رفتن به محتوای اصلی
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

مجموعهٔ دعاهای امام سجاد (ع).

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:خطبه‌های نماز جمعه تهران— ۱۳۶۵/۰۷/۰۴

سیر زمانی

از ۱۳۶۵ تا ۱۴۰۳
۱۳۶۵۱۴۰۳

روی هر سال بزنید تا فقط شاهدهای همان سال نمایش داده شود.

تعریف در کلام رهبر

صحیفه‌ی‌سجّادیّه هم واقعاً بسیار چیز فوق‌العاده‌اى است؛ در بین قدما به زبور‌آل‌محمّد معروف است. یعنى دعاهاى این بزرگوار ضمن اینکه استغاثه‌ی به خدا است در حدّ اعلىٰ، علاوه‌ی بر این پُر است از معارف اسلامى؛ یعنى صرفاً دعا نیست، بلکه در لباس دعا، همه‌ی معارف اسلامى ‌-توحید، نبوّت و معارف گوناگون اسلامى- در این دعاها تعلیم داده شده. امشب هم شب ولادت آن حضرت است. آقایان، شیخ عبدالفتّاح شعشاعى را دیده بودند؟ خواندن این شیخ ابراهیم ‌-پسرش- را هم ما گاهى شنفتیم؛ تا حدودى شبیه پدرش میخواند. ما نوارهاى شیخ عبدالفتّاح را هم که آن اوایل آوردند و آشنا شدیم، بعضى از آنها را گوش کردیم؛ خیلى خوب بود؛ انصافاً قارى بزرگى بوده.

شاهدها (۶۸ پاراگراف)

تعلیم معارف اسلامی در لباس دعا؛ معروف به زبور آل محمد

صحیفه‌ی‌سجّادیّه هم واقعاً بسیار چیز فوق‌العاده‌اى است؛ در بین قدما به زبور‌آل‌محمّد معروف است. یعنى دعاهاى این بزرگوار ضمن اینکه استغاثه‌ی به خدا است در حدّ اعلىٰ، علاوه‌ی بر این پُر است از معارف اسلامى؛ یعنى صرفاً دعا نیست، بلکه در لباس دعا، همه‌ی معارف اسلامى ‌-توحید، نبوّت و معارف گوناگون اسلامى- در این دعاها تعلیم داده شده. امشب هم شب ولادت آن حضرت است. آقایان، شیخ عبدالفتّاح شعشاعى را دیده بودند؟ خواندن این شیخ ابراهیم ‌-پسرش- را هم ما گاهى شنفتیم؛ تا حدودى شبیه پدرش میخواند. ما نوارهاى شیخ عبدالفتّاح را هم که آن اوایل آوردند و آشنا شدیم، بعضى از آنها را گوش کردیم؛ خیلى خوب …

سرشار بودن از معارف دینی در قالب دعا

… مأنوس بشوید. با نهج‌البلاغه مأنوس بشوید. نهج‌البلاغه یک دریا از معارف است. خطبه‌های نهج‌البلاغه را وقتی شما نگاه میکنید، بخصوص بعضی از خطب نهج‌البلاغه، سرشار از معارفی است که یک کلمه‌ی آن را انسان بتواند گسترش بدهد، میتواند یک ملّت را به حرکت دربیاورد. با صحیفه‌ی سجّادیّه مأنوس بشوید. قالب صحیفه‌ی سجّادیّه قالب دعا است، در محتوا هم تضرّع و دعا است، امّا در کنار آن، سرشار از معارف دینی است. صحیفه‌ی سجّادیّه یک پدیده‌ی عجیب در مکتب اهل‌بیت است. شما ملاحظه کنید امام سجّاد (سلام الله علیه) در صحیفه‌ی سجّادیّه مرزداران را دعا میکند؛ یک دعائی دارد مخصوص مرزداران. مرزدارانِ آن‌وقت چه کسانی‌ بودند؟ سربازان بنی‌امیّه بودند دیگر؛ برای آنها دعا میکند. مرزدار، مرزدار است؛ مرز کشور اسلامی را دارد حفظ میکند، هر …

