رفتن به محتوای اصلی

امام سجاد (ع)شخص

نام‌های دیگر: امام زین‌العابدین (ع)

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

چهارمین امام شیعیان، زندگی و دوران امامت او.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:بیانات در نشست سه‌جانبه با شهید مطهری و دکتر شریعتی— ۱۳۵۵/۱۰/۱۰

سیر زمانی

از ۱۳۵۵ تا ۱۴۰۴
۱۳۵۵۱۴۰۴

روی هر سال بزنید تا فقط شاهدهای همان سال نمایش داده شود.

تعریف در کلام رهبر

امام چهارم صلوات‌الله‌علیه یکی از دوازده رهبر و مقتدایی است که پروردگار عالم بعد از پیغمبر اسلام معیّن کرده، برای اینکه جامعۀ اسلامی را هدایت کنند و نسل‌های متوالیِ آغاز اسلام را ـ یعنی دوازده نسل را ـ با تربیت الهی و تربیت قرآنی رشد بدهند. اگر بخواهیم امام سجاد صلوات‌الله‌علیه را با توجه به وظایفش، با یک عبارتی و با یک عنوانی تعریف کنیم، باید این‌طور بگوییم: امام چهارم آن انسان عظیم‌القدری است که یک رهبر مسلکی و فکری و یک حاکم سیاسی است. توجه کنید! یک رهبر مسلکی و فکری است، یعنی بایستی فکر اسلامی و مجموعۀ افکار و عقاید و اصول و مقررات اسلامی را برای مردم بیان کند. یک حاکم سیاسی است، یعنی چه؟ یعنی باید زمام امور اجتماع در دست امام چهارم باشد؛ مگر این‌طور نیست؟ مگر ما نمی‌گوییم که خلفای جور غاصب مقام ائمۀ ما بودند؟ غاصب کدام مقامشان بودند؟ غاصب علم آنها که نبودند، علم امام را که نمی‌شود غصب کرد، علم کسی را که نمی‌شود از او گرفت. غاصب تقوای ائمه که نبودند. غاصب سِمَت و منصب معنوی و روحانی آنها که نبودند؛ پس غاصب چه بودند؟ غاصب حکومت آنها بودند.

شاهدها (۲۴۶ پاراگراف)

سپردن نامه به آگاهان شیعه برای رساندن به توده‌ها

… این اثر را نمی‌داشت. اما به خودش نامه می‌نویسند؛ نامه‌ای سرگشاده! اگر او حاضر نیست [نامه را] به دیگران نشان بدهد، خود امام نشان می‌دهند. خودِ امام او را معرفی می‌کنند؛ و پایگاه او را، و موضعِ جنایت‌کارانۀ او را، و اثر عظیم و فاجعه‌آمیز کارهای او را. و این را می‌دهند دست مردم، دست آگاهان شیعه، که دست‌به‌دست بگردانند و به توده‌ها برسانند تا محمدبن‌شهاب معرفی شود. و بزرگی جرم او معلوم شود و مردم بدانند که کسی در این حد، چیست و کیست. این نامۀ امام سجاد است. امام سجاد با این نامه افشاگری می‌کند. در این نامه، طبقۀ محمدبن‌شهاب را در طول نوار تاریخ از آغاز تا فرجام معرفی می‌کند. امام با محمدبن‌شهاب نظر خاصی ندارد؛ هرکه چون او باشد، اوست! هرکسی دارای آن پایگاه و موضع باشد، محکوم به حکم اوست؛ …

لحن تحقیرآمیز و خصمانه در آغاز نامه به زهری

… می‌دهد؛ زیرا دچارِ فتنه شدن، برای همه است و امام سجاد هم ممکن است به نوعی دچار فتنه شود، ولی در فتنه غرق نمی‌شود و محمد‌بن‌شهاب دچار فتنه می‌شود و در فتنه غرق می‌شود؛ و آتش جهنم به امام سجاد علیه‌السلام نزدیک نمی‌شود، لذا این نسبت را به محمد‌بن‌شهاب می‌دهد. شروع نامه با چنین لحنی، به دلیل نوع برخورد امام با اوست که هم تحقیرآمیز و هم خصمانه است. 1پاسدار اسلام، ش11 «وَ رَحِمَکَ مِنَ النّارِ» و از آتش بر تو رحمت بیاورد؛ یعنی تو با این وضعیت، اهل آتشی؛ خدا به تو رحم کند. (51/11/25)

