رفتن به محتوای اصلی
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

دین اسلام و آموزه‌ها و احکام آن در زندگی فردی و اجتماعی.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:بیانات در نشست سه‌جانبه با شهید مطهری و دکتر شریعتی— ۱۳۵۵/۱۰/۱۰

سیر زمانی

از ۱۳۵۵ تا ۱۴۰۴
۱۳۵۵۱۴۰۴

فقط سال ۱۳۷۶همهٔ سال‌ها

تعریف در کلام رهبر

این حرف یک عارف است. نَفَس، نَفَسِ یک عارف است. راست هم میگوید مسلمانی، اصلاً اسلام، یعنی تسلیم در مقابل پروردگار و محو شدن در اوامر او ولو فروتر از پایه‌ی عرفان و معرفت. این با تزویر و ریا که شرک است، نمی سازد.
برادرها! ما باید با خدا باشیم تا خداى متعال به ما کمک کند: مَن کانَ للهِ کانَ‌ اللهُ لَه.[8] اگر براى خدا بودیم و نیّت کردیم و تصمیم گرفتیم و حرکت کردیم، خداى متعال اراده‌اش را در جهت پیشرفت ما قرار خواهد داد، آن وقت همه‌ى قوانین عالم با ما همراه خواهد شد. بدون این، ما مثل یک گروه دیگرى از مردم دنیا خواهیم بود. وقتى انسانى با خدا نیست، وقتى براى خدا کار نمیکند، حالا اسمش ایرانى باشد، چیز دیگرى باشد، اسمش مسلمان باشد، غیر مسلمان باشد، چه تفاوتى میکند؟ چه تضمینى هست که اگر کسى به فرض یک اعتقاد دینى‌اى هم به اسلام دارد، چهار تا عمل عبادى هم انجام میدهد، عزّت اسلامى هم با او باشد؟ کمااینکه دیدیم قرنها گذشت و عزّت اسلامى با ما نبود. همین الان مسلمینى [هستند] که اسمشان هم مسلمان است و در نهایتِ ذلّت دارند زندگى میکنند؛ کفّار بر اینها مسلّطند، آمریکا بر اینها مسلّط است، کارشناس‌هاى بى‌وفاى بى‌وجدانِ بى‌علاقه‌ى غربى بر اینها مسلّطند. اگر اسم اسلام کافى باشد، خب باید همه‌ى مسلمینِ اسمى، عزیز باشند؛ [امّا] مى‌بینیم که نیستند. آن چیزى که یک انسان را، یک مجموعه را عزیز میکند، اسلام واقعى است؛ یعنى تسلیم لله‌؛ اَلاِسلامُ هُوَ التَّسلیم.[9] و دین هم همین است؛ دین همان تسلیم است: اِنَّ الدّینَ عِن‌ـدَ اللهِ الاِسلام.[10] تسلیم شدن در مقابل خدا؛ وَمَن یَبتَغِ غَیرَ الاِسلامِ دینًا فَلَن یُقبَلَ مِنه؛[11] دین شما باید تسلیم شدن در مقابل خدا باشد؛ اگر این[طور] شد، و بزرگ ما، کوچک ما، معمّم ‌ما، نظامى ‌ما، افراد عادّى جامعه‌ی‌ ما، مسئولین ما ــ بخصوص مسئولین ــ واقعاً تسلیم خدا باشند و براى شهوات خودشان، براى خواستها و اغراض شخصى خودشان، بر تصمیمات خودشان شأنى نگذارند ــ البتّه انسان که به طور معمولى و طبیعى تبدیل به فرشته نمیشود؛ بالاخره شهوات و خواستهاى انسان بر انسانهاى معمولى، غیر از آن برگزیدگان بالا اثر میگذارند ــ این در خطّ‌مشى زندگى آنها اثر نگذارد و بخصوص در آنجاهایى که با سرنوشت یک جمعى یا با سرنوشت جامعه‌ى اسلامى سروکار دارد، تسلیم خدا باشند و اراده‌ى خدا را بر اراده‌ى خود، خواست خدا را بر خواست خود، اهداف الهى را بر اغراض شخصى خود غلبه بدهند، این[جور] اگر شد، همین عزّتى که خداى متعال به شماها، به مسلمین، به مردم ایران داد و این دوازده سیزده سال حقیقتاً گل سرسبد ملّتهاى دنیا شُدید ــ «کُنتُم خَیرَ اُمَّةٍ اُخرِجَت لِلنّاس»[12] شدید ــ و دشمنان هم به این اعتراف کردند و پیشرفتهاى زیادى کردید، ادامه پیدا خواهد کرد.
