رفتن به محتوای اصلی

انبیای الهی

نام‌های دیگر: پیامبران الهی، انبیا

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

پیامبران الهی و رسالت، سیره و مبارزات آنان.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:بیانات در نشست سه‌جانبه با شهید مطهری و دکتر شریعتی— ۱۳۵۵/۱۰/۱۰

سیر زمانی

از ۱۳۵۵ تا ۱۴۰۳
۱۳۵۵۱۴۰۳

روی هر سال بزنید تا فقط شاهدهای همان سال نمایش داده شود.

شاهدها (۲۷۶ پاراگراف)

آمدن همهٔ انبیا برای موحد کردن مردم و رهایی از اطاعت غیر خدا

ببینید چقدر افق دید انسان وسیع می‌شود. ببینید چطور قضایای تاریخ برای انسان قابل تفسیر می‌شود. انبیا که آمدند، همه با ایدۀ توحید آمدند. در بحث مربوط به انبیا و مخصوص به نبوت، این را از روی قرآن بیان خواهیم کرد. همۀ انبیای عظام الهی آمدند تا مردم را موحد کنند. موحد کنند یعنی چه؟ یعنی زنجیر اطاعت غیر خدا را از دست و گردن آنها باز کنند. و خودِ قرآن، به‌این‌معنا تصریح می‌کند یک‌جا؛ ﴿وَ يَضَعُ عَنهُم اِصرَهُم وَ الاَغلالَ الَّتي كاَنت عَلَيهِم﴾[14] تا بار سنگین را از دوش آنان برگیرد و غل‌هایی که بر آنان بسته است، از آنان باز کند.

پایبند کردن انسان‌ها به پیمان فطرت و برانگیختن عقل‌های مدفون

امیرالمؤمنین ما صلوات‌الله‌وسلامه‌علیه، اشتباهی گفتم، امیرالمؤمنین بشریت ـ منحصرش نکنیم به خودمان امیرالمؤمنین را ـ او معلم بشریت است، امیرالمؤمنینِ بزرگ بشریت می‌گوید پیغمبران را خدا فرستاد، بنابر آنچه که در نهج‌البلاغه است، تا اینکه وادار کنند انسان‌ها را تا به میثاق و پیمانِ فطرت خود پایبند بمانند و نعمت‌های فراموش‌شده را به‌یادشان بیاورند، بعد «وَ يُثيروا لَهُمْ دَفائِنَ العُقولِ»[12]، خردها، عقل‌ها، درک‌ها، شعور‌های جامعه‌های بشری که به‌وسیلۀ فرعون‌ها و نمرود‌ها و بزرگ‌ها و قدرتمند‌ها دفن شده بود، پیغمبران می‌آیند تا اینکه این دفینه‌ها را بیرون بیاورند، این عقل‌های دفن شده را برشورند. فرعون دوست نمی‌دارد که مردم دارای عقل باشند، دوست نمی‌دارد که انسان‌ها بفهمند؛ چون اگر بفهمند، او وجودش باطل و افسانه خواهد شد، که این را در بحث‌های بعدی نبوت به تشریح خواهیم دید ان‌شاءالله. فرعون دوست نمی‌دارد که مردم نیروی خرد را به‌کار بزنند؛ چون این‌جور …

مژدهٔ پیامبران به سعادت دنیا و آخرت و بیم از بدبختی و جهنم

… برابر، خدای متعال پیامبران را برانگیخت، در این هم‌سطح‌ها یک انسان را پروردگار عالم، بالاتر، قوی‌تر، عمیق‌تر، پُرشورتر، و پُرمایه‌تر سراغ کرد و او را برانگیخت، که چه بکند؟ ﴿مُبَشِّرينَ﴾ مژده‌رسانان، ﴿وَ مُنذِرينَ﴾ و بیم‌دهندگان. مژدۀ چه می‌دهند پیغمبران؟ مژدۀ بهشت می‌دهند، مژدۀ سعادت دنیا می‌دهند، مژدۀ مدینۀ فاضله می‌دهند، مژدۀ استقرار امنیت و صلح و رفاه می‌دهند، مژدۀ از بین رفتن فقر و نومیدی و ترس و ناامنی و جهالت می‌دهند، مژده رسانانند، و بالاخره مژدۀ تشکیل حکومت فاضل و مدینۀ صالح به انسان‌ها می‌دهند و بعد از آن مژدۀ رفتن به بهشت و اتصال به رضوان پروردگار می‌دهند، مژده می‌دهند. و بیم‌دهندگان؛ می‌ترسانند، از آتش جهنم هم می‌ترسانند، از باریکی پل صراط هم می‌ترسانند، از بدبختی دنیا هم می‌ترسانند، از تسلط عفریتِ[26] جهل و فقر هم می‌ترسانند، از سقوط در دره و سراشیب فساد هم می‌ترسانند، از نابود شدن مایه‌های انسانی هم می‌ترسانند، بیم‌رسانانند، بیم‌دهندگانند.