خوار شمردن زهری با وجود موقعیت مورد غبطهٔ او

… کنید که این خطاب به چه کسی است. این خطاب به کسی است که همه به حال او غِبطه می‌خورند. پاسدار اسلام، ش11 به کسی که اول‌شخصیت [مذهبی] این مملکت است؛ کسی که یک اشاره‌اش در دستگاه حکومت، ارزش بیشتری دارد از تصریح‌های ارکان حکومت؛ ثروت دارد، موقعیت و مقام دارد. (51/11/25) امام آن‌قدر او را خوار و ضعیف می‌کند که می‌فرماید: هرکس تو را به این حال بشناسد، باید به تو رحم کند.

پراکنده‌شدن مردم از گرد امام و سرگرمی به زندگی خود

… بِالبَلاءِ قَلَّ الدَّیّانونَ»[3] آن‌وقتی‌که منگنۀ بلا و فتنه بر سر آنان قرار می‌گیرد، دین‌داران، پایبندهای به دین، عددشان کم می‌شود. وقتی نگاه می‌کنی، می‌بینی از این جمع کثیری که همه ادعای دین‌داری می‌کردند، ته ماجرا کسی نمانده یا عدۀ بسیار کمی باقی ماندند. در زمان امام سجاد قضیه این‌طور شده بود؛ هرکدامی از گوشه‌ای فرا رفتند. هرکسی مشغول کار خودش شد. عدۀ زیادی به زندگی خود سرگرم شدند. امام صادق صلوات‌الله‌وسلاامه‌علیه می‌فرماید: (52/11/30) «اِرتَدَّ النّاسُ بَعدَ الحُسَینِ عَلَیهِ‌السَّلامُ اِلّا ثَلاثَةً اَبوخالِدٍ الکابُلیُّ، یَحیَی‌ابنُ‌اُمِّ‌الطَّویلِ وَ جُبَیرُبنُ مُطعِمٍ ثُمَّ اِنَّ النّاسَ لَحِقوا وَ کَثُروا وَ کانَ یَحیَی ابنُ …

خلوت‌شدن اطراف امام در آغاز کار جز سه نفر فداکار

… بود و هدفی بود و راهی بود و فکری بود! باید اینها را فراموش کنند. آنها زندگی‌کردن را مستلزم این می‌دانستند. یک عده هم اینها بودند. آن فکر اولی که فکر ترس باشد، برای عامۀ مردم بود؛ و فکر دوم یعنی فکر طمع، برای یک عدۀ معدودی بود، برای طبقات بالاتر جامعه بود. اینها موجب شد که در اولِ کار دورُوبَر امام چهارم علیه‌السلام عملاً خلوت شود و کسی جز همان سه نفر فداکار باقی نماند. (51/11/23)

تفحص در وضع جامعهٔ اسلامی و اصلاح اخلاق آن

امام سجاد علیه‌الصلاة‌والسلام در چهرۀ جامعۀ اسلامی تفحص کرد، و کمر بست به اینکه این چهره را از این زشتی پاک کند و اخلاق آن را نیکو گرداند. (72/4/23)

برانگیختن انسان به نیازهایی برتر از نیازهای پست مادی

چند فِقره از این دعای شریف ابی‌حمزۀ ثمالی را برای شما عرض بکنم. ببینید! این دعا، دعای طولانی‌ای است و عجیب حالت مناجاتی دارد این دعا. اما نیازهای واقعی انسان لابه‌لای این مناجات‌هاست. (73/11/28) این خیلی چیز مهمی است. انسان است و نیازهای پَستَش، انسان است و خوراکش، مسائل جنسی‌اش، مسائل مادی‌اش، آن‌که انسان را دست بگیرد و به پرواز دربیاورد و نیازهایی برایش درست کند بالاتر از این نیازها، کیست؟ علی‌بن‌الحسین صلوات‌الله‌علیه است. (52/12/2) نیازهای واقعی، اینهاست که این بزرگوار از خدای متعال آنها را می‌خواهد. مثلاً عرض می‌کند: «اٰرغِدِ عَیشی» خدایا زندگی مرا، زندگی گوارایی قرار بده. گوارابودن زندگی، نه با پول است، نه با قدرت است، نه با داشتن زر و زور است. یک [انسان] غنی ممکن است زندگی …

