رفتن به محتوای اصلی

امام سجاد (ع)شخص

نام‌های دیگر: امام زین‌العابدین (ع)

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

چهارمین امام شیعیان، زندگی و دوران امامت او.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:بیانات در نشست سه‌جانبه با شهید مطهری و دکتر شریعتی— ۱۳۵۵/۱۰/۱۰

سیر زمانی

از ۱۳۵۵ تا ۱۴۰۴
۱۳۵۵۱۴۰۴

روی هر سال بزنید تا فقط شاهدهای همان سال نمایش داده شود.

تعریف در کلام رهبر

امام چهارم صلوات‌الله‌علیه یکی از دوازده رهبر و مقتدایی است که پروردگار عالم بعد از پیغمبر اسلام معیّن کرده، برای اینکه جامعۀ اسلامی را هدایت کنند و نسل‌های متوالیِ آغاز اسلام را ـ یعنی دوازده نسل را ـ با تربیت الهی و تربیت قرآنی رشد بدهند. اگر بخواهیم امام سجاد صلوات‌الله‌علیه را با توجه به وظایفش، با یک عبارتی و با یک عنوانی تعریف کنیم، باید این‌طور بگوییم: امام چهارم آن انسان عظیم‌القدری است که یک رهبر مسلکی و فکری و یک حاکم سیاسی است. توجه کنید! یک رهبر مسلکی و فکری است، یعنی بایستی فکر اسلامی و مجموعۀ افکار و عقاید و اصول و مقررات اسلامی را برای مردم بیان کند. یک حاکم سیاسی است، یعنی چه؟ یعنی باید زمام امور اجتماع در دست امام چهارم باشد؛ مگر این‌طور نیست؟ مگر ما نمی‌گوییم که خلفای جور غاصب مقام ائمۀ ما بودند؟ غاصب کدام مقامشان بودند؟ غاصب علم آنها که نبودند، علم امام را که نمی‌شود غصب کرد، علم کسی را که نمی‌شود از او گرفت. غاصب تقوای ائمه که نبودند. غاصب سِمَت و منصب معنوی و روحانی آنها که نبودند؛ پس غاصب چه بودند؟ غاصب حکومت آنها بودند.

شاهدها (۲۴۶ پاراگراف)

رد لقب «بیمار» و حکمت الهی بیماری ایشان در عاشورا

برخی از مردم لقب «بیمار» به این بزرگوار می‌دهند، درحالی‌که بیماری ایشان همان چند روز واقعۀ عاشورا بود، و ادامه پیدا نکرد، و هرکسی در مدت عمرش چند روزی بیمار می‌شود، گرچه بیماری امام برای مصلحتی خدایی بود که این بزرگوار وظیفۀ دفاع و جهاد در راه خدا را آن روز نداشته باشد که در آینده بتواند بار سنگین امانت و امامت را بر دوش بکِشد، و سی‌وچهار سال پس از پدر زنده بماند و دشوارترین دوران امامت شیعه را بگذراند.

آغاز مسئولیت ایشان پس از شهادت امام حسین (ع)

..ائمه دنبال این خط و این هدف بودند، و همواره برای تشکیل حکومت اسلامی تلاش می‌کردند. وقتی امام حسین (ع) در ماجرای کربلا به شهادت رسیدند و امام سجاد با آن وضعِ بیماری به اسارت درآمدند، درحقیقت مسئولیت امام سجاد (ع) از آن لحظه آغاز شد. اگر تا آن تاریخ قرار بر این بود که امام حسن و امام حسین آن آینده را تأمین کنند؛ از آن‌وقت قرار بر این شد که امام سجاد قیام به امر کند، و سپس امامان پس از آن بزرگوار.

دنبال‌کردن همان آرمان امام حسن و امام حسین (ع)

بنابراین در کل زندگی امام سجاد، ما باید در جستجوی این هدف کلی و خط‌مشی اصلی باشیم؛ و بی‌تردید بدانیم که امام سجاد (ع) در صدد تحقق همان آرمانی بودند که امام حسن و امام حسین آن را دنبال می‌کردند.