برخورداری پیامبر پیش از بعثت از استعدادهای انسانی برتر از دیگران

پیغمبر، قبل از نبوت به چه وضعی‌ست؟ دو نکته در زمینۀ زندگی هر نبی، قبل از نبوت، به‌طور متضاد وجود دارد. البته اینی‌که می‌گویم متضاد، نه به‌معنای اینکه یک تضاد واقعی هست؛ به نظر ممکن است متضاد بیاید. یکی اینکه نبی، اگر چه مبعوث نشده، اما از مایه‌های بسیار قوی و عمیق انسانی برخوردار است؛ بیش از بقیۀ مردم. استعداد فهمیدن او، استعداد حرکت در او، استعداد انفجار در او، قابل مقایسۀ با مردم دیگر و انسان‌های دیگر نیست. استعداد بندگی خدا در او، آمادگی برای بندۀ خدا بودن، به اندازه‌ای‌ست که برای انسان‌های دیگر متصوَر نیست. همۀ مایه‌هایی که یک انسان را از حضیض[6] خاک بودن خارج می‌کند و به اوج ﴿اِنّا لِلّٰهِ وَ اِنّا اِلَيهِ راجِعونَ﴾[7] یعنی بندۀ واقعی خدا و تخلّق به اخلاق خدا …

همراهی پیامبر پیش از بعثت با جریان معمول زندگی مردم

نکتۀ دوم این است که نبی، قبل از بعثت و قبل از پیامبری، در جریان معمولی زندگی، با مردم رفیق و شریک است، در یک جریان دارند حرکت می‌کنند. از اول مشغول فکر کردن نیست که من چه‌کار کنم این جامعه را منقلب کنم، ممکن است ناراضی باشد و البته ناراضی‌ست. یک انسان باهوش، البته ناراضی‌ست از وضع اختلاف طبقاتی زمان خود، از وضع جهل زمان خود، از فقر زمان خود، از ستم زمان خود، از نادانی زمان خود و با تعبیر اسلامیِ خلاصه، از جاهلیت زمان خود، البته ناراضی‌ست؛ اما این نارضایی در حد یک نارضایی‌ست فقط؛ در حد ایجاد یک …

تشکیل جامعه‌های آزاد و بی‌تبعیض به دست پیامبران

اجتماعات نوع اول که در آن تبعیض هست، آنها اجتماعاتی‌ست که قَیاصِره و اَکاسرۀ[5] عالَم و جباران تاریخ، آن اجتماعات را به‌وجود می‌آوردند. و اجتماعات نوع دوم، اجتماعات آباد و آزاد و بی‌تبعیض و انسانی، همان اجتماعاتی‌ست که انبیای عظام الهی در طول تاریخ به‌وجود می‌آوردند. می‌گویید مگر انبیا جامعه تشکیل دادند؟ در جواب می‌گوییم بله، انبیا جامعه‌ها تشکیل دادند. در قرآن نشانۀ جامعه‌هایی که انبیا تشکیل دادند، فراوان است؛ ماجرای سلیمان، ماجرای طالوت، ماجرای موسی و آمدنش به سرزمین مقدس، ماجرای موسی و تقاضای بیرون بردن بنی‌اسرائیل، کجا می‌خواست ببردشان؟ می‌خواست ببرد تا جامعه و مدینۀ فاضله‌ای تشکیل بدهد. اینها موضوع …

آمدن پیامبران برای تبدیل جامعهٔ بد به جامعهٔ خوب

دوجور جامعه داریم، هر دوجورش هم در تاریخ بوده. نوع بدش را، آنی‌که عقل، آن را بد می‌داند و انسانیت آن را تقبیح می‌کند، همیشه قدرت‌های سیاسیِ ضد دینیِ عالَم و تاریخ داشتند؛ نوع خوبش را، همیشه قدرت‌های الهی و معنوی تاریخ؛ یعنی انبیا. انبیا که می‌آیند در یک اجتماعی، برای چه می‌آیند؟ می‌آیند تا آن نوع اول را تبدیل کنند به نوع دوم، این روح حرف بحث امروز ماست.

