره، به ملت ایران ستم شده.
آغاز تقلید آداب اروپاییان به جای دانش به دست اعیان درباری
… نشده است. پس شاگردی کردن اولاً به معنای شاگرد ماندن نیست، که خیال کنیم همیشه ما باید شاگرد آنها بمانیم؛ نخیر، همت کنید؛ خواهید دید آنها مجبور میشوند از شما یاد بگیرند. ثانیاً شاگردی کردن در علم، به معنای تقلید کردن در فرهنگ نیست؛ این نکتهی بسیار مهمی است. در زمان قاجاریه اولینبار نشانهها و نمونههای فرهنگ غربی وارد کشور شد. ایرانیهای اعیانِ دربارىِ آن روز که اولین قشرهایی بودند که با اروپاییها ارتباط برقرار کردند، نخستین چیزی که یاد گرفتند، دانش نبود؛ عادات و رفتار و نحوهی معاشرت آنها را یاد گرفتند. این خطِ اشتباه و خطا از همانجا ترسیم شد. عدهیی فکر میکنند چون غربیها از لحاظ علمی بر ما برتری دارند، پس ما باید فرهنگ و عقاید و آداب معاشرت و آداب زندگی و روابط اجتماعی و سیاسیمان را از آنها یاد بگیریم؛ این اشتباه است. اگر استادی در کلاس به شما درس بدهد و خیلی هم استاد خوبی باشد و به او علاقه هم …
تخریب قاجاریه به دست پهلویها با وجود بدتر بودن پهلویها
… متأسفانه فیلمها و مجموعههای تولیدی ما در این زمینه خیلی خالی است و این حقیقتاً نقص بزرگی است. در طول این بیست و چند سال کارهایی شده، بنده هم آشنا هستم؛ اما آنقدر فجایع و زشتیها در زندگی اینها - طاغوتیان - هست که هرچه گفته شود، کم است و مردم ما باید بدانند. وقتی پهلویها سرِکار آمدند، یکی از همّتهای مهمّ خود را تخریب قاجاریه قرار دادند. قاجاریه خیلی بد بودند، اما نه به بدی پهلویها! آنها هم مستبد و وابسته و فاسد بودند، اما پهلویها بهمراتب از آنها بدتر بودند. بین آنها هم باکفایت و بیکفایت بود، بین اینها هم باکفایت و بیکفایت بود؛ یعنی نمیشود مقایسه کرد. یقیناً خیلی از کارهایی که آنها در گذشته کرده بودند، از کارهایی که اینها کرده بودند یا نسبت به زمان بهتر بود و یا در همان حدها بود. اما اینها سالهای متمادی وقت صرف …
بغض با صفویه و بیاعتنایی به اردبیل
البته به شما بگویم در دوران حکومت قاجاریه و حکومت پهلوی، صفویّه مورد بغض بودند و به دلایل معیّنی اردبیل هم مورد بیاعتنایی قرار گرفت. همان قدری که صفویّه به اردبیل پرداختند، قاجاریه و بعداً پهلوی، در این نقطه مرزی و دوردست، بیاعتنای کردند. آن چیزی که به یاد آنها نیامد، اردبیل بود! لذا این شهر و این منطقه سرسبز، حاصلخیز و بااستعداد که هم استعداد کشاورزی دارد، هم استعداد صنعتی، هم امکان بازرگانی سالم خارجی، یکی از مناطق فقیر و محروم، شمرده میشود.