تفسیر سخنان، دعاها و موضع‌گیری‌ها در پرتو خط کلی امامت

امام سجاد در عاشورای سال شصت‌ویک هجری به امامت رسیدند، و در سال نودوچهار مسموم و شهید شدند. در تمام این مدت آن بزرگوار همان هدف را دنبال کردند. اکنون با این بینش، جزئیات کار امام سجاد (ع) را پیگیری کنید که چه مراحلی را پیمودند و چه تاکتیک‌هایی را به‌کار بردند و چه موفقیت‌هایی را به‌دست آوردند. تمام جملاتی که آن حضرت بیان کردند و حرکاتی که داشتند و دعاهایی که خواندند، و مناجات‌ها و راز و نیازهایی که به‌صورت صحیفه سجادیه درآمده است، تمام اینها را با توجه به آن خط کلی باید تفسیر کرد، و همچنین موضع‌گیری‌های امام در طول مدت امامت:

تلاش سی‌وچهارساله برای تحقق حکومت خدا و پیش‌بردن جامعهٔ اسلامی پس از عاشورا

تمام این برخوردها و حرکت‌ها را باید با دقت بررسی کرد. و من تصورم این است که با توجه به این خط کلی، تمام جزئیات و حوادث معناهای بسیار رسا و شیوایی پیدا می‌کند. و اگر چنانچه با این توجه وارد زندگی امام سجاد بشویم، آن بزرگوار را انسانی می‌یابیم که در راه این هدف مقدس که عبارت است از تحقق‌بخشیدن به حکومت خدا در زمین و عینیت‌بخشیدن به اسلام، تمام کوشش خود را به‌کار برده و از پخته‌ترین و کارآمدترین فعالیت‌ها بهره گرفته است، و قافلۀ اسلامی را که پس از واقعۀ عاشورا در کمال پراکندگی و آشفتگی بود، تا اندازۀ چشمگیری پیش برده است، و دو مأموریت بزرگ و مسئولیت اصلی را (که به آن اشاره خواهیم کرد) که امامان ما هر دو را باهم به عهده داشتند، جامۀ عمل پوشانده است، و سیاست و شجاعت و دقت و ظرافت در کارها را رعایت کرده است، و چون همۀ پیامبران و مردان موفق تاریخ، پس از سی‌وچهار سال مبارزۀ خستگی‌ناپذیر و به‌انجام‌رساندن بار رسالت، سرافراز و سربلند از دنیا رفته است، و پس از خود مأموریت را به امام بعد، یعنی امام باقر (ع) سپرده است.

رد این تصور که باید آشکارا مقاومت مسلحانه می‌کرد

بعضی فکر می‌کنند اگر امام سجاد می‌خواست درمقابلِ دستگاه بنی‌امیه مقاومت کند، بایستی او هم عَلَم مخالفت را برمی‌داشت یا اینکه مثلاً به مختار یا عبدالله‌بن‌حنظله ملحق می‌شد و یا اینکه رهبری آنها را به‌دست می‌گرفت و آشکارا مقاومت مسلحانه می‌کرد. با در‌نظرگرفتن وضعیت زمان حضرت سجاد (ع) می‌فهمیم که این تفکر با توجه به هدف ائمه (ع) که آن را پس از این بیان خواهم کرد، یک تفکر نادرستی است.

پرهیز از برخورد خصمانه با مسلم‌بن‌عقبه برای حفظ جریان فکری امام حسین (ع)

به‌هرحال آن‌گونه رفتاری که در برخی از آن روایات هست از امام سجاد (ع) صادر نشده، لکن شک هم نیست که حضرت برخورد خصمانه با مسلم‌بن‌عقبه نکردند چرا که اگر آن‌چنان برخوردی داشتند، حضرت را به قتل می‌رساند و این برای جریان فکری امام حسین (ع) که باید به‌وسیلۀ امام سجاد (ع) تعقیب می‌شد، خسارت جبران‌ناپذیری بود. لذاست که امام سجاد می‌مانند و همان‌طورکه در روایت امام صادق (ع) دیدیم کم‌کم مردم ملحق شدند و زیاد شدند. کار امام سجاد ـ درحقیقت ـ در چنین زمینۀ سخت و نامساعد و غیر قابل ادامه‌ای شروع می‌شود.

معنا یافتن همهٔ اظهارات و برخوردها در سه خط برای حکومت اسلامی

… و عبدالملک بارها اتفاق افتاده است و مثل اموری که بین حضرت با علمای منحرف وابسته به عبدالملک (از قبیل محمدبن‌شهاب زهری) رخ داده و همچنین بعضی از درگیری‌هایی که بین یاران ائمه و خلفا گذشته است، که اینها به‌منظورِ این بوده که مقداری از آن جَو گرفته را باز کنند. اگر کسی با همین مقدار که من بیان کردم وارد شود در روایات اخلاقی، موعظه‌ها، نامه‌ها و دیگر روایاتی که از زبان امام سجاد (ع) نقل شده و یا برخوردهایی که در زندگی امام سجاد بوده، تمام آنها برایش معنی پیدا می‌کند، یعنی خواهد دید که همۀ آن اظهارات و برخوردها در یکی از این سه خطی است که اشاره کردیم و اینها در کل برای ایجاد حکومت اسلامی است. پاسدار اسلام، ش8

