رفتن به محتوای اصلی

اصلاح ذات‌البین

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

آشتی دادن مؤمنان و رفع اختلاف میان آنان.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:بیانات در خطبه‌های نمازجمعه— ۱۳۷۲/۱۲/۱۳

سیر زمانی

از ۱۳۷۲ تا ۱۴۰۱
۱۳۷۲۱۴۰۱

روی هر سال بزنید تا فقط شاهدهای همان سال نمایش داده شود.

تعریف در کلام رهبر

مطلب دوم، «صلاح ذات بینکم» است. صلاح ذات البین که امیرالمؤمنین علیه‌الصّلاةوالسّلام در وصیّت مهم خود آن را بیان میکنند، فقط ائتلاف و اتّحاد ظاهری نیست که دو گروه و دو جماعت بر سر یک چیز، قراردادی ببندند و ائتلاف ظاهری تشکیل دهند؛ از این بالاتر است؛ یعنی فیمابین همدیگر، دلها با هم صاف شود؛ ذهنها نسبت به یکدیگر خوشبین شود و هیچ‌گونه تعرّض و ایذایی از کسی و از جناحی به یک مجموعه دیگر صورت نگیرد.

شاهدها (۱۶ پاراگراف)

فراتر از ائتلاف ظاهری؛ صفای دل‌ها و خوش‌بینی متقابل

مطلب دوم، «صلاح ذات بینکم» است. صلاح ذات البین که امیرالمؤمنین علیه‌الصّلاةوالسّلام در وصیّت مهم خود آن را بیان میکنند، فقط ائتلاف و اتّحاد ظاهری نیست که دو گروه و دو جماعت بر سر یک چیز، قراردادی ببندند و ائتلاف ظاهری تشکیل دهند؛ از این بالاتر است؛ یعنی فیمابین همدیگر، دلها با هم صاف شود؛ ذهنها نسبت به یکدیگر خوشبین شود و هیچ‌گونه تعرّض و ایذایی از کسی و از جناحی به یک مجموعه دیگر صورت نگیرد.

برتری اصلاح ذات‌البین بر نماز و روزهٔ مستحبی و نیاز امروز به آن

در همین جمله، بعد از این‌که میفرمایند «و صلاح ذات بینکم»، به سخن پیغمبر اکرم استشهاد میکنند و میفرمایند: «فانّی سمعت جدّکما صلّیاللَّه‌علیه‌واله‌وسلّم یقول صلاح ذات البین افضل من عامّة الصّلاة و الصّیام»؛ یعنی فضیلت اصلاح ذات البین مردم - دلها را به هم نزدیک کردن و ذهنها را نسبت به هم خوشبین نمودن - از هر نماز و روزه‌ای بیشتر است. اگر کسی نماز مستحبّی بخواند یا روزه مستحبّی بگیرد، یا برود برای اصلاح ذات البین تلاش کند؛ دومی افضل است. این هم از چیزهایی است که ما امروز به آن خیلی احتیاج داریم.

برتری اصلاح ذات‌البین بر هر نماز و روزه

… پیدا است که بر روى این خیلى تکیه دارد و از آن میترسد. نه اینکه صلاح ذات بین، اهمّیّتش بیشتر از نظم امر است؛ از باب اینکه صلاح ذات بین، آسیب‌پذیرتر است؛ لذا این عبارت را نقل میکند از پیغمبر: فَاِنّى سَمِعتُ جَدَّکُمَا صَلَّى اللهُ عَلَیهِ وَ آلِه وَ سَلَّم؛ از جدّتان شنیدم که فرمود: یَقولُ صَلاحُ ذَاتِ البَینِ اَفضَلُ مِن عامَّةِ الصَّلوةِ وَ الصّیام؛ صلاح ذات‌البین و صفاى میان مردم از هر نماز و روزه‌اى بهتر است؛ نه اینکه از همه‌ى نمازها و روزه‌ها، از هر نماز و روزه‌اى بهتر است. شما میخواهى بروى دنبال نمازت، دنبال روزه‌ات؛ خیلى خوب، یک کارى هست که از هر دوى اینها فضیلتش بیشتر است؛ آن چیست؟ آن این است که اصلاح ذات‌البین بکنى. اگر دیدى یک جایى در بین امّت اسلامى یک اختلافى وجود دارد و یک شکافى وجود دارد، بروى آن شکاف را پُر کنى؛ این از …