نابودی صنعتگر سازندهٔ سلاح و بیاعتنایی به گزارش جغرافیادان خوزستان
… پیدا شدند؛ اما بعد دیگر بتدریج همینطور از بین رفت. اوّلاً مشوّق وجود نداشت؛ نه به آن صورت مشوّقِ تحصیل علم وجود داشت؛ نه مشوّق به معنای استفاده کننده وجود داشت. در این زمینهها، نمونههای زیادی هست که میتوان تکتک و مورد به مورد در بخشهای مختلف مطرح کرد. مثلاً در زمینه ساخت سلاح، در همان دوران اوّلِ قاجاریه، یک صنعتگر، سلاحِ پیشرفته درست کرد - سلاحی که آن روز در دنیا پیشرفتهتر از آن هم دیگر نبود؛ مثل همان سلاحهای آنروز دنیا بود - اما با تدابیری او را نابود کردند؛ سلاحش را هم از بین بردند! در یک مورد دیگر، یک جغرافیادان و آگاه به مسائل جغرافیایی در زمان قاجاریه بود که به منطقه خوزستان رفت و متناسب با آن زمان، نقشهبردارىِ بسیار دقیقی کرد و همه امکانات و کارهایی را که شده بود و کارهایی را که نشده بود و کارهایی را که باید میشد، در یک گزارش فراهم نمود - این گزارش هم امروز موجود است - اما اصلاً مورد اعتنا قرار نگرفت! من به مناسبت جنگ و بعد از جنگ، با مسائل خوزستان مقداری آشنا هستم. این نوشته را که دیدم با خودم فکر کردم اگر این نوشته همان وقت عملی میشد، خوزستان ما، خوزستان بسیار پیشرفتهای بود. او درست روی نیازها تکیه کرده بود؛ آب خوزستان و زمینهای خوزستان را مورد بررسی …
کمیابی روشنفکر وطندوست بیغرض و دلسوز در میان روشنفکران این دوره
… است؛ ضمناً از اعیان زادهها و خانزادههای دستگاه قاجار است. البته او شخصیت متعادلی است؛ شخصیت منفی به نظر نمیرسد. اگر شما به آن کتاب نگاه کنید، خواهید دید که آن افرادی که اوّلین پرچمها و پیامهای روشنفکری، با آنها دیده و شنیده و شناخته میشد، چه کسانی بودند. دوره قاجار به این ترتیب گذشت؛ یعنی یک روشنفکر وطنىِ میهنىِ بیغرضِ دلسوزِ علاقهمند، در بین مجموعه روشنفکران ایران کمتر دیده شد.
بیاعتنایی سلاطین به مردم و نوکر شمردن کارگزاران دولت
پنجاه سال حکومت ایران که حکومت دیکتاتوری، سلطنتی، طاغوتی، فاسد و آن چنانی بود، به وسیله دو نفری انجام گرفت که آنها را بیگانگان بر سرِ کار آوردند و مردم هیچ نقشی نداشتند. قبل از آن هم که حکومت قاجار و حکومت سلاطین بود. شرحِ حال این سلاطین را ببینید! مردم که هیچ، مردم که اصلاً برای آنها قابل ذکر نبودند! عمّال دولت را از صدر اعظم تا پایین، نوکران خودشان میدانستند و به آنها میگفتند شما در بین نوکران ما چنین هستید، چنان هستید! چنین حکومتهایی بر این کشور حاکم بودهاند!
ثروتمندتر بودن سلاطین قاجار و پهلوی از همهٔ ملت از راه ظلم
… اسلامی تا امروز، به فضل پروردگار تلاشهای بسیاری برای استقرار عدالت شده است. آن ظلمها، آن زورگوییها، آن از بالا حقوق افراد جامعه را غصب کردنها، آن مالاندوزیهای قدرتمندان - که آن کسی که در رأس قدرت قرار داشت، از همه مردمِ کشور ثروتمندتر بود - امری عادّی نبود. سلاطین قاجار، سلاطین پهلوی - از قبلیها ما درست خبر نداریم و کاری هم با آنها نداریم - آن کسانی که در رأس حکومت بودند و آن کسی که به عنوان پادشاه در این کشور زندگی میکرد و رئیس کشور بود، از همه افراد ملت ثروتمندتر بودند. این، از کجاست؟ مگر جز با ظلم، چنین چیزی ممکن است؟ اموال مردم را میگرفتند. رضاخان هرجا ملک خوبی بود، هرجا چیز چشمگیری بود، هرجا عمارت زیبایی بود، دست میگذاشت و ثروت انبوه عظیمی برای خودش درست میکرد و چقدر از مناطق کشور را که یکجا دست گذاشت و آن را متعلّق به خودش کرد! بازماندگان او هم همینطور بودند. در رأس قدرت، بیعدالتىِ مطلق بود. …
ویرانی کشور به دست پادشاهان قاجار از ناصرالدین شاه به بعد
… جمهوری اسلامی، آن نسخهای را که برای ساختن ایران داده است، چیست - ایرانی که قرنهای متمادی به وسیله پادشاهان ستمگر و حکّام وابسته و فاسد، ویران و خراب شده است - شما خیال میکنید که پادشاهان پهلوی به این مملکت، کم ضربه زدند و ویرانی در این مملکت ایجاد کردند؟! قبل از آنها پادشاهان قاجاریه - از زمان ناصرالدّین شاه به بعد - به این مملکت، کم ضربه زدند و کم ویرانی در این مملکت ایجاد کردند؟!
