رفتن به محتوای اصلی

اهداف انبیا

نام‌های دیگر: اهداف الهی، اهداف اسلام، اهداف دین

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

مقصود و غایت بعثت پیامبران و مأموریت‌های آنان.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:بیانات در دیدار جمعى از دانش‌آموزان شاهد و مسئولان بنیاد شهید سراسر کشور— ۱۳۶۸/۰۵/۲۵

سیر زمانی

از ۱۳۶۸ تا ۱۴۰۲
۱۳۶۸۱۴۰۲

روی هر سال بزنید تا فقط شاهدهای همان سال نمایش داده شود.

تعریف در کلام رهبر

آیۀ دیگر، ﴿وَ الَّذينَ جاهَدوا فينا﴾، این آیۀ معروفی است که بر سر زبان‌ها زیاد است، ﴿وَ الَّذينَ جاهَدوا فينا لَنَهدِيَنَّهُم سُبُلَنا وَ اِنَّ اللهَ لَمَعَ المُحسِنينَ﴾، آن‌کسانی‌که در راه ما ـ خدا می‌گوید، راه خدا چیست؟ ـ و به‌خاطر هدف‌های الهی، اهداف الهی، هر هدفی که خدا دارد در این عالم، مجاهدت کنند، هدف‌های خدایی چیست؟ عدالت است، امنیت است، بندگیِ بندگان درمقابل اوست، به رشد رسیدن و تکامل بندگان خداست، آباد شدن روی زمین است، آباد شدن دل انسان‌هاست، معمور شدن[14] دنیا و آخرت آدمیان است، به خط و ریلِ تکامل افتادن تمام موجودات است؛ اینها خواسته‌های خداست. نبودن ظنّ است، نبودن شرک است، نبودن کفر است، نبودن ناامنی‌ست، نبودن ددخویی و ددمنشی‌ست[15]، نبودن سرکشی و طغیان است؛ اینها خواسته‌های خداست. ﴿وَ الَّذينَ جاهَدوا فينا﴾ آن‌کسانی‌که مجاهدت کنند در راه هدف‌ها و خواسته‌های ما، خواسته‌های خدایی، ﴿لَنَهدِيَنَّهُم سُبُلَنا﴾ بی‌گمان و بی‌تردید، راه‌هایمان را به آنها نشان می‌دهیم، گیجشان نمی‌گذاریم، گمراهشان نمی‌گذاریم، آن شعری که خواندم مناسب اینجاست، تو پای به راه در نِه و هیچ مپرس خودْ راه بگویدت که چون باید رفت ﴿وَ الَّذينَ جاهَدُوا فينا لَنَهدِيَنَّهُم سُبُلَنا﴾. در همۀ رشته‌ها این‌جور است‌. در رشتۀ فهم دین، در رشتۀ درک دین، در رشتۀ تحقیق مسائل دین، در مسائل اجتماعی، در مسائل جهانی، در همۀ رشته‌ها، هرکسی وارد هدف‌های الهی شد، قدم گذاشت، هر قدمی که پیش رفت، قدم بعد برایش روشن است. آن‌کسانی‌که در راه ما و به‌خاطر هدف‌های الهی مجاهدت کنند، به راه‌های خود که راه‌های سعادت و تکامل انسان است، رهبری‌شان می‌کنیم. ﴿وَ اِنَّ اللهَ لَمَعَ المُحسِنِينَ﴾ و بی‌گمان خدا با نیکوکاران است. سورۀ عنکبوت آیۀ 69.