نقد تصور رایج از پیامبر به‌عنوان حکیمی دانشمند و گوشه‌نشین

غالباً تصور از انبیا، تصور دیگری‌ست. مردم خیال می‌کنند که انبیا در یک جامعه‌ای که ظهور می‌کنند، مثل یک آدم حکیمِ فرزانۀ دانشمند بزرگواری، که یک کوهی از معلومات است، می‌آید در جامعه، یک خانه‌ای می‌گیرد، یک گوشه‌ای می‌نشیند تا مردم بیایند گروه‌گروه از خرمن فیض او و دانش او استفاده کنند. خیال می‌کنند که نبی یک‌چنین آدمی‌ست، یک چنین موجودی‌ست. نبی مثلاً، فرض بفرمایید وارد یک جامعه‌ای شده، مثلاً ابراهیم خلیل‌الله یا موسی کلیم‌الله، وارد یک جامعه‌ای شده و یک خانه‌ای گرفته و حالا یا آبرومند یا کوچک یا بزرگ، نشسته آنجا و یک ساعتی هم برای ملاقات مؤمنین و غیر مؤمنین مهیا کرده، و هرکس هم می‌آید پیش او، …

بی‌قراری پیامبر و دریافت لزوم تغییر بنای غلط جامعه

نبی این‌جوری‌ها نیست؛ نبی وقتی‌که در یک اجتماعی مبعوث می‌شود، یعنی برانگیخته می‌شود و همان‌طوری‌که تشریح کردم، در باطن او و در روح او رستاخیزی به‌وجود می‌آید، این دیگر وقتی آمد در جامعه، یک آدمی‌ست که سر از پا نمی‌شناسد، یک آدمی‌ست که آرام و قرار ندارد، یک انسانی‌ست که تبدیل‌شده به یک شعلۀ جَوّالۀ[6] سوزانی، در اجتماع که می‌آید، یک نگاهی به وضع اجتماع می‌کند، می‌بیند، هان! این ساختمان، ساختمان غلطی‌ست، این عمارت بد بنا شده، غلط پایه‌گذاری شده، دیوارهای آن و پی‌های آن و شفته‌های آن نادرست و برخلافِ اسلوبِ معماری فطرتِ انسان انجام گرفته؛ می‌فهمد که این باید عوض بشود، می‌فهمد که این عمارت باید تبدیل شود به یک عمارت نیکو. یعنی چه؟ یعنی می‌فهمد که این جامعه، این جامعۀ طبقاتی، این جامعه‌ای که در آن تبعیض هست، ظلم هست، نابسامانی هست، نامردمی هست، بایستی عوض بشود و تبدیل بشود به یک جامعۀ توحیدی.

آمدن پیامبر برای دگرگونی جامعه نه برای خونریزی

… به چهره‌ها و شخصیت‌های معروفِ غیرِ پیغمبر، لابد باید مثال می‌زدم به همین چهره‌های معروفی که کم‌وبیش اهل مطالعه می‌شناسند، منتها دوست نمی‌دارم که حالا اسم‌های غیر مذهبی را در بحث‌های مذهبی بگنجانم؛ تا بخواهیم حدودش را معین کنیم، ممکن است وقت یک مقداری بگذرد. می‌آید در اجتماع برای دگرگون کردن، نمی‌گویم می‌آید برای خونریزی، ابداً؛ نمی‌گویم می‌آید برای کشت‌وکشتار، هرگز؛ نمی‌گویم می‌آید برای اینکه مردم را به جان هم بیندازد، هیچ‌وقت؛ این‌جور نیست. همان‌طورکه عرض کردم، کلمۀ انقلاب، کلمۀ دگرگونی، کلمۀ تحول، در آن جاری شدن خون از دماغ یک نفر هم نیست. ممکن است احیاناً در همۀ کارهای معمولی زندگی، یک خون‌ریزی به‌وجود بیاید، ممکن هم هست نیاید. مگر جنگ بین‌الملل اول برای چه به‌وجود آمد؟ یک …

