رفتن به محتوای اصلی

تاریخ ایران

نام‌های دیگر: تاریخ آذربایجان

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

گذشتهٔ ایران و ملت آن از تمدن کهن تا دوران معاصر.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:بیانات در دیدار اقشار مختلف مردم— ۱۳۶۸/۰۳/۱۹

سیر زمانی

از ۱۳۶۸ تا ۱۴۰۴
۱۳۶۸۱۴۰۴

روی هر سال بزنید تا فقط شاهدهای همان سال نمایش داده شود.

شاهدها (۸۹ پاراگراف)

تأکید بر مطالعهٔ تاریخ دویست سال اخیر به‌وسیلهٔ جوانان

… بر همه آن قدرتهای استکباری به حساب میآمد. او میخواهد این مملکت را با سلیقه و نظر و نسخه اسلام اداره کند. در مقابل او چیست؟ کشوری که نزدیک دویست سال از جوانب گوناگون بر آن فشار آوردند تا همه خصوصیات ممتاز یک ملت بزرگ را در آن بکوبند و ضعیف و سرکوبش کنند. اگر به تاریخ این دویست سال اخیر مراجعه کنید، عظمت کار امام را بهتر درمییابید. من تأکید میکنم که جوانان، این مقطعِ تاریخی را بخوانند. دستگاههای تبلیغی هم حقایقی را که در این مدّت بر سر این کشور آمده، برای مردم تبیین کنند. به نظر من در این خصوص کار کمی شده است.

تلاش قدرت‌ها در ۱۷۰ سال برای تضعیف و ناامید کردن ملت ایران

… و سیاستمداران فاسد وارد ایران شدند و استعمار انگلیسی، یا به تعبیر دیگر، نفوذ ویرانگر انگلیسی - چون استعمار به معنای متداولش در ایران پیش نیامد؛ اما بدتر از استعمار پیش آمد - حکومتهای ایرانی را به‌شدّت در مشت گرفت و هر کار خواست به وسیله آنها انجام داد؛ از آن روز تا روزی که انقلاب پیروز شد، در حدود صدوهفتاد، هشتاد سال طول کشیده است. در تمام این مدّت، همه عوامل قدرت - قدرتهای بزرگ جهانی، عوامل قدرت نظامی، سیاسی، اقتصادی، فرهنگی، اخلاقی - کار کرده بودند برای این‌که این ملتِ ریشه‌دارِ تاریخىِ بافرهنگِ شجاعِ بزرگ را آن‌چنان ضعیف و خُرد و ناامید و مأیوس کنند که هیچ خطری از ناحیه آن، قدرتهای بزرگ را تهدید نکند. امام در مقابل چنین واقعیتی قرار گرفت. البته از این صدوهفتاد، هشتاد سال، عمده مدّتش دولت انگلیس، از سال سیودو به بعد دولت امریکا و در اواسط هم نفوذ دولت روسیه و رقابتهای روس و انگلیس در ایران بود؛ در دوران قاجاریه یک طور، در دوران رژیم پهلوی به مراتب خطرناکتر …

سلطهٔ بیگانگان و فقر و عقب‌ماندگی تحمیلی در صدوپنجاه سال اخیر

او ایران را بدرستی می‌شناخت: از سویی موقعیت حساس و تعیین‌کننده‌ی جغرافیایی و جغرافیای سیاسی آن، استعداد انباشته‌ی طبیعی و انسانی آن، دلبستگیها و هدفها و آرزوهای بزرگ آن، و از سویی تاریخ محنت‌بار صدوپنجاه سال اخیر آن، سلطه‌ی بیگانگان و غارتگران بر آن، خیانت و فساد و خودکامگی خاندان پهلوی و هزار فامیل وابسته به آن، فقر و عقب‌ماندگی علمی و صنعتی و اخلاقی تحمیل شده بر آن... و برتر از همه، ملت بزرگ و ریشه‌دار و رشید و با ایمان آن. با وضع جهان و ملتهای استعمار شده و دولتهای مستکبر و نسل جوان حیرت‌زده و تشنه‌ی حقیقت، بویژه وضع اسفبار کشورهای مسلمان و امت اسلامی نیز آشنا و به خاطر آن دردمند بود و مسأله‌ی غمبار فلسطین روح با عظمت او …

