در صدر فعّالیّتهاى مرحوم آیتالله بروجردى (رضوان الله تعالى علیه) براى تقریب ــ آنطور که بنده شنیدهام و تا حدودى اطّلاع دارم ــ توجّه به حدیث ثقلین[3] بود که بین مذاهب مختلف اسلامى مورد اتّفاق است و متواتراً نقل کردهاند ــ به همان شکلى که شیعه نقل کرده، به همان شکل هم پُر است کتب برادران اهل سنّت از آن؛ اگرچه به شکل دیگرى هم نقل کردهاند ــ به هر حال این را محور قرار بدهند یعنى مسئلهى اهلبیت را که مورد قبول همهى مسلمین هستند و همهى مسلمین به اینها ارادت دارند و آنها را دوست دارند و به آنها عقیدهى دینى دارند؛ هر کدام به نحوى. و از این قبیل، میشود در خود اسلام مواردى را از متون اسلامى پیدا کرد که پایههاى تقریب باشد. در مقام عمل هم باید این مجمع، گروههاى تحقیقاتى علمی به وجود بیاورد ــ چه در سایهى همان دانشگاهى که انشاءالله تأسیس خواهد شد[4] و چه به شکل دیگر ــ …
تأثیر گستردهٔ او بر علوم اسلامی، روشهای تحقیق و حیات مسلمانان
جاى خوشوقتىِ بسیار است که همّت و پشتکار مؤسّسین این مجمع و شما حضّار محترم آن، مصروف تجدید یاد و اِعلاء ذکر فقیه عظیمالقدر و کمنظیرى شده است که برکات و آثار حیات پُربار او به زمان خود او و به عرصهى فقاهت منحصر نماند و او چون خورشیدى درخشان بر تعدادى از علوم اسلامى بلکه بر روشها و شیوههاى تحقیق در آنها و نیز بر فضاى عامّ حیات مسلمین در زمان خود و پس از آن پرتوافشانى کرد و هنوز علماى اسلام و جهان اسلام از تأثیرات مبارک آن عمر پُرثمر و ریاست و مرجعیّت تامّهى پانزدهسالهى او متمتّعند. این شخصیّت عالیقدر و کمنظیر، مرجع عامّ شیعه در زمان خود و استاد فقیهان و مراجع معاصر، حضرت آیتاللهالعظمى مرحوم حاج آقا حسین بروجردى است؛ اعلى الله مقامه و رفع الله اعلامه.
شخصیت ذوابعاد با علم، تقوا، اخلاص، روشنبینی و نوآوری
علم و تقوا و اخلاص و روشنبینى و بزرگمنشى و کیاست و نوآورى و جامعنگرى و خستگىناپذیرى و بسى خصلتهاى کمیاب و نفیس دیگر، از این مرد بزرگ و ذخیرهى الهى، چنان شخصیّت ذوابعاد و عظیمى فراهم آورده بود که نظیر آن را در فقهاى صاحبنام و برخوردار از زعامت، بندرت میتوان یافت.
نوآوری در فقه و رجال و حدیث و بینش فراتر از حوزه به جهان اسلام
او در فقاهت، مبتکر شیوهاى جدید، و در رجال و حدیث، صاحب سبْک بود و در تدریس و تربیت شاگرد و تعلیم کار دستهجمعى، بر زمان خود سبقت داشت. بینش وسیع او از مرزهاى حوزهى قم و حوزههاى علمیّه و چهارچوب کشور ایران و جهان تشیّع فراتر میرفت و بر جهان اسلام و همهى مذاهب مسلمین پرتو مىافکند. زعامت او نه تنها به ادارهى امور درسى و معیشتى حوزهها، که به مسائل سیاسى و اخلاقى آن، و نه تنها به امور حوزه، که به امور دینى و شعائر اسلامى در سراسر کشور و در سطح بینالمللى شمول مىیافت. حوزهى علمیّهى تحت زعامت او پرورشگاه و خاستگاه افکار نو و گوهرهاى …
تازگی روشهای علمی و تحقیقی او پس از سی سال
اکنون که پس از گذشت سى سال از رحلت مرحوم آیةاللهالعظمى بروجردى (قدّس سرّه) به برکت نظام جمهورى اسلامى [از ایشان] یاد و تجلیل میشود، شایسته است که حوزههاى علمیّه و زعماى علمى آن به این تکریم اکتفا نکرده، روشهاى علمى و تحقیقى آن بزرگوار را نیز ــ که همچنان از تازگى برخوردار است ــ تعقیب و تکمیل کنند و گردونهى فقاهت اسلام را به پیش برند.
تحقیقات فراوان او بهتنهایی در بروجرد
تحقیق همین جور است. این حوزه بایستى دستگاههاى تحقیق داشته باشد. یک نفرى براى خودش بنشیند تحقیق کند، البتّه چیز باارزشى است امّا کار این مجموعهى عظیم این نیست. مرحوم آیتالله بروجردى، سالها در بروجرد بود، یکعالَم تحقیق کرد تک و تنها. خیلى خوب، حالا شما در قم بنشینید، یک عالِم، در این مجموعهى به این عظمت تحقیق کنید که تازه این تحقیقات مثلاً بخشى و شطرى از اشطار[25] آن تحقیقاتِ یک نفرى که تنها نشسته تحقیق کرده نشود، این چه قیمتى دارد؟ کار تحقیقات در یک مجموعهى علمى ضابطه دارد، قانون دارد، …