وصیت امیرالمؤمنین (ع) به رفع اختلافات، خطاب به همهٔ مردم

«وَ صَلاحِ ذاتِ بَینِکُم» اختلافاتتان را برطرف کنید مردم. این خطاب به همه است؛ این خطاب به آن کسانی هم است که دوست می‌دارند همیشه آتش فتنه و اختلاف را مشتعل کنند. ای آتش‌بیاران معرکه! گوش کنید، خطاب به شما هم است؛ ای غیبت‌کنندگان! ای تفتین‌کنندگان[11]! ای کسانی که سعی می‌کنید دل این مسئول را با آن مسئول بد کنید، ای مگسانی که دور شیرینیِ …

آسیب‌پذیرتر بودن صلاح ذات‌البین و برتری فضیلت آن بر نماز و روزه

این جمله را که بیان می‌فرماید، یک شاهد از کلام پیغمبر هم می‌آورد. پیداست که بر روی این خیلی تکیه دارد و از آن می‌ترسد. نه‌اینکه صلاح ذات البین، اهمیتش بیشتر از نظم امر است؛ از باب اینکه صلاح ذات البین، آسیب‌پذیرتر است. لذاست این عبارت را نقل می‌کند از پیغمبر، «فَاِنِّی سَمِعتُ جَدَّکُما» از جدتان شنیدم که فرمود: «یَقولُ صَلاحُ ذاتِ البَینِ اَفضَلُ مِن عامَّةِ الصَّلاةِ وَ الصِّیامِ» صلاح ذات‌البین، صفای میان مردم، از هر نماز و روزه‌ای بهتر است؛ نه‌اینکه از همۀ نمازها و روزه‌ها، از هر نماز و روزه‌ای بهتر است. شما می‌خواهی بروی دنبال نمازت، دنبال روز‌ه‌ات، خیلی خب، یک کاری هست که از هر دوی اینها فضیلتش بیشتر است. آن چیست؟ آن اینکه اصلاح ذات‌البین بکنی. اگر دیدی یک جایی، در بین امت اسلامی، یک اختلافی …

فرونشاندن آتش نزاع‌ها، از لوازم تقوا و پرهیز از تعبیرهای آتش‌افروز

«وَ اِطفاءِ النّائِرَةِ» یکی از کارهایی که لازمۀ تقوای ماست، فرونشاندن آتش است...سعی همه باید این باشد که اطفا کنند. نباید بر روی آتش بنزین پاشید، نباید آتش‌ها را مشتعل کرد. گاهی اوقات یک تعبیری، نه‌فقط اطفای نائره نیست، بلکه مشتعل‌کردن هرچه بیشتر نائره است؛ ضد اطفا است.

رفع اختلافات میان مؤمنان و پرهیز از نزاع بر سر امور جزئی

… اللهَ وَ رَسولَهُ اِن كُنتُم مُؤمِنيَ﴾. اگر مؤمن هستید، این سه کار را انجام بدهید: اولاً تقوای خدا پیشه کنید، ﴿فَاتَّقُوا اللهَ﴾ پس از خدا پروا بدارید. در ترجمۀ فارسیِ ناگزیرانه‌ای که ما کردیم در این ورقه؛[4] ﴿فَاتَّقُوا اللهَ﴾ پس از خدا پروا بدارید؛ این یک. ﴿وَ اَصلِحوا ذاتَ بَينِكُم﴾ فی‌م‌ابین خود را اصلاح کنید. اختلافات را در میان خود از میان بردارید. به سود حقیقت، آن‌کسانی‌که سخنی غیر حقیقت می‌گویند، از سخن خود دست بکشند، اختلافات را از میان خود بردارید. ﴿وَ اَصلِحوا ذاتَ بَينِكُم﴾ میان خود را اصلاح کنید، بر سر چیزهای جزئی به جان هم نیفتید، بهانه برای به جان یکدیگر افتادن نجویید. خاصیت یک عده مردمی که جنگشان می‌آید با دوستان و با دشمنان، همین است که دنبال بهانه‌های کوچک برای جنگیدن و دعوا کردن و ایجاد اختلاف می‌گردند. نصیحت خدا و رسول به این‌گونه مردم این است که به‌جای آنکه برای جنگیدن با دوستان بهانه بجویید، برای جنگیدن با دشمنان …