سلطهٔ دویست‌سالهٔ حکام فاسد وابسته و سد راه علم و معنویت

از اوّل انقلاب، بحمدالله نظام جمهوری اسلامی با وجود همه‌ی دشمنیها، موفّقیتهای بسیار بزرگی در همه‌ی زمینه‌ها به دست آورده است. این کشور، کشوری است که دویست سال و نیز در برهه‌ای طولانی از زمان، حکّام فاسدِ وابسته بر آن حکومت کرده بودند؛ راه علم و صنعت و معنویت و مادیت را به روی این ملت سد کرده بودند؛ دشمنان را بر این‌جا مسلّط کرده بودند؛ ظلم را طبیعت ثانوی این جامعه و این کشور کرده بودند؛ اسلام را مهجور کرده بودند؛ به وسیله‌ی سلطه‌ی فرهنگ بیگانه، شهوات و غفلت از همه طرف به سوی این مردم هجوم آورده و آنها را از پیمودن راههای درست زندگی بازداشته بود. نظام اسلامی آمده، ویرانیهای دویست ساله‌ی نظامهای فاسد و وابسته را جبران کرده است؛ بسیاری از مفاسد …

آشنایی نسل کنونی انقلاب با تجربه‌های پیشین به‌عنوان درس و سرمشق

برپاسازی بزرگداشت، برای عالم عظیم‌الشأن و مجتهد ممتاز مجاهد، مرحوم آیت‌الله‌العظمی حاج سید عبدالحسین لاری، که اکنون بحمدالله به تحقق پیوسته است، از جمله‌ی کارهای شایسته و وظایف مهم مسؤولان امور فرهنگی در جمهوری اسلامی‌ست. آشنایی نسل کنونی انقلاب با چهره‌ی نورانی علمی و سیاسی و جهادی و اخلاقی این شخصیت بزرگ، می‌تواند برگ زرین تازه‌ای از کتاب قطور افتخارات ملی ایرانیان را در برابر چشم آنان بگشاید؛ و آنان را با تجربه‌های پیشین خود، که برای امروز و آینده، درس و سرمشق است، هر چه بیشتر آشنا سازد.

نگاه با بصیرت ملت ایران به تاریخ نزدیک خود

ملت ایران به خاطر این که گذشته خود را با بصیرت نگاه میکند، چشم خود را بر گذشته نمیبندد. مسائل تاریخ خود، تاریخ نزدیک خود، از صد سال پیش، از پنجاه سال پیش، از سی سال پیش را با دقّت نگاه میکند. ملت ایران به این نتیجه رسیده است که رژیم استکبار - و در وضع فعلی، رژیم ایالات متّحده امریکا - در طول شاید قریب سی و پنج سال که در زمان رژیم منحوس پهلوی بر این کشور تسلّط سیاسی داشته، به او خیلی بدی کرده است. ملت ایران، این را فهمیده و دانسته و دیده است. دست …

فساد مسئولان، دخالت بیگانگان و تحقیر ملت پیش از انقلاب

آن چیزی که مقتضای مسلمان بودن و ایرانی بودنِ ماست، کجاست؟ در دنیا، در گذشته‌ی این هفتاد، هشتاد، صد سال تاریخ قبل از انقلاب، کجا نشانه‌های این عظمتها دیده میشوند؟ هر چه در تاریخ دوران هشتاد، نود ساله‌ی گذشته‌ی قبل از انقلاب نگاه کنید، یا فساد مسئولان است، یا خیانت دولتمردان است، یا دخالت بیگانگان است، یا تحقیر ملّت ایران است. در تاریخ گذشته‌ی ما در قرن جاری، از عظمت اسلامی و ایرانی خبری نیست. امروز نظامی اسلامی، به برکت انقلاب و به برکت دولتمردان خدوم و زحمت‌کش، به سرعت به سمتِ جایگاه برجسته‌ای که متناسبِ شخصیّت این ملّت است، میرود. شما، کارمندِ چنین دولتی هستید. این، با دولتی که یک زندگی روزمرّه‌ی معمولی را اداره میکند، فرق میکند. بنابراین، وقتی …