توصیه به جوانان برای آشنایی با دعای مکارم‌الاخلاق و ترجمه‌های معتبر صحیفه

… اَللَهُمَّ بَلِّغ بِایمانی اَکمَلَ‌ الایمانِ وَ اجعَل یَقینی اَفضَلَ الیَقین؛ میگوید یقین را دارم امّا بهترین یقین قرار بده یقین من را. وَ انتَهِ بِنیَّتی اِلى اَحسَنِ النِّیّات وَ بِعَمَلی اِلى اَحسَنِ الاَعمال‌، تا آخر این دعا. دعا البتّه دعای عجیبی است. من توصیه میکنم که عزیزان، جوانها با این دعای بیستم صحیفه‌ی سجّادیّه آشنا بشوند. البتّه دعاهای صحیفه فوق‌العاده است؛ یعنی صحیفه‌ی سجّادیّه بحث یک دعا و دو دعا نیست. حالا دعای بیستم را من عرض کردم، دعای بیست‌ویکم هم به یک نحو دیگر دعای عجیبی است و دعاهای گوناگون دیگری که در این کتاب فوق‌العاده باارزش وجود دارد. حالا این دعای بیستم را که دعای مکارم‌الاخلاق است بخوانید، به آن توجّه کنید. خوشبختانه ترجمه‌های خوبی از صحیفه‌ی سجّادیّه انجام گرفته که من سه چهار مورد از این ترجمه‌ها را دیده‌ام، انصافاً ترجمه‌های بسیار خوبی است و مورد اعتماد است؛ به اینها مراجعه کنید، از …

دعاهای صحیفه به‌عنوان دریای مواج معارف اسلامی

یک بخش دیگر شعرهای دینی -یا به قول شماها شعر آیینی- بحث احکام اسلامی و معارف اسلامی است. معارف اسلامی یک اقیانوس است، یک اقیانوس؛ یک بخشی‌اش هم این دعاها است که حالا ایشان[2] یک مقداری از این دعاها را در این رباعی‌ها آورده بودند؛ خیلی هم خوب بود. این دعاهای صحیفه‌ی سجّادیّه بحر موّاج معارف اسلامی است. شما این دعای اوّل صحیفه‌ی سجّادیّه را که در[باره‌ی] توحید است نگاه کنید، دعای دوّم را که درباره‌ی پیغمبر است نگاه کنید، دعای سوّم را که درباره‌ی مؤمنین است نگاه کنید، ببینید اصلاً چه هست؛ دعای پنجم صحیفه‌ی سجّادیّه: «اللَّهُمَّ أَغْنِنی عَنْ هِبَةِ …

توصیه به انس با صحیفه و خواندن مکرر دعای پنجم آن

من به شما عزیزان توصیه میکنم که با صحیفه‌ی سجادیه انس بگیرید، دعای پنجم صحیفه‌ی سجادیه را مکرر در مکرر بخوانید. این دعای پنجم صحیفه‌ی سجادیه مال ماست. همه‌ی ادعیه‌ی صحیفه‌ی سجادیه همین طور است. آنجائی که ما را به یاد مرگ می‌اندازد، آنجائی که ما را از لغزشها برحذر میدارد، آنجائی که عظمت معنویت دستگاه الهی را، از پیغمبر و یاران و ملائکه‌ی الهی را به رخ ما میکشد، اینها همه‌اش برای ما استحکام‌بخش است. در هر میدانی، استحکام درونی برای ما تعیین کننده است. اگر ساخت درونی - چه درون شخصىِ خود ما، درون روحی و فکری خود ما، چه درون کلیت جامعه‌ی ما - ساخت مستحکمی بود، هیچ چیز نمیتواند در مقابلش بایستد. این، مهمترین و اولین توصیه‌ی من به شماست.