شاهدها (۱۴ پاراگراف)

عدالت، امنیت، بندگی، تکامل بندگان و نفی شرک و طغیان

… زیاد است، ﴿وَ الَّذينَ جاهَدوا فينا لَنَهدِيَنَّهُم سُبُلَنا وَ اِنَّ اللهَ لَمَعَ المُحسِنينَ﴾، آن‌کسانی‌که در راه ما ـ خدا می‌گوید، راه خدا چیست؟ ـ و به‌خاطر هدف‌های الهی، اهداف الهی، هر هدفی که خدا دارد در این عالم، مجاهدت کنند، هدف‌های خدایی چیست؟ عدالت است، امنیت است، بندگیِ بندگان درمقابل اوست، به رشد رسیدن و تکامل بندگان خداست، آباد شدن روی زمین است، آباد شدن دل انسان‌هاست، معمور شدن[14] دنیا و آخرت آدمیان است، به خط و ریلِ تکامل افتادن تمام موجودات است؛ اینها خواسته‌های خداست. نبودن ظنّ است، نبودن شرک است، نبودن کفر است، نبودن ناامنی‌ست، نبودن ددخویی و ددمنشی‌ست[15]، نبودن سرکشی و طغیان است؛ اینها خواسته‌های خداست. ﴿وَ الَّذينَ جاهَدوا فينا﴾ آن‌کسانی‌که مجاهدت کنند در راه هدف‌ها و خواسته‌های ما، خواسته‌های خدایی، ﴿لَنَهدِيَنَّهُم سُبُلَنا﴾ بی‌گمان و بی‌تردید، راه‌هایمان را به آنها نشان می‌دهیم، گیجشان نمی‌گذاریم، گمراهشان نمی‌گذاریم، آن شعری که …

ماندگاری هدف الهی پس از مرگ انسانی که در راه آن مجاهدت کرده

… او است، فکر او است، هدف او و راه او است. آن کسى که براى هدفهاى شخصى و دنیایى کشته میشود، آن هدف هم با او دفن میشود، از بین میرود. هر هدفى که قائم به نفْس انسان و شخص انسان است، متعلّق به او است؛ با رفتن انسان، با مردن انسان، آن هدف هم میمیرد و از بین میرود؛ امّا آن هدفى که الهى است و قائم به غیب است و به خواست خدا قائم است و انسان در راه آن فداکارى میکند، با مردن انسان نمیمیرد. البتّه همین هدفهاى خدایى هم ممکن است از بین بروند؛ امّا از بین رفتن آن هدفها و پامال شدنشان در صورتى است که در راه آنها مجاهدتى صورت نگیرد. اگر کسى در راه هدفهاى والا و هدفهاى الهى مجاهدت کرد، زحمت کشید، تلاش کرد، و بعد آن شخص در راه آن هدف کشته شد، آن هدف زنده میشود، و [چون] وجود این شخص هم همان هدف است و شخصیّت واقعى او و هویّت واقعى او، قائم به آن هدف است ‌-[امّا] عکس قضیّه، هدف قائم به او نیست، او قائم به هدف است- لذاست که زنده میماند و از بین نمیرود. لذاست که انبیا زنده‌اند. انبیا و منادیان حق، امروز زنده هستند ‌-همه‌ی آنها زنده‌اند- زیرا آن فضایلى که آنها میخواستند، آن تکاملى که آنها در بشر میخواستند، آن هدفهایى که آنها دنبال میکردند، با رفتن آنها نمرد، [بلکه] بتدریج در واقعیّت عالم و در جریان تاریخ شروع …

رساندن انسان به تعالی و تکامل مقدر به‌عنوان هدف اصلی و وجود هدف‌های میانی

هدف اوّلی پیغمبر، هدف اصلی پیغمبر یک چیز است، در نیمه‌راه آن هدف، هدف‌های دیگری هم برای پیغمبر مطرح می‌شود که در میان این هدف‌های دیگر، یکی از همه مهم‌تر و برای پیغمبر جاذبه‌دارتر است. اما هدف اصلی و اوّلی پیغمبران الهی، عموماً در چند کلمه قابل خلاصه‌کردن است؛ پیغمبران به این جهان می‌آیند تا انسان را به سرمنزل تعالی و تکاملِ مقدّرش برسانند. انسان به‌عنوان یک موجود که دارای استعدادها، دارای قوه‌ها و انرژی‌های فراوان هست، می‌تواند چیزی بالاتر، برتر، عزیزتر و شریف‌تر از آنچه هست بشود.