نقش روحانیت در نهضت تنباکو، ملی شدن نفت و انقلاب اسلامی

… آنها روحانی بوده‌اند و یا روحانیت جزو رهبران آنها بوده است. تاریخ در مقابل ماست. دشمنان روحانیت در طول شصت سال اخیر، هر چه علیه روحانیت تلاش کرده‌اند، نتوانسته‌اند این موضوع را انکار کنند؛ چون متن تاریخ است. اوّلین ندای مشروطه از حلقوم علمای بزرگ بیرون آمد. در قضیه تنباکو، امتیازات دوران ناصرالدّین شاه، ملی شدن صنعت نفت و مبارزه با رژیم پهلوی که منتهی به نهضت عظیم اسلامی و تشکیل جمهوری اسلامی شد نیز چنین بوده است. دشمن، این تاریخ را میداند. وقتی تشکیلاتی به نام دین و روحانیت شناخته شده، با مرکزیت و مسؤولیت مشخّص و ریاست کسانی که جز با تقوا ممکن نیست به ریاست برسند، وجود دارد، کار دشمن سخت میشود.

مبارزات تحمیلی ملت ایران از نهضت تنباکو تا مبارزه با آمریکا

… که ما امروز به آن «استکبار» میگوییم، مبارزه مذکور را بر ملت ایران تحمیل کرد. در گذشته، وقتی که استکبار وارد کشوری میشد، به شکل استعمارِ مستقیم میآمد و آن کشور را قبضه میکرد. اما امروز، از طُرق پیشرفته‌تری برای تسلّط و تصرّف ملتها و منابعشان استفاده میکند. بنابراین، مبارزه‌ای که ملت ایران در طول صد و پنجاه سال یا بیشتر، با کشورهای استعمارگر داشت - از «مبارزه تنباکو» بگیرید تا قضایای بعدی و نهضت ملی و تا مبارزات امروزِ ملت ایران با سیاستهای استکباری و با امریکا و با دیگران - همه و همه از مبارزاتی است که بر مردم ما تحمیل کرده‌اند. والّا اگر ملت ایران را رها میکردند و او را راحت میگذاشتند تا خودش به کار خودش، به کشور خودش، به منافع خودش و به منابع خودش برسد، ممکن بود چنین مبارزه‌ای به این شکل پیش نیاید. آنها این مبارزه را بر ملت ایران تحمیل کردند. امروز هم، آنها متعرّض و متجاوزند.

تسلیم حکومت‌ها در برابر استکبار از اواخر قاجار و مبارزهٔ تنهای ملت

این درست است که مبارزه از دویست سال پیش ادامه داشت. اما مبارزه آن روز، آن هم از موضع قدرت کامل استکبار، فقط با ملت ایران بود و حکومت مسلّط بر کشور، لااقل در پنجاه و چند سال اخیر و یا بیش از پنجاه سال اخیر و از اواخر قاجاریه، خود را دست بسته تسلیم استکبار میدانست. البته، استکبار یک روز انگلیسی بود و یک روز روسی و بعد هم در کسوت امریکایی پدیدار شد.

شکست ایران در جنگ‌های با روس، هرات و جنگ جهانی

… همسایه‌هاى خود و دیگران داشته است، در همه‌ى این جنگها ایران شکست خورده است مگر در همین جنگ تحمیلى هشت‌ساله که از همه‌ى جنگهایى که ملّت ایران در این دویست سال با آنها مواجه شده، سخت‌تر و طولانى‌تر بود؛ در این جنگ ملّت ایران پیروز شد. [چنین چیزى] سابقه ندارد؛ در جنگهاى ایران و روس زمان فتحعلى ‌شاه ما شکست خوردیم؛ در جنگ هرات[2] شکست خوردیم؛ در جنگ بین‌الملل[3] آن‌ وقتى ‌که وارد کشور ما شدند شکست خوردیم؛ هر کدام از همسایه‌ها [که] از هر جایى از این کشور یک تعرّض و تجاوزى کردند، ما در مقابل تجاوز آنها شکست خوردیم امّا در این جنگ هشت‌ساله که تقریباً تمام قدرتهاى نظامى دنیا همه با هم همدست شدند و یک دولتى را و یک کشورى را علیه ما بسیج کردند و به ما حمله کردند، در این جنگ ما آنها را شکست دادیم، شکست نخوردیم، پیروز شدیم؛ چرا؟ عین همین مطلب در سایر کشورها هم هست. اینها را میگویم تا فکر کنید و پاسخ سؤال را درست پیدا کنید تا بشود راه را در مقابل یک فهم عقلانى درست، با هدایت عقلانى و محاسبه‌ى دقیق پیدا کرد، همچنان‌ که به فضل الهى ملّت ایران تا امروز همین‌جور حرکت کرده است.