کار برای درازمدت، نه تشکیل حکومت در زمان خود

با این سه کار زمینه برای تشکیل حکومت اسلامی و نظام علوی امکان‌پذیر می‌شد. البته قبلاً گفتم الان هم تأکید می‌کنم، امام سجاد (ع) برخلاف امام صادق (ع) نظرشان این نبود که در زمان خودشان این حاکمیت تبدیل پیدا کند، و حکومت اسلامی برقرار شود، زیرا معلوم بود که زمینه در دوران زندگی امام سجاد آماده نمی‌شد. ظلم و اختناق و تاریکی و فشار بیش از اینها بود که در ظرف این سی سال بتوان آنها را برطرف کرد، بلکه امام سجاد (ع) برای دوران آینده کار می‌کرد. حتی به قراین متعددی می‌فهمیم که امام باقر (ع) هم در دوران زندگی‌شان به‌قصدِ این نبودند که حکومت اسلامی را در زمان خودشان تشکیل بدهند. یعنی از سال شصت‌ویک تا سال نودوپنج ه.ق که شهادت امام سجاد است، و از سال نودوپنج تا سال صدوچهارده که شهادت امام باقر است، …

زنده کردن مسئلهٔ امامت در ذهن مردم در قالب موعظه

… (ع) می‌فرماید، از امامت، در قبر از تو سؤال می‌کنند، یعنی به تو می‌گویند که تو امام درستی انتخاب کرده بودی؟ و آن‌کسی‌که بر تو حکومت می‌کرد، آن‌کسی‌که رهبری جامعه‌ات به دست او بود، آیا او به راستی امام بود؟ به راستی آن همان کسی بود که خدا به امامت او راضی بود؟ با این مطلب مردم را نسبت به این مسئله حساس می‌کند، بیدار می‌کند. به این وسیله امامت را که آن روز دستگاه بنی‌امیه مایل نبود به‌کلی راجع‌به آن صحبتی بشود، امام در روالِ موعظه، در ضمنِ یک گفتار خطاب به عامۀ مردم، در ذهن مردم بیدار می‌کند و زنده می‌کند. این یکی از روش‌های خیلی آرام امام سجاد (ع) است، که بعد به روش‌های تندترش نیز می‌رسیم. بنابراین، در این بیان عمومی که مربوط به عامۀ مردم است، می‌بینیم که امام به زبان موعظه معارف اسلامی، و ازجمله آن معارفی را که مورد نظر خاص خود آن حضرت هست، در ذهن مردم زنده می‌کند، و سعی می‌کند که مردم این چیزها را یاد بگیرند. آنچه که در این نوع خطاب مورد توجه …

تذکر و یادآوری به جای آموزش در خطاب به عامهٔ مردم

اول اینکه این بیانات امام که خطاب به عامۀ مردم است از نوع آموزش نیست، از نوع تذکر و یادآوری است. یعنی در این بیان امام نمی‌نشیند مسئلۀ توحید را برای مردم باز کند و بشکافد، یا مسئلۀ نبوت را برای مردم تفسیر کند. بلکه تذکر می‌دهد، یادآوری می‌کند. از مسئلۀ نبوت چرا؟ به‌خاطر اینکه در جامعۀ آن روز که امام سجاد در آن زندگی می‌کردند، هنوز فاصله تا زمان پیغمبر آن‌قدر نشده که عقاید اسلامی به‌طور کلی انحراف پیدا کند و تحریف بشود. در آن روز بسیار کسانی بودند که پیغمبر را دیده بودند، و دوران خلفای راشدین بر …

یادآوری اندیشه‌های اسلامی برای رهاندن فکر مردم از انگیزه‌های مادی

… دیدار من و تو به قیامت افتاد. حقیقت هم همین بود که دیگر به قرآن مراجعه نمی‌کرد. حجاج‌بن‌یوسف که شما شنیدید این‌همه ظالم بوده و یقیناً آن مقدار که شما شنیده‌اید، کمتر از ظلم واقعی اوست، وقتی بر منبر خطبه می‌خواند در خطبه‌هایش مردم را امر به تقوای خدا می‌کرد. بنابراین آنچه که در زندگی امام سجاد (ع) وجود دارد، یادآوری اندیشه‌های اسلامی و تذکر‌دادن آنها به مردم بود، تا فکر مردم را از آب و گِل جریان‌ها و انگیزه‌های مادی خارج کند، و به فکر خدا و دین و قرآن بیندازد.