من قبلاً هم عرض کردم: اگر امروز، جهان اسلام در مورد این مسلمانان مظلوم حرکتی نکند، در آینده، هر مجموعه مسلمانی که در داخل اروپا، یا به شکل یک کشور، یا به شکل یک جمعیت بزرگ دریک کشور وجود داشته باشند، این خطر وجود دارد که در معرض چنین فشارهایی قرار گیرند. ما نسبت به مسلمانان بوسنی هرزگوین، به‌شدّت نگرانیم. آنها مسلمانند و برادران ما هستند. یک اقلیّت مظلوم، در میان مجموعه مخالف با اسلام در کشورهای گوناگون و در مقابل آنها، یک جمعیت مسلّح، متّکی به یک ارتش نیرومند، دارای سلاحهای پیشرفته و مدرن؛ همانهایی که سالهای متمادی، عراق را هم از لحاظ تجهیزات نظامی، علیه ما تجهیز میکردند؛ همین صربها، درمرکز یوگسلاوی سابق. ما البته در مورد این مسلمانان، وظایف خودمان را تا آن‌جا که توانستیم عمل کردیم. از طرف جمهوری اسلامی، از آنها پشتیبانیهای همه جانبه و همه نوع پشتیبانی شده است. ولی این کافی نیست. مسلمانانِ سراسر جهانِ اسلام باید کمک کنند. دشمنی با اسلام، یکی از مظاهرش این است و بالاترین مظاهرش، فشار بر جمهوری اسلامی است. همان‌طور که قرآن کریم بیان فرموده؛ و این حقیقتاً از معجزات قرآن است که فرمود: «وَلَنْ تَرْضی عَنْکَ الْیَهُودُ وَ لَا النَّصاری حَتّی تَتَّبِعَ مِلَّتُهُم[3] .» تا جامعه مسلمانان از اسلام دست برندارند، اینها راضی نمیشوند. مقصود این است که دشمن میخواهد آن روح اسلامی، آن احکام زنده اسلام و آن نیروی حیاتی اسلام در میان مسلمانان نباشد. البته آنها با یک عدّه مسلمانِ مرده بی‌اطّلاع از مبانی عالیه اسلام، ولو عامل به ظواهر مختصری از اسلام هم باشند، چندان کاری ندارند؛ دشمنی هم با آن ندارند. اما این‌که اسلام نیست! اسلامی اسلام است که پیغمبر آورد و قرآن فرمود که «کُنْتُم خَیْرَ اُمَّةٍ اُخْرِجَت للنّاس[4] .» آن اسلام نیست که عدّه‌ای بنشینند و تماشاگر حوادث عالم، یا تماشاگر مسائل درون جامعه خودشان باشند. مسلمانان بیدار، مسلمانان آگاه، مسلمانانی که نیروی خودشان رابرای بنای عالم، به شکل صحیح به کار میگیرند و مسلمانانی که از هیچ مانعی نمیترسند؛ این اسلام و این‌گونه مسلمانان مورد حداکثر بغض استکبار جهانیاند و ما در این چند سال، اِعمال این بغض را به انواع مختلف دیده‌ایم و امروز هم، بیشترین شکلش را در زمینه‌های مختلف فرهنگی و اقتصادی و سیاسی و تبلیغاتی، مشاهده میکنیم.