درخشش و نبوغ ملت ایران در دوران اسلامی به برکت اسلام

… تمدّن و فرهنگ و معرفت ــ که یک بخش از این سابقه یعنى ۱۳۰۰ سال بعد از اسلامش واقعاً سرشار از برجستگى‌ها و درخشندگى‌ها است؛ حالا قبل از آن را ما خیلى اطّلاعى نداریم ــ [چنین است.] اگرچه میشود فهمید که یک ملّت بزرگ، با آن خصوصیّات، قاعدتاً فرهنگ بالغى هم داشته؛ این را اجمالاً میشود فهمید، اگرچه از جزئیّاتش ــ جز بعضى از آثار ــ خیلى خبر نداریم لکن در دوره‌ى اسلام ــ که آنچه هم شده، به برکت اسلام اتّفاق افتاده ــ ملّت ایران واقعاً خیلى برجستگى نشان دادند، خیلى نبوغ نشان دادند، خیلى حق و منّت از خودشان بر سر همه‌ى دنیا ــ نه‌فقط دنیاى اسلام ــ باقى گذاشتند که اینها در تاریخ دنیا، در سطرسطر تاریخ دنیا مسطور و مضبوط است؛ خود ما که امروز غافلیم، اگر مراجعه کنیم، آنها را خواهیم دید. خب، این ملّت امروز از لحاظ فرهنگى، آن پختگى و بلوغ کافى را انصافاً ندارد. ما در بخشى از مسائل رشته‌هاى فرهنگى و هنرى که امروز در دنیا روشن است، در دنیا در درجه‌ى دوّم و سوّم قرار داریم؛ و کسانى که …

اوج ترقی ایران در ۱۳۰۰ سال پس از اسلام به برکت اسلام

… دادید و این خبر خوبى است براى من؛ من واقعاً از این خوشحال میشوم؛ منتها شما در این دانشکده چه ‌کار میخواهید بکنید؟ این مهم است. فضاى دانشکده باید یک فضاى صد درصد اسلامى باشد؛ از این خجالت نکشیم که آنچه را اسلامى نیست، ما غیر اسلامى اعلان میکنیم و نمى‌پسندیم. ما ایرانى هستیم؛ ایرانى ۱۳۰۰ سال است که همه‌چیزش با اسلام جوشیده و اوج ترقّى خودش را از اسلام به دست آورده. شما نگاه کنید، تاریخ ما تاریخ مدوّنى است، تاریخ پنهانى نیست؛ ببینید که آنچه هست، مال چه کسى است؟ آنهایى که در فضاى اسلامى تربیت شدند، همانها بودند که آن شعر را، آن علم را، آن تحقیقات را، آن رشته‌هاى گوناگون فرهنگ و معرفت را که در جامعه‌ى ما وجود داشته، …

لزوم آشنایی جوانان انقلابی با تاریخ دویست سال اخیر ایران

این تهاجم فرهنگی، از چه وقت شروع شد؟ مشخّصاً از دوران رضاخان شروع شد. البته قبل از او، مقدّمات آن، فراهم شده بود. کارهای فراوانی شده بود: روشنفکران وابسته، در داخل کشور ما کاشته شده بودند. نمیدانم آیا جوانان نسل ما و نسل انقلابی، تاریخچه این صدوپنجاه، دویست سال را درست خوانده‌اند یا نه؟ من همه دغدغه‌ام این است که جوان انقلابی امروز، نداند مابعد از چه دورانی، امروز در ایران مشغول چنین حرکت عظیمی هستیم. تاریخچه این صدوپنجاه، دویست سال اخیر -از دوران اواسط قاجار به این طرف؛ از دوران جنگهای ایران و روس به این طرف- را بخوانید و ببینید چه حوادثی بر این کشور گذشته است.