دعای ورود ماه رمضان: مدارا با دشمنان جز دشمنی که در راه خدا با او دشمنی شده

… که انسان اینها را از روایات و آثار روائی نمیتواند به دست بیاورد؛ در دعاها صریح اینها بیان شده است. در دعای چهل و چهارم صحیفه‌ی سجادیه - که دعای ورود در ماه رمضان است و امام سجاد آن را میخواندند - حضرت چیزهائی را از خدای متعال برای ماه رمضان درخواست میکنند؛ از جمله‌ی چیزهائی که درخواست میکنند، این است: «و ان نسالم من عادانا»؛ پروردگارا! از تو میخواهیم که با همه‌ی دشمنانِ خودمان صلح کنیم، سلم و مدارا پیشه کنیم. بعد بلافاصله میفرمایند: «حاشی من عودی فیک و لک فأنه العدوّ الّذی لانوالیه و الحرب الّذی لانصافیه»؛ مگر آن دشمنی که من به خاطر تو با او دشمنی کردم، در راه تو با او دشمنی کردم. این دشمنی است که ما هرگز با او دم از آشتی نخواهیم زد و دل ما با او صاف نخواهد شد.

توصیه به خواندن و تأمل در معارف آن در ایام اعتکاف، کتابی معجزنشان

بخصوص من در این ایام اعتکاف، صحیفه‌ی سجادیه را توصیه میکنم. این صحیفه‌ی سجادیه واقعاً کتاب معجزنشانی است. خوشبختانه حالا ترجمه هم شده و ترجمه‌هائی هست. سال گذشته ترجمه‌ی خوبی از صحیفه‌ی سجادیه را به من دادند و آن را دیدم؛ ترجمه‌ی بسیار خوبی است. از این معارف موجود در دعاهای حضرت علی‌بن‌حسین (سلام الله علیه) در صحیفه‌ی سجادیه، استفاده کنند؛ بخوانند؛ تأمل کنند.

از بهترین ذخایر معنوی و لزوم انس با دعاهای آن

و دعا! دعا هم خیلی چیز مهمی است و به نظر من صحیفه‌ی سجادیه‌ی مبارکه یکی از بهترین ذخایر معنوی ماست، اگر بتوانیم از این استفاده کنیم. با این دعاهای صحیفه‌ی سجادیه که هر کدامی یک بابی است، هر کدامی یک دنیای خاصی است، یک دریایی است و معارف را به انسان تعلیم می‌‌دهد، دل انسان را نرم می‌کند، خشوع را به انسان تعلیم می‌‌دهد، مأنوس باشید.

سرشاری دعاهای صحیفه از معارف اسلامی عمیق‌کنندهٔ اعتقاد

… تا سازمانهائی که اسمش دین است، باطنش سازمان سیاسی است، مشغول تلاشند، مشغول کشمکشند برای اینکه از این مجموعه‌ی انبوه نیروی اسلامی هرچه میتوانند، بکنند؛ کم کنند. جوان ما وقتی بنیه‌ی فکری و اعتقادیاش محکم بود، او هم میفهمد که دیگر نباید دنبال جوان ما بیاید. این استحکام بنیه‌ی اعتقادی با همین توجه‌ها، با همین تضرع، توسل به پروردگار، در همین دعاهای صحیفه سجادیه به دست می‌آید. این دعاها فقط یارب یارب گفتن نیست، لبریز از معارف اسلامی است که اعتقاد انسان را عمیق میکند. تلاوت قرآن هم همین‌طور، خود نماز هم همین‌طور. به‌هرحال، این توصیه‌ی من است به همه‌ی شما جوانان.

عصارهٔ تفکرات اهل‌بیت: ایمان عمیق، عرفان روشن و اهتمام به امور مردم

اگر همین صحیفه‌ی مبارکه‌ی سجادیه را - که به مناسبت ولادت این بزرگوار جا دارد توجه و اهتمام بیشتری به این کتاب بسیار عزیز بشود - کسی نگاه کند، خلاصه و عصاره‌ای از تفکرات اهل‌بیت (علیهم‌السّلام) در این کتاب گنجانده شده است. در صحیفه‌ی سجادیه، ایمان عمیق، عرفان واضح و دور از ابهام، توجه کامل به مبدأ عظمت و معبود و ذات اقدس الهی، اهتمام به امور مردم، مسلمین - امور آحاد مردمی که با انسان مرتبطند - اهمیت به افتخارات اسلامی و صدر اسلام، موج میزند. کتابِ زندگی عارفانه و عاشقانه و عاقلانه و خردمندانه است؛ مجموعه‌ای از اینهاست. و دریای مواج روایات اهل‌بیت (علیهم‌السّلام) هم از طرف دیگر. این، چیزهائی است که امروز دنیای اسلام به اینها نیازمند است.

