رفتن به محتوای اصلی

امام سجاد (ع)شخص

نام‌های دیگر: امام زین‌العابدین (ع)

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

چهارمین امام شیعیان، زندگی و دوران امامت او.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:بیانات در نشست سه‌جانبه با شهید مطهری و دکتر شریعتی— ۱۳۵۵/۱۰/۱۰

سیر زمانی

از ۱۳۵۵ تا ۱۴۰۴
۱۳۵۵۱۴۰۴

روی هر سال بزنید تا فقط شاهدهای همان سال نمایش داده شود.

تعریف در کلام رهبر

امام چهارم صلوات‌الله‌علیه یکی از دوازده رهبر و مقتدایی است که پروردگار عالم بعد از پیغمبر اسلام معیّن کرده، برای اینکه جامعۀ اسلامی را هدایت کنند و نسل‌های متوالیِ آغاز اسلام را ـ یعنی دوازده نسل را ـ با تربیت الهی و تربیت قرآنی رشد بدهند. اگر بخواهیم امام سجاد صلوات‌الله‌علیه را با توجه به وظایفش، با یک عبارتی و با یک عنوانی تعریف کنیم، باید این‌طور بگوییم: امام چهارم آن انسان عظیم‌القدری است که یک رهبر مسلکی و فکری و یک حاکم سیاسی است. توجه کنید! یک رهبر مسلکی و فکری است، یعنی بایستی فکر اسلامی و مجموعۀ افکار و عقاید و اصول و مقررات اسلامی را برای مردم بیان کند. یک حاکم سیاسی است، یعنی چه؟ یعنی باید زمام امور اجتماع در دست امام چهارم باشد؛ مگر این‌طور نیست؟ مگر ما نمی‌گوییم که خلفای جور غاصب مقام ائمۀ ما بودند؟ غاصب کدام مقامشان بودند؟ غاصب علم آنها که نبودند، علم امام را که نمی‌شود غصب کرد، علم کسی را که نمی‌شود از او گرفت. غاصب تقوای ائمه که نبودند. غاصب سِمَت و منصب معنوی و روحانی آنها که نبودند؛ پس غاصب چه بودند؟ غاصب حکومت آنها بودند.

شاهدها (۲۴۶ پاراگراف)

اظهار شرمندگی در پیشگاه خدا در دعای صحیفهٔ سجادیه

… و روحانیت به معنای واقعی کلمه است - در این شکی نیست - سالها هم در این راه ما راه رفتیم، حرکت کردیم، درس خواندیم، نفس کشیدیم؛ اما در عین حال بایستی به خدای متعال پناه برد، بایستی از خدا کمک خواست، باید از او توفیق طلبید؛ بدون توفیق الهی، کار خیلی مشکل است. امام سجاد (علیه الصلوة و السلام) در دعای صحیفه‌ی سجادیه عرض می کند: «هذا مقام من استحیا لنفسه منک و سخط علیها و رضی عنک»[3] . این چه حالتی است این چه وضعی است که امام سجاد عرض میکند من شرمنده هستم؟

نقش خطبه‌ها و حقیقت‌گویی در منتشر کردن هدف قیام کربلا

این اقترانِ پر معنائی است. امروز روز اربعین است و حادثه‌ی بیست و نه بهمن تبریز هم یک حادثه‌ی اربعینی است. اربعین در حادثه‌ی کربلا یک شروع بود؛ یک آغاز بود. بعد از آنکه قضیه‌ی کربلا انجام گرفت - آن فاجعه‌ی بزرگ اتفاق افتاد - و فداکاری بی‌نظیر اباعبداللَّه (علیه‌السّلام) و اصحاب و یاران و خانواده‌اش در آن محیط محدود واقع شد، حادثه‌ی اسارتها پیام را باید منتشر میکرد و خطبه‌ها و افشاگریها و حقیقت‌گوئیهای حضرت زینب (سلام اللَّه علیها) و امام سجاد (علیه الصّلاة و السّلام) مثل یک رسانه‌ی پر قدرت باید فکر و حادثه و هدف و جهتگیری را در محدوده‌ی وسیعی منتشر میکرد؛ و کرد. خاصیت محیط اختناق این است که مردم فرصت و جرئتِ این را پیدا نمیکنند که حقایقی را که فهمیده‌اند، در عملِ خودشان نشان بدهند؛ چون اولاً دستگاه ظالم و مستبد نمیگذارد مردم بفهمند و اگر فهم مردم از دست او خارج شد و فهمیدند، نمیگذارد به آنچه فهمیده‌اند، عمل کنند. در …