پرهیز از تعرض صریح به دستگاه خلافت برای حفظ کاروان اهل‌بیت (ع)

تاآنجایی‌که من در زندگی امام سجاد (ع) نگاه کرده‌ام و یادم هست، نشانی از یک تعرضِ صریح و قاطع از قبیل آنچه که در زندگی بعضی از ائمۀ دیگر، مثل امام صادق (ع) در دوران بنی‌امیه یا امام موسی‌بن‌جعفر (ع) هست، در زندگی امام سجاد (ع) مشاهده نمی‌کنیم. علتش هم آشکار است، زیرا اگر در آغاز حرکت ائمه در دورۀ چهارم از دوران‌های چهارگانۀ امامت، که از آغاز زندگی امام سجاد (ع) شروع می‌شود، دست به چنین حرکت تعرض‌آمیزی می‌زدند، مطمئناً کاروان پُرمسئولیت و خطیر اهل‌بیت (ع) به آنجایی که می‌خواستند، نمی‌رسید. هنوز باغستان اهل‌بیت (ع) که با باغبانی ماهرانۀ امام سجاد (ع) آبیاری و تربیت می‌شد، آن استحکام کافی را به‌دست نیاورده بود. نهال‌های نورسی در این باغستان بودند که تابِ تحمل توفان‌های سخت را نداشتند. همان‌طورکه در اوایل این بحث اشاره کردم، در پیرامون امام سجاد …

تشبیه دورهٔ ایشان به دعوت پنهانی پیامبر (ص) در مکه و پرهیز از تعرض صریح

اگر بخواهیم تشبیه کنیم، بایستی این دوران امام سجاد (ع) را تشبیه کنیم به دوران آغازین دعوت پیامبر (ص) در مکه. یعنی آن چند سالِ اول که حتی دعوت، علنی هم نبود. شاید بشود دوران امام باقر (ع) را به دوران دوم مکه ـ دوران علنی‌شدنِ دعوت ـ تشبیه کرد و دوران‌های پس از آن را به دوران‌های بعدی دعوت. ازاین‌رو تعرض صریح انجام نمی‌گرفت. مطمئناً اگر آن برخوردهای تندی که ما در بعضی از کلمات امام صادق و امام کاظم و امام هشتم (ع) ملاحظه می‌کنیم، از امام سجاد (ع) سر می‌زد، عبدالملک‌مروان که در اوج قدرت خود بود، به‌آسانی می‌توانست بساط تعلیمات اهل‌بیت (ع) را برچیند و مجدداً کار از سر شروع شود و …

پاسخ طنزآمیز به عبدالملک و یادآوری سوابق جاهلی پدرانش

… خود قرار داده بود، و این کار بسیار انسانی و جالبی است. ولی انگیزۀ عبدالملک از نامه‌نوشتن این بود که درضمنِ اینکه تعرضی به امام سجاد (ع) کرده باشد، می‌خواست به آن بزرگوار بفهماند که از مسائل داخلی ایشان هم مطّلع است، و بدین وسیله یک تهدیدِ ضمنی بود برای حضرت. امام سجاد (ع) در پاسخ، نامه‌ای نوشتند و در مقدمه فرمودند: این کار هیچ اِشکالی ندارد، و بزرگان هم چنین کاری کرده‌اند، پیغمبر خدا هم چنین عملی انجام داده است، ازاین‌رو هیچ ملامتی بر من نیست، «فَلَا لُؤْمَ عَلَىٰ مُسلِمٍ، إِنَّمَا اللُّؤْمُ لُؤمُ الجاهِلیَّةِ»[27] یعنی هیچ پَستی و خواری برای مردم مسلمان وجود ندارد، بلکه پَستی و خواری همان پَستی و خواری جاهلیت است. به‌صورت طنز و خیلی لطیف او را به سوابقِ جاهلیت پدرانش توجه دادند، یعنی شما هستید که از خانوادۀ مردم جاهل و مشرک و دشمنِ خدا هستید و آن رَویه در شما وجود دارد. اگر بناست سرافکندگی در کسی وجود داشته باشد، از آن باید سرافکندگی داشته باشد، نه از اینکه با یک زن مسلمانی ازدواج کرده است.

