نگاه منفی به سبب تعلق به جباران و جنبهٔ مثبت محصول هنر و فکر ایرانی
… ممکن است به این مراکز باستانی نگاه کند؛ اینها را باید از هم تفکیک کرد. یک نگاه این است که اینها متعلق به جباران تاریخ بوده. هر کدامی که نگاه میکنیم، به یک نحوی به یکی از جباران تاریخ و طاغوتهای بشری ارتباط پیدا میکند. بله، از این جهت نگاه منفی به اینها هست. غالب متدینین و انسانهائی که نفرت طبیعی از استبداد و از جباریت دارند، با این دید وقتی به این بناهای باستانی نگاه میکنند، طبعاً برای آنها جاذبهای ندارد. لیکن یک جنبهی دیگر هم وجود دارد و آن این است که این بناها محصول سرپنجهی هنرمند ایرانی است؛ محصول فکر راقی و روشنبین ایرانی است در سالها و قرنها پیش از این؛ این جنبهی مثبت قضیه است. همهی بناهائی که از لحاظ تاریخی - چه در اینجا، چه در اصفهان، چه در بقیهی نقاط کشور - وجود دارد، از این قبیل است. درست است که جباران استفاده کردند، اما خالق و آفرینندهی این مجموعهها کیست؟ ذهن ایرانی است، سرانگشت هنرمند ایرانی است، …
نشانهٔ اوج هنر معماری و راه شناخت ریشههای تاریخی ملت
معمولاً کسانی که به استان زنجان مسافرت میکنند، وقتی آثار تاریخی این استان، مثل گنبد سلطانیه، بازار زیبا و بزرگ شهر زنجان و مساجد و مدارس معروف استان را ملاحظه میکنند، آنها را بهعنوان پدیدهها و آثار تاریخی و باستانی مینگرند، که البته درست هم هست؛ اما نکتهای که در این آثار تاریخی وجود دارد، این است که این آثار نشاندهنده اوج هنر معماری در میان این مردم در طول تاریخ گذشته است. اینها چیزهایی است که گذشته تاریخی یک ملت را رنگ و رونق میبخشد و مردم میتوانند گذشته، تاریخ و ریشههای خود را پیدا کنند.
نجات ثروت ملی و حفظ آبروی کشور با جلوگیری از تاراج آثار تاریخی
خداى بزرگ را باید شکر گزارد و از شما عزیزان باید سپاسگزارى که با این تلاش ارزنده توانستهاید هم ثروت عظیمى را که متعلّق به ملّت ایران است نجات دهید و هم از آن مهمتر، آبروى این ملّت و این کشور را که با تاراج این گنجینهها بر خاک میریخت، حفظ کنید. این مجاهدتهاى خاموش پاداشى بزرگ دارد؛ علاوهبراینکه نفْس توفیق و پیروزى در چنین نبردهایى، خودْ پاداشى بینظیر است.
لزوم معرفی نقش زانو زدن والرین در برابر پادشاه ایران نزدیک کازرون
… که سپاهیان ایرانی آمدند اینجا، از ما شکست خوردند. مردم را به یک بیابان خالی میبرند و نشان میدهند که اینجا آنجائی است که ایرانیها در آن دوره لشکرکشی کردند و در اینجا شکست خوردند. یک فضای خالی را نشان میدهند، یک مدّعای تاریخی را با یک فضای خالی اثبات میکنند. خب، اینجا نزدیکی کازرون -آنطوری که شنیدم- مجسمهی والرین است، امپراتور روم، که زانو زده در مقابل پادشاه ایران. خیلی خب، اینجا را بروید نشان بدهید؛ این به آن در! این همه نقاط مثبتی که میتواند گذشتهی ما را نشان بدهد.