وظیفهٔ امت در آشتی دادن دو گروه و مقابله با گروه زورگو

اگر چنانچه دو واحد در داخل امت اسلامی با همدیگر به جنگ برخاستند، مثلاً فرض کنید که یک گروهی در شرق ممالک اسلامی با یک گروهی در شمال‌شرقی ممالک اسلامی، اگر بنا کردند با همدیگر محاربه کردن و جنگیدن، قاعده بر این است، دستور قرآنی بر این است که بقیۀ مسلمان‌ها هرچه می‌توانند سعی کنند تا میان آن دو مخاصم و متخاصم[2] را آشتی بدهند. اگر دیدند که بین این دو مخاصم، یکی حاضر است آشتی کند، اما آن دیگری حاضر نیست آشتی کند، یا حرف آن دیگری حرف زوری است، درحالی‌که حرف این یکی حرف حقی است، و آن آدمی که طرف‌دار زور است، حاضر نیست که تن به حرف حق بدهد و به سخن حق بگراید؛ در این‌طور جایی، تمام عالم اسلام باید یک‌دست بشوند، هم‌دست بشوند، بروند سراغ آن زورگو و او را ساکت کنند. با او بستیزند تا او را بر سر جای خود بنشانند.

اصلاح میان افراد در صورت وجود اختلاف

«و اصلاح ذات البین»؛ میانه‌ی افراد را اگر اختلافی وجود دارد، اصلاح کنیم. «و افشاء العارفة و ستر العائبة»؛ درباره‌ی اشخاص، نقاط مثبت را، نقاط خوب را افشاء کنیم، منتشر کنیم. از کسی، از مسئولی کار خوبی سراغ دارید، این را بیان کنید و بگوئید. نقطه‌ی مقابل: اگر چنانچه نقطه‌ی منفیای سراغ دارید، این را افشاء نکنید. افشاء نکردن معنایش این …

ایجاد ائتلاف میان مؤمنان به جای آتش‌افروزی و خبرچینی از مصادیق تقوا

… این جزو موارد تقواست، که در دعای شریف مکارم‌الاخلاق - دعای بیستم صحیفه‌ی مبارکه‌ی سجادیه - به آن اشاره شده است. این دعا، بسیار دعای مهمی است. من عقیده‌ام این است که همه، بخصوص کارگزاران، باید این دعا را بخوانند و در مضامینش دقت کنند؛ تعلیم‌دهنده است. «و اصلاح ذات البین»؛ به جای آتش‌افروزی، خبرچینی، این را به جان آن انداختن، آن را در پوستین این انداختن، اصلاح ذات‌البین کنند؛ بین برادران مؤمن، برادران مسلمان، ایجاد ائتلاف کنند؛ اینها تقواست.

صاف کردن دل‌ها با یکدیگر به توصیهٔ امیرالمؤمنین (ع)

… حرف آنهاست. همان دشمن خارجی وقتی متصدّیان نظام را به دو دسته تقسیم کرد، اعلام میکند ما با این دسته موافق و با آن دسته مخالفیم؛ یک دسته اسمشان اصلاح‌طلب است، یک دسته اسمشان محافظه‌کار است. اینها دام دشمنان است؛ همه باید متوجّه باشند در دام دشمن قرار نگیرند. امیرالمؤمنین علیه‌الصّلاةوالسّلام به ما میفرمایند: «صلاح ذات بینکم»؛ دلها را با هم صاف و به هم نزدیک کنید. اختلاف سلیقه‌ها را به معنای دشمنی تلقّی نکنید. اختلاف نظر و اختلاف سلیقه، حتّی اختلاف عقاید سیاسی و دینی و غیره، تا آن‌جایی که به مبانی عملی نظام ارتباطی ندارد، میتواند موجب دشمنی و جدایی و خصومت با یکدیگر نشود.