پیشاهنگی علما در نهضت تنباکو، مشروطه و مبارزه با استبداد رضاخانی

آنچه دست استعمار را در شرق دنیاى اسلام یعنى در شبه‌قارّه‌ى هند، و در غرب دنیاى اسلام یعنى آفریقا، و در میان این دو از سر مردم توانست کوتاه بکند و فرهنگ اسلامى را حفظ کند و در مقابل فرهنگ متجاوز و مهاجم بِایستد، نفوذ علما بود. در ایران خود ما هم، نهضت مشروطیّت و پیش از آن، نهضت تنباکو و مبارزه‌ى با استعمار دولتهاى خارجى و بیدار کردن مردم و مقابله‌ى با استبداد رضاخانى و ادامه‌ى این مبارزه تا پیدایش نهضت مقدّس عظیم اسلامى به پیش‌قراولى و پیشاهنگى علما بود، وَالّا پیش نمیرفت. خب، این یک سابقه است، یک تاریخ است، کسى هم نمیتواند آن را انکار کند، مگر مغرضى یا جاهلى که حرفى بزند و حقیقتى را بخواهد بپوشاند. این در تاریخ ملّت ما و دیگر ملّتهاى اسلامى مضبوط و محفوظ است.

هشداردهنده بودن اسناد دوران پرزیان گذشتهٔ ملت

دیدار آثار گذشته همواره عبرت‌آموز است امّا آنچه در این مجموعه میتوان دید، هشداردهنده و بیدارکننده است؛ طومارى است از گذشته‌اى سرشار از تلخی‌ها و زشتی‌ها و نیز شیرینی‌ها و زیبایی‌ها از زندگى ملّت بزرگ ما در دورانهایى که بیشترین زیانهاى جبران‌ناپذیر در آن بر این کشور و ملّت وارد آمده است. شاید این یکى از معدود منابع قابل اعتماد تاریخى براى تدوین گوشه‌هاى ناشناخته‌ی سرگذشت ملّت ما است. جمع‌آورى این ثروت عظیم ملّى و شاید به تعبیر بهتر: تولید و لااقل بازآفرینى آن، هنر بزرگى است که اکنون به‌وسیله‌ی شما انجام میگیرد. تکّه‌تکّه‌هاى پراکنده‌ی این …

ناتوانی ملت از ایستادگی بلندمدت در گذشته به‌سبب سلب توان آن به دست استکبار و حکومت‌های ستمگر

… این هم از برکات همان بزرگ‌مَرد است، این هم درس آن معلّم چیره‌دست است. ما ملّتى بودیم که در طول سالیان متمادى، استعمار و استکبار ‌-با تلاش سیاسى و فرهنگى- جان را از ما گرفته بود؛ در غالب قضایاى گوناگونى که در تاریخ ما پیش آمده ‌-قیامهاى مردم، شورشها، تحرّکات؛ ببینید تاریخ را- ملّت ایران در مواجهه‌ی با خطرها و مشکلها، در بلندمدّت نتوانستند ایستادگى کنند؛ یعنى استکبار و ایادی‌شان در داخل کشور و بخصوص حکومتهاى ستمگر آن‌چنان شیره‌ی حیات را و جوهر انسانیّت را از درون جامعه‌ی ما برده بودند و فشارها و تعلیمات سوء، آن‌چنان وضعى به وجود آورده بود که چه در ماجراهاى مشروطیّت و چه در قضایاى بعد از آن، توان از این ملّت بزرگ و با فرهنگ گرفته شده بود. در ماجراى نهضت اسلامى بزرگ ما و انقلاب عظیم ما ‌-که از سال ۴۱ و ۴۲ شروع شد و در ۵۷ به پیروزى رسید، و ده سال هم زندگى پُرفرازونشیبِ پُرماجراى خودش را گذراند- ملّت ایران، در صحنهْ یک جلوه‌ی استثنائى کرد؛ حقیقتاً امروز ملّت ایران ‌-یعنى همین شما مردم- در چشم …

