رفتن به محتوای اصلی
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

دین اسلام و آموزه‌ها و احکام آن در زندگی فردی و اجتماعی.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:بیانات در نشست سه‌جانبه با شهید مطهری و دکتر شریعتی— ۱۳۵۵/۱۰/۱۰

سیر زمانی

از ۱۳۵۵ تا ۱۴۰۴
۱۳۵۵۱۴۰۴

فقط سال ۱۳۶۹همهٔ سال‌ها

تعریف در کلام رهبر

این حرف یک عارف است. نَفَس، نَفَسِ یک عارف است. راست هم میگوید مسلمانی، اصلاً اسلام، یعنی تسلیم در مقابل پروردگار و محو شدن در اوامر او ولو فروتر از پایه‌ی عرفان و معرفت. این با تزویر و ریا که شرک است، نمی سازد.
برادرها! ما باید با خدا باشیم تا خداى متعال به ما کمک کند: مَن کانَ للهِ کانَ‌ اللهُ لَه.[8] اگر براى خدا بودیم و نیّت کردیم و تصمیم گرفتیم و حرکت کردیم، خداى متعال اراده‌اش را در جهت پیشرفت ما قرار خواهد داد، آن وقت همه‌ى قوانین عالم با ما همراه خواهد شد. بدون این، ما مثل یک گروه دیگرى از مردم دنیا خواهیم بود. وقتى انسانى با خدا نیست، وقتى براى خدا کار نمیکند، حالا اسمش ایرانى باشد، چیز دیگرى باشد، اسمش مسلمان باشد، غیر مسلمان باشد، چه تفاوتى میکند؟ چه تضمینى هست که اگر کسى به فرض یک اعتقاد دینى‌اى هم به اسلام دارد، چهار تا عمل عبادى هم انجام میدهد، عزّت اسلامى هم با او باشد؟ کمااینکه دیدیم قرنها گذشت و عزّت اسلامى با ما نبود. همین الان مسلمینى [هستند] که اسمشان هم مسلمان است و در نهایتِ ذلّت دارند زندگى میکنند؛ کفّار بر اینها مسلّطند، آمریکا بر اینها مسلّط است، کارشناس‌هاى بى‌وفاى بى‌وجدانِ بى‌علاقه‌ى غربى بر اینها مسلّطند. اگر اسم اسلام کافى باشد، خب باید همه‌ى مسلمینِ اسمى، عزیز باشند؛ [امّا] مى‌بینیم که نیستند. آن چیزى که یک انسان را، یک مجموعه را عزیز میکند، اسلام واقعى است؛ یعنى تسلیم لله‌؛ اَلاِسلامُ هُوَ التَّسلیم.[9] و دین هم همین است؛ دین همان تسلیم است: اِنَّ الدّینَ عِن‌ـدَ اللهِ الاِسلام.[10] تسلیم شدن در مقابل خدا؛ وَمَن یَبتَغِ غَیرَ الاِسلامِ دینًا فَلَن یُقبَلَ مِنه؛[11] دین شما باید تسلیم شدن در مقابل خدا باشد؛ اگر این[طور] شد، و بزرگ ما، کوچک ما، معمّم ‌ما، نظامى ‌ما، افراد عادّى جامعه‌ی‌ ما، مسئولین ما ــ بخصوص مسئولین ــ واقعاً تسلیم خدا باشند و براى شهوات خودشان، براى خواستها و اغراض شخصى خودشان، بر تصمیمات خودشان شأنى نگذارند ــ البتّه انسان که به طور معمولى و طبیعى تبدیل به فرشته نمیشود؛ بالاخره شهوات و خواستهاى انسان بر انسانهاى معمولى، غیر از آن برگزیدگان بالا اثر میگذارند ــ این در خطّ‌مشى زندگى آنها اثر نگذارد و بخصوص در آنجاهایى که با سرنوشت یک جمعى یا با سرنوشت جامعه‌ى اسلامى سروکار دارد، تسلیم خدا باشند و اراده‌ى خدا را بر اراده‌ى خود، خواست خدا را بر خواست خود، اهداف الهى را بر اغراض شخصى خود غلبه بدهند، این[جور] اگر شد، همین عزّتى که خداى متعال به شماها، به مسلمین، به مردم ایران داد و این دوازده سیزده سال حقیقتاً گل سرسبد ملّتهاى دنیا شُدید ــ «کُنتُم خَیرَ اُمَّةٍ اُخرِجَت لِلنّاس»[12] شدید ــ و دشمنان هم به این اعتراف کردند و پیشرفتهاى زیادى کردید، ادامه پیدا خواهد کرد.