شاهدها (۱۵ پاراگراف)

اسلام مایهٔ نجات و عزت و کرامت ملت‌های مسلمان

آنچه ما امروز از ایران اسلامى ــ که به برکت اسلام عزّت پیدا کرده و به برکت اسلام از زیر سلطه‌ى بیگانگان خارج شده است و به برکت اسلام، دلهاى مردمش به هم نزدیک شده‌اند و به برکت اسلام به خیلى از آن خیراتى که اسلام براى مسلمانان خواسته رسیده است ــ و از میان این امّت، براى برادران مسلمانمان در سراسر عالم میخواهیم، این است که دولتها و ملّتها به اسلام به چشم نجات‌بخش نگاه کنند؛ اسلام را مایه‌ى عزّت و افتخار و کرامت خودشان بدانند. این چیزى که دشمنان اسلام خواسته‌اند بباورانند به بسیارى در دنیاى اسلام، که اسلام مایه‌ى عقب‌افتادگى آنها است، اسلام مایه‌ى سرافکندگى آنها است، یک تلقین شیطانى است. این، تلقین کسانى است که خواسته‌اند ملّت مسلمان و امّت اسلامى را از اصل خودش جدا کنند تا بتوانند …

حیات‌بخشی اسلام به ملت‌های مرده در صدر اسلام و امروز

اسلام، مرده‌هاى اجتماعى و سیاسى را زنده کرد: اِذا دَعاکُم لِما یُحییکُم؛[6] ملّتهایى را که خاک مرگ بر روى آنها پاشیده شده بود و هیچ‌چیز از حیات حقیقى و سرافرازانه‌ى مجتمع انسانى نمیدانستند حیات بخشید، آقایى بخشید، پرچم انسانیّت و دفاع از انسانها را به آنها داد؛ اسلام این است. نه‌فقط آن روز؛ امروز هم همین‌جور است. امروز هم بحمدالله‌ این‌جور است. نمونه‌اش این کشور ما است، این ملّتى است که قرنهاى متمادى در زیر فشار استبداد سلاطین ظلم و جور، هویّت خودش را از دست داده بود، قدرت تشخیصش را، قدرت تصمیمش را، قدرت عملش را و در این صد سال اخیر هم در زیر فشارهاى مضاعف استعمار و …

پیشروی قطب اسلام و ناکامی قطب استکبار در مصاف تا کنون

تا به حال در برخورد این دو قطب مبارز با یکدیگر - که قطب، استکبار از یک طرف و قطب اسلام از طرف دیگر است - پیشرفت و مبارزه و پیروزی، متعلّق به قطب اسلام بوده است. قطب اسلام همیشه پیش رفته است؛ اما قطب استکبار پیشرفتی نداشته است. اینها میخواهند با شایعه مذاکره جمهوری اسلامی - که بگویند جمهوری اسلامی تسلیم شد؛ طرف ما آمد و مجبور شد کنار بیاید و با ما مذاکره کند - این‌طور وانمود کنند که در این مصاف، بالاخره قطب اسلامی شکست خورد و مجبور به عقب‌نشینی شد و قطب استکبار در این مصاف پیروز …

راه سعادت بشر و زدودن رنج‌های ثابت او چون فقر و جهل و تبعیض

اسلام، هم در هنگام طلوع خود و هم امروز، راهى به دنیایى نوین با زندگى‌اى سعادتمندانه و متضمّن صلاح و فلاح انسان بوده و هست. رنجهاى اصلى بشر ــ که اسلام کمر به زدودن آنها بسته ــ در آن زمان و پیش از آن و امروز همواره موضوعات ثابت و واحدى بوده و هست؛ فقر، جهل، تبعیض، جنگ و ناامنى، و بالاخره زندانى شدن در حصار مادّی‌گرى و اسارت در کمند خوی‌هاى زشت خویشتن. و اسلام دین انسانیّت و اعتدال و خردورزى و تسلیم در برابر حقّ متعال است، و بى‌شک همه‌ى ادیان پیش از ورودِ دستهاى تحریف چنین بوده‌اند. پس درمان این دردهاى انسانى را با شیوه‌اى دور از زیاده‌روى و افراط و تفریط و از راه‌هاى خردپسند بر بشر عرضه کرد، و آدمى را به …