مقاومت طبقهٔ مرفه علت درگیری در انقلاب پیامبران

… فشار قرار بدهی و نباید طبقات مختلف اجتماعی بسازی؛ وقتی‌که این را به فرعون گفت، اگر فرعون گفت به چَشم، من حاضرم، فرمایش شما را می‌شنوم، از آنجا می‌آیم پایین؛ بعد پیغمبر بنا می‌کند با دست صنّاعِ[7] قدرتمند خود اجتماع را ساختن، هیچ آبی هم از آب تکان نمی‌خورد. علت اینکه زدوخورد و درگیری در انقلاب‌های انبیا پیش می‌آید؛ که خدا در قرآن می‌گوید: ﴿وَ كَاَيِّن مِن نَبِيٍّ قاتَلَ مَعَهُ رِبّيّونَ كَثيرٌ﴾[8] ای‌بسا پیامبرانی که خداپرستانِ بسیاری در رکاب آنها جنگیدند؛ یا جهاد در اسلام تشریع می‌شود؛ علت این است که آن طبقۀ مرفّه، آن طبقه‌ای که لبۀ تیز انقلاب به‌طرف اوست و امتیازات از او گرفته می‌شود، او حاضر نیست به این انقلاب. واِلّ اگر او آدم بشود، اگر واقعاً حقیقت را بفهمد، اگر مثل بسیاری از بزرگان سیاسی و اقتصادی و مالیِ تاریخ، که یکهو تحت یک تحول زیبا و نیکو در روحشان، تبدیل شدند به یک انسان معمولی، همۀ کسانی که درمقابل پیامبران و دعوت پیامبران قرار می‌گرفتند، اگر تسلیم …

تلاش بی‌وقفهٔ پیامبران برای جایگزینی حق به‌جای باطل

… وارونه کنند. می‌آیند تا آن را متلاشی کنند، از بین ببرند، جای آن را به حق بدهند. پس اینکه پیغمبر خود را به آب‌و‌آتش می‌زند، برای خاطر حق است؛ چون حق آن چیزی‌ست که او می‌گوید و او می‌خواهد. برای خاطر حق است که خودش را این‌قدر ناراحت و در معرض رنج قرار می‌دهد. برای خاطر جایگزین کردن حق به‌جای باطل است که پیغمبران لحظه‌ای تلاش را بر زمین نمی‌گذارند، فراموش نمی‌کنند، یک‌لحظه بیکار نمی‌شوند و آرام نمی‌گیرند. مسئلۀ جایگزین کردن حق به‌جای باطل است، این تفسیر و تحلیل کار پیامبران است.

تبدیل نظام جاهلی به نظام الهی و قلمرو حکومت خدا

خلاصه‌گیری می‌کنیم حرف را؛ پیغمبرها نظام جاهلی را ـ برای اینکه طبقاتی بودن را، ظالمانه بودن را، استثمارگرانه بودن را، غیر انسانی بودن را، و ازاین‌قبیل نقاط منفی را مشخص کنیم، بهترین کلمه، کلمۀ جاهلی‌ست؛ جاهلیّت، یعنی نظام غیر عادلانۀ غیر فطریِ غیر انسانی را ـ می‌خواهند تبدیل کنند به نظام الهی، به قوارۀ اجتماعی توحیدی؛ می‌خواهند تبدیل کنند به اینکه جامعه قلمرو حکومت خدا باشد، نه قلمرو حکومت هوس‌ها و هواها، این حاصل کار پیغمبرهاست. پیغمبرها می‌آیند تا نظام اجتماعیِ غلط را تبدیل کنند به نظام اجتماعی صحیح، شعار توحیدشان هم به همین‌خاطر است، مبارزاتشان با طواغیت هم به همین جهت است. مبارزات طواغیت با آنها هم به همین جهت است. که این‌هم فصلی از این گفتارِ مسلسل خواهد بود، یک روزی ممکن است …