طرح نیازهای واقعی انسان در دعاها

من به یکایک شما عزیزان توصیه می‌کنم تاآنجاکه می‌توانید، با صحیفۀ سجادیه مأنوس شوید. کتاب بسیار عظیمی است. (76/9/13) امام سجاد نیازهای واقعی انسان را مطرح می‌کند. پوچی‌ها و پوکی‌های زندگی، در دعای امام سجاد کاملاً آشکار می‌شود. آن چیزهایی که انسان‌های ظاهربین و نزدیک‌بین را به خود جلب می‌کند، مادی‌گرایی و راحتی دنیا و چهار روز بیشتر زنده‌ماندن و مقداری ثروت بیشتر گیرآوردن و بهتر خوردن و قدرت و مقام، این جاذبه‌های …

ناشناخته ماندن زندگی سی‌وچهار سالهٔ دوران امامت

… کنند، بخوانند، و تدبر کنند تا هم از توجهی که انسان از دعای صحیفۀ سجادیه به خدا پیدا می‌کند، بهره ببرند، و هم معارف عظیم این کتابِ تالی‌تلوِ قرآن و نهج‌البلاغه را یاد بگیرند. باید دانشمندان و متفکرین و دانایان امور معارف، روی صحیفۀ سجادیه بیش از این کار کنند. (66/6/20) و من خیال می‌کنم که اگر این کتاب عزیز مورد بررسی و مطالعه قرار بگیرد و رویش کار بشود، زندگی امام سجاد علیه‌الصلاة‌والسلام هم از آنچه که امروز هست، برای ما خیلی روشن‌تر خواهد شد. چون زندگی امام سجاد صلوات‌الله‌علیه که سی‌وچهار سال از حساس‌ترین دوره‌های امامت و خلافت را فراگرفته، حقاً ناشناخته است. (63/8/2)

آماده‌سازی دل‌ها با مواعظ کلی پیش از نهی از دنیاطلبی

… می‌فرمایند: «وَ لا تَکونوا مِنَ الْغافِلِینَ» از آدم‌های ناآگاه نباشید. «اَلمائِلینَ اِلَی زَهرَةِ الحَیاةِ الدُّنیا» که به گُل زندگی دنیا، عشق نشان می‌دهند. «اَلَّذینَ مَکَرُوا السَّیِّئاتِ» گناه انجام می‌دهند. و آیه‌ای را بلافاصله پشت سرش می‌خوانند. بعد که قدری دل‌ها آماده شده، بعد از آنکه خوب روحیه‌ها آماده شده، [می‌فرمایند:] میل به دنیا نداشته باشید، مشتاق دنیا نباشید. چطور مشتاق دنیا نباشیم؟ «فَاحذَروا ما حَذَّرَکُمُ اللّٰهُ بِما فَعَلَ بِالظَّلَمَةِ فِی کِتابِهِ» فراموش نکنید که خدا با ظالمان و ستمگران چه کرده است، «وَ لا تَأمَنوا» مأمون نباشید، خاطرجمع نباشید؛ «اَن یُنزِلَ بِکُم بَعضَ ما تَوَعَّدَ بِهِ القَومَ …

پرهیز دادن مردم از دنیا در بیانات و روایات کوتاه

امام در این بیان، بیشترین تکیه‌اش روی این نکته است که مردم را از رفاه‌های معمولیِ این زندگی‌های جلوه‌دار و متلألیِ کاذبِ معمولی ـ که جز به قیمت نزدیک‌شدن به طواغیت به‌دست نمی‌آید ـ بر حذر بدارد. لذا شما در همین بیان و در بسیاری از بیانات و روایاتِ کوتاه امام سجاد این آهنگ را می‌بینید و به گوش شما می‌خورد که امام، مردم را از دنیا پرهیز می‌دهند.