بیان رسا و بلیغ در خطبهٔ مسجد شام

… که اصلاً هیچ‌کس نمیتواند این را نادیده بگیرد. یک مخالف یا یک دشمن وقتی این بیان را میشنود، مثل تیر بُرنده و تیغ تیزی، خواهینخواهی این بیان کار خودش را میکند. تأثیر هنر به خواست کسی که مخاطب هنر است، وابستگی ندارد. او بخواهد یا نخواهد، این اثر را خواهد گذاشت. حضرت زینب (سلام‌اللَّه‌علیها) و امام سجاد در خطبه‌ی شام و در بیان رسا و بلیغ و شگفت‌آور مسجد شام این کارها را کردند. شما هم دارید این کار را میکنید.

دعا برای زدوده شدن محبت مال فتنه‌انگیز از دل سربازان اسلام

به دنبال این توصیه، این را هم عرض کنم که از لغزشگاه‌ها بترسید. امام سجاد (علیه‌الصّلاةوالسّلام) در دعای صحیفه‌ی سجادیه، وقتی برای سربازان اسلام دعا میکنند، از جمله‌ی چیزهایی که روی آن تکیه میکنند، این است که خدایا! یاد و محبت و علاقه‌ی به «المال الفتون» - مال فتنه‌انگیز - را از دل اینها بگیر. مال و پول، خیلی خطرناک و فتنه‌انگیز است و خیلیها را میلغزاند. ما آدمهای درشتی را در تاریخ دیدیم که وقتی پایشان به این‌جا رسید، لغزید؛ بنابراین خیلی باید مراقب باشید. در شرع مقدس، اسم این مراقبت چیست؟ تقوا. این‌که در قرآن از اول تا آخر این همه به تقوا توصیه …

زندگی ظاهراً در انزوا در مدینه پس از عاشورا

… در غربت کامل هم دفن شدند. نه کسی آنها را تشییع کرد و نه کسی برای آنها اقامه‌ی عزا نمود. کسانی به گمان باطل، فکر میکردند اگر اینها بمانند، ممکن است بساطِ انتقامگیری راه بیندازند. خیال میکردند که با شهادت حسین‌بن‌علی علیه‌السّلام و همراهانش، کار تمام شد. امام سجّاد علیه‌السّلام سی و چهار سال بعد از آن‌روز، در مدینه ظاهراً در حال انزوا زندگی کرد. نه لشکری، نه مجموعه‌ای و نه هیاهویی به‌ظاهر وجود نداشت. ابوالفضل العبّاس علیه‌السّلام هم یکی از شهدای روز عاشوراست. تصوّر باطل قدرتهای مادّی - که با منطق مادّی حکومت میکنند - معمولاً این است که اینها تمام شدند و از بین رفتند؛ ولی میبینید که واقعیتِ قضیه …

توصیه به موعظهٔ نفس، محاسبه و ترس از خدا

در حدیثی از امام سجّاد علیه‌الصّلاةوالسّلام[1] نقل شده است که فرمود: «ابن ادم لا تزال بخیر ما کان لک واعظ من نفسک»؛ ای فرزند آدم! حال تو، وضع تو، روزگار و مسیر تو، نیکو خواهد بود، تا وقتی که از درون خود واعظی داشته باشی. کسی از درون تو، تو را نصیحت کند؛ دل تو، عقل تو، وجدان تو، ایمان تو، تو را نصیحت و موعظه کند. موعظه دیگران مفید است؛ اما مفیدتر از آن این است که انسان …