درس زندگی و آموزندهٔ منش سیاسی برای سیاستمدار امروز

… که هر کسی مثلاً دعای عرفه را با توجّه به معنایش بخواند، از وقتی که این دعا را شروع میکند به خواندن تا به آخرش برسد، بکلّی تغییر میکند [نسبت] به آن آدمی که قبل از خواندن دعا بود؛ ولو دَه‌بار قبلاً خوانده باشد این دعا را؛ این جور معارفی در این دعاها هست. دعاهای صحیفه‌ی سجّادیّه همین‌ جور است؛ دعاهای صحیفه‌ی سجّادیّه درس زندگی است؛ در همین دعاهایی که حضرت به حسب ظاهر، با گردن کج نشسته‌اند، گریه کرده‌اند و این دعا را خوانده‌اند، منش سیاسی یک آدم سیاستمدار در دنیای امروز فهمیده میشود؛ یعنی همان هویّت لازمِ یک انسان والای با شخصیّتِ قویّ فعّالِ پیشرو که در همه‌ی زمینه‌ها میتواند چنین آدمی پیش برود؛ در علم، در سیاست، در صنعت، در جنگ، در همه چیز. تمام این [دعاها] این هویّت را به انسان میبخشد.

توصیه به خواندن دعای مکارم‌الاخلاق و دعاهای صحیفه برای درمان بیماری‌های اخلاقی

… پیدا کنیم. امروز خوشبختانه درسهای اخلاق در حوزه هست؛ اما عزیزان من! درس اخلاق، همه‌ی وظیفه‌ی ما در باب تخلّق به اخلاق حسنه را ایفا نمیکند. هر کسی خودش باید با دل خود، با رفتار خود، به طور دائم مشغول تهذیب و مشغول کشتی گرفتن با بدیها و زشتیهای وجود خودش باشد. دعای شریف مکارم الاخلاق را - که دعای بیستم صحیفه‌ی سجادیّه است - زیاد بخوانید تا ببینید آن چیزهایی که امام سجاد علیه‌السّلام در این دعا از خدا خواسته است، چیست. بسیاری از این چیزها یا بسیاری از دعاهای دیگر را ما به عنوان اخلاق نیکو نمیشناسیم. مفاهیم و مضامینی که در همین دعای پنجم صحیفه‌ی سجادیّه هست: «یا من لاتنقضی عجائب عظمته» - که شروعش این‌طوری است - برای ما درس است؛ «الّلهم اغننا عن هبة الوهّابین بهبتک و اکفنا وحشة القاطعین بصلتک».[3] با کلمات ائمّه، با دعاهای صحیفه‌ی سجادیّه، با این داروهای شفابخشی که میتواند بیماریهای اخلاقی ما را شفا بخشد و زخمهای وجود ما را درمان کند، خودمان را آشنا کنیم. قدر بدانید این دعا و توسّل و تضرّع و توجه و نورانیّتی که از این راه حاصل میشود. این همه چیز است.

توصیه به انس با صحیفه، درس اخلاق و علم‌النفس و امور اجتماعی

… است، پیام‌آور عاشورا است، مبارزِ در مقابل کاخ ستم یزید است. این سه امامى که در صحنه‌هاى مبارزات، حضورشان از همه بارزتر است، دعایشان هم از همه بیشتر است، درسشان در خلال دعا هم از همه بیشتر است؛ آن وقت همین خصوصیّات اخلاقى را شما در صحیفه‌ى سجّادیّه نگاه کنید. و من توصیه میکنم به یکایک شما عزیزان با صحیفه‌ى سجّادیّه تا آنجایى که میتوانید مأنوس بشوید، بسیار کتاب عظیمى است. اینکه گفته‌اند «زبور آل محمّد»، واقعاً همین‌جور است؛ پُر است از این نغمه‌هاى معنوى که دعا و درس است؛ هم درس اخلاق است، هم درس علم‌النّفْس است، هم درس امور اجتماعى است. آنجا ملاحظه کنید: اَللهمَّ اِنّى اَعوذُ بِکَ مِن هَیَجانِ الحِرصِ وَ سَورَةِ الغَضَبِ ... وَ اِلحاحِ الشَّهوَة»؛[8] یعنى یکى‌یکى این خصوصیّات معنوى و اخلاقى، این ریشه‌هاى فاسدى را که در نفْس ما هست، اینها را در زبان دعا به ما معرّفى میکند، علاج اینها را هم …