من قبلاً هم عرض کردم: اگر امروز، جهان اسلام در مورد این مسلمانان مظلوم حرکتی نکند، در آینده، هر مجموعه مسلمانی که در داخل اروپا، یا به شکل یک کشور، یا به شکل یک جمعیت بزرگ دریک کشور وجود داشته باشند، این خطر وجود دارد که در معرض چنین فشارهایی قرار گیرند. ما نسبت به مسلمانان بوسنی هرزگوین، به‌شدّت نگرانیم. آنها مسلمانند و برادران ما هستند. یک اقلیّت مظلوم، در میان مجموعه مخالف با اسلام در کشورهای گوناگون و در مقابل آنها، یک جمعیت مسلّح، متّکی به یک ارتش نیرومند، دارای سلاحهای پیشرفته و مدرن؛ همانهایی که سالهای متمادی، عراق را هم از لحاظ تجهیزات نظامی، علیه ما تجهیز میکردند؛ همین صربها، درمرکز یوگسلاوی سابق. ما البته در مورد این مسلمانان، وظایف خودمان را تا آن‌جا که توانستیم عمل کردیم. از طرف جمهوری اسلامی، از آنها پشتیبانیهای همه جانبه و همه نوع پشتیبانی شده است. ولی این کافی نیست. مسلمانانِ سراسر جهانِ اسلام باید کمک کنند. دشمنی با اسلام، یکی از مظاهرش این است و بالاترین مظاهرش، فشار بر جمهوری اسلامی است. همان‌طور که قرآن کریم بیان فرموده؛ و این حقیقتاً از معجزات قرآن است که فرمود: «وَلَنْ تَرْضی عَنْکَ الْیَهُودُ وَ لَا النَّصاری حَتّی تَتَّبِعَ مِلَّتُهُم[3] .» تا جامعه مسلمانان از اسلام دست برندارند، اینها راضی نمیشوند. مقصود این است که دشمن میخواهد آن روح اسلامی، آن احکام زنده اسلام و آن نیروی حیاتی اسلام در میان مسلمانان نباشد. البته آنها با یک عدّه مسلمانِ مرده بی‌اطّلاع از مبانی عالیه اسلام، ولو عامل به ظواهر مختصری از اسلام هم باشند، چندان کاری ندارند؛ دشمنی هم با آن ندارند. اما این‌که اسلام نیست! اسلامی اسلام است که پیغمبر آورد و قرآن فرمود که «کُنْتُم خَیْرَ اُمَّةٍ اُخْرِجَت للنّاس[4] .» آن اسلام نیست که عدّه‌ای بنشینند و تماشاگر حوادث عالم، یا تماشاگر مسائل درون جامعه خودشان باشند. مسلمانان بیدار، مسلمانان آگاه، مسلمانانی که نیروی خودشان رابرای بنای عالم، به شکل صحیح به کار میگیرند و مسلمانانی که از هیچ مانعی نمیترسند؛ این اسلام و این‌گونه مسلمانان مورد حداکثر بغض استکبار جهانیاند و ما در این چند سال، اِعمال این بغض را به انواع مختلف دیده‌ایم و امروز هم، بیشترین شکلش را در زمینه‌های مختلف فرهنگی و اقتصادی و سیاسی و تبلیغاتی، مشاهده میکنیم.