پاسخ تند به تهدید عبدالملک و خیانتگر و ناسپاس خواندن او

… داد. مجدداً به حضرت نامه‌ای تهدیدآمیز نوشت، که اگر شمشیر را نفرستی، من سهمیۀ تو را از بیت‌المال قطع خواهم کرد.[29] امام در پاسخ نوشت: «اما بعد، خداوند عهده‌دار شده است که بندگانِ متقی را از آنچه ناخوشایندشان است نجات ببخشد، و ازآنجاکه گمان ندارند روزی دهد. و در قرآن فرموده است: همانا خدا دوست نمی‌دارد هیچ خیانتگرِ ناسپاس را (اِنَّ اللهَ لا یُحِبُّ کُلَّ خَوّانٍ کَفورٍ)[30] اکنون بنگر که کدام از ما دو نفر با این آیه منطبق‌تریم»[31]. این لحن بسیار تندی درمقابل خلیفه بود، زیرا این نامه به دست هرکس می‌افتاد، می‌فهمید که امام سجاد (ع) اولاً: خودش را خیانت‌گر و ناسپاس نمی‌داند؛ ثانیاً: هیچ‌کس دربارۀ آن بزرگوار چنین تصوری را ندارد، زیرا او انسان بزرگوار و مرد شایسته و برگزیده‌ای از خاندان پیغمبر بود و هرگز منطبق با این آیه نبود. بنابراین نظر امام سجاد این بود که تو خیانت‌گر و ناسپاس هستی! تا این حد امام درمقابلِ تهدیدِ او تندی می‌کرد.

راه گشودن مردم برای ایشان در طواف و استلام حجرالاسود

… و این آدمی که با ناز و نعمت پرورش یافته بود، آدمی نبود که بتواند در بین مردم رفته، همانند آنها حجَر را ببوسد. خلاصه از استلام حجَر مأیوس شد، به‌طرف یک بلندی مشرف بر مسجدالحرام آمد و همان‌جا نشست و بنا کرد مردم را تماشاکردن. اطراف او هم عده‌ای نشسته بودند. دراین‌بِین، یک مردِ بسیار موقّر و متین و دارای سیمای زاهدانه و ملکوتی، در میان طواف‌کنندگان آشکار شد و به‌طرف حجرالاسود رفت. مردم به‌طور طبیعی راه را برای امام باز کردند و بدون اینکه هیچ‌گونه زحمتی برای او به‌وجود بیاید، با خیال راحت حجَر را استلام کرد و بوسید و سپس برگشت و مجدداً مشغول طواف شد.

تبیین، سازماندهی و راهنمایی در تلاش سی‌وچندساله برای زمینه‌سازی حکومت اسلامی

به‌طورِخلاصه، این شیوه‌ها در «تبیین و توضیح» برای عده‌ای و در «سازماندهی» برای جمعی دیگر و در «راهنمایی و راهگشایی» برای گروهی دیگر خلاصه می‌شد. یعنی امام سجاد (ع) را در تصویری که کردیم، به‌صورت انسان بردبار و صبوری می‌یابیم که در طول سی تا سی‌وپنج سال سعی می‌کنند تا زمینۀ شدیداً نامناسب جهان اسلام را به سمتی سوق دهند که در آن میان، خود آن حضرت و یا جانشینانش بتوانند فعالیت‌ها و تلاش‌های اصلی و نهایی را برای ایجاد جامعۀ اسلامی و حکومت اسلامی به‌وجود آورند. اگر سی‌وچهار سال تلاش امام سجاد را از زندگی ائمه (ع) قطع کنیم، قطعاً به آنجایی نخواهیم رسید که امام صادق (ع) رفتاری آن‌چنان صریح و آشکار با حکومت اموی یا بعدها با حکومت عباسی داشت.

موضع‌گیری سخت و تند در نامه به زهری

… شود، و خاندان پیامبر و سلسلۀ اولاد آن بزرگوار را ـ که مقابل اُمَویون قرار داشتند ـ از صورت مسلمانان طراز اول خارج کند و آنان را این‌چنین معرفی کند که از جهت دلبستگی و عمل به احکام دین یا در حد متوسطند و یا قاصر[53] و در سطح معمولی و یا پایین‌تر از آنانند! امام سجاد (ع) موضع‌گیری بسیار سخت و تندی در برابر این شخص کرده که این موضع‌گیری در یک نامه منعکس شده است. البته ممکن است کسی فکر کند که یک نامه مگر تا چه حد می‌تواند نشان‌دهندۀ این موضع‌گیری تند باشد، اما با توجه به اینکه مضمون این نامه نسبت به خودِ زهری و همچنین نسبت به دستگاه حاکم بسیار شَدید است، و این نامه منحصر به محمدبن‌شهاب نمی‌شود بلکه به‌دست دیگران نیز می‌افتد و به‌تدریج از زبان به زبان و از دهان به دهان می‌گردد و در تاریخ برای همیشه می‌ماند ـ همچنان‌که در تاریخ مانده است و امروز پس از گذشت بیش از 1300 سال، ما دربارۀ این نامه بحث می‌کنیم ـ با توجه به این امور، می‌توان فهمید که این نامه چه ضربۀ کاری‌ای می‌تواند بر قداست شیطانی و مصنوعی این‌گونه علما وارد آورد. البته این نامه خطاب به محمدبن‌شهاب است ولی افراد دیگری همانند او را نیز در برمی‌گیرد. معلوم است که وقتی این نامه به‌دست مسلمانان به‌خصوص شیعیان آن زمان برسد، و دست‌به‌دست بگردد، چه بی‌اعتباری شدیدی برای این‌گونه افراد درباری به‌وجود می‌آورد. 1پاسدار اسلام، …