مخالفت سلاطین قاجار با علما به سبب ایستادگی آنان
پس، مطلب اوّل اثبات نیاز به یک حوزه علمیّه فعّال است و مطلب دوم این که همیشه انگیزه برای معارضه با حوزههای علمیّه وجود داشته است. سلاطین قاجار با علما و حوزههای علمیّه مخالف بودند و افراد حوزوی را هم لشکر علمای بزرگ قلمداد میکردند. آنها با علما مخالف بودند؛ چون علما در کارهای آنها دخالت میکردند. اگر میخواستند قرارداد رژی امضا کنند و با انگلیسیها رابطه داشته باشند و یا اگر میخواستند با دو خواهر ازدواج کنند، علما نمیگذاشتند و در مقابلشان میایستادند. بعدها در دوره پهلوی مسأله تفاوت کرد. از زمان رضاخان به این طرف، انگیزههای اساسی وارد کار شد و غرب - خصوصاً انگلیس - قصد داشت که کلّاً ایران را قبضه کند. این تصرّف یا به صورت ایجاد یک حکومت واقعاً انگلیسی بود - که البته نتوانستند این کار را بکنند - و یا این …
حراج موجودی و سرمایههای معنوی ملت از ناصرالدینشاه به بعد
اوّل خانواده قاجار - از ناصرالدّین شاه به بعد - بعدش هم خانواده پهلوی - این پدر و پسر - حقیقتاً چوب حراج به موجودی این ملت و کشور و سرمایههای معنویاش زدند. «تلک امّة قدخلت لها ما کسبت و لکم ما کسبتم.»[3] آنها رفتند و سر و کارشان با خداست. سزای اعمالشان را هم میبینند. حالا نوبت من و شماست. «و لکم ماکسبتم.» البته از اوّل انقلاب تا امروز، حقّاً و انصافاً، در زمینه علم و کار، خیلی تلاش شده است. اگر کسی این را انکار …
احترام به علما برای گرفتن حکم جهاد و اجازهٔ اخذ وجوه
… و زرنگتر بوده و خیلى جواب درستى نداده. خب مرحوم شیخ جعفر، ساکن ایران نبوده است و از دور مسائل را میدیده و خیلى وضع دربار قاجار را نمیدانسته، ایشان راحتتر آنچه را آنها میخواستند ــ فتوا و اجازه و حکم و مانند این چیزها ــ تا حدود زیادى در اختیارشان گذاشته؛ یعنى شیخ جعفر کاشفالغطاء یا میرزاى قمى را دربار فتحعلى شاه احترام میکرده است، امّا براى چه؟ براى حکم جهاد با روسها، براى گرفتن اجازهى اخذ وجوه از مردم و براى اینطور چیزها. آنها هم البتّه غالباً آدمهاى زرنگى بودند؛ مثل میرزاى قمى که شما [وقتى] نگاه کنید جامعالشّتات را، انسان حظ میکند که مرد ملّائى به این زیرکى و به این هوشیارى [باشد]؛ واقعاً خیلى انسان لذّت میبرد از آن زرنگى و هوشیارى میرزاى قمى. پس حتّى در آن دورانها هم حوزه …
فساد حکام و نالایقی فرماندهان عامل شکست با وجود مردم خوب
… ایران احساس ضعف و خودباختگی میکردند و قدرت این را که شخصیتی از خود نشان دهند، نداشتند. یعنی آن شکست تاریخی، شکستی برای همان مرحله نبود، بلکه شکستی برای صد و پنجاه سال دوران تاریخ ما بود. آن یک امتحان بود. حالا چه شد که آن روز ملت ایران چنان امتحانی داد؟ خود این، یک تحلیل دارد: آن روز، حکام و رجال سیاسی، بد و فرماندهان نظامی نالایق بودند؛ و الّا مردم، مردم خوبی بودند. لازم بود کسی آن مردم را در وسط میدان نگه دارد، ایمان به حرکت خود داشته باشد، فداکاری کند و از منافع و لذت خود بگذرد. در آن روز، اینگونه افراد نبودند. سلاطین حکومت میکردند و کشوری که در رأس آن، چنان حکام فاسدی باشند، نتیجه نیز همان میشود. همین ملت، در این جنگی که در زمان شما و ما اتفاق افتاد، چشم همهی دنیا را به خودش متوجه کرد؛ ایران را سربلند کرد و قدرت اسلام را نشان داد. با اینکه فقط یک کشور همسایه نبود …