شاهدها (۴۵ پاراگراف)

پایبندی به اسلام در همهٔ یگان‌های ارتش واجب و ضامن عزت و قدرت آن

… خدمت حقیقى آنها و تلاش آنها در میدانهاى نبرد در دوران حاکمیّت اسلام گذشته؛ اینها به اسلام عشق می‌ورزند. خوشبختانه ارتش جمهورى اسلامى پُر است از انسانهاى شجاع و نیرومند و فداکار و متعهّد و صادق که میتوانند آن را به ‌عنوان یک ارتش نمونه در دنیا معرّفى کنند. این عزّت را، این نشان جاودانه را، این فداکارى و اخلاص را هر چه بیشتر و هر چه بهتر حفظ کنید و در تمام تشکیلات ارتش، بخشها، قسمتها، یگانها، از بالاترین تا دورترین و کوچک‌ترین، تقیّد و تعبّد و پایبندى به اسلام و نشان دادن نشانه‌هاى اسلام را یک واجب، یک فریضه و یک پشتوانه و تضمین‌کننده‌ى عزّت و قدرت خودتان بدانید. ملّت ما شما را دوست دارد و باید هم دوست داشته باشد. امروز محبّت ملّت ما به یک افسر، به یک نظامى، به یک ارتشى و سپاهى فقط به خاطر زرق‌وبرق‌هاى ظاهرى نیست بلکه بیش از آن و پیش از آن، احترام و تکریم معنوى و تعظیم و تجلیل براى فداکارى‌هاى آنها دخالت دارد.

توان‌بخشی به ملت‌های پیرو برای هدایت بشر

… را رها کنند. آن کسى میتواند بشر را نجات بدهد که داراى گذشت باشد، بتواند ایثار کند، بتواند از شهوات بگذرد، از منیّت و خودپرستى و خودخواهى و حرص و هوا و حسد و بخل و بقیّه‌ى گرفتارى‌هایى که انسان معمولاً دارد، بیرون بیاید تا بتواند شمعى فرا راه بشر روشن کند. اسلام به ملّتهاى طرف‌دار خود این توان را میبخشد که بتوانند بشر را هدایت کنند. ملّت ما به برکت اسلام بود که توانست پرچمى بلند کند که ملّتهاى مظلوم دنیا به آن پرچم به چشم پرچم نجات نگاه کنند. از تبلیغات بلندگوها و بوقهاى تبلیغاتىِ استکبارى و صهیونیستى که بگذرید ــ که همیشه همه‌ى حقایق را وارونه جلوه میدهند ــ خواهید دید جمهورى اسلامى و انقلاب اسلامى و چهره‌ى امام ما و شخصیّت ملّت ما در میان ملّتهاى عالم مایه‌ى امید بوده، به آنها نشاط و حرکت داده …

خطر احیای اسلام برای منافع سلطه‌گران و ایستادگی در برابر آنان

… منافع متّکى به سلطه و زورگویى و دو‌قطبى بودن عالم به خطر خواهد افتاد. استکبار میخواهد همیشه کشورهایى باشند که زور بگویند، بچاپند، ثروت عالم و قدرت عالم در اختیار آنها باشد و ملّتهایى هم باشند که کار کنند، زحمت بکشند و منابعشان غارت برود؛ این را میخواهند. با هر حرکتى که در مقابل آنها بِایستد، دشمن میشوند؛ و اسلام در مقابل آنها مى‌ایستد و علّت اینکه استکبار با ایران مخالف است، این است؛ علّت دشمنى عمیق آمریکا با انقلاب اسلامى و با اسلام این است؛ و این دشمنى تمام‌شدنى نیست. و آن عامل تعیین‌کننده در اینجا، آن چیزى که میتواند صحنه را به سود یک طرف تغییر بدهد و سنگین بکند، آن چیزى که میتواند معیّن کند که کدام یک از دو طرف پیروز خواهند شد، عبارت …

کنفرانس‌های دنیا دربارهٔ اسلام و تشیع، با ریشه‌ای فراتر از تبلیغات

این کنفرانس‌هایى که در دنیا میگذارند، راجع به اسلام بلکه راجع به تشیّع مطالعه میکنند، براى چیست؟ میخواهند اسلام‌شناسى یاد بگیرند؟ این بررسى‌ها و تحلیل‌هایى که مرتّب در رادیوها پخش میشود، ناشى از چیست؟ درست است که جنبه‌ى تبلیغاتى دارد، امّا از یک اصل و بنیانى منشأ میگیرد. اینکه در جنگ عراق علیه ایران ناگهان تمام غرب و شرق آستین‌ها را بالا میزنند و می‌شتابند به کمک عراق، در حالى ‌که از شکل صدّام هم بیزار بودند، براى چیست؟ ببینید؛ اینها نشان‌دهنده‌ى این است که ما هنوز بار سنگینى بر دوش داریم؛ دوران تقوا و پرهیزکارى سخت‌گیرانه‌ى …