ارائهٔ نظام توحیدی حق در برابر نظام جاهلی و تلاش برای استقرار آن

… مُوسىٰ اَن اَرضِعيهِ﴾[18]، که نشان می‌دهد قدرت پروردگار را. در آن آیۀ دیگری هم که از سورۀ صف انتخاب کردیم برای شما آقایان؛ در آنجا، مسئله این است که اشاره می‌شود باز به غلبۀ نظام الهی بر نظام جاهلی، که البته به جنبۀ غلبه‌اش ما در این بحثِ امروز کاری نداریم. به این جنبه کار داریم که درمقابل نظام جاهلیِ موجود، وقتی نبی می‌آید، یک نظام الهی و توحیدیِ حق ارائه می‌دهد و کوشش می‌کند در تمکین آن نظام و در استقرار آن نظامِ حق. (که البته این آیات را هم ترجمه‌اش را اینجا نوشتیم. بنده دیگر وقتم تمام شد، تقریبا ًانرژی‌ام هم تمام شد. خواهش می‌کنم که جناب آقای رضایی اآلن تشریف بیاورند، آماده بشوند برای تالوت قرآن و آقایان هم بعد از تذکر ما اگر مایل بودند یک ربعی بنشینند، ده دقیقه‌ای، یک …

آغاز دعوت با بیان صادقانهٔ هدف نهایی، یعنی توحید

… در شروع انقلاب و رستاخیز اجتماعی و عقیدتی، با مردم مجامله[3] نکردند هرگز. چنین نبوده است که یک مدت زمانی مردم را سرگردان کنند با یک حرف‌های دیگری، با یک شعارهای دیگری، و بعد از آنی‌که یک مقداری موفقیت پیدا کردند، بعد آن شعار اصلی را در میان بگذارند، نه؛ از اول با صداقت و با درستی و راستی، آن هدف واقعی و نهایی خود را بیان کردند، و آن چه بود؟ آن هدف، عبارت بود از توحید.

اعلام توحید، نخستین نغمهٔ دعوت و گفتن حرف آخر در آغاز

اولین نغمۀ دعوت انبیا و نقطۀ شروع کارشان اعلام توحید است، حرف آخر را اول می‌زنند. مکاتب و احزاب سیاسی در دنیا، آنهایی که با خدا و دین ارتباطی ندارند؛ حرفی ندارند که مدت‌ها مردم را دنبال نخودسیاه بگردانند، مدت‌ها سرشان را با شعارهای پوچ و توخالی گرم کنند، سالیان درازی مردم را با آرزوهای بی‌خودی دلخوش کنند؛ بعد آخرش ببینیم که مطلوب و منظور …

عبادت خدا و دوری از طاغوت، نخستین سخن همهٔ انبیا

… شروع دعوت انبیا توحید است. شاهدی که بر این معنا از قرآن برایتان ذکر کردیم، دیگر چون نمی‌خواهم تفصیل بدهم، یکی سورۀ نحل است و آیه‌اش این است: ﴿وَ لَقَد بَعَثنا في كُلِّ اُمَّةٍ رَسولاً﴾[20] و همانا برانگیختیم در هر امتی پیامبری. حرفش چه بود این پیامبر و رسول؟ حرفش و پیامش این بود: ﴿اَنِ اعبُدُوا اللهَ وَ اجتَنِبُوا الطّاغوتَ﴾ که عبودیت کنید خدا را و دوری بگزینید از طاغوت؛ این حرفِ اول پیغمبرهاست. اوّلی که می‌آیند، هنوز از گرد راه نیاسوده، حرفش این است: ﴿اَنِ اعبُدُوا اللهَ وَ اجتَنِبُوا الطّاغوَ﴾.

هدف پیامبران: برابری انسان‌ها و برافکندن جهل و فقر و ظلم و استثمار

پیغمبران با آن هدف بسیار عالی و مترقی که در روزهای قبلی تشریح کردیم و در مقیاس‌های فرهنگِ دوران نور و دوران آگاهی بشر، یعنی قرن بیستم، آن هدف مترقی‌ترین هدف‌هاست؛ یعنی هدف یک طبقه کردن و برابر کردن انسان‌ها و برافکندن جهل و فقر و ظلم و استثمار و اختلاف طبقاتی. با این هدف بسیار ارزنده و مترقی و عالی، پیغمبران مبعوث شدند و در جامعه‌ها قدم نهادند.