گریستن در یاد عبادت امیرالمؤمنین (ع) و ناتوانی از همانندی با او

هیچ‌کس ادّعا نکرده است که ما میتوانیم مثل علی بن ‌ابی طالب علیه‌السّلام حرکت کنیم. بیخود هم نباید به این و آن گفت که: «شما چرا مثل علی عمل نمیکنید؟» از قول امام سجّاد، زین‌العابدین علیه‌السّلام که خود او هم معصوم بود، روایت است که وقتی درباره عبادت ایشان صحبت کردند و سخن از عبادت امیرالمؤمنین به میان آمد، حضرت گریست و فرمود:«ما کجا، امیرالمؤمنین کجا! مگر ما میتوانیم مثل علی باشیم؟» تا کنون هیچ‌کس از بزرگان عالم نتوانسته است. نه ادّعا کرده، نه خیال کرده و نه چنین اشتباهی به مغز او راه پیدا کرده است که خواهد توانست مثل امیرالمؤمنین علیه‌الصّلاةوالسّلام حرکت یا کار کند. مهم این است که جهت، جهتِ امیرالمؤمنین علیه‌الصّلاةوالسّلام باشد. آن بزرگوار در نامه‌ای که به عثمان‌بن‌حنیف نوشت و …

دعاهای امام سجاد گویی شرح دعای امام حسین

… - که اشاره به آن مسمّای عظیم القدر است - همین گونه است. عزیزترین معارف و راقیترین مطالب معرفتی، در کلمات این بزرگوار است. همین دعای امام حسین در روز عرفه را که شما نگاه کنید، خواهید دید حقیقتاً مثل زبور اهل بیت، پر از نغمه‌های شیوا و عشق و شور معرفتی است. حتی بعضی از دعاهای امام سجّاد را که انسان میبیند و مقایسه میکند، گویا که دعای این پسر، شرح و توضیح و بیانِ متن دعای پدر است؛ یعنی آن اصل است و این فرع. دعای عجیب و شریف عرفه و کلمات این بزرگوار در حول و حوش عاشورا و خطبه‌هایش در غیر عاشورا، معنا و روح عجیبی دارد و بحر زخّاری از معارف عالی و رقیق و حقایق ملکوتی است که در آثار اهل بیت علیهم السّلام کم نظیر است.

تأثیر عمیق تلاوت قرآن ایشان بر رهگذران

… داریم؛ پس باید پیش برویم. این‌که شما میبینید از اوّلِ انقلاب تا امروز، مسؤولین و دلسوزان کشور، قرآن را در تلاوت، در حفظ و در تعقیبِ مراسم مربوط به قرآن مطرح کرده‌اند، برای این است که ما به آن‌جا نزدیک شویم. البته تلاوت قرآن با صدای خوش، کار بسیار خوبی است. روایت دارد که امام سجاد علیه‌السّلام - هم درباره امام سجاد علیه‌السّلام دارد، هم درباره امام باقر علیه‌السلام - وقتی تلاوت میکردند، کسانی که از نزدیک محل تلاوت ایشان میگذشتند، زانوهایشان میلرزید و سست میشد و نمیتوانستند حرکت کنند. میایستادند تلاوت قرآن را گوش میکردند و وقتی حظّ خودشان را می‌بردند، به راهشان ادامه میدادند. تلاوت قرآن با صوت خوش و با آداب که شیوه خاصی دارد، موسیقی خاصی دارد، روش خاصی دارد، امور لازمی است. اینها انسان را نزدیک میکند؛ اما کافی نیست. اگر بخواهیم تشبیه کنیم، این‌طور میگوییم: قرآن را به صورت بنای مُعْظمی، دارای سالنها و حجره‌ها و زوایای گوناگون و …

تنها کسی از اهل‌بیت که می‌توانست به علی (ع) شبیه شود

… علیه‌السّلام نمیرسند و نمیرسیم. این، امر واضحی است. من یک وقت - چند سال قبل از این - در خطبه گفتم که «ما نمیتوانیم مثل امیرالمؤمنین علیه‌السّلام باشیم.» یکی نامه نوشت: "خوب عذری پیدا کردید که میگویید «ما نمیتوانیم مثل امیرالمؤمنین باشیم." نه؛ این عذر نیست. امام باقر علیه الصّلاة و السّلام - طبق روایت - کارهای امیرالمؤمنین، علیه‌السّلام را که نگاه کرد، گریست و فرمود: «چه کسی مثل این طاقت دارد؟» بعد فرمود: «تنها کسی که در میان اهل بیت میتوانست خودش را شبیه علی کند، امام سجّاد بود.» سیّدالساجدین، تازه شبیه امیرالمؤمنین! مگر کسی میتواند!؟ خود آن حضرت هم، طبق آنچه که در خطبه نهج‌البلاغه است، فرمود: «الا و انّکم لاتقدرون علی ذلک[3] .» امّا این نقلها برای این نیست که ما مثل او باشیم و بگوییم: «خوب، ما که نمیتوانیم!» بلکه برای این است که در این جهت حرکت کنیم. همه باید دراین جهت …

نقل مناجات‌های پانزده‌گانه از ایشان

مناجاتهاى پانزده‌گانه که از امام زین‌العابدین حضرت علىّ‌بن‌الحسین (علیه السّلام) نقل شده، گذشته از خصوصیّات بارز دعاهای مأثور از اهل‌بیت (علیهم ‌السّلام)، این مزیّت را دارا است که به مناسبت حالات مختلف مؤمن، مناجاتها را انشاء فرموده است.