شکست مبارزات گروه‌های چپ و ملی پس از مشروطه به‌سبب همراه نبودن مردم

… مستحکمی دارند. و نکته اینجاست که همین پیوند است که ضامن پیشرفت نهضت، اوج نهضت و پیروزی نهضت میشود. هر جا یک حرکتی، یک نهضتی به مردم متکی بود و مردم با آن همراه شدند، این نهضت قابل ادامه است؛ اما اگر مردم با یک حرکت اعتراضی پیوند نخوردند، ناکام خواهد ماند؛ کمااینکه بعد از حادثه‌ی مشروطه در ایران قضایائی اتفاق افتاد، مبارزاتی شروع شد، هم از طرف گروه‌های چپ، هم از طرف گروه‌های ملی، اما همه‌ی اینها در طول تاریخ نهضتهای ایران، سرنوشتشان شکست و ناکامی بود؛ چون مردم با اینها نبودند. وقتی مردم وارد میدان میشوند و پشتوانه‌ی یک نهضت، احساسات مردم، اندیشه‌ی مردم و حضور مردم میشود، آن نهضت قابل ادامه است و پیروزی برای آن نهضت رقم میخورد؛ حادثه‌ی پانزده خرداد این مطلب را نشان داد؛ نشان داد که مردم پشت سر روحانیتند. با دستگیری امام بزرگوار …

ناگفته ماندن واقعیت تلخ اسارت کشور در تاریخ به سبب تعارض‌ها و دخالت‌ها

خب، این یک نمونه است؛ این یک مسطوره است؛ مشتی از یک انبار عظیم گندم است؛ گوشه‌ای از جامعه‌ی ماست که نشان‌دهنده‌ی وضعیت عمومی و کلی جامعه است. کشور با این حرکت نجات پیدا کرد. کشور عظیم ایران با این سابقه‌ی فرهنگی، با این همه ظرفیتهای مادی و معنوی، اسیر بود. این یک واقعیت بسیار تلخی است که به خاطر وجود تعارضها و اختلافها و مسائل گوناگون و دخالت دستهای مختلف از اطراف، هنوز هم در تاریخ ما درست باز نشده است. کشور اسیر بود؛ کشور تحقیرشده بود؛ کشور به وسیله‌ی قدرتهای زورگو و سلطه‌جوی عالم، مورد اهانت قرار گرفته بود؛ به دست فراموشی سپرده شده بود. ایران بزرگ، ایران باعظمت، ایران مفتخر به ایمان عمیق اسلامی، در محیط پیرامون خود اثری نداشت؛ چون بختکِ سنگینِ مِیشومِ …

نبود فریدون و ضحاک و کاوه در تاریخ نوشتهٔ اروپاییان

… آن هم از لحاظ تاریخی مورد تردید است و با افسانه‌ها مخلوط است - و آن داستان کاوه‌ی آهنگر است؛ که میگویند این آهنگر به کمک مردم حرکت کردند و سلطنت ضحاک ماردوش را از بین بردند. اگر واقعیت داشته باشد و راست باشد، در تاریخ همین یک مورد است و دیگر نمونه‌ای ندارد. البته در تاریخی که اروپائیها برای کشور ما از دوران پهلوی به این طرف نوشته‌اند، اسمی از فریدون و ضحاک و کاوه‌ی آهنگر وجود ندارد؛ آنها جور دیگری تاریخ را نوشته‌اند که آن مقوله‌ی دیگری است و حالا نمیخواهیم وارد آن بشویم.