زندگی سراسر جهاد و تلاش و محرومیت از آسایش

یک سلسله فعالیت و تلاش و جهاد حاصل زندگی پیغمبران خداست. از اولِ بعثت، دیگر راحت نخوابیدن، دیگر در بستر آسودگی نغنودن،[3] دیگر روی خوشی و آسایش را ندیدن و یکسره جهاد کردن. این خلاصۀ سرگذشت پیغمبران الهی‌ست. در آخر زندگی هم آن‌طوری‌که از آثار مذهبی دانسته‌ایم، بعضی درمقابل جباران و طاغیان زمان، سرشان از پیکر جداشده و به ارمغان آمده؛ بعضی در لای درخت، قد تا قد پیکرش اره شده و به دونیم شده؛ بعضی در غربت و در ناراحتی از دنیا رفته. هیچ‌کدام ثروتی، ولو اندک نیندوخته؛ …

رساندن بشر از حضیض توحش و نادانی به حد انسان متمدن

… نه‌فقط آگاهی می‌آورد، بلکه آگاهی و تعهد می‌آورد. از‌آن‌قبیل ایمان‌هایی‌ست که روز سوم و چهارم و پنجم ماه اینجا برایتان تشریح می‌کردم و می‌گفتم. مسئلۀ اول این است که این سلسله‌ای که اسمشان سلسلۀ انبیاست، از اول تا آخر چه گُلی به سر بشریت زدند؟ جواب این است؛ انبیا آمدند یک موجودی را که در حد یک حیوان هم نمی‌توانست راه و چاه را بشناسد، موجودی که غریزه هم در او آن‌قدر توانا و راهگشا نبود، این موجود را آوردند در سطح یک موجودی که فرشتگان آسمان هم باید از او بیایند چیز بیاموزند. بشر را از حضیض توحّش و نادانی، آوردند در حد یک انسان متمدن که اگر بخواهد برطبق تعلیمات آنها عمل بکند، عالی‌ترین، زیباترین، شیواترین جلوه‌های خلقت در زندگی او بروز خواهد کرد. انبیا انسان‌ها را مثل یک شاگرد مدرسه‌ای ـ سعی می‌کنم مطلب را به سطح خیلی پایین تنزل بدهم ـ که هیچ چیز، حتی الفبا را نمی‌داند، یک سال رویش زحمت کشیدند، آمد به کلاس دوم، اما معلم کلاس اول، در همین اثنا،[4] وقتی‌که او رسیده بود به کلاس دوم، جان خودش را سر این …

ناکام نبودن پیامبران با وجود مرگ پیش از دیدن ثمرهٔ تلاششان

… ظاهر با ناکامی مرده و از بین رفته، اما آیا ناکام شده؟ خوب فکر کنید، ببینید آیا ناکام شده آن معلم؟ مگر معلم هدفش چه بود؟ مگر این معلم دلسوز همین را نمی‌خواست؟ او می‌خواست که این شاگرد از خاک سیاه به اوج قلۀ فرهنگ و دانش و معرفت برسد، و حالا مگر نشده این‌جور؟ پس معلم‌ها ناکام نمردند. درست است که مردند، درست است که به زندگی مرفّه دنیا نرسیدند، درست است که به چشم خود به ثمر رسیدن این نهال را ندیدند، اما آیا ناکام شدند؟ نه، ناکام نشدند. هدف آنها همین بود که این بشر، این کلاس اول و دوم را بپیماید، این دانش‌آموز نادانِ ناآگاه، این راه را به صعوبت، به سختی، به زحمت بالا برود تا برسد به آن اوج قله و حالا رسیده.

بالا آوردن بشر و آموختن دانش و معرفت به او با وجود کشته شدن برخی

انبیا همین‌جور بودند؛ حضرت آدم، حضرت نوح، حضرت لوط، حضرت هود، حضرت صالح، حضرت شعیب، حضرت ابراهیم، حضرت اسماعیل، حضرت موسی، حضرت عیسی و هزاران پیغمبر دیگر در طول تاریخ کارشان این بوده، تا این بشر را بالا بیاورند، به او دانش و معرفت بیاموزند، او را آمادۀ سامان زندگی آخر بکنند، به او مایه‌های لازم را بدهند و این کار انجام گرفت؛ اگرچه که در اثنای راه، یک عده‌ای از این پیغمبرها با وضعی فجیع، با شکلی رقت‌بار کشته شدند، از دنیا رفتند و این عاقبت را ندیدند. و بازهم دارد بشریت به پیش می‌رود.