لعن سردمداران قاجار و ویرانگری آنان در کشور
من در صحبتها همیشه گفتهام؛ خدا لعنت کند سردمداران رژیم قاجاریّه و پهلوى را. پهلوىها در همین اواخر، در این پنجاه سالِ قبل از انقلاب، بلائى بر سر کشور آوردند که قابل توصیف نیست؛ قبل از آنها هم سلسلهى منحوس قاجاریّه. این پادشاهان چه کردند با کشور ما و ملّت ما! قدرتمندانى که هرچه بود، براى خوردن خودشان و براى استفادهى خودشان و دُوروبَرىهاى خودشان و کاخنشینان تهران میخواستند؛ یادشان نبود که مناطق محرومى هم در ایران هست؛ شهرها و روستاهاى محرومى هم در ایران هست؛ رها کرده …
به جا گذاشتن اختلاف، تبعیض و بیتوجهی به مردم در گوشه و کنار کشور
پنجاه سال ضربه زدن لازم است تا سرزمین و منطقهیی، به مثابهی یک طبیعت، به محرومیت خو بگیرد! در همین خصوص، پنجاه سالهایی گذشت! خدا نگذرد از سردمداران این دو رژیم خبیث منحوس - یعنی رژیم قاجار و رژیم پهلوی - که حدود دویست سال بر این کشور حاکم بودند و در گوشه و کنار این کشور بد خاطرههایی گذاشتند؛ بد نشانههایی از اختلاف و تبعیض و نامردمی و بیتوجهی به مردم باقی گذاشتند.
به جا گذاشتن خاطرهٔ بیرحمی و سنگدلی در میان مردم بلوچستان
من پیش از انقلاب، مدتهایی را در منطقهی بلوچستان سپری کرده بودم. تا سال 1357 که بنده در آنجا بودم، شاید شماها بدانید، شاید هم ندانید که هنوز به فارسها «گجر» - یعنی قاجار - میگفتند! البته بحمداللَّه بعد از انقلاب، این تصور برگشته است. رژیم قاجار در آنجا کاری کرده بود و نشانی گذاشته بود که کلمهی قاجار - و به تعبیر و لهجهی محلی آنها «گجر» - معنایش وحشی و بیرحم و سنگدل و آدمکش و غیرقابل اعتماد بود! شاید منطقهی بوشهر ما و شما، از جملهی جاهایی بوده است که آن رژیم خبیث و دارای سیاست غیرانسانی و ضدانسانی، به خاطر سوابق مبارزات این مردم با انگلیسیها، اصرار داشته که آنجا را محروم نگهدارد. بالاخره اگر مردمی نشان دادند که سلحشوری دارند، بیگانهناپذیری دارند، …
استبداد و فساد حکومتها و درک نکردن عظمت ملت
… آن دیگران به دلیل دانا بودن، باید همهى کارهاى ما را خودشان متکفّل و متعهّد بشوند؛ آنها باید انجام بدهند و ما باید پادویى آنها را بکنیم؛ اینجور تفهیم شد به ملّت ایران در دوران این صد سال اخیر تقریباً، تا قبل از انقلاب، که دوران تسلّط سیاستهاى استعمارى بود. قبل از آن هم این[طور] نبود، لکن آن استبدادى که بر کشور حاکم بود و فساد حکومتها ــ در دوران قاجاریّه ــ و آن مردم بىمسئولیّت و بىفکر و حقیر که عظمت این ملّت را اصلاً درک نمیکردند تا بخواهند براى ترویج آن کارى بکنند، آنها هم به نوبهى خودشان فساد کردند.