دعایی سرشار از توحید ناب و معارف الهی و اسلامی

و اما، دومین چیزی که در دعا وجود دارد، معارف است. و این مخصوص دعاهایی است که از معصوم به ما رسیده است. امام سجّاد علیه‌الصّلاة والسلام، «صحیفه سجّادیه» را به صورت دعا تنظیم فرموده و اصلاً دعا خوانده است؛ اما این کتاب، پُر از معارف الهی و اسلامی است. توحید خالص در صحیفه سجّادیه است. نبوّت و عشق به مقام تقدّس نبىّ اسلام علیه و علی آله الصّلاة والسّلام در صحیفه سجّادیه است. مثل بقیه دعاهای مأثور، معارف آفرینش در این کتاب است. همین «دعای ابوحمزه ثمالی» که مخصوص سحرهاست - سعی کنید آن را بخوانید و در معنایش توجه و تدبّر داشته باشید - و همین «دعای کمیل» که شبهای جمعه خوانده میشود، از جمله دعاهایی است که سرشار از معارف اسلامی است و …

توصیه به انس جوانان با صحیفهٔ سجادیه و جامعیت آن

در باب ماه رمضان، چند جمله از دعای چهل و چهارم «صحیفه سجادیه»، که مربوط به همین ماه است، انتخاب کرده‌ام و ان‌شاءاللَّه، همین چند جمله را برای شما ترجمه میکنم. اما قبل از آن، خواهش میکنم عزیزان من، بخصوص جوانان، با صحیفه سجّادیه اُنس بگیرند؛ زیرا همه چیز در این کتابِ ظاهراً دعا و باطناً همه چیز، وجود دارد. امام سجّاد علیه‌الصّلاة و السّلام، در این دعا هم مثل بقیه دعاهای صحیفه سجادیه، با این‌که در مقام دعا و تضرّع است و با خدای متعال حرف میزند، اما سخن گفتنش، کأنّهُ از یک روال استدلالی و ترتیب مطلب بر دلیل و معلول بر علّت، پیروی میکند. اغلبِ دعاهای صحیفه سجادیه …

توصیه به جوانان به خواندن با تدبر به‌عنوان درس زندگی و اخلاق

… خواهد شد که اخلاق او خراب بشود. و این را امام سجّاد (علیه الصّلاة و السّلام) در چهره‌ى جامعه‌ى اسلامى تفرّس[2] کرد و کمر بست به اینکه این چهره را از این زشتى پاک کند و اخلاق را نیکو کند؛ لذا دعاى مکارم‌الاخلاق هست. دعاى مکارم‌الاخلاق دعا است امّا درس است؛ صحیفه‌ى سجّادیّه دعا است امّا درس است. من توصیه میکنم به شما جوانها که بروید صحیفه‌ى سجّادیّه را بخوانید و در آن تدبّر کنید؛ خواندن به ‌طور بى‌توجّه و بى‌تدبّر کافى نیست. خواهید دید که هر یک از دعاهاى صحیفه‌ى سجّادیّه و همین دعاى مکارم‌الاخلاق، یک کتاب درس زندگى و درس اخلاق است.

هر دعای آن درسی از معارف اسلامی و قرآنی

جهت دیگری که در دعا هست، این است که در دعاهایی که از ائمه علیهم‌السّلام به ما رسیده است، درسهای بزرگی از معارف اسلام نهفته است. این صحیفه‌ی سجادیه را اگر مطالعه کنید و جنبه‌ی دعایی کلمات را ندیده بگیرید، هر دعای آن یک درس عالی از معارف اسلامی و قرآنی است. اگر کسی خطبه‌ی امیرالمؤمنین علیه‌الصّلاةوالسّلام، در توحید را که خطبه‌ی اول نهج‌البلاغه است، جلو خودش بگذارد، یا دعای اول صحیفه‌ی سجادیه را که در تحمید است - حمد الهی است - جلو خودش بگذارد، میبیند این دو مثل همند و فرقی با هم ندارند. خطبه‌اند و درسند. امیرالمؤمنین علیه‌الصّلاةوالسّلام، در مقابل جمعی از مردم ایستاده و معارف الهی را بیان کرده و امام سجاد علیه‌الصّلاةوالسّلام، دعا کرده و به زبان دعا، همان معارف را بیان فرموده است. یا دعای هشتم نهج‌البلاغه - که من بعضی از فقراتش را یادداشت …