تفاوت خطاب به مؤمنان با خطاب به عامهٔ مردم

از دنیا پرهیزدادن یعنی چه؟ یعنی مردم را از جذب‌شدن به جریانی که به انسان رفاه می‌دهد تا ایمان را بگیرد، و به او امتیاز می‌دهد تا از تندی مبارزۀ او بکاهد، مصون و محفوظ بدارد. و این در خطاب به مؤمنین است. در خطاب به عامۀ مردم، این جهت کمتر به چشم می‌خورد. در خطاب به عامۀ مردم ـ همان‌طورکه قبلاً گفته شد ـ آنچه که بیشتر به چشم می‌خورد این است: مردم! متوجه خدا باشید، متوجه قبر و قیامت باشید، خودتان را برای فردا آماده کنید. و مانند آن.

موعظهٔ شیعیان برای فراموش نکردن خط خود در برابر حوادث

حضرت سجاد با همان روالی که قبلاً گفتم، دارد اینها را موعظه می‌کند که مبادا این‌گونه حوادث زندگی شما را از آن خطی که دارید به فراموشی بیفکند و آن را از یاد شما ببرد. امام بارها از سلطان و حاکم جور یاد می‌کنند. پاسدار اسلام، ش10

معلم و مرشد امام باقر (ع) تا سی‌وهشت سی‌ونه‌سالگی

… در واقعۀ عاشورا این بزرگوار چهارساله بودند، در کربلا هم بودند و بعدها راجع‌به حوادث کربلا از این بزرگوار چیزهایی هم نقل شده و آن ماجرای سخت، آن فشار شَدید، آن داغ عظیمی که بر دل‌های اهل‌بیت وارد آمد را این بزرگوار از نزدیک مشاهده کردند و آن مطالب را دیدند. بعدها در کنار پدرشان ـ امام سجاد ـ دوران کودکی و نوجوانی و جوانی را گذراندند...بنابراین تا سی‌وهشت سی‌ونه‌سالگی، امام باقر پدر بزرگوارشان را بالای سر خودشان در مقام یک معلم، یک مرشد، یک امام و راهنما داشتند و ظرفیت انسانی فوق‌العادۀ عظیم امام باقر، از تعالیم امام سجاد کاملاً انبوه و انباشته شده بود.

معرفی امام باقر (ع) به جانشینی در واپسین روزهای عمر

وقتی امام سجاد در روزهای آخر زندگی خودشان قرار گرفتند، در آن لحظات آخر، در جمعی اشاره کردند به محمدبن‌علی فرزند بزرگوارشان ـ یعنی امام باقر علیه‌الصلاة‌والسلاام ـ و گفتند که این فرزند من، بعد از من قائم است و بقیةالله است، و کسی است که باید بار امامت را بر دوش بکشد و این راه را ادامه بدهد. و بعد اشاره کردند به یک صندوقی، گفتند این صندوق را بردار. در این صندوق پول نیست، مال نیست، دِرهم و دینار نیست، در این صندوق علم است! که در آن صندوق قرآن بود، یعنی بدین وسیله رهبریِ فکری و عقیدتی و ایدئولوژیک جامعۀ اسلامی را از سوی خدا به این فرزندشان سپردند. …

