بدهکاری ایشان برای نان و شهریهٔ حوزهها و نرسیدن وجوه
اکنون معظمٌ له از چند ماه به این طرف مبالغی مقروض شدهاند، چه برای نان نجف و سامره و چه برای شهریه قم و اصفهان و گاهی مشهد و جاهای دیگر. و بالجمله مخارج مرحوم سید- رحمه الله- مع الاضافه علی الظاهر به گردن ایشان آمده و همان توقعات هست و وجوه برای ایشان نمیرسد و حیف و میل میشود. البته میدانید کانون وجوه، تهران است و تهران را از قراری که بعضی میگفتند در صد، هشتاد از وجوه کلیه ایران مربوط به آن است و جنابعالی را عموم طبقات میشناسند و زبان گویای شما در نوع موثر است. لکن صرف منبر فایده ندارد. این مطلب یک مجمع خصوصی لازم دارد که از …
حضور امام در درس او برای ترویج و استفاده
پس از وفات مرحوم آقای حائری با عدهای از رفقا بحث داشتیم تا آنکه مرحوم آقای بروجردی- رحمه الله- به قم آمدند برای ترویج ایشان به درس ایشان رفتم و استفاده هم نمودم و از مدتها قبل از آمدن آقای بروجردی عمده اشتغال به تدریس «معقول»[9] و «عرفان» و سطوح عالیه اصول و فقه بود. پس از آمدن ایشان به تقاضای آقایان مثل مرحوم آقای مطهری به تدریس خارج فقه مشغول شدم و از علوم عقلیه بازماندم و این اشتغال در طول اقامت قم و مدت اقامت نجف مستدام بود، و پس از انتقال به پاریس از همه محروم و به امور دیگر اشتغال داشتم که تا کنون ادامه دارد.
دستور کمک ماهانه به همسر مرحوم آیتالله بروجردی
… حوزهها نخواهند ماند مگر خداوند تعالی فرجی عنایت فرماید. آنچه لازم است به آقا[1] بگویید عجالتاً وجه نفرستند و کسان دیگر هم تا اطلاع ثانی نفرستند تا ببینم چه میشود. مطلب دیگر، به ایشان عرض کنید ده دلار برای مظالم تا کنون نرسیده است و من طرف را نمیشناسم. مطلب دیگر آنکه از قرار مسموع وضع عیال مرحوم آقای بروجردی[2] خوب نیست؛ به آقا عرض کنید ماهی پانصد تومان برای ایشان بفرستند. از سلامت خودتان مطلعم کنید. به خواهرها و خانم خودتان سلام برسانید. حسن[3] عزیزم را میبوسم. و السلام.
رد پندار مرگ اسلام با درگذشت او
… اختلاف نداریم و نباید داشته باشیم. کوچک و بزرگ نداریم؛ بالا و پایین نداریم؛ مُقدم و موخر نداریم؛ همه در یک صف هستیم. ما همه برای اسلام و برای خدا قیام میکنیم و باید برای خدا باشد؛ نه برای دنیا. هیچ کس بر دیگری فضیلتی ندارد. اختصاص به حوزه ندارد؛ همه موظفند. آنها خیال کردند آیت الله بروجردی فوت کرد، اسلام هم فوت کرد. اشتباه میکنند؛ بد خیال میکنند. پیغمبر و علی و سایر ائمه- علیهم السلام- و سایر بزرگان از دنیا رفتند و اسلام باقی ماند. خمینی هم میمیرد. من عمرم به آخر رسیده؛ چند روزی بیش، از عمرم باقی نیست. شما ای طلاب وای فضلا که جوان هستید، کوشش کنید. من میمیرم، دیگری میآید؛ دیگری میرود، و دیگری …
وجود نقشهٔ حذف ایشان و حوزهٔ قم در دوران حیاتشان
من [آنچه] به شما عرض کنم مطلبی نیست که مال این چند ماهه باشد؛ این یک مطلب ریشه دار است، مطلبی است که مال چندین سال پیش از این است، اگر نگویم چهل و چند سال پیش از این، لا اقل بیست سال پیش از این است که اینها نقشهشان این بود که قم نباشد. در زمان حیات مرحوم آقای بروجردی- رضوان الله علیه- هم نقشه این بود که ایشان نباشند و قم نباشد. قم را برای[2] منافع خودشان مضر میدانند. قم لشکر حق است؛ جنود ابلیس، جنود حق را با مقاصد خودشان مخالف میدانند. در همان زمان ایشان هم، نسبت به ایشان تعبیراتی میشده است که من نمیتوانم در این منبر عرض کنم. همان وقت بوده است که، نقشه خارج این بوده است که قم …
سپردن امر حوزه پس از رحلت او به خدا
اکنون اعضای حوزه سرگرم عزاداری هستند؛ لکن پس از تخفیف مجالس سوگواری مدرسین کار خود را آغاز خواهند کرد. حوزه علمیه قم را خدا حفظ میکند. قبل از مرحوم آیتالله به دست دیگران محفوظ شد و بعد از ایشان هم امر با خداست، انشاءالله خداوند آن را حفظ خواهد کرد.