ساختن انسان کامل و متعالی به نام تزکیه و تعلیم در تعبیر قرآن

… گفتند و درست است و صحیح است. گفتند که جلوه‌های انسانی، انسان را از فرشته و ملک بالاتر می‌برد، انسان را سرچشمۀ فیّاضی از خوبی‌ها، زیبایی‌ها، استعدادهای به‌ظهور رسیده و نیروهای جالب و جاذب می‌کند؛ یعنی می‌کند انسان کامل، انسان درست، انسان تکامل‌یافته و متعالی. هدف واقعی انبیا این است که انسان‌ها را این‌جوری بکند، همانی که در تعبیرات قرآنی که اینجا نوشتیم، به نام تزکیه و تعلیم از او نام برده شده است. انسان‌ها را از صفات بد پاک کنند، از هوسرانی‌ها دور کنند، از نمودارهای زندگی دَدمنشانۀ حیوانی آنها را نجات بدهند. گفت:

نجات انسان از رذایل و ساختن انسان کامل و متعالی به‌عنوان هدف اول

انبیا می‌آیند تا انسان‌ها را از بدی‌ها، از پستی‌ها، از جهالت‌ها، از رذیلت‌های اخلاقی، از پوشیده ماندن استعدادهای درونی خلاص کنند، نجات بدهند، آنها را انسانِ کامل و متعالی بسازند؛ این هدف اوّلی انبیاست؛ لذا در قرآن چند جا آمده، که البته بنده آیاتش را اینجا ذکر نکردم امروز، چون قبلاً یکی از آیاتش گذشته بود. ﴿لَقَد مَنَّ اللهُ عَلَى المُؤمِنينَ﴾[10] خدا منت نهاد بر مؤمنان، ﴿اِذ بَعَثَ فيهِم رَسولاً مِن اَنفُسِهِم﴾ که برانگیخت در میان آنان، پیامبری از خودشان، …

دو هدف انبیا: ساختن انسان و تشکیل جامعهٔ توحیدی در نیمه‌راه آن

خلاصه می‌کنم مطلب را، که خلاصه را هم البته اینجا نوشتیم، خلاصۀ مطلب این است: انبیا دو هدف دارند، دو هدف مهم؛ یکی هدف اساسی‌ست، ساختن انسان، پیراستن انسان از بدی‌ها، آراستن انسان به نیکی‌ها و فضیلت‌ها و خوبی‌ها؛ خلاصه انسان را انسان کردن؛ این هدف بالا، اما هدف دیگری که انبیا دارند، که در نیمه‌راه این هدف قرار دارد، این است؛ تشکیل جامعۀ توحیدی، تشکیل نظام الهی، تشکیل حکومت خدا، تشکیل تشکیلاتی که با قوانین و مقررات الهی اداره بشود، این هدف همۀ انبیاست. اگر کسی خیال کند که انبیای بزرگ الهی این هدف را نداشتند، بایستی بیشتر در قرآن، در حدیث، در تاریخ مطالعه کند.

تشکیل جامعه و نظام عادلانه به‌عنوان هدف آمدن پیامبر

﴿لِيَقومَ النّاسُ بِالقِسطِ﴾، حاصل معنایش این است که انسان‌ها در یک محیط عادلانه زندگی بکنند، در یک جامعه و نظام عادلانه زندگی کنند، پیغمبر برای این آمده اصلاً. پس پیغمبر آمده برای چه؟ برای تشکیل نظام و محیط عادلانه. آمده تا دنیا را عادلانه درست کند، آمده تا جامعه و نظام عادلانه به‌وجود بیاورد، اصلاً برای این آمده پیغمبر، و البته در نظام عادلانه است که انسان‌ها فرصت پیدا می‌کنند به تکامل و تعالی برسند؛ ﴿لِيَقومَ النّاسُ بِالقِسطِ﴾.