آغاز امامت در تنهایی و غربت

وضعیت جامعۀ اسلامی نسبت به اهل‌بیت در زمان امام باقر، تفاوت‌هایی با دوران امام سجاد کرده بود، و عمدتاً می‌توان این تفاوت‌ها را در یک فرق بزرگ خلاصه کرد؛ در زمان امام سجاد، اولی که ایشان به [امامت] رسیدند، همان‌طورکه گفتیم، دور آن حضرت کسی نبود، حالا شاید در مدینه یا در حجاز [چند نفر] دوروبَر امام سجاد را گرفته بودند، اما بقیه ترسیده بودند، از راه برگشته بودند، خسته شده بودند، و جرئت ادامۀ مبارزه را در خود نمی‌دیدند. لذا حضرت با تنهایی شروع کرد. امام سجاد در یک روایت می‌فرماید: «ما بِمَکَّةَ وَ المَدینَةِ عِشرونَ رَجُلًا یُحِبُّنا»[4] در همۀ مکه و مدینه بیست‌تا انسان، بیست‌تا آدم نیست که ما را دوست بدارد. یعنی یک روز وضعیت امام سجاد در یک‌چنین وضعی بود، یعنی با غربت شروع کرد. اما در دوران امامت و خلافتِ معنوی امام باقر، وضعیت این‌طور نبود. (61/7/2) مردم، آن بی‌اعتنایی و بی‌مهری نسبت به خاندان پیغمبر را دیگر ندارند. وقتی امام باقر وارد مسجد مدینه می‌شود، عده‌ای از مردم همواره حلقه می‌زنند، دور او را می‌گیرند و از او استفاده …

آغاز دورهٔ چهارم زندگی ائمه از زمان امام سجاد

خب، ما آمدیم این زندگی 250 ساله را ـ که آغاز و پایانش از سال دهم تا سال دویست‌وشصتم است ـ تقسیم کردیم به چهار دوره؛ دورۀ اول و دوم و سومش را [مطرح کردیم]. دورۀ چهارم از زمان امام سجاد آغاز می‌شود؛ یعنی از سال 61 هجرت که سال شهادت امام حسین است، تا سال 260 یعنی سال شهادت امام عسکری. این دورۀ چهارم، خصوصیات ویژۀ خودش را دارد. ائمۀ ما از اول این دوره شروع کردند [به انجامِ] این کارهایی که می‌گویم.

رهبری حرکت مقاومت از مدینه و آغاز تلاش ائمه در دورهٔ چهارم

… زیاد است که همان شهر کوفه‌ای که زینب سلماا‌الله‌علیها به‌عنوان اسیر و سرهای بریدۀ شهدا در آن شهر وارد می‌شوند، و مردم آن شهر تماشا می‌کنند و کَکِشان هم نمی‌گزد، حداکثر چهار قطره اشک می‌ریزند ـ که ارزشی هم ندارد آن اشک ـ می‌شود پایگاه مقاومت‌های تند و شدید. این را چه کسی می‌کند؟ این کار رهبری است که در مدینه نشسته، یعنی امام سجاد و سپس امام باقر. همان خاندان پیغمبری که دشمن، گستاخیِ هرگونه کاری را نسبت به آنها داشت ـ زندان‌کردن، کتک‌زدن، شکنجه‌کردن، محاصرۀ اقتصادی کردن، آنها را به فقر اجباری کشاندن تا کشتن، و دوست جرئت نداشت که دربارۀ اینها یک کلمه حرفِ حاکی از ستایش بزند ـ در دوران امام باقر کارشان …