نمایاندن راه فطرت به انسان و تسریع سیر او به‌سوی عاقبت نیک

… اسلامی، در جهان‌بینی اسلام این از مسلّمات است که عاقبتِ بشر برطبق نیکی‌ست. چرا؟ چون خدای متعال زمین و آسمان را برطبق حق آفریده؛ انسان را هم با فطرت حق‌جو آفریده، انسان چون دارای اراده است، باید در راهی که مطابق با فطرتش است حرکت کند تا به آن سرمنزل برسد. چه کسی می‌تواند این راه را به او ارائه کند و بگوید چه‌کار اگر بکنی، برطبق فطرتت عمل کردی؟ انبیا؛ انبیا برای این می‌آیند. می‌آیند که راه فطرت را به انسان بنمایانند؛ یعنی سیر او را به‌سوی عاقبتِ نیک تسریع کنند، تسهیل کنند. بنابراین انسان‌ها دارند پیش می‌روند، بشریت دارد روزبه‌روز به سعادت و به سرمنزل نیکی نزدیک‌تر می‌شود و این به‌خاطر حرکتی‌ست که انبیا به او دادند. انبیا او را حرکت دادند؛ اگر یک مقداری تأخیر انجام گرفته در اواسط تاریخ و در هر قطعه‌ای و مرحله‌ای از مراحل تاریخ، …

پیشروی بشریت به‌سوی ترقی به دست انبیا با وجود ناکامی‌های فردی آنان

در مسئلۀ اول این‌جور نتیجه می‌گیریم، می‌گوییم که انبیای عظام الهی، اگرچه که تک‌تک‌شان با محرومیت‌ها و ناکامی‌ها مواجه شده‌اند، اما درمجموع، سِیر بشریت به‌سوی ترقی و تعالی بوده و عاملش انبیا بودند. انبیا بوده‌اند که انسان را به‌سوی آن سرمنزل مقصود و به‌سوی سرشتۀ عاقبت انسانی هل دادند، حرکت دادند، به او کمک کردند در رفتن این راه؛ این مسئلۀ اول.

موفقیت مجموع انبیا در بالا آوردن بشر

این پاسخی‌ست که ما به این دو سؤال می‌دهیم. سؤال اول این بود که آیا انبیای الهی مجموعاً موفق شدند یا ناکام شدند؟ می‌گوییم مجموعاً موفق شدند، همۀ انبیا. به دلیل اینکه می‌خواستند بشر را بالا بیاورند و بالا آوردند. البته بنده در مجالس و محافل گوناگونی که در درس، در تفسیر، در بحث‌های بعد از نماز، این مطلب را مطرح کردم، هرباری یک مثال می‌زدم، اگر بخواهم همۀ آن مثال‌ها را بزنم طول می‌کشد، یک مثالش را برایتان گفتم؛ بچۀ دبستانی.

کامیابی مجموع پیامبران در انجام رسالت با وجود ناکامی‌های مقطعی

… مردم، یک وعدۀ امیدبخش و نویدآمیزی‌ست؛ یعنی خدای متعال وعده کرده است که پیغمبران خود را و حاملان بار امانت رسالت را، و همچنین همۀ دعوت‌کنندگان به‌سوی دین و حق و حقیقت را، هم در این دنیا پیروز کند بر دشمنانشان و هم در آخرت اجر و ثواب و پاداش به آنها ببخشد. و مجموعاً آنچه دربارۀ پیروزی انبیا علیهم‌السلام می‌توان بیان کرد، خلاصه کردم در دو مطلب، یکی اینکه وقتی ما سلسلۀ نبوت‌های تاریخ را از اول تا آخر ملاحظه می‌کنیم، می‌بینیم که مجموعاً این معلمین بشر، موفق و کامیاب شدند. درست است که بعضی از اینها در اثنای دعوت یا حتی تا پایان دعوت، با بعضی از ناکامی‌ها و ناسپاسی‌ها ازطرف مردم روبه‌رو گشته‌اند، اما در مجموع که حساب می‌کنیم، می‌بینیم که پیغمبران عزیز، از اول تا آخر، آن کاری را که می‌خواستند انجام بدهند، انجام دادند. و تشبیه کردم پیغمبرها را به معلمینی که دانش‌آموزی را از اول تا آخر می‌خواهند تربیت کنند، یکی پس از دیگری. شش تا معلم، ده تا معلم، پانزده تا معلم، از درجات پایین تا درجات بالا، این بچه را می‌خواهند هِی دست‌به‌دست تحویل بدهند تا این از آن حضیض نادانی برسد به …