نکوهش شاهان قاجار تا پهلوی در ضایع کردن استعدادها
… در مراکز تحقیقى عالم، ایرانىها ــ چه دانشجوهاى ایرانى، چه محقّقین ایرانى ــ هر جا هستند، میدرخشند؛ این را افراد زیادى که آنجاها بودهاند، براى من گفتهاند. بعضىها تعداد خوبهایشان شاید بیشتر از ما است امّا برجسته ندارند؛ ایرانىها برجستهشان [بیشتر است]. این استعداد را از زمان قاجاریّه به این طرف ]ضایع کردند[. خداوند لعنت کند دانهدانهشان را، از ناصرالدّینشاه تا محمّدرضاشاه همهشان یکى از یکى بدتر بودند؛ حالا قبلىها هم همینجور، قبلىها را هم ما تبرئه نمیکنیم امّا اینهایى که حالا میدانیم که ضربهاش دارد مستقیم به همهى وجود ما میخورد و لمس میکنیم، همینها هستند.
سهم قاجار در ویرانی و وابستگی دویستسالهٔ ایران
سیاست وابسته و سوء تدبیر و ضعف نفْس و استبداد در رژیم پهلوى و قاجار، در ظرف دویست سال ایران را که روزى به برکت اسلام پرچمدار دانش جهان بود، به ویرانهاى محتاج بیگانگان و تحت سلطهى آنان بدل ساخت. روستاها متروک، شهرها مصرفزده، مزارعْ بىثمر، صنعتْ مونتاژ و مغزها معطّل شدند.
واگذاری امتیازات به روس و انگلیس توسط حکام فاسد قاجار
جنبش ایران و انقلاب ایران چه کرد؟ بزرگترین ضربه را بر بزرگترین دژ منافع اقتصادی و سیاسی امپریالیسم آمریکا و همهی ابرقدرتهای شرق و غرب وارد کرد. همچنانکه در دوران حکومتهای فاسد قاجار موازنهی مثبت در ایران بود؛ یعنی در مقابل قدرتها و قدرتمندهایی که میخواستند از ایران قطعهای ببرند، از این سفرهی گسترده چیزی ببلعند، حکّام فاسد قاجار، سخاوتمندانه دست باز میکردند، لقمهای به روس، لقمهای به انگلیس، باز روس در مقابل، لقمهی دیگری طلب میکرد، بهانه گیری میکرد، باز لقمهای به او. از آنطرف انگلیس باز ظاهر میشد و چیزی میخواست؛ هر کدام لقمهای میبردند. در زیر سایهی شوم سیاست آمریکا در سی سال اخیر، ایران در یک چنین وضعی قرار داشت. همه چیز ایران را همه کس بردند؛ درست است که غارتگر بزرگ امپریالیسم آمریکا بود، درست است که دشمن مباشر به مصداق آیهی قرآن «قاتِلُوا الَّذینَ یَلونَکُم مِنَ الکُفّار»،[6] آن دشمنی …
آغاز تحقیر ملت ایران از اواخر قاجار با استبداد داخلی و مداخلهٔ بیگانگان
… تسلّط پیدا کنند؛ یعنی یک مقدّمهی لازم برای آنها این است که آن ملّت را تحقیر کنند، در او احساس حقارت به وجود بیاورند، احساس ناتوانی را به او تزریق کنند، به او تفهیم کنند که او چیزی نیست، هویّتی ندارد، کسی نیست و اهمّیّتی ندارد؛ این یکی از کارهای اساسی است. و این کار متأسّفانه در ایران انجام گرفت؛ یعنی از اواخر دورهی قاجار شروع شد؛ هم استبداد داخلی سلاطین آخری قاجار، هم سیاستهای مداخلهگر بسیار خطرناک و متنفّذی که در کشور بودند -عمدتاً سیاست انگلیس- به این معنا دامن زدند. البتّه آن وقت روس و انگلیس هر دو تسلّط داشتند، منتها روسها به دلایل گوناگونی که حالا جای بحثش نیست، یک مقداری عقب نشستند؛ عمده انگلیسها مسلّط بر مسائل کشور بودند که یک نمونهاش آن قرارداد ۱۹۱۹ وثوقالدّولهی معروف است[1] -قرارداد استعماری معروف- یعنی این …