نکوهش عالم تکیه‌گاه ستمگران در سخن امام سجاد

… کردند جامعه‌ی علمى را وابسته کنند به قدرتها، به دربارهاى فاسد، به حکومتهاى جائر. همین آخوندهاى وابسته‌ی درباری‌اى که در بیانات امام عزیزمان در طول دوران مبارزه و بعد از پیروزى انقلاب، مکرّر به بدى و نفرت از اینها یاد شده، به اسلام و مسلمین خیلى خیانت کردند. همان‌طور که امام چهارم، امام سجّاد (علیه الصّلاة و السّلام) به آن شخص نام‌آور زمان خودش فرمود که میبینم گردن خودت را محور و میله‌ی آسیایى قرار دادى براى ظَلَمه[4] و ستمگران که آنها آسیاى مظالمشان را بر روى میله‌ی گردن تو دارند میگردانند و با تکیه‌ی به تو ظلم میکنند.[5] آن عالِمى که توجیه‌کننده‌ی ظلم دستگاه‌هاى فاسد باشد، از خود آن دستگاه‌ها خطرناک‌تر است؛ آن روحانیّتى که اهداف استکبار را در جامعه عمل کند، زشت‌ترین و پلیدترین ایادى استکبار است؛ چون با ظاهر حق، باطن باطل را ترویج میکند. این چیزِ بسیار خطرناکى است و این آن کارى بوده که استکبار، با پول، با تطمیع، با فشار سعى کرد در طول این صد و چند ده سالِ اخیر در …

حفظ امام سجاد به‌عنوان ذخیرهٔ امامت در کربلا

… و دیگرِ شهداى کربلا در آن روزگار هیچ‌کس بهتر نبود- فرزندانش را بردارد و خود را و همه‌ی آنها را آماده کند براى قربانى شدن و از این بالاتر حاضر بشود که زنان و دختران و ناموس الهى و حرم پیغمبر، مثل زنهاى کفّار و بیگانگان اسیر بشوند و شهر به ‌شهر گردانده بشوند. اینها را که حسین‌‌بن‌‌على در آئینه‌‌ى روشنِ دلِ منوّرِ خود میدید، و میدانست این‌ جورى خواهد شد، در عین‌ حال همه را برداشت، همه‌ی موجودیاش را برداشت، حتّى امام سجّاد را هم برداشت -منتها خدا امام سجّاد را به ‌عنوان ذخیره‌‌ى امامت نگه داشت- همه را آورد به قربانگاه. این یک درس شد؛ این درسِ اوّل و بزرگ‌ترین درس محرّم است؛ درسى که هر انسان مؤمن به خدا و اسلام را باید به تکلیفش آشنا کند که آنجایى که پاى دفاع از اسلام در میان است، حتّى عزیزترین جانها هم باید خودشان را آماده‌‌ى قربانى شدن کنند.

امام سجاد (ع) معلم دعا و ذکر

این یک نمونه از دعاهای این ماه شریف بود که در پایان این ماه از زبان سیدالساجدین و معلم دعا و ذکر و یاد، مقداری از آن را معنا کردیم. من اعتقادم این است که این دعاها با ترجمه‌های خوبی باید ترجمه بشود. کسانی که قادر بر ترجمه خوب این دعاها هستند، منهای تفصیل و تشریح و تفسیر و توضیح، خودِ دعا را با یک زبان گویا و روشن و شیوا که تا حدی متناسب با بیانات خود امام سجاد باشد، ترجمه کنند و در اختیار …