پیش بردن بار هدایت بشر به‌دست هر پیامبر و موفقیت همهٔ آنان

انبیا همان مردان زورآورِ تناوری هستند که هرکدامشان یک متر این بار را جلو بردند. نوح علیه‌السلام آمد، این بارِ هدایت بشر را و رسانیدن نسل انسان به اوج فرهنگ و فضیلت را یک متر پیش برد؛ اگرچه که در این یک متر زجرها دید، اگرچه که نهصدوپنجاه سال دعوت کرد و یک مختصری جلو رفته بود تازه، اگرچه که بالاخره جان خود را بر سر این کار گذاشت، اما آیا بالاخره وظیفۀ خودش را انجام داد یا نداد؟ آیا این بار را به سرمنزل یک متر نزدیک کرد یا نکرد؟ می‌بینید که …

ناکام نبودن پیامبرانِ کشته‌شده و رنج‌دیده به سبب سهمشان در پیشبرد رسالت

… می‌دانیم و همۀ ملّیون[2] عالم منتظر او هستند، می‌آید و این بار را می‌رساند تا آن نقطۀ آخر. کار امام زمان دنبالِ کار کیست؟ دنبال کار نوح، دنبال کار ابراهیم، دنبال کار موسی، دنبال کار عیسی، دنبال کار پیغمبر خودِ ما و دنبال کار امامان پاک از اهل‌بیت پیغمبر. اگر چنانچه این بار به آخر نمی‌رسید، نوح ناکام شده بود، اما چون این بار به آخر خواهد رسید، چون او هم در رسانیدن این بار به آخر سهمی داشته است، پس نوح ناکام نیست، ابراهیم ناکام نیست، زکریا که تنش با اره دو نیم شد، ناکام نیست، آن پیغمبری که توی چاه انداختندش، ناکام نیست. درست است که در چاه افتاد، درست است که در دنیا ندید آنچه را که می‌خواست ببیند، درست است که یحیی‌ علیه‌السلام سرش برای طاغیۀ زمان بریده شد و به هدیه رفت، اینها درست، اما اینها هیچ‌کدامی شکست نخوردند، چرا؟ برای خاطر اینکه این بلایا و مصائب را به قیمتِ پیش بردن بار امانت و نزدیک کردن آن بار به سرمنزل متحمل شدند؛ این یک مطلب بود که دیروز گفتم.

کامیابی دنیوی برخی پیامبران در تشکیل نظام و جامعهٔ توحیدی

… رحلت موسی‌ست. ابراهیم در زمان زندگی خودش جامعۀ الهی را تشکیل داد، که قرآن ناطق است. سلیمان حکومت الهی را در سرتاسر عالم گسترش داد. پیغمبر بنی‌اسرائیلی به‌نام سلیمان‌بن‌داود همۀ عالم را به‌صورت یک جامعۀ توحیدی و جامعۀ الهی دور یکدیگر و دور یک محور جمع کرده. پس بعضی از انبیا یک موفقیت‌ها و کامیابی‌هایی هم در زمان حیات خودشان داشتند که این کامیابی‌ها خلاصه می‌شده است در چه؟ در تشکیل نظام و جامعۀ الهی و توحیدی.

پیروزی دنیوی پیامبران به شرط ایمان و صبر پیروانشان

باری، خلاصۀ مطلب این می‌شود که پیغمبران الهی، علاوه‌بر‌آنکه در سلسلۀ نبوت‌ها کارشان توأم با پیروزی‌ست، در پایان کار، فتح و فرجام ابدی و نهایی با آنهاست؛ در همین دنیا هم پیغمبران، فتح و پیروزی و دست یافتن بر خواسته‌های خود و خواسته‌های مکتبشان برایشان مسلّم است، اما به‌شرط اینکه پیروانشان، همراهانشان، ایمان بیاورند، ایمان واقعی به خرج بدهند، کمک بکنند و در میدان‌های مبارزه و جهاد صبر کنند؛ به‌شرط ایمان و صبر، این حاصل کلام است.