تفأل به قرآن هنگام تولد زید و نام‌گذاری او بر پایهٔ خبر پیامبر

… علیه‌السلام شهید خواهد شد و رسالت تاریخی او کشته‌شدن به این صورت است که پیغمبر صلی‌الله‌علیه‌وآله خبر داده بودند، همین‌طور [اینکه] یک «زید»نامی هم از فرزندان امام سجاد علیه‌السلام شهید خواهد شد، یک قضیۀ معروف و مشهوری بود و همه در خاندان پیغمبر می‌دانستند. وقتی‌که خداوند متعال زید علیه‌السلام را به امام سجاد علیه‌السلام داد و این فرزند متولد شد، امام سجاد علیه‌السلام خودشان می‌فرمایند: من قرآن را باز کردم ـ خواسته بودند همین‌طور یک تفألی راجع‌به این بچه، به قرآن بزنند که قرآن دربارۀ این بچه چه می‌گوید، نه‌اینکه حالا اسمش را چه بگذاریم که معروف و معمول ماست ـ دیدم که این آیه آمد: «اِنَّ اللهَ اشتَریٰ مِنَ المُؤمِنِینَ اَنفُسَهُم وَ اَموالَهُم بِاَنَّ لَهُمُ الجَنَّةَ یُقاتِلونَ فی سَبیلِ اللهِ فَیَقتُلونَ وَ یُقتَلوَ»[16]، همین آیۀ معروفی که همۀ شما می‌دانید که «خدای متعال معامله می‌کند با مؤمنین، جان و مالشان را می‌خرد و درمقابل، بهشت می‌دهد. و این معامله به این صورت انجام می‌گیرد که اینها در میدان جنگ داخل می‌شوند، می‌کُشند تا کُشته می‌شوند»؛ امام سجاد می‌فرماید که تا این آیه در قرآن آمد، فهمیدیم که این بچه همان زیدی است که پیغمبر می‌فرموده، چون دیدم که این آیه دارد گواهی می‌دهد که این بچه در راه خدا شهید خواهد شد، یک شهیدِ در راه خداست، یک فداییِ راه خدا و راه دین است؛ لذا اسمش را گذاشتم زید. اصلاً اسم زید، به مناسبت این است که پیغمبر صلی‌الله‌علیه‌وآله می‌فرمود از فرزندان من کسی می‌آید، نامش زید خواهد بود و این در گوش امام سجاد علیه‌السلام بود، وقتی بچه به دنیا آمد و امام فهمید که این همان بچه است، اسمی که پیغمبر خبر داده بود را روی او گذاشت.[17]

تضرع و گریه در پیشگاه خدا همانند دیگر بندگان

امام سجاد صلوات‌الله‌علیه هم که فرزند پیغمبر و فرزند امیرالمؤمنین و فرزند فاطمۀ زهرا و فرزند حسین‌بن‌علی، علیهم‌السلام است، او هم باید بِنالد، زار بزند، اشک بریزد؛ و می‌کند این کار را. یک آدم غیر وابستۀ به این خاندانِ پاک هم درمقابل خدا همین‌جور باید زار بزند. برای کسب و کارِ دنیا، امام باقر صلوات‌الله‌علیه و امام صادق هم می‌رود بیل می‌زند. یک آدم معمولی هم بیل می‌زند. امام صادق را مثال نزنم، امیرالمؤمنین صلوات‌الله‌وسلامه‌علیه هم کار می‌کند، کار در دوران قدرت، در دوران آقایی. در زمان پیغمبر، یکی از بزرگ‌ترین …

تعلیمات روحی امام سجاد (ع) در دعا

… و در این دعاهایی که مخصوصاً در ماه رمضان وارد شده و آمده ـ که بنده توصیۀ بسیار اکیدم به همه، خواندن دعا و توجه به دعاهای مأثور از ائمه است ـ در این دعاها این مطالب، مطالب روانی، آنچه که مربوط به روح انسان است، خیلی مورد توجه و دقت و تکیۀ خاص قرار گرفته‌. در یکی از دعاهای امام سجاد صلوات‌الله‌علیه ـ ببینید امام سجاد تعلیماتش این‌جوری‌ست ـ می‌فرماید: «اللّهُمَّ عَمِّرني»[9]، این یک جمله دعاست برایتان دارم معنا می‌کنم، اولاً دعاخوان‌ها و دعادوست‌ها بفهمند که دعا چرا این‌قدر مورد تأکید قرار گرفته، این‌قدر دعا را سبک برندارند، این‌قدر دعا را با بی‌فکری و نادانی نخوانند، یک‌خُرده با توجه بخوانند. ثانیاً ضدِ دعاها بدانند که با چه چیزهایی دارند ضدیت می‌کنند. البته ضدِ دعایِ به‌معنای ضدِ دعا که نداریم، آنهایی که به‌طور مطلق دعا را رد می‌کنند، بدانند و بفهمند که در تعلیماتی که در دعاها نهفته است چه چیزهایی هست.