توجه دادن امت به صحیفه و هم‌سنگی اهمیت آن با نهج‌البلاغه

… به برادرانى که اهل مراجعه‌ى به حدیث و کلمات ائمه علیهم‌السّلام هستند، بر روى روایاتى که از امام سجاد رسیده از این دیدگاه توجه کنند - به قدرى کار امام سجاد در بیانات و معارفى که به مردم مى‌داد دشوار بود، که در هیچ یک از دورانهاى ائمه ما شبیه او را ندیدیم. یک نمونه صحیفه‌ى سجادیه است. بنده از این فرصت باید استفاده کنم و امت بزرگ خودمان را متوجه به صحیفه‌ى سجادیه کنم. صحیفه‌ى سجادیه کتابى است که اهمیت آن از نهج‌البلاغه‌ى امیرالمؤمنین کمتر نیست.

لزوم انس و مطالعه و تدبر در صحیفه و کار بیشتر اندیشمندان روی آن

… است؛ که به زبان دعا این معارف را و این اخلاقیات را و این خصال را به انسانها تعلیم مى‌دهد. «یامن تحل به عقد المکاره و یامن تدفع به حرّ الشدائد» با زبان درخواست و التماس حقیقت را بیان مى‌کند. انسان را به آنچه که هست و کیفیتى که باید پیدا بکند آشنا مى‌کند. ما باید با صحیفه‌ى سجادیه انس بگیریم، و من خواهش مى‌کنم از همه‌ى برادران و خواهران کتاب صحیفه‌ى سجادیه را بگیرند، مطالعه کنند، بخوانند تدبر کنند، هم از توجهى که انسان از دعاى صحیفه‌ى سجادیه به خدا مى‌برد، پیدا مى‌کند، بهره ببرند و هم معارف عظیم این کتاب تالى تلو قرآن و نهج‌البلاغه را یاد بگیرند، و باید دانشمندان و متفکرین و دانایان امور معارف روى صحیفه‌ى سجادیه بیش از این کار کنند. این دو حرکت و عمل بود که امام سجاد انجام مى‌داد.

مجموعهٔ معارف اسلامی در قالب دعا همانند نهج‌البلاغه

… عوضىِ غلطِ مسخره‌‌‌اى درست کرده بودند که امام سجّاد باید آن را تصحیح میکرد. این کار هم کار خطرناکى بود؛ خطرش از کار اوّل کمتر نبود. آنجا با دستگاه سیاسى برخورد بود؛ اینجا، هم با دستگاه سیاسى، هم با دستگاه روحانى. اینجا است که امام سجّاد به دعا متوسّل میشد. صحیفه‌‌‌‌ی سجّادیّه مجموعه‌‌‌ى معارف اسلامى است؛ مثل نهج‌‌‌البلاغه. کمتر کتاب مدوّن حدیثى را ما داریم که به قدر صحیفه‌‌‌ى سجّادیّه در آن معارف اسلامى باشد. از عقاید، از اخلاقیّات، از معارف، از احکام، آن ‌‌‌قدر مطلب در این کتاب هست به‌‌‌ مناسبت دعا و به نام دعاهاى گوناگون، که اگر میخواستند آنها را با زبان معمولى و به قلم مؤلّفان در کتاب گرد بیاورند، ده‌‌‌ها جلد کتاب میشد و امام سجّاد در لباس دعا این محور را تعقیب کرد.