نگاه یکسان به حوادث تلخ طبیعی و انسانی و تعلیم شیوهٔ برخورد با آن

اسلام به ما تعلیم میدهد که این حوادث چیست، یا بهتر بگوییم اسلام به ما تعلیم میدهد که با حوادثى از این قبیل چگونه باید رفتار کرد، چه جور باید با آنها روبه‌رو شد؛ فرق نمیکند؛ هم حوادث تلخ طبیعى مثل زلزله، سیل و از این قبیل و هم حوادث تلخى که به‌ وسیله‌ى انسانها به ‌وجود مى‌آید مثل جنگها، قتل‌عام‌ها، کشتارها ــ اینها هم حوادث است ــ اسلام همه‌ى این حوادث را با یک چشم، با یک دید نگاه میکند. وَماِّ اَرسَلنا فی قَریَةٍ مِن نَبِیٍّ اِلّآِ اَخَذنآِ اَهلَها بِالبَأسآءِ وَالضَّرّآء؛ ما همه‌ى کسانى را که به رسالت الهى مخاطب شدند و بار مسئولیّت بر دوششان قرار گرفت، با این ‌گونه حوادث مواجه میکنیم ــ «بأساء» و «ضرّاء» ــ هم حوادثى از قبیل جنگ و حوادثى که …

اثبات اینکه مخالف اسلام باید برود، نه مسلمانان

براى همین است که دشمنان اسلام از شما عصبانی‌اند؛ وَلَن تَرضیٰ عَنکَ الیَهودُ وَلَا النَّصٰریٰ حَتّیٰ تَتَّبِعَ مِلَّتَهُم؛[9] تا دست برندارید از اسلام، دشمنان اسلام با شما مخالفند. منتها نکته‌اى که در اینجا هست، این است که دشمن میخواهد بگوید اگر من با کسى مخالف بودم، او باید از بین برود و این را به ملّتهاى ضعیف باورانده بودند، [امّا] حالا عکس آن دارد ثابت میشود؛ حالا معلوم میشود که هر کس با اسلام مخالف است باید برود. اسلام جاى خود را در عالم باز کرده است و باز هم باز خواهد کرد. قبل از انقلاب شما، در بعضى از کشورهایى که امروز مردم آن، پرچم اسلام را بلند کرده‌اند، در ملأ عام کسى جرئت نمیکرد بگوید من مسلمانم، یا اعمال مسلمانى را به جا بیاورد و نماز بخواند؛ امروز صداى …

اسلام قهرمان اصلی رویدادهای ده سال پس از انقلاب

… نماند؛ بلکه در کشورهاى غیر مسلمان و در نظامهایى که قفس آهنین استبداد حزبى یا ستم قومى اجازه نداده بود که مسلمانانِ آن کشورها حتّى مسلمانىِ خود را احساس کنند، نسیم هویّت اسلامى وزیدن گرفت و ایمانهاى خفته به جوش آمد و گلبانگ مسلمانى، خواب اهریمنان را برآشفت؛ وَ تَ‌رَى الاَرضَ هامِدَةً فَاِذاِّ اَنزَلنا عَلَیهَ‌ـا الم‌ـاّْءَ اه‌ـتَزَّت وَ رَبَت وَ اَنبَتَت مِن کُـلِّ زَوجٍ بَهیج.[6] پس در ماجراى عظیم این ده سال گذشته، قهرمان اصلى، اسلام است. و این رستاخیزى اسلامى است که جانهاى مرده را بیدار کرده و زمینه را براى روزى آماده میسازد که در پاسخ به سؤالِ «لِمَنِ المُلک» در بسیط زمین، از چهارگوشه‌ى عالم گفته شود: لِله الواحِدِ القَهّار.[7]