تبیین معنای حدیث او دربارهٔ دست‌نیافتنی بودن دین با عقل

آنی‌که شنیدید امام سجاد صلوات‌الله‌وسلامه‌علیه فرموده «دینَ اللهِ لا یُصابُ بِالعُقولِ»[14]، معنایش چیز دیگر است؛ یعنی آیین الهی را با عقل نمی‌شود کشف کرد. یعنی چه نمی‌شود کشف کرد؟ یعنی اگر شما روایتی نداشته باشی که نماز ظهر چهار رکعت است، با عقل نمی‌توانی بفهمی که نماز ظهر چهار رکعت است، حرف بسیار درستی هم هست. اگر خود قرآن نگوید که وقت نماز ﴿اَقِمِ الصَّلاةَ لِدُلوكِ الشَّمسِ اِلىٰ غَسَقِ اللَّيلِ وَ قُرآنَ …

سخن صریح امام سجاد و یارانش با مردم منحرف زمان

امام سجاد و یارانش با مردمِ منحرف زمان خود همین‌طور صحبت کردند. در بحارالأنوار حدیثی است که می‌گوید: یحیی‌بن‌ام‌طویل،[23] حواری امام چهارم، در مسجد مدینه می‌آمد و رو به مردم می‌ایستاد. همان مردمی که امام حسین و امام حسن بیست سال در بین آنها زندگی کرده بودند، همان مردمی که نه اموی بودند و نه وابستگان به بنی‌امیه بودند، پس …

خروج شیعهٔ پیوسته به جبههٔ دشمن از ولایت امام سجاد

… شد؛ یعنی همان حرفی که ابراهیم به کفار زمان خودش و به مشرکین و منحرفین و گمراهان معاصر خودش می‌گفت. ببینید که ولایت، همان ولایت است. ابراهیم هم دارای ولایت است، شیعۀ امام سجاد هم در زمان خود دارای ولایت است؛ همدیگر را باید داشته باشند و از دشمنان جدا باشند. اگر شیعه‌ای از شیعیان امام سجاد در زمان امام سجاد، از روی ترس یا طمع، دنبال جبهۀ دشمن رفت، او از ولایت امام سجاد خارج است و متصل به جبهۀ امام سجاد نیست. لذا شاگرد نزدیک امام سجاد به آنها می‌گوید: «كَفَرنا بِكُم وَ بَدا بَينَنا وَ بَينَكُمُ العَداوَةُ وَ البَغضاءُ»؛ و یحیی‌بن‌ام‌طویل از اصحاب بسیار خوب و زبدۀ امام سجاد بود.

پرستاری حضرت زینب (س) از امام سجاد (ع)

… آسیب‌دیده و مصیبت‌زده را جمع ‌و جور کند، نگه دارد و بتواند اینها را در این سفر دشوار اداره کند؛ اینها کار زینب بود؛ صبر. حقیقتاً زینب کبریٰ اقیانوسی از صبر و آرامش را نشان داد؛ یعنی جنس زن میتواند به اینجا برسد؛ به این نقطه‌ی عظیم از قدرت روحی و معنوی برسد. در کنار این چیزهایی که عرض کردیم، پرستاری از حجّت خدا، پرستاری از حضرت سجّاد (سلام الله علیه) که این هم صبر میخواست، و توانست و به بهترین وجهی انجام داد؛ این در مورد صبر.

نقش در حرکت تبیینی چهل روز پس از عاشورا

… است و این چهل روزی هم که بین عاشورا و اربعین هست، تالی‌تلو روز عاشورا است. اگر روز عاشورا اوج مجاهدت همراه با فداکاری -فدا کردن جان، فدا کردن عزیزان، فرزندان و یاران- است، این چهل روز، اوج مجاهدت همراه با تبیین، همراه با افشاگری، همراه با توضیح [است]. اگر این چهل روز نمیبود، اگر حرکت عظیم زینب کبریٰ (سلام الله علیها) و جناب امّ‌کلثوم و حضرت سجّاد (علیه السّلام) نمیبود، شاید آن فقره‌ی «لِیَستَنقِذَ عِبادَکَ مِنَ الجَهالَةِ وَ حَیرَةِ الضَّلالَة» اتّفاق نمی‌افتاد. این حرکت عظیم، این صبر فوق‌العاده‌ی خاندان پیغمبر به پیشوایی زینب کبریٰ (سلام الله علیها) و امام سجّاد (علیه السّلام) بود که توانست حادثه‌ی کربلا را ماندگار کند و به معنای واقعی کلمه این تبیین مکمّل آن فداکاری بود.