بیان علنی امام باقر از آنچه امام سجاد سراً فرموده بود

… فَقالَ اَبُو جَعفَرٍ علیه السّلام اِلَیَّ اِلَیَّ حَتّیٰ اَقعَدَهُ اِلیٰ جَنبِه»؛ او را نزدیک آوردند و نشاندند پهلوی خودشان؛ ثُمَّ قَالَ اَیُّهَا الشَّیخُ اِنَّ اَبی عَلیَّ بنَ الحُسَینِ علیه السّلام اَتاه رَجُلٌ فَسَاَلَهُ عَن مِثلِ الَّذی سَاَلتَنی عَنه؛ حضرت از قول امام سجّاد نقل میکنند و خب این را ما در روایات امام سجّاد پیدا نمیکنیم؛ یقیناً میشود فهمید که اگر امام سجّاد در یک جمع بزرگی این قضیّه را فرموده بودند، به گوش دیگران و ماها هم میرسید، امّا آن چیزی را که امام سجّاد به گمان زیاد سِرّاً فرمودند، اینجا امام باقر علناً میگویند. بعد، از قول پدرشان نقل میکنند که فرمود «اِن تَمُت تَرِد عَلیٰ رَسُولِ اللهِ وَ عَلیٰ عَلیٍّ وَ الحَسَنِ وَ الحُسَینِ وَ عَلیٰ عَلیِّ بنِ الحُسَینِ وَ یَثلَجُ قَلبُکَ وَ یَبرُدُ فُؤادُکَ وَ تَقَرُّ عَینُکَ وَ تُستَقبَلُ بِالرَّوحِ وَ الرَّیحانِ مَعَ الکِرامِ …

امتناع از سپردن عصا یا شمشیر پیامبر به عبدالملک

… چه چیزی است ــ آن هم باز یک چنین رمزی است، شاید مثلاً مُهر باشد یا انگشتر که انگشتر هم اگر باشد، مراد همان خاتم است که خاتم به‌اصطلاح آن انگشتری است که ضمناً به جای مُهر هم از آن استفاده میشده و هر امامی که از دنیا میرود، این چند چیز از او به امام بعد میرسد. و باز در روایات دیگری هست در زندگی ائمّه ــ عرض کردم که در [مورد] بیشتر ائمّه، این داستانها همین طور مرتّب به طور مشابهی نقل شده ــ که مثلاً عبدالملک شنید که عصای پیغمبر یا شمشیر پیغمبر دست امام سجّاد است و فرستاد که آن را برای ما بفرست و حضرت هم در جواب نوشتند که این را من به کسی نمیدهم و این در اختیار خود ما است.

تلاش برای حکومت اسلامی در آیندهٔ میان‌مدت

… که می‌خواستند حکومت اسلامی را در زمان خودشان ـ یعنی هر امامی در زمان خودش ـ به‌وجود بیاورند؛ آینده‌های میان‌مدت و بلندمدت و در مواردی هم نزدیک‌مدت وجود داشت. مثلاً در زمان امام مجتبی علیه‌السلام به نظر ما تلاش برای ایجاد حکومت اسلامی، در آیندۀ کوتاه‌مدت بود. امام مجتبی در جواب به آن کسانی ـ مُسَیّب‌بن‌نَجَبَه[4] و دیگران ـ که می‌گفتند چرا شما سکوت کردید، می‌فرمود: «وَ اِن اَدری لَعَلَّهُ فِتنَةٌ لَکُم وَ مَتاعٌ اِلَیٰ حیٍ»[5] و در زمان امام سجاد به نظر بنده، برای آیندۀ میان‌مدت بود، که حالا دراین‌باره شواهد و مطالبی را که هست، عرض خواهم کرد. در زمان امام باقر علیه‌الصلاةوالسلام احتمال زیاد این است که برای آیندۀ کوتاه‌مدت بود. از بعد از شهادت امام هشتم، به گمان زیاد، برای آیندۀ بلند‌مدت بود. برای چه موقع؟ مختلف بود، اما همیشه بود. این، معنای مبارزۀ سیاسی است.