قرار داشتن ملت ایران در قلهٔ علم و اقتدار به برکت اسلام

این کشور به‌ناحق عقب‌مانده نگه داشته شد. ما امروز پیشرفتهای زیادی کردیم، اما این پیشرفتها نسبت به آنچه که شأن ملت ایران است و جایگاه ملت ایران است، کم است. ملت ایران یک روزی در قله‌ی علم و اقتدار مادی و معنوی قرار داشته است به برکت اسلام. ما امروز اسلام را بازیابی کرده‌ایم؛ آغوشمان را به روی اسلام باز کردیم، اسلام را با نگاه متناسب با زمانه و با پیشرفت زمانه به دنیا عرضه کردیم. امروز تفکر سیاسىِ اسلامی، تفکر اجتماعی اسلام، تفکر گرایش معنوی اسلام، تفکر اسلام در مورد روابط داخلی و درونی افراد …

کار دربارهٔ ابوالفتوح، احیای تاریخ قرن پنجم و ششم

… بنابراین عبدالجلیل قزوینی، عبدالجلیل قزوینىِ رازی است. یا سیدمرتضی رازی داعی که آن‌روز صحبتش را با جنابعالی کردیم. اتفاقاً سیدمرتضی هم لقبش علم‌الهدی است. ایشان برادری دارد به نام سیدمجتبی. سید مرتضی متکلم و مرد بزرگی است؛ او هم در همین زمان بوده است. از لحاظ تاریخی وقتی شما روی ابوالفتوح کار میکنید، کأنّه دارید تاریخ قرن پنجم یا ششم را احیاء میکنید. بنابراین نگاه تاریخی به این قضیه، خیلی مهم است.

ناکامی نهضت‌های صدوپنجاه سال پیش از انقلاب

اگر انقلاب متّکی به اعتقاد دینی و ایمان اسلامی نبود، نمیتوانست پیروز شود. ایمانِ یکایک مردم بود که توانست این حرکت را به‌وجود آورد و استمرار بخشد. قبل از انقلاب اسلامی همه نهضتهای صدوپنجاه سال اخیر همین هدف را دنبال کردند، ولی با ناکامی روبه‌رو شدند. انقلاب توانست در همان راه با قدرت پیش برود و بر عوامل ناکامیاش غلبه کند. چرا؟ چون انقلاب اسلامی حرف نویی را به میان آورد؛ حرف نویی که میتوانست در دنیای افکار عمومی، بخصوص در دنیای اسلام، برای خود جا باز کند. قسمت اعظم این حرفِ نو توحید بود؛ با معنای عمیق و …

عقب افتادن صدسالهٔ کشور به دست طرفداران سراپا فرنگی شدن

… و خودکم‌بین‌ها. خود، یعنی ملت خود، فرهنگ خود، میراث علمی خود، گذشته‌ی خود. تاریخ خود را زیر پا له کردند، برای این‌که بتوانند خودشان را به فرهنگ وارداتی غرب و با همان مفاهیم و با همان اصطلاحات و خطّی که آن فرهنگ و آن تمدّن ارائه میداد، آشنا و نزدیک کنند. کسانی بودند که گفتند ما باید از سر تا پا فرنگی شویم. آن کسانی که این مملکت را صد سال عقب انداختند؛ که امروز ما هرچه نگاه میکنیم، سیّئات و کوتاهیها و تقصیرهای حکمرانان و وابستگان به آنها در دوران گذشته بیشتر برای ما آشنا میشود. اینها همان کسانی بودند که معتقد بودند از ایران و ایرانی و این ملت، هیچ‌گونه امید خیری نیست؛ مگر این‌که به‌کلّی قلب ماهیت کنند؛ …

کوتاهی برخی گذشتگان در دوران قاجار و پهلوی و رکود کشور

در این لحظات سرنوشت‌ساز - یعنی در این سالهای انقلاب تا امروز و تا سالها بعد - اگر این ملت، باهمّت و پشتکار و هوشمندی و ابتکار، احساس مسؤولیت کند و به آن عمل نماید، سرنوشتش یک چیز خواهد بود و اگر خدای نکرده امروز هم مثل بعضی از گذشتگانِ ما در دوران قاجار و دوران پهلوی که کوتاهی کردند و سرنوشت این کشور را دهها سال دچار بدبختی و رکود کردند، عمل کنیم، خدای نکرده سرنوشت چیز دیگری خواهد بود. این است که من عرض میکنم خسته نشوید و از تلاش کردن، ابتکار کردن، احساس مسؤولیت کردن، هر لحظه را قدر دانستن؛ از همه توانایی خود برای پیشبرد کاری که به شما سپرده شده است، استفاده کردن، کوتاهی نکنید. هر کدامتان هر کجا هستید - از صدر تا ذیل، در بخشهای مختلف - آن …