اصلاح اختلاف میان افراد، از زینت متقین

«وَ اِصلاحِ ذاتِ البَینِ» میانۀ افراد را اگر اختلافی وجود دارد، اصلاح کنیم. «وَ اِفشاءِ العارِفَةِ، وَ سَترِ العائِبَةِ» دربارۀ اشخاص، نقاط مثبت را، نقاط خوب را افشا کنیم، منتشر کنیم. از کسی، از مسئولی کار خوبی سراغ دارید، این را بیان کنید و بگو‌یید. در نقطۀ مقابل، اگر چنانچه نقطۀ منفی‌ای سراغ دارید، این را افشا نکنید. افشانکردن …

پرداخت اختلافات مالی شیعیان از وجوه در اختیار وکیل به دستور امام صادق (ع)

در روایتی است: «قالَ لِلمُفَضَّلِ: اِذا رَاَیتَ بَینَ اثنَینِ مِن شیعَتِنا مُنازَعَةً»[26] [هرگاه بین دو نفر از شیعیان ما منازعه‌ای دیدی] ـ مراد از منازعه در اینجا به قرینۀ عبارات بعد از آن، منازعۀ مالی است ـ حضرت صادق علیه‌الصلاة‌والسلام فرمودند: در چنین مواردی، «فَافتَدِها مِن مالی» از پول من که پیش توست، از وجوهاتی که در اختیار تو گذاشتم، از سهم امام، این اختلافات مالی را افتداء کن! یعنی تو به عهده بگیر و ادا کن. (89/8/18)

جنگ با گروه متجاوز تا بازگشت به فرمان خدا

آیۀ قرآن است: ﴿وَ اِن طآئِفَتانِ مِنَ المُؤمِنينَ اقتَتَلوا﴾[3] اگر دو طایفه، دو گروه از گروه‌های مسلمان با یکدیگر جنگیدند، ﴿فَاَصلِحوا بَينَهُما﴾ بین این دو گروه مسلمان را اصلاح کنید. ﴿فَاِن بَغَت اِحداهُما عَلَى الاُخرَىٰ﴾ اگر میان این دو گروه، یک گروه بر دیگری ظلم کرد، بغی و تجاوز و تعدی روا داشت و زور گفت و قلدری خواست بکند، ﴿فَقاتِلُوا الَّتي تَبغي﴾ با آن‌که زور می‌گوید بجنگید، ﴿حَتّى تَفيءَ اِلىٰ اَمرِ اللهِ﴾ تا مجبور بشود برگردد به فرمان خدا، ناچار بشود فرمان خدا را قبول کند. این دستور خداست در زمینۀ حفظ وحدت در داخل جامعۀ اسلامی.

اجر مضاعف اصلاح ذات‌البین در ماه رمضان

… به خدا؛ یعنی از این چیزی دیگر بالاتر نیست. خدای متعال در این ماه فرصت تقرّب به خودش را فراهم کرده؛ اگر شما وارد این ضیافت شدید، از این پذیرایی بهره‌مند میشوید. این فرصت چیست؟ این فرصت، روزه است؛ این فرصت اجر بی‌پایان تلاوت [کتاب] الهی است، تلاوت قرآن است؛ این فرصت اجر مضاعف برای اصلاح ذات‌البین است و امثال این چیزها که در خطبه‌ی رسول اکرم (صلّی الله علیه و آله و سلّم) وجود دارد. از خدای متعال بخواهیم اینها را؛ بخواهیم که خدای متعال به ما این توفیق را بدهد که از این فرصتها استفاده کنیم. لذا فرمود: فَاسأَلُوا اللَهَ رَبَّکُم بِنیّاتٍ صادِقَةٍ وَ قُلوبٍ طاهِرَةٍ اَن یُوَفِّقَکُم لِصِیامِهِ وَ تِلاوَةِ کِتابِه؛[3] این را از خدا بخواهید.

از مطالب بسیار مهم وصیت امیرالمؤمنین (ع)

… شامل حسّاسترین مطالب به نظر اوست. امیرالمؤمنین علیه‌الصّلاةوالسّلام این وصیت را بعد از ضربت ابن‌ملجم نوشته‌اند؛ «لمّا ضربه ابن ملجم[3] ». تقریباً بیست مطلبی که در این وصیت آمده، مهم است. مطالب، درباره دنیاطلبی، قرآن، حج، جهاد، یتیمان، همسایگان و... است. دو مطلب از تقریباً بیست مطلب را انتخاب کرده‌ام تا امروز عرض کنم: یکی «نظم امرکم» و دوم «صلاح ذات بینکم»؛ یعنی ایجاد الفت میان برادران. از این جا میشود فهمید که این دو مطلب جزو مطالب بسیار مهم در نظر امیرالمؤمنین علیه‌الصّلاةوالسّلام است.