درک خبر شهادت پدر و خویشتن‌داری در شب عاشورا

این نشان‌دهندۀ این است که کسی که این شعر را دارد می‌خواند، مطمئن است که به‌زودی و در زمان نزدیکی دنیا را مفارقت[6] خواهد کرد. امام سجاد می‌گوید من این شعر را شنیدم، پیام و معنای این شعر را هم درک کردم، فهمیدم امام حسین دارد خبر مرگ خودش را می‌دهد، اما خودم را نگه داشتم. ناگهان نگاه کردم، دیدم عمه‌ام زینب به‌شدت ناراحت شد. برخاست رفت به خیمۀ برادر، گفت برادر جان! می‌بینم خبر مرگ خودت را می‌دهی! ما تابه‌حال دلمان به تو خوش بود. وقتی پدرمان از دنیا رفت، گفتیم برادرانمان هستند. برادرم امام حسن وقتی به شهادت رسید، من گفتم برادرم …

لزوم بررسی کلمه‌به‌کلمهٔ خطبهٔ شام برای تفسیر آن

در اینجا مقتضی نیست که آن خطبه را بازگو کرده و پرده از ژرفای آن بردارم که این کاری است مستقل. و هرکس بخواهد این خطبه را تفسیر کند باید کلمه‌کلمۀ آن را بررسی کرده و با توجه به این مبانی انجام دهد. این وضعیت امام سجاد علیه‌السلام بود در دوران حماسه‌ساز اسارت.

ناکافی بودن گردآوری حوادث زندگی برای شناخت سیرهٔ ایشان

شما وقتی سرگذشت‌های زندگی امام سجاد را بنگرید، حوادث متنوع و جالب توجه زیاد خواهید دید، همانند دیگر امامان ما، لیکن اگر همۀ اینها را گرد هم آورید به سیرۀ امام سجاد دست نخواهید یافت. سیرۀ هرکس به‌معنای واقعی کلمه آنگاه روشن می‌شود که ما جهت‌گیری کلی آن شخص را بدانیم و سپس به حوادث جزئی زندگی او بپردازیم. اگر آن جهت‌گیری کلی دانسته شد آن حوادث جزئی هم معنی پیدا می‌کند، اما اگر چنانچه آن جهت‌گیری کلی دانسته نشد یا غلط دانسته شد، آن حوادث …

جهت‌گیری کلی زندگی ایشان موضوع نخستین بحث

نخستین بحث ما دربارۀ جهت‌گیری کلی امام سجاد (ع) در زندگی است، و این را با قراینی از کلمات و زندگی خودِ آن حضرت، و نیز با برداشت کلی از زندگی ائمه علیهم‌السلام یاد می‌کنم و توضیح می‌دهم.

بررسی برخورد تعرض‌آمیز ایشان با دستگاه خلافت

یکی از بخش‌های زندگی امام سجاد (ع) این است که ما ببینیم آیا این بزرگوار برخورد تعرض‌آمیز با دستگاه خلافت داشته‌اند یا نه؟ در بحث‌های گذشته به این موضوع اشارۀ مختصری کرده‌ام و حالا یک مقداری آن را بیشتر توضیح خواهم داد:

بیماری او در عصر عاشورا به‌عنوان تنها مرد خیمه‌گاه

تمام مردها در روز عاشورا به شهادت رسیدند. عصر عاشورا یک نفر مرد در تمام این خیمه‌گاه نبود، مگر امام سجاد که او هم مریض بود، آنجا افتاده بود و شاید در حالت اِغما به سر می‌بُرد. حالا شما ببینید این خیمه‌گاه و اردوگاهی که در آن، هشتاد نفر، هشتادوچهار نفر زن و بچه هستند و در میان یک دریای دشمن محاصره‌اند، اینها چقدر کار دارند؛ بعضی تشنه‌اند، بعضی گرسنه‌اند، یا بشود گفت همه تشنه‌اند و همه گرسنه‌اند، دل‌ها همه لرزان و خائف است، جسدهای …

نشانه‌گذاری قبر امام حسین (ع) با نوشتن بر خاک

… به کمر پیچید، یک قطیفه‌ای بر دوش انداخت، مثل کسی که می‌خواهد خانۀ خدا را طواف بکند و زیارت بکند. (78/3/14) و بعد با گام‌های آهسته، با احترام به‌سمت قبر امام حسین علیه‌السلام روانه شد. (85/1/1) تا اینکه رسید به محلی که نشانۀ قبر حسین‌بن‌علی علیه‌السلام بود. شاید همان جایی بود که امام سجاد با انگشت سبابه، در چند هفتۀ قبل نوشته بود: «هَذا قَبرُ الحُسَینِ‌بنِ‌عَلِیِّ بنِ اَبی‌طالِبٍ الَّذی قَتَلوهُ عَطشاناً غریباً»[9] یعنی ای مردم دنیا! اینجا آرامگاه حسین است، آن حسینی که او را با مظلومیت کشتند. جابر به من گفت دستم را روی محل قبر بگذار و من دستش را روی محل قبر گذاشتم ـ خود او نمی‌دید ـ به‌محض اینکه احساس کرد بدنش با تربت ابی‌عبدالله علیه‌السلام تماس گرفته است، بنا کرد زارزار گریه‌کردن، فریاد …

