رفتن به محتوای اصلی

حدیث ارتداد مردم

توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

روایت منقول از امام صادق (ع) دربارهٔ بازگشت مردم از راه اهل‌بیت (ع) پس از عاشورا جز سه نفر.

ارتداد مردم پس از امام حسین (ع) جز سه نفر به روایت امام صادق (ع)

روایتی از امام صادق (ع) نقل شده که آن حضرت وقتی دربارۀ اوضاع ائمۀ قبل از خودشان صحبت می‌کردند، فرمودند: «اِرتَدَّ النّاسُ بَعدَ الحُسَینِ اِلّا ثَلاثَةً»[1] مردم پس از امام حسین (ع) مُرتد شدند مگر سه نفر و در روایتی هست پنج نفر و بعضی روایات هفت نفر هم ذکر کرده‌اند.

بازگشت مردم پس از امام حسین (ع) جز سه نفر به روایت امام صادق (ع)

… وقتی نگاه می‌کنی، می‌بینی از این جمع کثیری که همه ادعای دین‌داری می‌کردند، ته ماجرا کسی نمانده یا عدۀ بسیار کمی باقی ماندند. در زمان امام سجاد قضیه این‌طور شده بود؛ هرکدامی از گوشه‌ای فرا رفتند. هرکسی مشغول کار خودش شد. عدۀ زیادی به زندگی خود سرگرم شدند. امام صادق صلوات‌الله‌وسلاامه‌علیه می‌فرماید: (52/11/30) «اِرتَدَّ النّاسُ بَعدَ الحُسَینِ عَلَیهِ‌السَّلامُ اِلّا ثَلاثَةً اَبوخالِدٍ الکابُلیُّ، یَحیَی‌ابنُ‌اُمِّ‌الطَّویلِ وَ جُبَیرُبنُ مُطعِمٍ ثُمَّ اِنَّ النّاسَ لَحِقوا وَ کَثُروا وَ کانَ یَحیَی ابنُ اُمِّ الطَّویلِ یَدخُلُ مَسجِدَ رسولِ اللهِ صَلَّی اللهُ عَلَیهِ وَآلِهِ وَسَلَّمَ وَ یَقولُ کَفَرنا بِکُمْ وَ بَدا بَیننا وَ بَینَکُمُ العَداوَةُ وَ البَغضاءُ»[4] پس از حسین‌بن‌علی علیه‌السلاام همه از راه بازگشتند، مگر سه نفر؛ ابوخالد کابلی، یحیی‌بن‌اُمّ‌طَویل و جُبَیربن‌مُطعِم.[5] بعدها مردمِ دیگر به آنها پیوستند و جمع شیعیان انبوه گشت. یحیی‌بن‌ام‌طویل به مسجد پیامبر در مدینه می‌آمد و خطاب به مردم می‌گفت: ما به شما و راه و آیین شما، کافریم؛ و میان ما و شما دشمنی و خشم و کینه قرار دارد.

برداشت اینکه مراد روایت، شیعیان مدینه است نه همهٔ شیعیان

… و محبت داشته باشند، قناعت ورزیدند. پیشوای صادق/ص27 البته در بعضی از روایات دارد که پنج نفر، در بعضی از روایات دارد که چهار نفر، گمانم در بعضی از روایات دارد هفت نفر. حالا شما هفت نفر را بگیرید، فرض کنید که هفت نفر از شیعه باقی مانده بودند، بقیه لغزیده بودند. منتها من گمان می‌کنم که منظور از آن‌کسانی‌که مرتد شده بودند و برگشته بودند، همۀ شیعیان عالم اسلام نبود، بلکه فقط شیعیان مدینه بودند. کوفه را مثلاً امام نفرموده، سلیمان‌بن‌صُرَد خزاعی را نفرموده، یا عبدالله عفیف را نفرموده، یا مختار را نفرموده، ابراهیمِ مالک اشتر را نفرموده، و همچنین کسانی که در گوشه و کنار بودند، سعیدبن‌جُبَیر را نفرموده. امام صادق همان عده‌ای که در مدینه بودند را می‌فرماید که رفتند، مگر این سه نفر، یا چهار نفر، یا پنج نفر، یا هفت نفر مثلاً. (52/11/30) [بقیه که لغزیده بودند یعنی] اعتقاد خود را از دست ندادند، از دین یا از تشیّع برنگشتند، اما یکی از این دو حالت برایشان پیش آمد؛ یکی از این دو آفت به اینها خورد. اول، آفت ترس؛ که بسیار آفت بزرگی است، [و دوم، آفت طمع].

مربوط بودن آن به دوران حوادث اختناق پس از عاشورا یا فاصله‌های میان آنها

بنابراین بااینکه ارعاب شدیدی در اثر این جریان پیش آمده بود، اما آن‌چنان نبود که به‌کلی نظامِ کار دوستان اهل‌بیت را از هم بپاشد و آنها را دچار پراکندگی و ضعف بنماید، لکن بعد از گذشت مدتی حوادث دیگری پیش آمد که این حوادث اختناق را بیشتر کرد. و از اینجا می‌توانیم بفهمیم حدیث «اِرتَدَّ النّاسُ بَعدَ الحُسَینِ» مربوط به دوران آن حوادث یا پس از آن حوادث است و یا مربوط به فاصله‌هایی است که دراین‌بین وجود داشته است.