گسترش دعوت اهل‌بیت بی‌تعرض آشکار و بدبینی دستگاه اموی به ایشان

این خلاصه‌ای از زندگی امام سجاد است. البته این نکته را هم اشاره کنم: علی‌رغم اینکه امام سجاد (ع) در دوران امامت پُربار خود که سی‌وچهار سال طول کشیده است تعرض آشکاری با دستگاه خلافت نداشتند، ولی چیدن همان بساط پُربار امامت و تعلیم و تربیت تعداد زیادی مؤمن و مخلص و گستردن دعوت اهل‌بیت، کار خود را کرد و دستگاه خلافت بنی‌امیه [را] نسبت به آن حضرت بدبین و اندیشناک کرد به‌طوری‌که به آن بزرگوار تعرض‌هایی هم نمودند و لااقل یک‌بار آن حضرت را با غل و زنجیر از مدینه به شام بردند.

بردن با غل و زنجیر به شام، شکنجه و شهادت با زهر در سال ۹۵

این غُل و زنجیری که نسبت به امام سجاد (ع) معروف است در حادثۀ کربلا، به‌طور یقین معلوم نیست غُل و زنجیر در ماجرای کربلا به گردن حضرت بسته باشند، اما در آن ماجرا یقینی است، یعنی حضرت را از مدینه سوار شتر کردند و با غُل و زنجیر به شام بردند و در موارد متعدد دیگری هم، مورد شکنجه و آزار مخالفان قرار گرفتند و سرانجام هم در سال نودوپنج هجری ـ در زمان خلافت ولیدبن‌عبدالملک ـ به‌وسیلۀ عُمال دستگاه خلافت مسموم شدند و به شهادت رسیدند. پاسدار اسلام، ش12

نقد معرفی امام سجاد به‌عنوان امام بیمار و جایگاه او در بنیان‌گذاری نهضت مخفی شیعی

… ایشان را آن‌چنان معرفی می‌کند که اگر چنانچه شما را آن‌طور معرفی کنند، فحش تلقی می‌شود! اگر من را آن‌طور معرفی کنند، توهین تلقی می‌شود. و اگر امروز هر چهرۀ موجّهی را آن‌طور معرفی کنند، بی‌ادبی تلقی می‌شود. امام سجاد علیه‌السلام را همین‌طور معرفی کردند. امام سجاد علیه‌السلام را یک آدم ضعیفِ بی‌ارادۀ بازیچۀ بیمار معرفی کردند: امامِ بیمار! هیچ نام دیگری، هیچ عنوان دیگری، هیچ لقب افتخارآمیز دیگری غیر از «بیمار» برای یک امام پیدا نکردند! آن‌هم چه امامی! امام چهارمی که به نظر ما بنیان‌گذار نهضت مخفی شیعی بعد از واقعۀ کربلاست؛ امام سجادی که متزلزل‌کنندۀ بنیان اموی است؛ کسی که ضامن همۀ نهضت‌هایی است که در طول تاریخ تشیّع به‌وسیلۀ شیعه انجام گرفته. امام سجاد علیه‌السلام مادر همۀ اینها و به‌وجودآورندۀ همۀ اینهاست.

محدود بودن بیماری امام سجاد به چند روز کربلا و نقد لقب «امام بیمار»

شیعه امروز امام سجاد علیه‌السلام را یک بیمار می‌داند؛ درحالی‌که بیماری امام سجاد ـ آنچه در تاریخ هست ـ محدود به همان چند روز کربلاست. خب، شما هم در عمرتان چند روز بیمار می‌شوید؛ بنده هم بیمار می‌شوم؛ هر آدم ورزشکارِ قوی‌هیکلِ نیرومندی هم در عمرش چند روزی بیمار می‌شود؛ اسم «بیمار» که دیگر نباید تا آخر روی این شخص بماند. به جای نام‌ها و عنوان‌های افتخارآمیزِ: امام مجاهد، امام عالِم، امام …