تدوین تفکر اصیل اسلامی، مهم‌ترین نقش آن

بزرگ‌ترین نقش امام سجاد (ع) این است که تفکر اصیل اسلامی یعنی توحید، نبوت، مقام معنوی انسان، ارتباط انسان با خدا و بقیۀ چیزها را تدوین کرده است و مهم‌ترین نقش صحیفۀ سجادیه همین بود. شما صحیفۀ سجادیه را در نظر بگیرید، سپس اوضاع فکری اسلامی مردم آن دوران را هم در نظر بگیرید؛ خواهید دید اینها چقدر باهم فاصله دارد. در همان وقتی‌که همۀ مردم دنیای اسلام در جهت مادی‌گری و به‌سوی حرکات و انگیزه‌های مادی سِیر می‌کردند و از شخص خلیفه ـ که عبدالملک‌مروان است ـ تا علمای اطرافی او ـ ازجمله محمدبن‌شهاب زهری که بعداً از این علمای درباری [توضیحی] خواهم آورد ـ همه فکر خودخواهی و …

دعا در همهٔ موضوعات زندگی و بیدار کردن انگیزه‌های زندگی اسلامی

یک نوع هم آن چیزی است که شما در صحیفۀ سجادیه می‌بینید که بحث از صحیفۀ سجادیه، بحث بسیار مشروح و مفصّلی است و شایسته است کسانی روی کتاب شریف صحیفۀ سجادیه کار کنند. صحیفۀ سجادیه مجموعه‌ای است از دعا دربارۀ همۀ موضوعاتی که انسان در یک زندگی بیدار و هوشمندانه به آن موضوعات توجه دارد. بیشترین تکیه در این دعاها به روابط قلبی و ارتباطات معنوی انسان است. مناجات‌های گوناگون، دعاهای گوناگون، خواسته‌های معنوی و تکامل‌زای فراوان و بی‌شمار در این کتاب هست و امام در ضمن این دعاها و به زبان دعا انگیزه‌های یک زندگی اسلامی را در ذهن مردم بیدار و زنده می‌کند.

کافی بودن آن برای توجه دادن، اصلاح و بیداری جامعه

آری، یک کتاب صحیفۀ سجادیه از اول تا آخر پر از انگیزه‌های شریف دعایی برای انسان‌هاست که اگر انسان بِدان‌ها توجه کند واقعاً همین صحیفۀ سجادیه کافی است که یک جامعه را توجه دهد و اصلاح و بیدار کند.

مجموعهٔ معارف اسلامی همانند نهج‌البلاغه در قالب دعا

صحیفۀ سجادیه مجموعۀ معارف اسلامی است؛ مثل نهج‌البلاغه. کمتر کتاب مدوّن حدیثی را ما داریم که به‌قدر صحیفۀ سجادیه در آن معارف اسلامی باشد. از عقاید، از اخلاقیات، از معارف، از احکام، آن‌قدر مطلب در این کتاب هست ـ به مناسبت دعا و به نام دعاهای گوناگون ـ که اگر می‌خواستند آنها را با زبان معمولی و به قلم مؤلفان در کتاب گرد بیاورند، ده‌ها جلد کتاب می‌شد؛ و امام سجاد در لباس دعا این محور را تعقیب کرد. (65/7/4) و به تربیت و تعلیم و تغییر اخلاق و تهذیب اخلاق در جامعۀ اسلامی کمر بست. چرا؟ چون طبق تحلیل آن امام بزرگوار، بخش مهمی از مشکلات اساسی دنیای اسلام که به فاجعۀ کربلا انجامید، ناشی از انحطاط و فساد اخلاق …

اهمیتی کمتر از نهج‌البلاغه نداشتن و دو جریان عمدهٔ آن

صحیفۀ سجادیه کتابی است که اهمیت آن از نهج‌البلاغۀ امیرالمؤمنین کمتر نیست. دو جریان عمده در صحیفۀ سجادیه هست؛ یکی جریان بیان معارف از قبیل توحید، تصویر صحیح از توحید ناب و خالص، بیان مسئلۀ نبوت، ترسیم چهرۀ پیغمبر ما، تأثیری که بعثت پیغمبر بر روی جهان و بر روی حرکت بشریّت داشت، بیان مسئلۀ قیامت، مسئلۀ امامت، مسئلۀ انسان و معارف گوناگونی که در اسلام هست. صفات الهی و …