هدف نهایی ارتقای انسان به مقام خلیفةاللهی و اهداف میانی مانند اقامهٔ قسط

… دیگر است [مانند] مقامات علمی و امثال اینها؛ «تبلیغ» در مرتبه‌ی دوّم است. ما از این نگاه باید عبور کنیم. تبلیغ، مرتبه‌ی اوّل است؛ من این را میخواهم عرض بکنم. چرا این را میگوییم؟ برای اینکه ما هدف دین را چه میدانیم؟ دین خدا آمده است با ما انسانها چه بکند؟ خب یک هدف نهایی داریم که عبارت است از اینکه ما را در مسیر خلیفةاللهی، در مسیر انسان کامل ارتقاء بدهد، بالا ببرد ــ حالا هر چه ظرفیّت داشته باشیم ــ این هدف نهایی دین است. هدفهای میانی و ابتدائی هم وجود دارد؛ مثلاً اقامه‌ی قسط: لِیَقومَ النّاسُ بِالقِسط؛[2] یا تشکیل نظام اسلامی: وَ ما اَرسَلنا مِن رَسولٍ اِلّا لِیُطاعَ بِاِذنِ اللَه‌؛[3] مرکز اطاعت، دین است؛ این یعنی تشکیل نظام اسلامی؛ این جزو اهداف دین است؛ هدف میانی است. یا فرض کنید که اقامه‌ی معروف، اشاعه‌ی معروف، ازاله‌ی منکر، ترویج کَلِم طیّب و عمل صالح: اِلَیهِ یَصعَدُ الکَلِمُ الطَّیِّبُ وَ العَمَلُ الصَّالِحُ یَرفَعُه‌‌.[4] خب اینها اهداف دین است؛ هر کدام …

عبادت باتوجه شرط پیشروی به سوی اهداف اسلام و نبود آن علت دوری برخی مسلمانان

… ــ چند سال بود که ماه رمضان ۲۹ روز بود و ۳۰ روز نمیشد؛ امسال یک روز زیادتر شد ــ ۳۰ روز شما روزه گرفتید و نماز باتوجّه خواندید و دعا کردید؛ این، قطعاً در وجود شما دارای یک محصولی است. همّت ما باید این باشد که این محصول را حفظ کنیم. این، محصول باارزشی هم هست. اگر نماز باتوجّه، روزه‌ی باتوجّه، ذکر آگاه‌گر و هشیارگر انسان برای ما وجود داشته باشد، آن وقت مسلمانی خواهیم بود که روزبه‌روز به سمت هدفهای اسلام پیش میرویم. اگر می‌بینید در جوامعی مسلمانهایی بودند یا هستند که به هدفهای اسلام نزدیک نشدند و دور شدند، عیب کارشان اینجا است؛ یعنی یکی از عیوب کارشان اینجا است؛ شاید عیبهای متعدّدی است و این یکی از آنها است.

بیان هدف انبیای الهی در آیات سورهٔ حدید و اعراف و دیگر آیات

… وَ يُحِلُّ لَهُمُ الطَّيِّباتِ وَ يُحَرِّ‌مُ عَلَيهِمُ الخَباِئثَ وَ يَضَعُ عَنهُم اِصرَ‌هُم وَ الاَغلالَ الَّتي كاَنت عَلَيهِم فَالَّذينَ آمَنوا بِهِ وَ عَزَّر‌وهُ وَ نَصَر‌وهُ وَ اتَّبَعُوا النّورَ الَّذي اُنزِلَ مَعَهُ اُولٰٓئِكَ هُمُ المُفلِحوَ﴾. این دو آیه و چندین آیۀ دیگر در قرآن کریم بیان‌کنندۀ هدف انبیای عظام الهی است.