اسلام انگیزهٔ انقلاب و علت حمایت مسلمانان جهان از نظام

۲) این نهضت مردمى و انقلاب بى‌نظیرى که در منتهاى مبارزات پانزده‌ساله‌ى آن پدید آمد و حماسه‌ى عظیمى که در عمر یازده‌ساله‌ى این نظام به ظهور رسید و شهادت نفوس طیّبه و تحمّل آن همه دشوارى‌ها و شکنجه‌ها و مصیبت‌ها از سوى ملّت مؤمن و مبارز ما، همه‌وهمه به ‌خاطر اسلام بود. این ملّت بزرگ و امام بزرگوارش، سعادت را در پیروى حقیقى از اسلام دانستند و حاکمیّت اسلام را وسیله‌ى نجات از سلطه‌ى شیطانها و طاغوتها و ستمگران دیدند و رضاى خدا را در پیگیرى از حاکمیّت اسلام جستجو کردند. ملّتهاى مسلمان و مخلصان دلسوز در سراسر جهان اسلام نیز به‌ خاطر اسلام بوده و هست که این انقلاب و این نظام را متعلّق به خود دانسته و از آن حمایت و دفاع کردند و میکنند. از این رو، جمهورى اسلامى بزرگ‌ترین وظیفه‌اش آن است که اسلام را در زندگى مردم تحقّق بخشد و جامعه را به ‌صورت یک جامعه‌ى نمونه‌ى اسلامى درآورد.

گره خوردن آبروی اسلام به آبادانی ایران و سامان زندگی مادی مردم

امروز که آتش جنگ فرونشسته و برنامه‌ى سازندگى به‌ وسیله‌ى دولت و مجلس تنظیم شده و نیروهاى مخلص آستین همّت بالا زده‌اند، بر همگان واجب است که سازندگى کشور را بسیار جدّى بدانند و موانع را از سر راه آن بردارند. امروز آبروى اسلام در گرو آن است که ایران اسلامى به کشورى آباد تبدیل شود؛ کار و ابتکار در آن همه‌گیر شود؛ زندگى مردم سر و سامان یابد؛ فقر و محرومیّت ریشه‌کن شود؛ تولید داخلى با نیازهاى مردم متعادل گردد؛ کشور در صنعت و کشاورزى به خودکفایى برسد؛ دشمن از طریق احتیاجات زندگى مردم، راهى به اِعمال فشار نداشته باشد؛ و خلاصه دین در کنار …

تفاوت اصلی اسلام با دیگر مکاتب در پیوند تحول با ارتباط با خدا

یقیناً اگر آن‌چنان ‌که تکلیف اسلامى است، ما در ماه مبارک رمضان و در همه‌ى این فرصتهاى مغتنم ایّام‌الله‌، نعمت ذکر و توجّه و دعائى را که به ما داده شده در این ایّام، مغتنم بشمریم و خودمان را مرتبط کنیم با منبع قدرت و عزّت و عظمت ــ یعنى ذات مقدّس بارى‌تعالى ــ بدون شک آن تحوّل اساسى و مطلوب، هم در ارواح ما، در دلهاى ما، در هویّت اصلى انسانى ما، و هم به تَبَع آن در محیط زندگى و کار و تلاش و مبارزه‌ى ما پدید خواهد آمد و به مقاصد اسلام نزدیک خواهیم شد. این یک تفاوت اصلى است بین اسلام و بین بقیّه‌ى روشها و برنامه‌هایى که یک تحوّلى را، یک آرمان‌گرایى‌ای را به بشر پیشنهاد میکنند.

قابلیت نظام اجتماعی اسلام برای گسترش در سراسر زمین

… این دوره‌‌ى دوّم. و این ادامه پیدا کرد تا دوران زندگى نبىّ اکرم و ده سالى که آن بزرگوار حیات داشتند و بعد از ایشان دوران خلفاى چهارگانه تا زمان امام مجتبىٰ (علیه الصّلاة و السّلام) و تا خلافت آن بزرگوار که شش ماه تقریباً طول کشید؛ اسلام به شکل حکومت ظاهر شد. همه چیزِ یک نظام اجتماعى را هم داشت: حکومت داشت، ارتش داشت، کار سیاسى داشت، کار فرهنگى داشت، کار قضائى داشت، روابط اقتصادى مردم را تنظیم میکرد. و اگر به همان شکل پیش میرفت، قابل [این] بود که گسترش پیدا کند و تمام روى زمین را هم بگیرد؛ یعنى اسلام نشان داد که این قابلیّت را هم دارد.