عصارهٔ تفکرات اهل‌بیت (ع) و کتاب زندگی عارفانه و خردمندانه

اگر همین صحیفۀ مبارکۀ سجادیه را کسی نگاه کند، خلاصه و عصاره‌ای از تفکرات اهل‌بیت علیهم‌السلام در این کتاب گنجانده شده است. در صحیفۀ سجادیه، ایمان عمیق، عرفان واضح و دور از ابهام، توجه کامل به مبدأ عظمت و معبود و ذات اقدس الهی، اهتمام به امور مردم و مسلمین ـ امور آحاد مردمی که با انسان مرتبطند ـ اهمیت به افتخارات اسلامی و صدر اسلام، موج می‌زند. کتابِ زندگی عارفانه و عاشقانه و عاقلانه و خردمندانه است؛ مجموعه‌ای از اینهاست. (86/5/28)

توصیه به مأنوس شدن با صحیفه به‌عنوان کتابی عظیم

من به یکایک شما عزیزان توصیه می‌کنم تاآنجاکه می‌توانید، با صحیفۀ سجادیه مأنوس شوید. کتاب بسیار عظیمی است. (76/9/13) امام سجاد نیازهای واقعی انسان را مطرح می‌کند. پوچی‌ها و پوکی‌های زندگی، در دعای امام سجاد کاملاً آشکار می‌شود. آن چیزهایی که انسان‌های ظاهربین و نزدیک‌بین را به خود جلب می‌کند، مادی‌گرایی و راحتی دنیا و چهار روز بیشتر زنده‌ماندن و مقداری ثروت بیشتر …

رد تصور انتشار صحیفه در زمان امام سجاد و امام باقر (ع)

بعضی به‌اشتباه خیال می‌کنند که امام سجاد صحیفه را در زمان زندگی خودشان، به‌صورت درس و بحث، وسیلۀ انتشار آثارشان قرار می‌دادند. نه! این‌طور نبوده. (52/12/2) در زمان حضرت سجاد و حتی زمان امام باقر علیه‌السلام هم این کتاب منتشر نشد. یعنی بعد از آنکه آن راوی به خدمت جناب یحیی‌بن‌زید می‌رود و کتاب را عرضه می‌کند، و بعد او نسخۀ دیگری را می‌آورد و باهم مقابله می‌کنند، معلوم می‌شود که امام سجاد علیه‌السلام یک نسخه از این کتاب را به امام باقر علیه‌السلام داده بوده‌اند، یک نسخه را هم به جناب زید که پسر دیگرشان بود.[9] پس در زمان حضرت، این کتاب بااینکه مدوّن هم بوده ـ یعنی متفرق نبوده که بعداً کس دیگری آن را جمع کند ـ پخش نشده بوده است.

علم اهل‌بیت و دربردارندهٔ معارفی که در روایات یافت نمی‌شود

لذاست که راوی می‌گوید، امام به من فرمودند: «این علم ماست. این را حفظ کن و به دست نااهلش نسپار.» واقعاً هم صحیفۀ سجادیه علم است! مثل این است که کسی نشسته باشد و برای انسان معارف بگوید. فقط یک «اَللّهُمَّ» اولش اضافه شده است. (79/2/11) در این دعاها معارفی وجود دارد که انسان، اینها را از روایات و آثار روایی نمی‌تواند به‌دست بیاورد؛ در دعاها صریح اینها بیان شده است. (89/3/14)

درخواست مطالعه و تدبر در صحیفه و کار بیشتر دانشمندان روی آن

و من خواهش می‌کنم از همۀ برادران و خواهران، کتاب صحیفۀ سجادیه را بگیرند، مطالعه کنند، بخوانند، و تدبر کنند تا هم از توجهی که انسان از دعای صحیفۀ سجادیه به خدا پیدا می‌کند، بهره ببرند، و هم معارف عظیم این کتابِ تالی‌تلوِ قرآن و نهج‌البلاغه را یاد بگیرند. باید دانشمندان و متفکرین و دانایان امور معارف، روی صحیفۀ سجادیه بیش از این کار کنند. (66/6/20) و من خیال می‌کنم که اگر این کتاب عزیز مورد بررسی و مطالعه قرار بگیرد و رویش کار بشود، زندگی امام سجاد علیه‌الصلاة‌والسلام هم از آنچه که امروز هست، برای ما خیلی روشن‌تر خواهد شد. چون زندگی امام سجاد صلوات‌الله‌علیه که سی‌وچهار سال از حساس‌ترین …