پیگیری وضع مجروحان در بیمارستان به نمایندگی از ایشان
تا آنجایی که من میدانم یک نفر به نام سید محمد[2] و عدهای در حدود یازده نفر هم از طلاب مجروح و مضروب گردیدهاند و به طوری که شایع است گویا چند نفری هم مفقود شده باشند. روز دوشنبه من به نمایندگی از طرف حضرت آیت الله بروجردی به بیمارستان فاطمی رفته و از آقای دکتر پورکریمی صورت معاینهها را خواستم. موقعی که صورت مجروحین و مضروبین را آوردند، دیدم واضح نیست (بدین معنی که ذکر نشده است در اثر چه چیز مضروب و مجروح شدهاند). لذا از این جریان عصبانی شده و اعتراض نمودم و پس از عیادت از بیماران به نزد آیت الله بروجردی رفته و جریان را به عرض معظمٌ له رساندم و ایشان فرمودند: فردا خودم شخصاً به بیمارستان خواهم رفت؛ ولی متاسفانه به واسطه کسالت نتوانستند در بیمارستان حاضر شوند. من به اتفاق تیمسار مدبّر، آقای ملک اسماعیلی و آقای دکتر مدرسی به بیمارستان رفته و به وسیله آقای دکتر مدرسی، معاینه تجدید شد و معلوم شد که چند نفر پا و دستشان هدف گلوله و چند نفر دیگر هم مقداری فلز …
درخواست اعلام حقیقت شایعهٔ موافقت ایشان برای روشن شدن تکلیف شرعی
چون منتشر است که راجع به تشکیل مجلس موسسان بین حضرت مستطاب عالی و بعض اولیای امور مذاکراتی شده و بالنتیجه با تشکیل مجلس موسسان موافقت فرمودهاید، نظر به اینکه تشکیل مجلس موسسان موثر در مقدرات آینده کشور و مصالح دینی و ملی و اجتماعی است، به علاوه حدود اختیارات نمایندگان و نتایجی که ممکن است این اقدام داشته باشد معلوم نیست، مستدعی است حقیقت این انتشار را برای روشن شدن تکلیف شرعی اعلام فرمایید.[1]
بیاثری وکلای ایشان و تبلیغات سوء مغرضان علیه ایشان
… اصلاح نمایند معارضه و مبارزه کرده و میکنند تا نفخ صور. اکنون رشته باریکی که برای ما مانده است یکی رشته تبلیغات است که میبینید به چه صورت درآمده و چه اشخاصی متصدی آن به غیر حق هستند، و یکی رشته تحصیل علوم دینیه است که رشته تبلیغات نیز از آن سرچشمه میگیرد. قوام رشته تعلیمات دینیه اکنون به حوزههای علمیه نجف و قم و اصفهان و مشهد و بعضی بلاد دیگر متقوم است که اکنون اداره و سرپرستی آنها نوعاً به حضرت مستطاب آیت الله العظمی آقای بروجردی محول است، و این طور که بنده میبینم خطر انحلال به آنها متوجه شده است؛ زیرا از طرفی وکلای ایشان که در بلاد هستند غالباً بیاثر هستند و از طرفی بسیاری از علمای بلاد از وجوه جلوگیری میکنند و نمیگذارند به ایشان برسد، و از طرفی در تهران و بعضی بلاد دیگر، بعضی مغرضین، تبلیغات سوء بر علیه ایشان میکنند و از طرفی خود ایشان حاضر نیستند آن طور که مرحوم آیت الله اصفهانی و مرحوم آیت الله قمی- قدس سرّهما- به تجار و بازرگانان مراجعه میکردند و شرح احتیاج حوزههای علمیه را میدادند اقدام در این امر کنند. و از طرفی کسی که دلسوز به حال ایشان و حوزههای علمیه باشد کمتر یافت میشود. این امور دست به هم داده است و موجب شده است که این سنگر را نیز خدای نخواسته از دست بدهیم.