آغاز دورهٔ چهارم امامت از زمان ایشان

از دورۀ امام سجاد علیه‌السلام دوره و فصل چهارم امامت شروع می‌شود. در این فصل، کاری که مورد نظر است، دو چیز است؛ یکی این است که مبانی فکری و ایدئولوژیکی اسلام، که بر اثر طول زمان و تغییر شکل جامعۀ اسلامی به جامعۀ طبقاتی جاهلی، و بر اثر حکومت ممتد بنی‌امیه و پیش از بنی‌امیه ـ آن‌کسانی‌که پدران فکری بنی‌امیه بودند ـ رو به …

محورهای عملکرد ایشان در برابر خلافت، مردم، شیعیان و عالمان وابسته

روابط امام با دستگاه خلافت، روابط امام و کیفیت عمل امام روی عامۀ مردم، کیفیت عمل امام با شیعیان خاص، کیفیت عمل امام با امثال محمدبن‌شهاب، و عمل کلی امام در فضای جامعۀ اسلامی. (52/12/1)

آزاد کردن کنیز و ازدواج با او

یکی این مطلب است که جاسوس‌های عبدالملک مروان به او خبر دادند که امام چهارم علی‌بن‌الحسین یک کنیزی داشت، او را آزاد کرد و با او ازدواج کرد.[1] خب، اینکه مطلب خیلی مهمی نیست، عمل سیاسی نیست! آقا ازدواج کردند، ازدواجشان هم به این صورت بود. عبدالملک یک نامه‌ای نوشت به امام سجاد...از این مطلب می‌فهمیم که همۀ خصوصیات زندگی امام سجاد حتی مسائل داخلی، حتی مسائلی مثل ازدواج و آزاد‌کردن کنیز، و اینکه آن‌کسی‌که امام با او ازدواج کرده، چه کسی است؛ حتی این …

احتمال وساطت زهری نزد خلیفه برای گشودن غل جامعه از امام در شام

… سجاد علیه‌السلام به او می‌نویسد، دانش و فضل و آگاهی او را تأیید می‌کند. او کسی است که ازلحاظ علم و فقاهت و آشنایی با حدیث، در زمان خودش منکر نداشته. البته دوستدار خاندان پیغمبر صلی‌الله‌علیه‌وآله هم بوده و امام سجاد علیه‌السلام را از صمیم قلب دوست می‌داشته. گمانم این است، یقین ندارم، احتمال می‌دهم که در آن سفری که امام سجاد و امام باقر علیهماالسلام را به شام خواستند، و با غُلِ جامعه[2] امام سجاد را به شام بردند و جوانش، محمدبن‌علی علیه‌السلام هم در کنار او بود، وقتی آنها را وارد مجلس خلیفه کردند، آن‌کسی‌که پیش خلیفه وساطت کرد و گفت او فرزند پیغمبر صلی‌الله‌علیه‌وآله است، غل جامعه را از گردنش باز کن،[3] همین محمدبن‌شهاب زهری است. پس دوستدار خاندان پیغمبر صلی‌الله‌علیه‌وآله هم بوده. روایت هم از خاندان پیغمبر صلی‌الله‌علیه‌وآله نقل کرده. (51/11/25)

دید نافذ و موشکافی امام در نامه به زهری

واقعاً عجیب [است‌]، چه دید نافذ بینایی! این امام سجاد است. ببینید چطور موشکافی می‌کند! ببینید چطور این دقایق را ورق می‌زند و نشان می‌دهد! «فَلَم یَبلُغ اَخَصُّ وُزَرائِهِم وَ لا اَقوَی اَعوانِهِم اِلّا دونَ ما بَلَغتَ مِن اِصلاحِ فَسادِهِم وَ اختِلافِ الخاصَّةِ وَ العامَّةِ اِلَیهِم» حاصل این عبارت این است: (52/12/2) نزدیک‌ترین وزرای آنها و …