تنها راه نجات بشر پس از ناکامی مکاتب دیگر

لیبرالیسم غربى و کمونیسم و سوسیالیسم و غیره، همه امتحان خود را داده و ناتوانى خود را ثابت کرده‌اند؛ و امروز هم مانند گذشته، اسلام تنها شفابخش و فرشته‌ى نجات است. امروز هم مانند ۱۴۰۰ سال پیش، این ندا طنین‌افکن است: قَد جاٰءَکُم مِنَ الله نورٌ وَکِتٰبٌ مُبین * یَهدی بِهِ الله مَنِ اتَّبَعَ رِضوانَهِ سُبُلَ السَّلٰمِ وَ یُخرِجُهُم مِنَ الظٰلُمّْتِ اِلَى النّورِ بِاِذنِه! وَ یَهدیهِم اِلیٰ صِراطٍ مُستَقیم.[4] مهم آن است …

ظرفیت رساندن امت به اعتلای مدنی و علمی و عزت و قدرت سیاسی

غرض از این یادآورى، تفاخر به گذشته نیست، غرض یادآورى این حقیقت است که آنچه آن تمدّن را پدید آورد ــ یعنى اسلام و معارف زندگى‌ساز آن ــ هم‌ اکنون نیز در اختیار ما است، و به ما هشدار میدهد که «یاَیُّهَا الَّذینَ ءامَنُوا استَجیبوا لله وَلِلرَّسولِ اِذا دَعاکُم لِما یُحییکُم».[5] اسلام ثابت کرده است که ظرفیّت آن را دارد که امّتِ خود را به اعتلاى مدنى و علمى و عزّت و قدرت سیاسى برساند. «ایمان» و «مجاهدت» و «پرهیز از تفرقه»، تنها شرط‌هاى تحقّق این هدف بزرگ است، و قرآن به ما مى‌آموزد: وَلا‌تَهِنوا وَلا‌تَحزَنوا وَاَنتُمُ الاَعلَونَ اِن کُنتُم مُؤمِنین؛[6] و مى‌آموزد: وَالَّذینَ جٰهَدوا فینا لَنَهدِیَنَّهُم سُبُلَنا وَ اِنَّ اللهَ لَمَـعَ …

اسلام و قرآن، نخستین عامل عزت ملت ایران و برآمده از دل مردم

… از عزّت و شخصیّت و عظمت برخوردارید. امروز دولت و ملّت ایران در میان دولتها و ملّتهاى عالم به ‌عنوان یک دولت و ملّت برجسته، باشخصیّت، شجاع و غیر قابل تحمیل معرّفى شده‌اند؛ باید ببینید ملّت و دولت ایران این چهره‌ى درخشان و باعظمت را از کجا به دست آورده است؛ اوّلین چیزى که این هدیه‌ى بزرگ را به این ملّت تقدیم کرده است و اهدا کرده است، همین پرچم باعظمت «اسلام و قرآن» است؛ امروز این پرچم به دست شما مردم سپرده است و شما آن را حفظ کرده‌اید. کسى اسلام را بر ملّت ایران تحمیل نکرد، [بلکه] اسلام از اعماق دلِ یکایک ملّت ایران برآمد و توانست به آنها روحیه بدهد، نیرو بدهد، توان بدهد، آنها را در صحنه‌هاى گوناگون جهانى و داخلى و عرصه‌هاى مختلف زندگى به ‌صورت انسانهاى مقاومى دربیاورد. این را باید حفظ کنید؛ این را باید قدر بدانید، که میدانم قدر هم میدانید.