پیشتازی علمی گذشتهٔ ایران بر اروپا و آمریکا

… علمى، مسلّماً یک نکبت است و خدا آن کسانى که این نکبتها را بر سر ملّتهاى مسلمان آورده‌اند، مورد عذاب متزاید خودش قرار بدهد و لعنت خدا بر دودمان پهلوى و دودمان قاجار که این دو خاندان مشئوم[9] و ننگین این بدبختى را بر سر ملّت ما در طول دویست سال آوردند؛ وَالّا در یک روزگارى ما از آمریکا از لحاظ علمى بسیار جلوتر بودیم، ما از اروپا از لحاظ علمى بسیار جلوتر بودیم. همین سلاطین، همین حکومتهاى جائر، همین فرعونها و طاغوتها، همینهایى که حالا پس‌مانده‌ها و تفاله‌هایشان، مجلّه و روزنامه در اینجا و آنجا منتشر میکنند و دم از همه‌چیز میزنند، همینها بودند که نگذاشتند این ملّت پابه‌پاى ملل عالم بلکه جلوتر از ملل عالم پیش برود. …

ناشناختگی تفکر اوستایی حتی در زمان فردوسی

… اینها آن نکاتى است که در تفکّر اسلامى به ‌طور وضوح کوبیده شده. امّا در تفکّر اَوستایى [چنین چیزى نیست]. اصلاً تفکّر اَوستایى چیست؟ کجا است؟ آن ‌که میتواند حکمت اَوستایى را به ما نشان بدهد کجا است؟ زمان فردوسى هم بیش از حالا نبوده؛ این را هم به شما عرض بکنم. این‌جور نیست که ما خیال کنیم زمان فردوسى تفکّر اَوستایى آشکارتر بود؛ نخیر، آن ‌وقت هم به قدرى که حالا ما در اختیار داریم [بوده]؛ بیش از اینها نبوده.

فارس‌زبان نبودن بسیاری از سلاطین ایران

… ــ امّا در ترکیه؛ یعنى آسیاى صغیرِ آن روز، عثمانىِ آن روز ــ ما مى‌‌بینیم که زبان فارسى، زبان دیوانى[2] است، زبان شعرى است، زبان علمى و ادبى است؛ پس ناشى از نفوذ سیاسى نیست، یعنى نمیتوان گمان کرد که علّت گسترش زبان فارسى، نفوذ سیاسى دولت فارسى ایران است. علاوه بر اینکه خیلى از سلاطین ایران اصلاً فارس نبودند. واقعاً این‌جور است دیگر؛ غزنوى‌‌ها، سلجوقى‌‌ها اصلاً زبان فارسى را شاید درست هم نمیفهمیدند. خود صفویّه، قاجاریّه اینها هیچ‌‌کدام فارس‌‌زبان نبودند؛ اینها با فارسى خیلى اُنسى نداشتند، خویشاوندى‌‌اى نداشتند.

حاکمیت فامیل‌ها، خوانین و کمپانی‌داران و قانون به سود آنان

… ما چه کسى، کدام قشر، کدام طبقات بیشتر مورد ظلم و ستم و بى‌عدالتى قرار داشتند و عقبند و به آنها باید کمک بشود. روشن است که قشرهاى پابرهنه‌ى کشور، محرومین کشور و کسانى هستند که على‌رغم حقّ برابرشان با دیگر اعضاى این خانواده به آنها در طول سالیان دراز ظلم شده! در این کشور فامیلها حکومت میکردند، در این کشور قشرهاى بالا و مقتدر حکومت میکردند، در این کشور خوانین حکومت میکردند، در این کشور کمپانى‌دارها حکومت میکردند، قدرت دست آنها بوده، قانون به نفع آنها بوده. همه چیز بایستى در جهت عکس حرکت کند؛ ثروت مملکت، همّت مملکت، مدیریّت مملکت، امکانات مادّى و معنوى کشور باید برود در جهت از خاک بر‌کشیدن آن قشرهاى محروم و مظلوم. در تمام برنامه‌هاى دولت بایستى این معنا مورد توجّه قرار بگیرد که خب در برنامه‌ها همین‌‌جور هم هست؛ …