اسلام، سازندهٔ شخصیت تسلیم‌ناپذیر مؤمنان و لزوم قدردانی از آن

… که در رأس کار هستند، خدا را بنده نیستند؛ انسانها را بنده‌ى خودشان میدانند، انسانها هم پذیرفته‌اند؛ فقط از یک انسان میترسند و آن شما هستید؛ از یک انسان حساب میبرند و آن شما هستید؛ یک انسان را میدانند که در هیچ شرایطى زیر بارشان نخواهد رفت و آن شما هستید. شما این‌جور نبودید؛ اسلام شما را این‌جور کرد؛ قدر اسلام را باید دانست. پس ما نباید تصوّر کنیم که اگر یک حرکتى کردیم، براى ما خواهد ماند؛ نه آقا، بایستى آن را نگه داریم.

شوکت و عظمت اسلام در رحلت امام و در دوران حیات او

… وقتى فرزند انسان شهید بشود ــ علاوه بر اینکه این‌طور مصائب قابل مقایسه نیست با مصیبت امام ــ خب یک تسلّایى انسان دارد؛ ما حقیقتاً در مقابل از دست دادن امام، هیچ چیزى که یک تسلّایى باشد براى انسان و بگوییم حالا این را لااقل در مقابل این حادثه داریم، نداریم. البتّه شوکت و عظمت اسلام در قضایاى رحلت ایشان، یک ‌چیز بزرگى بود، دستاوردى بود امّا آن دستاورد در زمان حیات ایشان هر روز براى اسلام و مسلمین واقعاً وجود داشت. آن مرد که نَفَس میکشید، دنیایى را گرم میکرد، دنیایى را جهت میداد؛ واقعاً امام یک چیز عجیبى بود؛ اصلاً وجود این آدم، پیدایش این انسان با این ابعاد، هیچ قابل تحلیل نیست جز با همان تفضّل الهى؛ یعنى واقعاً باید این را گفت؛ یک مقطع تاریخى بود، خداى متعال براى …

مراجعه به قرآن و حدیث دربارهٔ حاکمیت و جامعیت اسلام و دین زندگی بودن آن

… یکى نیاز مردم است؛ چه چیزى را امروز مردم بیشتر احتیاج دارند، آن را پیدا کنید. امروز مردم به اخلاق احتیاج دارند، به عمق تفکّر انقلابى احتیاج دارند؛ این انقلابى که به‌ وجود آمد، بر پایه‌ى چه مبانى‌اى استوار است؟ این را مردم احتیاج دارند، باید روى این فکر کنید. بهترین مرجع هم کلمات و فرمایشات امام (رضوان الله‌ تعالى علیه) است و بعضى از نوشته‌ها و گفته‌هاى قیّمى[19] که در طول این یازده سال بحمدالله‌ بزرگانى ما داشتیم که آنها بیان کردند و البتّه براى اهل تحقیق، مراجعه‌ى به قرآن و حدیث در باب حاکمیّت اسلام و جامعیّت اسلام و اینکه اسلام دین زندگى است.

گرفتن رسوم و سنت‌ها و واژه‌ها و دگرگون کردن محتوای آنها

آنچه مهم است، عمل ما است و نیّت ما. نوروز به معناى روز نو و حالت نو بوده و هست. از لحاظ طبیعت، روز اوّل حَمَل که اوّل بهار حساب شده است، روزى نو محسوب میشود؛ لکن روز نو منحصر به تجدید یک وضعیّتى در طبیعت نیست؛ همچنان ‌که انسان از بعضى از روایات واردشده‌ى در باب نوروز از ائمّه‌ى هدیٰ (علیهم السّلام)، خوب احساس میکند که آن بزرگواران هم بنا به رسم اسلام که همه‌ جا رسوم و سنّت‌ها و واژه‌ها را گرفت و محتواى آنها را عوض کرد، در مورد این کلمه، کلمه‌ى نوروز و روز نوروز، در صدد چنین کارى هستند. وقتى از امام (علیه السّلام) سؤال میکنند: مَا النَّیروز، حضرت ــ در بعضى از تعبیرات ــ میفرمایند: «اَ تَدرى مَا النَّیروز؟[3] میدانى که نوروز چیست؟» نمیگویند میدانى نوروز چه وقتى است، میفرمایند میدانى نوروز چیست.