شبیه‌ترین فرد اهل‌بیت به امیرالمؤمنین (ع) در زهد و عبادت

خب، بعد که اینها را مطرح می‌کند، بعد راجع‌به عبادت حضرت در همین روایت فرمود: «وَ ما اَشبَهَهُ مِن وُلدِهِ وَ لا اَهلِ بَیتِهِ اَحَدٌ اَقرَبُ شَبهَاً بِهِ فی لِباسِهِ وَ فِقهِهِ مِن عَلِیّ‌بنِ‌الحُسَینِ عَلَیهِمَاالسَّلام». در تمام اهل‌بیتمان ـ اهل‌بیت پیغمبر و اولاد پیغمبر ـ ازلحاظ این رفتارها و این زهد و عبادت، هیچ‌کس از علی‌بن‌الحسین شبیه‌تر نبود به امیرالمؤمنین؛ امام سجاد، از همه شبیه‌تر بود. و امام صادق فصلی در باب عبادت امام سجاد ذکر می‌کند؛ ازجمله می‌فرمایند: «وَ لَقَد دَخَلَ اَبوجَعفَرٍ» پدرم حضرت ابی‌جعفر باقر یک روز رفت پیش پدرش، وارد اتاق امام سجاد شد، «فَاِذا هُوَ قَدْ بَلَغَ مِنَ العِبادَةِ ما لَمْ یَبلُغهُ اَحَدٌ» نگاه کرد، دید حالی پیدا …

مسئولیت انتقال پیام عاشورا به سراسر جهان اسلام

خون مطهر حسین‌بن‌علی علیه‌السلام در کربلا در غربت بر زمین ریخته شد، اما بزرگ‌ترین مسئولیتی که بر عهدۀ امام سجاد علیه‌الصلاة‌والسلام و زینب کبری سلماا‌الله‌علیها قرار گرفت، از همان لحظۀ اول، این بود که این پیام را روی دست بگیرند و آن را به سرتاسر دنیای اسلام، به شکل‌های گوناگون، منتقل کنند. این حرکت برای احیای دین حقیقی و دین حسین‌بن‌علی و آن هدفی که امام حسین برای آن شهید شد، یک امر ضروری و لازم بود. البته اجر الهی برای امام حسین محفوظ بود، می‌توانستند [قیام] او را در بوتۀ سکوت بگذارند، اما چرا امام سجاد علیه‌السلام تا سی سال بعد، تا آخر عمر، …

تبیین و افشاگری دربارهٔ هدف امام حسین (ع) و ظلم دشمن

… که مجاهدت حسین‌بن‌علی علیه‌السلام و یارانش به‌عنوان صاحبان پرچم، با موانع برخورد داشت و سخت بود، به همان اندازه نیز مجاهدت زینب علیهاالسلام و مجاهدت امام سجاد علیه‌السلام و بقیۀ بزرگواران دشوار بود؛ البته صحنۀ آنها، صحنۀ نظامی نبود، بلکه تبلیغی و فرهنگی بود. (68/6/29) اگر زینب کبری سلام‌الله‌علیها و امام سجاد صلوات‌الله‌علیه در طول آن روزهای اسارت ـ چه در همان عصر عاشورا در کربلا و چه در روزهای بعد در راه شام و کوفه و خود شهر شام و بعد از آن در زیارت کربلا و بعد، عزیمت به مدینه ـ و سپس در طول سال‌های متمادی که این بزرگواران زنده ماندند، مجاهدات و تبیین و افشاگری نکرده بودند و حقیقت فلسفۀ عاشورا و هدف حسین‌بن‌علی و ظلم دشمن را بیان نمی‌کردند، واقعۀ عاشورا تا امروز، جوشان و زنده و مشتعل باقی نمی‌ماند. (68/6/29) [لذا] آن قضیه‌ای که در گوشۀ یک بیابانِ غریب واقع شده بود که کسی قاعدتاً از آن خبر نمی‌شد، شعلۀ برافروخته‌ای شد که هرچه می‌کردند خلفای بنی‌امیه و بعد خلفای بنی‌عباس که روی این شعله را به یک نحوی بپوشانند، نمی‌شد و هرچه می‌گذشت، این شعله برافروخته‌تر …