بنای مدرسهٔ علمیه در کرمانشاه بدون تعیین متولی
چون مرحوم آیتالله بروجردی- قدس سره- برای مدرسه علمیهای که در زمان حیات خود در کرمانشاه بنا نمودهاند متولی تعیین نکردهاند، اینجانب حسب اقتضای مصلحت جناب مستطاب عمادالاعلام و حجتالاسلام آقای حاج شیخ عبدالجلیل جلیلی- دامت افاضاته- را متولی قرار دادم. بر ایشان است که تمشیت امور مدرسه را به هر نحو که صلاح وقف است بنمایند و آنچه ایشان به حسب صلاحدید در امور مادی و معنوی مدرسه و انتظام امور طلاب تصرف نمایند، متبع و تخلف از دستور ایشان در انتظام امور مدرسه و اجازه سکونت و دخول و خروج آقایان طلاب مجوز شرعی …
برجا گذاشتن ششصد هزار تومان قرض هنگام وفات
… میلیونشان یک قلم است، هزاران میلیونشان در جاهای دیگر است، اینها مفتخور، زیاد نیستند؟ ما مفتخوریم؟ مایی که مرحوم آقای حاج شیخ عبد الکریممان وقتی که فوت میشود، آقازادههای آن [مرحوم] همان شب چیز نداشتند، همان شب شام نداشتند [گریه شدید حضار]؛ ما مفتخوریم؟ مایی که مرحوم آقای بروجردیمان، وقتی که از دنیا میرود ششصد هزار تومان قرض میگذارد، ایشان مفتخورند؟ اما آنها که بانکهای دنیا را پر کردهاند، کاخهای عظیم را روی هم ساختهاند، و باز رها نمیکنند این ملت را، و باز دنبال این هستند که سایر منافع این ملت را به جیب خودشان یا اسرائیل برسانند، اینها مفتخور نیستند؟ باید دنیا قضاوت کند، باید ملت قضاوت کند که مفتخور …
نمایان شدن جایگاه روحانیت در واکنش مردم به درگذشت ایشان
… ما یک اجتماع میخواهیم در اینجا، ما میگوییم یک اجتماع میخواهیم در خاک فرج[16]، در دو فرسخی؛ شما نزدیک، ما دور. بروید خوزستان، جای دیگر، تا بفهمند [و] این پشتوانه را از دست ندهند. من به شاه مملکت نصیحت میکنم این قوه را از دست ندهند. دو قضیه را همه دیدیم؛ یک قضیه فوت آیت الله بروجردی، که دیدند. از آنها هم فوت واقع میشود، از ما هم فوت شد. میگویند آخوند چیزی نیست چطور آخوند چیزی نیست؟ میگوید: من با آخوند کار ندارم[17]. آخوند با تو کار دارد. نصیحت از واجبات است؛ ترکش شاید از کبایر باشد. از شاه گرفته تا این آقایان، تا آخر مملکت، همه را باید علما …
رساندن پیشنهادهای امام به دولت و بیعملی دولت
… حوزه چند مطلبی داشتم، خواستههایی داشتم و نظریاتی داشتم. در زمان حیات آیتالله بروجردی- رضوانالله تعالی علیه- پیشنهاداتم را به ایشان منتقل کردم؛ و نوشتم که ایشان به دولت برسانند؛ نمیدانم ایشان به دولت نرساندند، یا ایشان به دولت رسانیدند اما دولت عمل نکرد. من از تقوای آیتالله بروجردی بعید میدانم که یک مسائلی که در رابطه با سرنوشت مسلمین بود نرسانده باشند. تحقیقاً ایشان رسانیدهاند، دولت بوده که به این درخواستها عمل نکرده. حالا شما به عنوان مسئول دولت آمدهاید از حوزه و از روحانیت نظر میخواهید راجع به اوضاع کشور! من چند مساله میگویم و جدّاً میخواهم که به آنها عمل شود: اولین مساله اینکه این حوزه که شما آمدهاید، طلاب و علما اینجا زندگی میکنند، با حداقل [لوازم] زندگی. آنها …