طرح پرسش از مقصود فعالیت‌های پیامبران و لزوم دانستن آن

رشتۀ صحبت در زمینۀ نبوت به اینجا رسید که نبی، آن برانگیختۀ خدایی، وقتی‌که وارد اجتماع می‌شود، مانند باطنِ خود رستاخیزی هم در اجتماع به‌وجود می‌آورد. در متن جامعه هم تغییر و تحوّلی ایجاد می‌کند. ما می‌خواهیم این مطلب را امروز بفهمیم که مقصود و منظورِ از این ایجاد تحوّل و به‌طورکلی از همۀ فعالیت‌های پیغمبران الهی چیست؟ این یک مسئله‌ای‌ست که دانستن آن از جهاتی برای ما مفید، بلکه لازم است. پیغمبر چه هدفی را تعقیب می‌کند؟ دنبال چه مقصودی و چه مطلوبی می‌دَوَد؟

پاک‌کردن انسان‌ها و نبود ددمنشی در محیط دعوت انبیا

انبیا می‌آیند تا انسان‌ها را پاک کنند. شما در محیط دعوت انبیا از دَدمنشی اثری نمی‌بینید، از جلوه‌ها و نمودارهای زندگی حیوانی و وحشیانه در محیط زندگیِ نبوت، شما خبری و اثری مشاهده نمی‌کنید؛ در آنجا هرچه هست، نورِ صفا و انسانیّت است و این هنر و مُعجِز[6] بزرگ نبوت است. مردم برای معجز نبوت، می‌گردند پی کارهای خارق‌العاده، کارهایی که به‌طورمعمول، انجام نمی‌گیرد در مسائل طبیعی؛ شکافتن فلان دیوار یا فلان جسم یا آمدن درخت، بسیار خوب، آنها هم باشد، حرفی نیست، اما معجزۀ بزرگ نبوت‌ها عبارت است از ساختن انسان‌های خوب و مُتِحَلّی[7] …

ایجاد نظام توحیدی و برانداختن نظام جاهلی و شرک‌آمیز

بحث امروز این است؛ آن کاری که انبیای عظام الهی می‌خواهند انجام بدهند؛ یعنی ایجاد حکومت و جامعه و نظام توحیدی و برانداختن نظام جاهلی و شرک‌آمیز و ایجاد رستاخیز عظیمی در متن اجتماع، این کارها را ـ که هدف‌های انبیا علیهم‌السلام است ـ از کجا شروع می‌کنند؟ مسئلۀ نقطۀ شروع، مسئلۀ بسیار مهمی‌ست. در همۀ فعالیت‌هایی که برای یک انسان، یا برای یک گروه، یک جامعه، مطرح می‌شود که فلان عمل را انجام بدهیم، فلان طرح را پیاده کنیم، فلان برنامه را اجرا بکنیم؛ برای یک گروهی گاهی این مطلب پیش می‌آید، برای یک مشت انسان وابسته …

دست‌کم بیان هدف انبیا در ایجاد رستاخیز توحیدی در سطح جهانی

… برای متدین‌کردن مردم خود، جامعۀ خود، دنیای خود، ازآنجایی‌که انبیا شروع کردند، شروع نمی‌کنیم؟ ما می‌خواهیم مردم دنیا را به دین اسلام معتقد کنیم؛ از راهی غیر از راهی که انبیا وارد شدند، وارد می‌شویم؛ باید توحید را مطرح کنیم، همان توحیدی که انبیا مطرح کردند. اگر نتوانیم در افق جهانی، در سطح بین‌المللی، آن رستاخیز را به‌وجود بیاوریم، که البته به این آسانی‌ها هم نمی‌توانیم؛ لااقل می‌توانیم در سطح بین‌المللی و در افق جهانی، به مردم بگوییم که هدف و مقصد انبیا، ایجاد آن‌چنان رستاخیزی‌ست؛ این را که می‌توانیم بگوییم. چرا این را مطرح نمی‌کنیم؟