امامت سی‌وپنج‌ساله سراسر جهاد و مبارزهٔ موفق برای احیای تفکر اسلامی

دوران امامت حضرت علی‌بن‌الحسین علیه‌الصلاة‌والسلام که تقریباً سی‌وپنج سال طول کشید، از اول تا آخر، جهاد و مبارزه بود، و حتی یک روز از این دوران را امام بزرگوار، به سکوت و عدم تحرک و عدم تلاش نگذراند. از آغاز جوانی که آن بزرگوار بار سنگین امامت را در کربلا به دوش گرفت و شروع امامت آن حضرت در عرصۀ خونین کربلای روز عاشورا واقع شد، تا لحظۀ شهادت، در طول این سی‌وپنج سال، امام سجاد یکی از سخت‌ترین و فشرده‌ترین تلاش‌ها را انجام داد. و هدف آن حضرت عبارت بود از احیای تفکر درست اسلامی، بازسازی گروه شیعیان، سازماندهی مسلمانان راستین و تعلیم و تربیت آنها، تلطیف جَو اختناقی که به‌وسیلۀ خلفای اموی انجام گرفته بود، و هدف‌های والای دیگر. همۀ این هدف‌ها بحمدالله‌والمنة انجام شد و امام سجاد سی‌وپنج سال مبارزۀ موفق داشت. اما این مبارزه، یک مبارزۀ بسیار دشوار و توأم با غربت و مظلومیت بود. (67/6/4)

بیماری سخت در روزهای عاشورا به حکمت الهی و ناتوانی از حرکت

..در این مدتِ یکی دو ماه، امام سجاد را شما در نظر بگیرید؛ یک جوان بیست‌ودوساله که پروردگار متعال به‌خاطر یک حکمت بزرگی، آن حضرت را در همان ایام چند روز عاشورا دچار یک بیماری سخت کرده که بر اثر این بیماری، قدرت حرکت ندارد. یقیناً اگر امام سجاد قدرت حرکت داشت در خیمه نمی‌نشست؛ به‌طوری‌که این بزرگوار ـ برطبق آثار و اخبار وارده ـ در خیمه که نشستند، از اوضاع میدان جنگ هم بی‌خبرند، این‌قدر بیماری سخت است! تب‌دار و به‌شدت بیمار.

شهامت و ستیزه‌گری در سخن گفتن با ابن‌زیاد در کوفه

..بعد از آنکه این واقعه انجام گرفت و حسین‌بن‌علی به شهادت نائل شدند، در همان ساعات میانۀ روز عاشورا و نزدیک غروب ـ مثلاً یکی دو ساعتِ به غروب ـ نقش و رسالت زین‌العابدین صلوات‌الله‌علیه شروع شد. از اینجا را مردم می‌دانند؛ آمدن به کوفه در آن شدت فشار، و در کوفه، سخن‌گفتن با ابن‌زیاد که خودِ آن سخن‌گفتن، هم یک شهامت فوق‌العاده‌ای می‌خواهد، هم یک اثر بزرگ می‌گذارد. ابن‌زیاد یک استاندار معمولی که نبود ـ اگرچه که استاندار معمولی آن زمان هم از یک سلطان این زمان مقتدرتر بود، هر کاری که می‌خواستند می‌کردند، هیچ‌چیزی جلوگیرشان نبود ـ بنابراین کشتن علی‌بن‌الحسین در آن مجلس، برای عبیدالله زیاد واقعاً بیشتر از خوردن یک لیوان آب خنک زحمت نداشت، چون یک استاندار معمولی نبود و تمام اختیارات در دستش بود. در یک‌چنین شرایطی که از شمشیر ابن‌زیاد خون می‌چکد، این جوان بیست‌ودوساله که آثار بیماری هم در تن او ظاهر و نمایان است، با ابن‌زیاد به صورتی حرف می‌زند که آن لحن و آن سخن‌گفتن، برای یک آدم معمولی پیش یک حاکم معمولی، بلکه پیش یک مأمورِ حاکم معمولی، غالباً بسیار دشوار است. که حالا شرح این مذاکره را که دو سه کلمه هم بیشتر نیست، شنیده‌اید.[1]..و اینجا از اولِ این مذاکره، نشانۀ یک ستیزه‌گری و یک شورش‌گری ازطرف امام علیه‌السلام نسبت به عبیدالله پیداست.

استفاده از فرصتی کوتاه برای ایراد خطبه با قدرت روحی و شجاعت کامل

امام سجاد ناگهان از یک فرصت کوتاهی استفاده می‌کند، با قدرتمندی روحی کامل، با شجاعت کامل، در حضور این‌همه جمعیت مخالف، می‌رود بالای منبر ـ یا همان پایین منبر می‌ایستد ـ و بنا می‌کند یک خطبه‌ای ایرادکردن.[3] یک چیزی من می‌گویم و یک چیزی شما می‌شنوید! در یک مجلسی که افراد آن مجلس یا آدم را نمی‌شناسند، یا اگر هم می‌شناسند به‌صورت خوبی نمی‌شناسند؛ انسان را به‌صورت یک موجود بدی، یک آدم اخلالگری، یک آدمی که باید حرف او را نشنید و باید به او اعتنا نکرد، می‌دانند. حرف‌زدن در یک‌چنین مجلسی، از قوی‌دست‌ترین و …