گسترش روزافزون عقاید و احکام اسلامی به سبب استحکام و استدلال

منطق قوی و استدلال محکم در مقابل تصرّف افکار مردم دنیا مؤثّر است. یعنی شما نگاه میکنید، میبینید که در طول زمان، فراوان علیه اسلام شبهه درست کردند، به اشکالتراشی پرداختند و استدلال‌سازی کردند تا بلکه بتوانند عقاید اسلامی را سست و موهوم کنند؛ اما عقاید اسلامی به خاطر استحکامی که دارد و چون منطق دنبال تفکّر اسلامی است - نه فقط عقاید که احکام اسلامی نیز همین‌طور است؛ چون متّکی به منطق و همراه استدلال است؛ چون هر ذهن صحیح و سالم و اهل و فهم و استدلالی، در مقابل منطق اسلام تسلیم و خاضع میشود - روز به روز گسترش پیدا کرده است.

استدلال اسلامی قابل فهم برای عامهٔ مردم و جذب انسان سلیم‌الطبع

با وجود آن که این همه با اسلام مخالفت میکنند، ولی رو به توسعه است. چرا؟ چون استدلال و منطق، با اسلام همراه است. این استدلال، فقط استدلال دانشگاهی هم نیست که بگوییم فقط دانشمندان این استدلال را میفهمند؛ نه. اسلام در بطن خود، عقاید و احکامی دارد که هر انسان سلیم‌الطبعی را در مقابل خود جذب و به خود معتقد میکند. مسأله، مسأله استدلالهای پیچیده و معضل فلسفی فقط نیست که اسلام، از آن هم برخوردار است. استدلال اسلامی که میگوییم، یعنی استدلالی که برای عامّه مردم، قابل فهم است. این، یک ابزار است که در اختیار اسلام قرار دارد.

دشوارتر شدن زندگی مسلمانان با دوری از اسلام و پیام مبعث

… وجود بیاورد و آن‌چنان مشعلى از علم و تمدّن و فرهنگ و اخلاق و پیشرفت و درسهاى فراموش‌نشدنى ــ آن ‌هم در آن دوران جهلى که آن روز بر دنیا حاکم بوده است ــ برافروزد که هنوز که هنوز است، بشریّت از پرتو آن و از اشعه‌ى آن دارد استفاده میکند. خب این یک تجربه است؛ هر چه ما از اسلام دورتر شده‌ایم و پیام مبعث را کمتر مورد توجّه قرار داده‌ایم، زندگى بر ما مسلمانها در دوره‌هاى مختلف مشکل‌تر شده است.

رهایی ملت از رنج‌ها به برکت معنویت و پیام سیاسی اسلام

… نداشت، تبعیّت محض بود، دنباله‌روى محض بود؛ معارف الهى براى مردم در ذهن آنها و در نظر آنها اهمّیّتى نداشت، تعلیم و تربیت بر اساس اسلام نبود، ضعف و ذلّت و فقر و ناتوانى در طول حکومت طواغیت از اطراف بر کشور ما تحمیل شده بود و ملّت ما را فشرده بود، رنج داده بود. خداى متعال ما را از آن رنجها به برکت اسلام خلاص کرد؛ به برکت توجّه به معنویّت اسلام و توجّه به پیام سیاسى اسلام.