فریاد امام سجاد در کوفه و شام از بزرگ‌ترین رسانه‌ها

… همین اندازه بود. اهمّیّت اربعینِ اوّل این بود که رسانه‌ی پُرقدرت عاشورا است. از روز عاشورا تا روز اربعین -بنا بر یک روایت روزی است که اهل‌بیت برگشتند به کربلا- این چهل روز، چهل روزِ فرمانروایی منطقِ حق در میان دنیای ظلمانی حاکمیّت بنی‌امیّه و سفیانی‌ها بود. رسانه‌ی حقیقی [یعنی] فریاد زینب کبریٰ، فریاد حضرت سجّاد؛ در کجا؟ در کوفه، در شام، در آنجایی که ظلمات محض بود؛ اینها بزرگ‌ترین رسانه بود. همینها بود که عاشورا را نگه داشت، همینها بود که عاشورا را به امروز رساند. تاریخ و ریشه‌ی این روز اربعین و ماجرای اربعین این است. آن روز اهل‌بیت (علیهم‌ السّلام) طوفانی به پا کردند با این حرکت چهل‌روزه؛ یک طوفان به پا شد در آن اختناق عجیب. در آن روزگار، اختناق …

اهمیت اقتصاد در دعای پناه بردن از اسراف و فقدان کفاف

… میان مردم و مسئولان در زمینه‌ی اقتصاد؛ چون مسئله‌ی اقتصاد، مسئله‌ی معیشت مردم، مسئله‌ی بسیار مهمّی‌ است و من مقداری در این زمینه‌ها عرایضی خواهم کرد؛ [البتّه] به‌طور اجمال در پیام اوّل سال، دیروز به عرض ملّت ایران رساندیم، امروز یک مقداری مسئله را باز میکنم. امام سجّاد (علیه‌الصّلاةوالسّلام) در دعا به خدای متعال عرض میکنند: وَ نَعوذُ بِکَ مِن تَناوُلِ الاِسرافِ وَ مِن فِقدانِ الکَفاف؛[3] این نشان‌دهنده‌ی اهمّیّت مسئله‌ی اقتصادی است که امام سجّاد از خدای متعال درخواست میکند و به خدای متعال پناه میبرد. از اسراف و از اینکه منابع معیشتی، به قدر کافی در اختیار مردم وجود نداشته باشد، این نشان‌دهنده‌ی اهمّیّت مسئله‌ی اقتصاد است. پس باید در این زمینه بحث کنیم.

نقش در جلوگیری از فراموشی حادثهٔ عاشورا

حضور مردم در بیست‌ونهم بهمن سال ۵۶، شبیه کار امام سجّاد (علیه‌السّلام) و جناب زینب کبری‌ بود که نگذاشتند حادثه‌ی عاشورا فراموش بشود. تبریزی‌ها در بیست‌ونهم بهمن نگذاشتند این بار زمین بماند وَالّا بنا بر این بود که کشتار قم و حضور مردم و همه‌چیز فراموش بشود امّا تبریزی‌ها نگذاشتند. من فراموش نمیکنم آن روزها خبرهایی می‌آمد که دستگاه جبّار و طاغوت شخصیّت‌های برجسته‌ی نظامی خودش را فرستاد …

دعا برای مردن در حال هدایت و طاعت

… در هر طبقه‌ای که دل انسان و ایمان انسان و دینداری انسان هست، تنزل از آن طبقه، برگشت است. «ثبت قلبی علی دینک» یعنی دین را در همان طبقه‌ی عالی نگه دار و تثبیت کن. اگر این شد، آن وقت زندگی می‌شود شیرین، مرگ هم مرگ راحت. یکی از مشکلات اساسی ماها، مشکل مردن است. امام سجاد (علیه السلام) به خداوند متعال عرض میکند: «امتنا مهتدین غیر ضالین، طائعین غیر مستکرهین غیر عاصین»[2] . خب، انسان در همه‌ی طول عمر در طریق هدایت بوده، اما باز امام دعا می کند که: «امتنا مهتدین غیر ضالین، طائعین غیر مستکرهین غیر عاصین»؛ معلوم میشود خطرناک است.