پایبندی ملت به اسلام و ارزش‌های قرآنی، رمز سربلندی و آینده‌داری کشور

… و سیاستهاى بین‌المللى، به‌ هیچ ‌وجه ارزش یک کشور کوچکى در فلان گوشه‌ى مناطق اروپایى یا حتّى آمریکاى لاتین نبود. این کشور امروز به برکت اسلام آن‌چنان عزیز شده است که حتّى دشمنان هم اعتراف میکنند که این ملّت، ملّت عزیزى است؛ این کشور، کشور مقتدرى است. ملّتى که از اسلام چنین بهره‌ى عظیمى را برده است، به ارزشهاى اسلامى هرگز پشت نخواهد کرد. هم جوانان این ملّت، هم مسئولان کشور، هم قشرهاى مختلف و همه‌ى کسانى که ایران را سربلند میخواهند، میدانند که تا وقتى پرچم اسلام بر این کشور گسترده است و پرتوِ اسلام ناب محمّدى از این کشور به سرتاسر دنیاى اسلام میتابد، این کشور عزیز است، این کشور در میان ملّتها سربلند است و این کشور آینده‌دار است؛ هم از لحاظ مادّى، هم از لحاظ معنوى، هم از جهات علمى و فرهنگى و هم از همه‌ى جهاتى که براى یک ملّت داراى اهمّیّت است. این ملّت، با این خصوصیّات، از اسلام، از قرآن، از ارزشهایى که قرآن آنها را در مقابل ارزشهاى طاغوتى مطرح کرده است، دست بر نخواهد داشت و به ‌وسیله‌ى اسلام خواهد توانست ملّتهاى دیگر را هم به فضل پروردگار نجات بدهد.

زنده کردن ملت ایران و آشنا کردن آن با توانایی‌هایش

… لحاظ علم و فرهنگ و پیشرفتهای فکری و علمی و اجتماعی، عقب مانده و عقب افتاده نبود. این را همین قدرتهای تجاوزگر در طول زمانهای گوناگون، به کمک حکّام فاسد بر او تحمیل کردند و ملت ایران را به زور و ظلم، از قافله تمدّن و دانش بشری و پیشرفتهای علمی، عقب نگهداشتند. اسلام آمد، این ملت را زنده کرد و او را با تواناییهای خودش آشنا نمود. خدای متعال، معلّمی برای این ملت فرستاد که با زبان پیامبران با او حرف زد، او را بیدار کرد و به حقّ خود و قدرتش آشنا نمود. به او فهماند که اگر یک ملت بخواهد اراده کند، چه معجزه‌های بزرگی از او و به دست او سر میزند. این ملّت بیدار شد. هجده سال است که این ملّت با …

جهت‌گیری تعالیم سیاسی و اجتماعی اسلام به اقتدار ملل اسلامی

… انحطاط رقم خواهد زد - همان‌طور که امروز در کشورهایی همچون امریکا و غیره، نشانه‌های آن دیده میشود - ولی فقدان آن تواناییها و اقتدارها، بلای انحطاط اخلاقی و سیاسی را بسی سریعتر بر جان کشورها میاندازد و دنیا و آخرت و علم و اخلاق و همه چیز را از ملتها میستاند. از آن روست که تعالیم سیاسی و اجتماعی اسلام، همه در جهت آن است که ملل اسلامی به اقتدار و سیادت علمی و اخلاقی و سیاسی و روحی و مادی دست یابند. و امروز همه‌ی رهبران هوشیار ملتهای جهان در صددند که از هر امکان و ذخیره‌یی که میتواند آنان را قدرتمند کند، بهره گیرند.

برتری اسلام و ناتوانی دیگران از استعلا بر ملت ایران

عزیزان من؛ معلّمان، کارگران، جوانان، کسانی که قوام کار و استقلال و ستون فقرات کشور در دست شماست! مسؤولیت شما سنگین است. ببینید دشمن چه طوری است. ببینید دشمن چقدر بیانصاف و بیرحم و وقیح است. اگر بخواهید دشمن بر شما مسلّط نشود، باید خوب کار کنید. همه باید خوب کار کنند، همه باید کار را برای خدا و دقیق انجام دهند، تا ان‌شاءاللَّه این کشور اسلامی و این ایران سرافراز و سربلند، بتواند در مقابل دشمن بایستد و به همه بفهماند که به برکت اسلام - که «الاسلام یعلوا ولا یعلی علیه»[1] - هیچ کس نمیتواند نسبت به این ملت، استعلا و استکباری داشته باشد.